250 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e7fa4f599df99aa4937ce5ce76751246.docx c32bdcd39c9d17f86f647266fe6c6eef https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/47be98391f215eb1339fed605e41ee3a.pdf 6c98b6b22b9f3e96ef31565e9f16f270 PDF Text Text Akademik prof. dr Miodrag N. Simović Redovni profesor Pravnog fakulteta u Banjoj Luci Potpredsjednik Ustavnog suda Bosne i Hercegovine Dopisni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine Inostrani član Ruske akademije prirodnih nauka Doc. dr Vladimir M. Simović Tužilac Tužilaštva BiH Docent Fakulteta za bezbjednost i zaštitu u Banjoj Luci POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU Sažetak Načelo legaliteta ili zakonitosti je opštecivilizacijska tekovina koja po svom značaju prelazi granice krivičnog prava. Propisujući krivična djela i krivične sankcije za njih, krivičnim pravom štite se najznačajnije vrijednosti jednog društva, određeni društveni i pravni poredak i osnovna prava i slobode građana. Kako su krivične sankcije najteže sankcije pravnog poretka i znače ozbiljan zahvat u najveće vrijednosti čovjeka, priznata je od svih potreba da se djelatnost države na ovom području strogo pravno konstituiše, da se putem zakona odrede pretpostavke i granice kažnjavanja i time osigura pravna sigurnost građana. Usvajanjem načela zakonitosti, krivično pravo je to i učinilo. Ključne riječi: krivično djelo, krivično pravo, načelo legaliteta, blaži zakon, retroaktivnost. 23 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU CONCEPT AND DEFINITION OF PRINCIPLE OF LEGITIMACY IN CRMINAL LEGISLATION Abstract Principle of legitimacy is a general product of civilization which exceeds the boundaries of criminal legislation. Prescribing criminal offences and criminal sanctions for them, criminal legislation protects the most significant values of a society, certain social and legal system and fundamental rights and freedoms of citizens. Since criminal sanctions are the most severe sanctions existing in a legal system and understand serious grasp into the biggests values of a man, it has been widely acknowledged the need of a state actions to be strictly and legally constituted in this field, to legally determin assumptions and sanction limitations and, thereby, to ensure legal protection of citizens. That's what the criminal legislation did by adopting the principle of legitimacy. Key words: criminal offence, criminal law, the principle of legitimacy, the more lenient law, retroactivity. 24 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ 1. Pojam i uloga načela legaliteta u krivičnom pravu Načelo legaliteta (zakonitosti) znači da niko ne može biti kažnjen za djelo koje prije nego je učinjeno zakonom nije bilo propisano kao krivično djelo i za koje nije bila propisana kazna. Uobičajeno se izražava poznatom latinskom formulacijom nullum crimen nulla poena sine lege (nema krivičnog djela ni kazne bez zakona), koja se pripisuje njemačkom teoretičaru krivičnog prava Anselmu Fojerbahu (Anselm Feuerbach).1 Usvajanjem ovog načela ostvaruje se garantivna funkcija krivičnog prava koja se u osnovi sastoji u tome da se građanima garantuje da mogu biti suđeni i kažnjeni samo za ono ponašanje koje je bilo zakonom predviđeno kao krivično djelo prije nego je učinjeno. Na taj način pravna država ne samo da štiti građane krivičnim pravom, već ih štiti i od krivičnog prava, sprečavajući samovoljno, nepredvidivo kažnjavanje bez zakona ili kažnjavanje na osnovu neodređenog ili retroaktivnog zakona.2 I dok se u drugim granama prava tolerišu određena odstupanja od ovog načela, u krivičnom se pravu, zbog značaja i težine krivičnih sankcija, zahtijeva da se ono bezuslovno uvažava i primjenjuje.3 U protivnom, krivično pravo i zakon ne bi bili instrumenti zaštite, već kršenja ljudskih prava. U svom punom značenju ovo načelo predstavlja za građane važnu garanciju od samovolje i arbitrarnosti u krivičnom pravosuđu kroz ostvarenje sljedećih zahtjeva: u zahtjevu da je samo zakon izvor krivičnog prava (nullum crimen sine lege scripta); u zahtjevu za zabranom analogije (nullum crimen sine lege stricta); u zahtjevu za zabranom retroaktivnosti (nullum crimen sine lege praevia); u zahtjevu određenosti koje nalaže da krivičnim zakonom što je više moguće bude određeno ponašanje koje predstavlja krivično djelo (nullum crimen sine lege certa) i u zahtjevu za zakonitosti u kažnjavanju (nulla poena sine lege). Navedeni zahtjevi tek u svojoj ukupnosti i jedinstvu obezbjeđuju punu primjenu ovog načela i sveobuhvatno osiguranje zakonitosti na području krivičnog prava.4 Teško je reči koji je je od ovih segmenata načela legaliteta najvažniji, ali ipak se čini da kada se o njemu govori da se, prije svega, misli na zabranu povratnog dejstva krivičnog 1 Z. Stojanović, (2009), 21. Z. Stojanović, (2008), 19. 3 F. Bačić, (1978), 11. 4 F.Bačić, (1998), 72. 2 25 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU zakona, odnosno na načelo da zakon kojim se propisuje krivično djelo, odnosno krivična sankcija djeluje samo za budućnost.5 Aleksis de Tokvil (1805-1859) načelo legaliteta označava kao središnje načelo moderne evropske države napominjući da evropski narodi strahuju od autoritarne vlasti, ali da se arbitrarne vlasti boje još više.6 U pravnom životu evropskih naroda, od starog doba do danas, važilo je pravilo da zakon nema povratne sile i da ne može dirati u pravne odnose koji su prije njega postali. Zahtjev za formalnim, striktnim poštovanjem načela legaliteta i zabrane retroaktivnosti krivičnog djela i kazne bio bi zadovoljen dosljednom primjenom zakona, ma kakav taj zakon bio, bez obzira na to kakvim motivima se rukovodio zakonodavac u datom momentu. Ipak, iako je to pravilo opštepriznato i izgleda prosto, jasno i nesporno, ono pri primjeni na pojedine slučajeve postaje jedno od najtežih i najsloženijih pitanja u pravnoj teoriji.7 2. Samo je zakon izvor krivičnog prava Suština ovog zahtjeva iscrpljuje se donošenjem zakona kao kriterijuma dozvoljenosti, odnosno nedozvoljenosti ponašanja. Drugim riječima, zahtjev lex scripta isključuje primjenu nepisanog, prije svega običajnog prava, kao neposrednog izvora prava, što je jedna od tekovina čovjekove civilizacije i kulture i istovremeno jedna od osnovnih karakteristika krivičnog prava.8 Odgovarajući pisani akti su zapravo preduslov da se prilikom propisivanja krivičnih djela i sankcija obezbijedi poštovanje i ostala tri segmenta načela zakonitosti.9 Obrnuto, ako bi i običaji bili formalni izvor krivičnog prava, uvijek bi, ili bar u velikom broju slučajeva, bilo prilično neizvjesno i podložno slobodnim tumačenjima, da li takva običajna norma zaista egzistira. To znači da bi se prvo moralo dokazivati postojanje određene običajne norme, a tek bi 5 Z.Stojanović, (2009), 22. D.Basta, 71. 7 S.Perović, (1987), 65 i 66. 8 M. Babić, (2011), 67. 9 M. Majić, 38. 6 26 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ potom došla u obzir i njena primjena. Ovako nešto je u savremenom pravnom sistemu nedopustivo, ne samo zbog „dokaznih teškoća“ u odnosu na utvrđivanje postojanja norme, već prvenstveno zato što bi se na takav način stvorio ogroman stepen pravne nesigurnosti u jednom izuzetno važnom segmentu pravnog sistema. U kontinentalnom pravu evropskih, latinoameričkih i drugih država u potpunosti je isključena mogućnost da običajna pravna pravila budu neposredni izvor prava na osnovu koga bi domaći sudija mogao neko lice da osudi u krivičnom postupku. U angloameričkom pravu stanje je samo na prvi pogled različito. Ni u tom pravnom sistemu običajno pravo nije samo po sebi izvor krivičnog prava, s tim što neka djela mogu nastati u sudskim presedanima.10 Krivično pravo je dakle zakonsko pravo, što znači da je zakon primarni oblik postojanja krivičnog prava.11 Izuzetno, običajno pravo može se javiti kao posredni izvor krivičnog prava kada se sam zakon u opisima zakonskih bića nekih krivičnih djela poziva na određena običajna pravila, kao npr. kod određenog broja krivičnih djela protiv čovječnosti i pravila međunarodnog prava (glava XVII Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine12) ili, isto tako, kada koristi neke pojmove čije tumačenje zavisi od običajnih pravila. 3. Zabranjena je analogija u krivičnom pravu Analogija je tumačenje po sličnosti. Primjenom analogije jedan propis bi se primjenjivao i na slučaj koji nije predviđen. Prema načelu legaliteta i njegovim zahtjevima, analogija je, kao sredstvo za stvaranje novih krivičnih djela, striktno zabranjena (analogia legis). Zabrana analogije podrazumijeva i zabranu pravne analogije (analogia juris) koja se sastoji u uspostavljanju kažnjavanja pozivanjem na opšta pravna načela cjelokupnog pravnog sistema, pozivanjem na duh pravnog poretka u cjelini i opšte pravne stavove, a sve radi toga da bi se time obuhvatio i neki slučaj koji nije obuhvaćen u krivičnopravnoj normi.13 10 V.Đ.Degan, B. Pavišić i V.Beširević, 50. Z.Stojanović, (2009), 3. 12 Objavljen u „Službenom glasniku BiH“ br. 3/03, 32/03, 37/03, 54/04, 61/04, 30/05, 53/06, 55/06, 32/07 i 8/10. 13 M.Babić i I. Marković, (2011), 80 i 81. 11 27 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU Ako bi se u krivičnom pravu priznala analogija, onda bi organi koji primjenjuju propise krivičnog prava mogli proširivati uslove za primjenu krivične sankcije, a to bi bilo protivno načelu legaliteta koje je osnovno načelo krivičnog prava. Prema tome, ako zakonom nisu obuhvaćeni neki odnosi koje bi trebalo regulisati krivičnim pravom, zakon se mora dopuniti ili izmijeniti, a do tada se mora primjenjivati postojeći zakon bez obzira na opravdanost drukčijeg rješenja14. Analogija se u krivičnom materijalnom pravu zabranjuje, prije svega, iz razloga pravne sigurnosti, jer bi bilo nedopustivo i potencijalno izuzetno plodotvorno za teške zloupotrebe da se takvim širokim metodom tumačenja pravnih praznina praktično omogućava kreiranje novih inkriminacija ili njihovih dijelova, odnosno drugih krivičnopravnih odredbi, koje inače nisu striktno propisane zakonskim normama.15 Suprotno ovome, načelo zakonitosti ne isključuje analogiju u krivičnom postupku. Neriješenost neke pravne situacije u zakonu ne može biti razlog da sud koji vodi postupak, odbije donošenje odluke ili obustavi postupak. U krivičnom procesnom pravu dopuštena je analogija jer krivično procesno pravo, zbog svoje izrazite složenosti i velike međusobne povezanosti i međuuslovljenosti njegovih odredbi, ostavlja daleko veći prostor za postojanje pravnih praznina nego krivično materijalno pravo.16 Sem toga, primjenom analogije u krivičnom procesnom pravu načelno je daleko manje moguće povrijediti nečija prava i slobode nego što bi to bio slučaj sa njenom primjenom u krivičnom materijalnom pravu. 4. Određenost zakonskih opisa bitnih elemenata krivičnih djela Zahtjev određenosti nullum crimen sine lege certa nalaže da krivičnopravne norme u što je moguće višem stepenu budu određene i precizne. Lex certa znači da u krivičnom zakonu mora u što većoj mjeri biti precizno određeno ponašanje koje predstavlja krivično djelo (radnja izvršenja, izvršilac) i kazna za njega, kao i ostali objektivni i subjektivni elementi.17 Zakonski opisi treba da su u pogledu svoje određenosti takvi da predstavljaju dovoljno sigurnu osnovu za sudsku praksu, da se objektivno 14 N. Srzentić i A. Stajić, 27. M. Škulić, 10. 16 Ibid. 17 Z.Stojanović, (2009), 22. 15 28 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ mogu odrediti sadržaj, smisao i domet norme.18 U krivičnom pravu, što je moguće više, treba izbjegavati neodređene norme kao što su npr. generalne klauzule. Jasnoća i preciznost u određivanju bića krivičnih djela predstavljaju sredstvo za ograničavanje prava države na kažnjavanje i zaštitu građana od samovolje i nejednakosti.19 Neodređena zakonska bića krivičnih djela i uopšte neodređeni propisi predstavljaju veliku opasnost za načelo pravne sigurnosti. Ako su bića krivičnih djela neodređena, difuzna, ako se iz njih jasno ne vidi šta se kažnjava, otvara se mogućnost da se princip zakonitosti zaobilazi u praksi.20 5. Zabrana retroaktivnosti Suština neretroaktivnosti je da osoba ne može biti osuđena ni kažnjena, osim ako je dato ponašanje odranije propisano kao krivično djelo.21 Jedan od osnovnih načela važenja pravnih normi polazi od toga da norma ne može da važi prije nego što je stupila na pravnu snagu, jer ako bi se drukčije stvar postavila, postojala bi potpuna neizvjesnost u pogledu punovažnosti stečenih prava, ispunjenja obaveza, dozvoljenosti određenih ponašanja i utvrđivanja određenih odnosa.22 To bi dovelo do pravne nesigurnosti. Ako zakon može određene radnje naknadno proglasiti za krivična djela, građanin ne može nikad biti siguran da li će biti pozvan na odgovornost.23 Zabrana retroaktivnosti krivičnih zakona direktno je povezana sa zabranom analogije. Sem toga, dešava se i da povreda zahtjeva sine lege certa preraste u povredu sine lege previa, jer je odredba toliko neodređena da građani tek ex post facto saznaju u čemu je suština krivičnog djela. U prilog načela neretroaktivnosti uopšte ističe se i stara maksima lex posterior derogat priori. Starije pravo se povlači pred novim ako je isti pravni odnos regulisan novim pravom. U stvari, smisao i razlog nastanka novog prava je u tome da zamijeni staro pravo i da ubuduće novo pravo 38 B. Čejović, 82. Lj. Jovanović, 191. 20 F.Bačić, (1978), 100. 21 A. Ashwort, 68. 22 D. Krapac, 36 i 37. 23 N.Srzentić i A. Stajić, 21. 19 29 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU zauzme mjesto starog prava, s tim da novo pravo važi od dana svog nastanka i da je okrenuto budućnosti, a ne prošlosti. Suštinski, zabrana retroaktivnosti krivičnih zakona temelji se na načelu pravne sigurnosti. Djelo je moralo zakonom biti određeno kao krivično djelo prije nego što je bilo izvršeno; uopšte, cjelokupnost svih materijalnopravnih pretpostavki za kažnjavanje i za primjenu drugih sankcija određuje se prema zakonu koji je vrijedio u vrijeme izvršenja djela24. 6. Određenost kazne Zahtjev nulla poena sine lege štiti interese slične onima koji su zaštićeni zahtjevom nullum crimen sine lege. Iako je zahtjev načela legaliteta da kazna mora biti određena zakonom postavljen kao samostalan, logično je da načelo zakonitosti i zabrana retroaktivne primjene krivičnog zakona istovremeno označavaju i zakonitost u izricanju krivičnopravnih sankcija. Načelo zakonitosti se prvobitno pojavljuje kao načelo zakonitosti djela (nullum crimen sine lege), a odmah zatim i kao princip zakonitosti kazne (nulla poena sine lege) tako da u jedinstvu ova dva elementa doživljava potpuno oživotvorenje.25 Da bi krivično pravo bilo pravedno, pojedinac treba da zna kakve su posljedice u slučaju da prekrši krivični zakon. To se naročito ogleda u zahtjevu da se odrede bliže pravila za odmjeravanje kazne, da se još više preciziraju svi uslovi odgovornosti, kao i uslovi za krivične sankcije i njihove granice, da se definišu svi osnovni pojmovi koji se upotrebljavaju u opštem dijelu, ukratko da se što preciznije odrede sve pretpostavke kažnjivosti26. U većini nacionalnih sistema ovaj zahtjev ispoštovan je propisivanjem krivičnih sankcija u određenom rasponu za svako krivično djelo. Na taj način ograničena je potencijalna zloupotreba prava sudija da odmjeravaju kazne shodno nekom svom individualnom ubjeđenju. Sem toga, primjenom ovog zahtjeva ujednačava se i kaznena politika za ista djela.27 24 F. Bačić, (1998), str.72 i 73. T. Delibašić, 24. 26 F. Bačić, (1978), 101. 27 D. Shahram, 863. 25 30 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ 7. Princip blažeg zakona Pošto je načelo legaliteta dinamičko pravno načelo, postoje i određena odstupanja od njegovog striktnog značenja. Tako se iz razloga pravednosti i ograničavanja represije uspostavilo i načelo primjene blažeg, kasnijeg zakona (dozvola retroaktivnosti).28 Dok načelo neretroaktivnosti znači da se novi zakon ne može primijeniti na ranija fakta, prema retroaktivnosti in mitius, novi zakon se može primijeniti ukoliko je za učinioca povoljniji od starog, tj. od onog koji je bio na snazi u vrijeme izvršenja krivičnog djela.29 Na prvi pogled, načelo neretroaktivnosti i retroaktivnosti in mitius djeluju kontradiktorno, pa se postavljalo pitanje da li se mogu dovesti u sklad ili se prednost ipak treba dati jednom od njih.30 Kako su se počele javljati situcije u kojima se upravo zabranjena retroaktivnost javljala kao posljednja šansa za prevazilaženje normativne tenzije, postalo je jasno da bi bilo neprihvatljivo kažnjavati ponašanja koja su u međuvremenu u određenom društvu prestala da budu smatrana opasnim, čak i ukoliko su takvim smatrana kada su preduzeta. Stoga je načelu legaliteta, da ne bi bilo potpuno obesmišljeno, moralo biti pridodato suštinski suprotno načelo – ono koje bi u ovakvim slučajevima predviđalo mogućnost primjene kasnijeg, blažeg zakona.31 7.1. Opšte pretpostavke za primjenu načela blažeg zakona Pitanje primjene novog, blažeg zakona javlja se u onim situacijama kada je krivično djelo izvršeno u vrijeme važenja jednog zakona a do donošenja pravnosnažne presude zakon je izmijenjen jednom ili više puta.32 Da bi se u konkretnom slučaju mogao primijeniti blaži zakon (lex mitior), mora se utvrditi da li je to zakon koji je bio na snazi u vrijeme počinjenja djela ili kasnije donesen zakon. Govori se o sukobu dva zakona u vremenu. 28 F. Bačić, (1978),115. Retroaktivnost in mitius je djelo italijanske pravne škole iz 14. vijeka, odakle je bilo preuzeto i prihvaćeno u nizu zakonika uporednog prava. 30 Vidi L. Marković, 60. 31 M. Majić, 33. 32 F.Bačić, (1998), 86. 29 31 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU Prvo, mora se utvrditi kada je odnosno djelo učinjeno (vrijeme izvršenja krivičnog djela) i koji je zakon u to vrijeme bio na snazi (vrijeme važenja krivičnog zakona). Ovi pojmovi se ne smiju miješati. Pitanje blažeg zakona rješava se in concreto, dakle ne uopštenim upoređivanjem dva zakona, već se s obzirom na konkretan slučaj ispituje da li je pozicija učinioca povoljnija po starom ili po novom zakonu. Pri tome je odlučno po kome su zakonu veće mogućnosti za povoljniju, tj. blažu presudu.33 U tom kontekstu, mogu se javiti različite situacije. Tako npr. kada poredimo dva zakona, svakako će za učinioca biti blaži onaj koji konkretno ponašanje uopšte ne predviđa kao krivično djelo.34 Blaži je, dalje krivični zakon koji isključuje krivicu ili uvodi razlog za isključenje protivpravnosti ili isključuje gonjenje ili ga uslovljava prijedlogom ili privatnom tužbom. Isto tako, blaži je onaj zakon koji predviđa blažu vrstu kazne ili niži minimum kazne iste vrste ili niži minimum kazne ili niži maksimum kazne kraj istog minimuma. Konačno, blaži je i onaj zakon koji za takav slučaj ne predviđa sporednu kaznu ili njenu obligatornu primjenu zamjenjuje fakultativnom. 35 Zatim, postavlja se pitanje kako da se presudi slučaj ako novi zakon za isto djelo predviđa doduše kaznu iste vrste, ali propisuje viši maksimum i istovremeno niži minimum te kazne nego što je to slučaj sa starim zakonom. Ispravan je odgovor da u takvom slučaju treba primijeniti novi zakon jer daje mogućnost povoljnije presude od starog, ali se primjenom tog novog zakona ne bi smjela izreći kazna iznad maksimuma predviđenog po starom zakonu. Postavlja se pitanje kako postupiti i u situaciji ako je zakon nakon izvršenja djela do presuđenja mijenjan više puta, kada su u tom vremenu bili na snazi tzv. međuzakoni ili interimni zakoni. Ispravan je odgovor da u tom slučaju treba primijeniti zakon najblaži za učinioca, pa makar to bio i interimni zakon, koji nije važio u vrijeme izvršenja krivičnog djela i koji je prestao da važi u vrijeme donošenja presude.36 33 B. Zlatarić, 115. Z. Stojanović, (2009), 69. 35 B. Zlatarić, 104 i 105. 36 M. Babić et al., 64. 34 32 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ Prilikom ocjene koji je zakon blaži za učinioca, osnovna pravila za donošenje odluke o blažem zakonu postavljena su još početkom prošlog vijeka. Od dva krivična zakona blaži se mora primijeniti u cjelini. U krivičnopravnoj teoriji postoje brojna shvatanja o ovom važnom pitanju. Prema doktrini tzv. bezuslovne, apsolutne zabrane retroaktivnosti krivičnih zakona, koja ima oslonac u klasičnoj koncepciji o strogoj primjeni načela zakonitosti, primjena novog zakona je nedozvoljena, jer se retroaktivnom primjenom krši načelo zakonitosti, unosi pravna nesigurnost i omogućava kažnjavanje čak i za djela koja nisu imala karakter krivičnih djela. Prema ovoj teoriji, treba i opravdano je primijeniti samo onaj zakon koji je važio u vrijeme izvršenja krivičnog djela. Primjena kasnijih zakona, pa i kad su blaži, nepravedna je i neopravdana.37 Prema doktrini apsolutne retroaktivnosti zakona, retroaktivna primjena novog zakona je normalna i logička. Novi zakon treba primijeniti bez obzira na to da li je blaži za učinioca. To znači mogućnost da se iz različitih motiva, pa i političkih, donese jedan novi krivični zakon da bi se neke osobe kao npr. politički protivnici, kaznile za djela koja uopšte nisu bila kažnjiva u vrijeme kada su izvršena.38 To je retrogradno shvatanje koje eliminiše načelo zakonitosti i njegove osnovne postavke i tekovine. 39 Treće shvatanje polazi od načela zakonitosti i mogućeg izuzetka kao društvene opravdanosti primjene retroaktivnosti. Prema ovom shvatanju, retroaktivna primjena zakona je zabranjena, osim u slučaju kada je on blaži za učinioca krivičnog djela. Ovakav stav proizilazi iz potrebe očuvanja sigurnosti pravnog poretka, bezbjednosti društva, pravičnosti i humanog odnosa prema učiniocu krivičnog djela.40 Pravilo o primjeni povoljnijeg zakona u materiji krivičnog prava je postalo opšte mišljenje i prihvatila ga je većina savremenih krivičnih zakonodavstava.41 Na ovaj način je načelo legaliteta dopunjeno pravilom obavezne primjene blažeg zakona. 37 F.Bačić (1978), 115. Ibid, 116. 39 T. Delibašić, 32. 40 Izuzetak od pravila je moguć ukoliko neće doći ozbiljno u pitanje pravni poredak. 41 M. Babić i I. Marković (2011), 88 i 89. 38 33 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU 7.2. Afirmacija načela legaliteta kroz istoriju i njegov značaj danas Načelo legaliteta danas predstavlja temeljno i najvažnije načelo krivičnog prava, odnosno krivičnog zakonodavstva. Do svog ustanovljenja u savremenom krivičnom pravu u navedenom obliku ovo načelo prošlo je dug istorijski put. Prema većini izvora, načelo zakonitosti se prvi put proklamuje u članu 39 čuvene Magna carta libertatum (Velika povelja sloboda) iz 1215. godine, koja je nastala kao izraz otpora britanskog plemstva arbitrarnom ponašanju monarha.42 Svoju punu afirmaciju ovo načelo doživljava u 18. vijeku, i to najprije u ustavima nekih američkih država (Virdžinija i Merilend, 1776.), a elemente ovog načela poznaje i austrijski Krivični zakonik Jozefa II iz 1787. godine. Prvi politički dokument u kome je precizno izraženo načelo legaliteta u krivičnom pravu, kao važna garancija od samovolje i arbitrarnosti koja je do tada vladala, jeste poznata francuska Deklaracija o ljudskim i građanskim pravima iz 1789. godine. Prvi revolucionarni Krivični zakonik Francuske iz 1791. godine čvrsto stoji na načelu zakonitosti. Jakobinski ustav iz 1793. godine sadržavao je neobičnu formulaciju načela nullum crimen nulla poena sina lege koja je glasila da niko ne smije biti suđen ni kažnjen osim na osnovu zakona koji je proglašen prije izvršenja krivičnog djela. Sva ova shvatanja imala su za osnov pravilo moneat lex priusquam feriat, sasvim je pravedno da zakon opomene prije nego što kazni.43 Poslije toga, dva kodifikovana zakonika, francuski Krivični zakonik (Code pénal) iz 1810. godine, poznat i kao Napoleonov krivični zakonik i bavarski Krivični zakonik iz 1813. godine, čiji je glavni tvorac njemački teoretičar Fojerbah, a koja čvrsto prihvataju načelo legaliteta - poslužila su kao uzor brojnih krivičnih zakonika donesenih u tom vremenu.44 Analizirajući razvojni put ovog načela evidentno je da su njegovi korijeni u nacionalnim zakonodavstvima vezani za sljedeće faktore: (1) uticaj političkog liberalizma, čiji jedan od osnovnih postulata predstavlja načelo zakonitosti, koje je brana političkom i pravnom apsolutizmu; (2) demokratija 42 T. Delibašić, 21. M. Čubinski, 27. 44 Z. Stojanović, (2009), 28. 43 34 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ i podjela vlasti – to načelo i posebno u njemu sadržana zabrana retroaktivnog dejstva krivičnopravnih normi, važan su segment podjele vlasti, koja u osnovi počiva na idejama Monteskjea; (3) generalna prevencija – u duhu učenja Fojerbaha načelo zakonitosti je važan element opšte prevencije, kao jedna vrsta unaprijed poznate prijetnje za slučaj izvršenja krivičnog djela; (4) načelo krivice je takođe povezano sa načelom zakonitosti, jer se ne može govoriti o nečijoj krivici, ukoliko krivično djelo kao takvo nije bilo propisano prije njegovog izvršenja.45 Nesumnjivo je da načelo legaliteta ima veliki značaj za položaj čovjeka u jednom društvu i pravnom sistemu. Zato bi u svim demokratskim pravnim sistemima, odnosno uređenoj pravnoj državi koja se odlikuje vladavinom prava, načelo zakonitosti moralo biti u punoj mjeri imanentno, bez ostavljanja pravnih mogućnosti za stvaranje izuzetaka koji bi ovo načelo u manjoj ili većoj mjeri derogirali, jer bi se to, istovremeno, svodilo na opasno ugrožavanje ljudskih prava i sloboda.46 Ipak, put uvođenja ovog načela u krivično zakonodavstvo nije protekao bez teškoća. Kao izraz liberalizma negirali su ga totalitaristički režimi 20. vijeka, i to najprije Rusija, poslije Revolucije 1917. godine, a zatim i nacionalsocijalistička Njemačka, koja je Novelom Krivičnog zakona iz 1935. godine omogućila, pored kažnjavanja na osnovu zakona, i kažnjavanje na osnovu „zdravog narodnog osjećanja.“47 U Njemačkoj je ovo načelo ponovo uspostavljeno po završetku Drugog svjetskog rata, a potkraj 1958. godine ponovo ga prihvata i tadašnji Sovjetski Savez, kao i neke druge socijalističke države koje su ga, po uzoru na Sovjetski Savez, bile napustile.48 Danas, u većini država kontinentalne Evrope načelo legaliteta nije samo jedno od osnovnih načela krivičnog prava, koje se danas smatra opšteprihvaćenim u državama koje se odlikuju vladavinom prava, već je ono zbog svog značaja podignuto u rang ustavnog načela, kao i načela međunarodnog krivičnog prava, a kao takvo svrstano je i u katalog osnovnih ljudskih prava.49 Tako, član 103 stav 2 Osnovnog zakona SR Njemačke koji ima ustavni rang, sadrži striktno formulisano pravilo nullum crimen, nulla 45 S. Pihler, 33. M. Škulić, 168 i 169. 47 B. Čejović, 52. 48 B. Zlatarić, 87. 49 Babić M. i Marković I. (2011), 110. 46 35 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU poena sine lege i utvrđuje da krivični zakon mora biti pisan, zabranjuje kažnjavanje na temelju običajnog prava, te propisuje pravilo lex certa, prema kome ne samo opis bića krivičnog djela, već i pravne posljedice moraju biti zakonom striktno određeni. Više od četiri petine država članica Ujedinjenih nacija priznaje načelo zabrane retroaktivnosti krivičnog djela (nullum crimen) u svojim ustavima, pa i mnoge vanevropske države. Uz to, preko tri četvrtine država članica Ujedinjenih nacija primjenjuje i načelo neretroaktivnosti teže kazne (nulla poena).50 8. Pravo na kažnjavanje samo na osnovu zakona iz člana 7 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda51 i odluka Ustavnog suda BiH u predmetu broj AP 325/08 od 27. septembra 2013. godine Garancije sadržane u članu 7 Evropske konvencije predstavljaju jedan od osnovnih činilaca vladavine prava i zauzimaju istaknuto mjesto u sistemu ostvarivanja prava zaštićenih Evropskom konvencijom. Značaj člana 7 Evropske konvencije ogleda se i u činjenici da, u skladu sa članom 15 Evropske konvencije, nije dopušteno odstupanje od primjene garancija ustanovljenih članom 7 Evropske konvencije ni u vrijeme rata ili druge javne opasnosti. Član 7 Evropske konvencije se mora tumačiti i primjenjivati na način kojim se osigurava uspješna zaštita od arbitrarnog gonjenja, osude i kazne. Dalje, član 7 stav 1 ne garantuje samo princip zabrane retroaktivne primjene strožijeg krivičnog zakona već, takođe, implicitno, princip retroaktivne primjene blažeg krivičnog zakona. Taj princip je sadržan u pravilu da kad postoji razlika između krivičnog zakona koji je važio u vrijeme izvršenja krivičnog djela i krivičnih zakona koji su doneseni i koji su stupili na snagu nakon toga, a prije donošenja pravnosnažne presude, sudovi moraju primijeniti zakon čije su odredbe najpovoljnije za optuženog.52 Najzad, prema stavu Evropskog suda za ljudska prava, države slobodno 50 S.K.Gallant, 243 i 244. U daljnjem tekstu: Evropska konvencija. 52 Vidi, Evropski sud za ljudska prava, Scoppola protiv Italije broj 2, presuda od 17. septembra 2009. godine, tačka 109. 51 36 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ odlučuju o vlastitim politikama kažnjavanja, ali, pri tome, i dalje se moraju pridržavati člana 7 Evropske konvencije.53 Dovodeći u vezu okolnosti slučaja u predmetu Zorana Damjanovića54 sa citiranim stavovima Evropskog suda za ljudska prava, te stavovima zauzetim u predmetu Maktouf i Damjanović, Ustavni sud BiH smatra da i u konkretnom slučaju postoji realna mogućnost da je retroaktivna primjena Krivičnog zakona BiH bila na apelantovu štetu u pogledu izricanja kazne, a što je protivno članu 7 stav 1 Evropske konvencije. Ustavni sud BiH zaključuje da je osporenim presudama Suda BiH došlo do kršenja člana 7 stav 1 Evropske konvencije zbog pogrešne primjene zakona u odnosu na krivicu i kaznu, te se osporene presude moraju ukinuti u cijelosti. ZAKLJUČAK Četiri temeljna segmenta načela legaliteta (lex scripta, praevia, certa i stricta) zamišljena su tako da zajedno sačine formulu koja je dovoljna da zaštiti pojedinca od samovoljnog kažnjavanja, omogućavajući tako „ispravno“ i predvidivo, izvjesno krivično pravo. Bez izvjesnosti, nijedan poredak ne može da postoji, jer neizvjestan poredak je i nesiguran poredak. Zato je danas ovo načelo u velikom broju država podignuto u rang ustavnog načela, a prihvaćeno je i kao načelo međunarodnog krivičnog prava. Retroaktivnost in mitius kojom se dopušta retroaktivna primjena blažeg zakona, opšteprihvaćen je izuzetak od legaliteta u klasičnom, striktnom značenju, koji ni u kom slučaju ne dovodi u pitanje njegovu osnovnu funkciju - zaštitu društva od arbitrarnog ponašanja kako pojednaca, tako i sudskih organa. LITERATURA A. Ashwort, Principles of Criminal Law, second edition. Claredon Law Series, Oxford, 1995. A.Stainer i N. Ademović, Komentar Ustava BiH, Fondacija Konrad Adenauer, Sarajevo, 2010. 53 Vidi Evropski sud za ljudska prava, Abduladhim Maktouf i Goran Damjanović Bosne i Hercegovine, aplikacije br. 2312/08 i 34179/08, presuda od 18. jula 2013. godine, tačka 75. 54 Odluka Ustavnog suda BiH, broj AP 325/08 od 27. septembra 2013. godine. 37 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU Babić et al, Komentari krivičnih/kaznenih zakona u BiH, Savjet Evrope, Sarajevo, 2005. B. Čejović, Načela krivičnog prava, „Dosije“, Beograd, 2008. B. Juratowich, Retroactive Criminal Liability and International Human Rights Law, The British Year Book of International Law, Oxford and Claredon Press, 2004. B. Zlatarić, Krivično pravo, Opšti dio, 1. svezak - Uvod, Krivični zakon, treće, izmijenjeno i prošireno izdanje, priredio Z. Šeparović, „Informator“, Zagreb, 1977. C.Beccarija, O zločinima i kaznama, prevod Antun Cvitanić, Split, 1984. D. Basta, Preobražaji ideje prava, Pravni fakultet, Beograd, 1991. D. Kaurinović i M. Blagojević, Povratno dejstvo krivičnog zakona - aktuelno pitanje sudske prakse u BiH, „Strani pravni život“, Beograd, 2010. D. Krapac, Krivično procesno pravo, knjiga prva, „Informator“, Zagreb, 2000. D. Mitrović, Načelo zakonitosti, pojam, sadržina, oblici, Pravni fakultet Beograd, 1996. D. Shahram, Beyond Retroactivity to Realising Justice: A Theory on the Principle of Legality in International Law Sentencing, “The Journal of Criminal Law and Criminology”, Northwestern University School of Law, 2009, vol. 99, no 4. Đ. Del Vekio, Pravo, pravda i država, Pravni fakultet, Beograd, 1999. Đ. Tasić, Uvod u pravne nauke (enciklopedija prava), Beograd, 1938. F.Nojman, Vladavina prava, „Filip Višnjić“, Beograd, 2002. F. Bačić, Krivično pravo-opšti dio, Informator, Zagreb, 1978. 38 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ F.Bačić, Krivično pravo-opšti dio, prošireno izdanje, „Informator“, Zagreb, 1998. G.Radbruh, Filozofija prava, Beograd, 1998. H. Kelzen, Čista teorija prava, Beograd, 2000. L. Marković, Građansko pravo, prva knjiga, Opšti dio i stvarno pravo, Beograd, 1912. Lj. Jovanović, Krivično pravo-opšti dio, Pravni fakultet, Niš, 2000. M.Babić M. i I.Marković, Krivično pravo-opšti dio, Pravni fakultet, Banja Luka, 2011. M. Babić i I.Marković, Osnovi krivičnog prava, Fakultet za bezbjednost i zaštitu, Banja Luka, 2008. M. Kreso, Problemi vremenskog važenja zakona u predmetima ratnih zločina. (Ne) jednakost pred zakonom, Pravda u tranziciji, 2006. M. Majić, Primjena međunarodnog krivičnog prava u nacionalnim pravnim sistemima, „Službeni glasnik“, Beograd, 2009. M. Popović, Pravna i totalitarna država, Novi Sad, 1998. M. Simović i H. Tajić, Zbirka sudskih odluka iz krivičnopravne materije, „Privredna štampa“, Sarajevo, 2007. M. Simović, M. Blagojević i V. Simović, Međunarodno krivično pravo, Banja Luka, 2013. M. Škulić, Krivično procesno pravo, Pravni fakultet, Beograd, 2011. N. Srzentić, A. Stajić i Lj. Lazarević, Krivično pravo Jugoslavije, „Savremena administracija“, Beograd, 1997. N. Srzentić i A. Stajić, Krivično pravo – opšti i posebni dio, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1966. 39 �Miodrag N. Simović, Vladimir M. Simović: POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU P. Čubinski, Naučni i praktični komentar Krivičnog zakonika Kraljevine Jugoslavije, Izdavačko i novinarsko preduzeće Geca Kon, Beograd, 1934. R. Lukić, Metodologija prava, peto izdanje, IP „Justinijan“, Beograd, 2003. R. Lukić i B. Košutić, Uvod u pravo, “Naučna knjiga”, Beograd, 1975. S.K. Gallant, The Principle of Legality in International and Comparative Criminal Law, Cambrige University Press, 2009. S. Perović, Retroaktivnost zakona i drugih opštih akata - Teorija sukoba zakona u vremenu, Beograd, 1987. S. Pihler, Neka pitanja u vezi sa načelom legaliteta u krivičnom pravu, „Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu“, Novi Sad,1989. T. Delibašić, Primjena blažeg zakona, Nomos, Beograd, 1995. T. Živanović, Osnovi krivičnog prava Kraljevine Jugoslavije - opšti dio, Beograd, 1935. T. Živanović, Sistem sintetičke pravne filozofije - Sintetička filozofija prava, „Službeni list SRJ“, Beograd, 1997. V. Kambovski, Kazneno pravo-Opšti dio, Skopje, 2006. V.Đ. Degan, B. Pavišić i V. Beširević, Međunarodno i transnacionalno krivično pravo, Pravni fakultet Univerziteta Union, Beograd, 2011. V. Popović, Preporuka u vezi sa članom 4a Krivičnog zakona BiH, „Pravni život“, Banja Luka, br. 3-4, 2007. V. Popović i S. Marić, Princip zakonitosti u kontekstu retroaktivne primjene zakona zakona, Banja Luka, 2012. W. A. Schabas, Perverse Effects of the Nulla Poena Principle: National Practice and the Ad Hoc Tribunals, „The European Journal of International Law“, 2010. 40 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ Z.Stojanović, Krivično pravo - Opšti dio, Beograd, 2009. Z. Stojanović, Međunarodno krivično pravo, IV izdanje, Beograd, 2008. Ž. Horvatić i P. Novoselec, Kazneno pravo, opšti dio, Zagreb, 1999. Internet adrese www.sudbih.gov.ba, 20. decembar 2013. www.un.org/icty/bhs/frames/cases.htm, 1. decembar 2013. http://www.iclsfoundation.org/wp-content/uploads/2012/01/nastavna-oblast13-odmjeravanje kazne.pdf, 10. decembar 2013. http://www.pravdautranziciji.com/pages/article.php, 17. novembar 2013. http://www.ccbh.ba/bos/odluke/index.php?src=2, 29. novembar 2013. www.pravo.unizg.hr/hljkpp/2001._godina/..../derencinovic, 2013. 5. novembar www.coe.int, 29. novembar 2013. www.echr.coe.int, 17. novembar 2013. http://www.scribd.com/doc/92623290/Poredak-Slobode-Friedrich-a-Hayek, 29. novembar 2013. http://www.icrc.org/eng/assets/files/other/irrc-870_scalia.pdf, 29. novembar 2013. http://www.godisnjakpf.rs/wp-content/uploads/2012/01/popovic10.pdf, novembar 2013. 5. 41 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3054 Title A name given to the resource POJAM I ZNAČENJE NAČELA LEGALITETA U KRIVIČNOM PRAVU Author Author SIMOVIĆ, Miodrag N. SIMOVIĆ, Vladimir M. Abstract A summary of the resource. Načelo legaliteta ili zakonitosti je opštecivilizacijska tekovina koja po svom značaju prelazi granice krivičnog prava. Propisujući krivična djela i krivične sankcije za njih, krivičnim pravom štite se najznačajnije vrijednosti jednog društva, određeni društveni i pravni poredak i osnovna prava i slobode građana. Kako su krivične sankcije najteže sankcije pravnog poretka i znače ozbiljan zahvat u najveće vrijednosti čovjeka, priznata je od svih potreba da se djelatnost države na ovom području strogo pravno konstituiše, da se putem zakona odrede pretpostavke i granice kažnjavanja i time osigura pravna sigurnost građana. Usvajanjem načela zakonitosti, krivično pravo je to i učinilo. Ključne riječi: krivično djelo, krivično pravo, načelo legaliteta, blaži zakon, retroaktivnost. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/28e184a75afc2df7c576b2966dcf7219.pdf 11576521d55e70817ef93347879aea03 PDF Text Text �������������������� https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/76fc18f7281042635c81fcaec7fa1b44.docx d1e53d04ab6947422b8b134143bb91a3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3107 Title A name given to the resource Pravni položaj lica sa duševnim smetnjama u krivičnom postupku: međunarodni standardi i praksa ustavnog suda Bosne i Hercegovine Author Author SIMOVIĆ, Miodrag SIMOVIĆ, Marina M. SIMOVIĆ, Vladimir M. Abstract A summary of the resource. Međunarodno pravo dugo nije davalo značaj posebnoj zaštiti lica sa duševnim smetnjama. Smatralo se da su postojeći dokumenti o ljudskim pravima dovoljno široki da mogu pružiti odgovarajuću zaštitu svim pojedincima bez ikakvog razlikovanja. Pored toga, većina država nije bila spremna da preuzme nove ugovorne obaveze, budući da u svojim zakonodavstvima nisu predviđale duševni poremećaj kao poseban osnov zabrane diskriminacije. S druge strane, Evropski sud za ljudska prava je u svojoj praksi utvrdio kriterije koji moraju biti ispunjeni da bi se pritvor duševno oboljelog lica smatrao kao pritvor koji nije „proizvoljan“, tj. da bi bio ispunjen zahtjev „zakonitosti“ u smislu člana 5 stav 1e) Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Prvo, „duševna poremećenost“, u smislu navedene odredbe, mora biti, osim u hitnim slučajevima, pouzdano utvrđena pred nadležnim domaćim organom, i to na osnovu objektivne medicinske ekspertize. Drugo, „duševna poremećenost“ mora biti takve vrste ili stepena da opravdava prinudno zatvaranje takvog lica. Treće, pritvor smije trajati samo onoliko koliko traje medicinski poremećaj, odnosno određena jačina tog poremećaja . Zatim, u slučajevima u kojima je pritvor potencijalno neograničen, moraju se vršiti povremene revizije pred „sudom“ koji ima ovlašćenja da naredi i otpuštanje, a pritvor mora biti u bolnici, klinici ili drugoj odgovarajućoj ustanovi koja ima takva ovlašćenja da lica drži u pritvoru . Autori analiziraju položaj ovih lica i u kontekstu najnovije prakse Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, o čemu se govori u završnom dijelu rada. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/bc2a3e05ef2a8f4068d26f59f70303da.docx cd45132b3c9a71fbd996320c6326debd https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c3d94b4e9e41b654287f933771ee8c35.pdf 7ee9a812daa789370984ccb243f4934d PDF Text Text Assist. Prof. Dr. Adem Sahin Fatih University - Faculty of Law, Department of Commercial Law ÄNDERUNGEN UND NEUERUNGEN IM BEREICH DES TÜRKISCHEN AKTIENGESELLSCHAFTSRECHTS EINFÜHRUNG Der Abschnitt des THGB über die Aktiengesellschaft wurde unter Berücksichtigung der EU-Richtlinien über die Gesellschaften neu geschrieben.1 Die Neuerungen kann man in zwei Kategorien unterteilen: Zum einen handelt es sich um Änderungen grundsätzlicher Prinzipien des Aktienrechts, zum anderen betrifft es nur einzelne Vorschriften. Im Folgenden werden nur die Neuerungen die Prinzipien des Aktienrechts behandelt. Die Neuerungen hinsichtlich einzelner Vorschriften werden in den entsprechenden Abschnitten berücksichtigt. 1. Überblick über das neue türkische Handelsgesetzbuch Im Laufe der Zeit entsprach das türkische Handelsgesetz vom 1957 ebenfalls nicht mehr den Bedürfnissen der Zeit. Aus diesem Grund begannen neuerliche Reformarbeiten hinsichtlich des türkischen Handelsgesetzbuch (THGB). Die Vorbereitung der Gesetzesänderung dauerte mehr als zehn Jahre. Zunächst wurde im Jahr 1999 vom Bundesministerium für Justiz eine Expertenkommission zur Vorbereitung eines Entwurfs des THGB gebildet. Diese Kommission bestand aus Akademikern der Universität, Vertretern der obersten Gerichte, der Berufsverbände sowie juristischer Personen des öffentlichen Rechts und wurde von Prof. Ünal Tekinalp geleitet. Als Ergebnis der fast fünfjährigen Studie wurde einen THGB-Entwurf2 am 17.10.2005 verabschiedet und dem türkischen Parlament vorgelegt. Am 11.1.2008 leitete der Justizausschuss des türkischen Parlaments diesen Entwurf in der am 26.12.2007 (THGB-E) angenommenen Fassung an die 1 Memiş, T., Bozbel, S., Yeni 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, s.41; Allgemeine Begründung des Regierungsentwurfs des THGB, Anm.117. 2 Der Regierungsentwurf mit Begründung ist auf der Webseite des türkischen Parlaments (http://www2.tbmm.gov.tr/d22/1/1-1138.pdf) abrufbar. 329 �Adem Sahin: ÄNDERUNGEN UND NEUERUNGEN IM BEREICH DES TÜRKISCHEN AKTIENGESELLSCHAFTSRECHTS Hauptversammlung weiter. Dieser Entwurf wurde am 13.1.2011 im Parlament schließlich verabschiedet. Das neue THGB tritt mit 1.7.2012 in Kraft (im Folgenden „neues THGB“ genannt). Das THGB besteht aus sechs Hauptbüchern mit 1.535 Artikeln. Das neue THGB beinhaltet 1. Einführungsbestimmungen (§§ 1 bis 10 neue THGB); 2. im ersten Buch (§§ 11 bis 123 neue THGB): allgemeine Vorschriften (z.B Kaufmänner, Handelsregister, Firmenrecht, unlauterer Wettbewerb, kaufmännische Buchführungspflicht, Kontokorrent und Handelsvertretung); 3. im zweiten Buch (§§ 124 bis 644 neue THGB): allgemeine Vorschriften für die Gesellschaften, spezielle Vorschriften für einzelne Gesellschaften, z.B Aktiengesellschaft, GesmbH; 4. im dritten Buch (§§ 645 bis 849 neue THGB): Vorschriften über Wertpapiere; 5. im vierten Buch (§§ 850 bis 930 neue THGB): Vorschriften über das Beförderungsrecht; 6. im fünften Buch (§§ 931 bis 1378 neue THGB): Vorschriften über das Seehandelsrecht; 7. im sechsten Buch (§§ 1379 bis 1498 neue THGB): Vorschriften über das Versicherungsrecht; 8. Abschlussbestimmungen (§§ 1499 bis 1535 neue THGB). 2. Änderungen und Neuerungen im türkischen AktG 2.1. Abschaffung des Ultra-Vires-Prinizips Das Ultra-Vires-Prinzip wird mit dem neuen THGB unter Berücksichtigung der 1. Gesellschaftsrechtsangleichungs-EU-Richtlinie von 1968 abgeschafft, da diese Beschränkung mit dem modernen nationalen und internationalen Handel unvereinbar ist3. Nunmehr wird die Grenze der Rechtsfähigkeit der Gesellschaften durch den Gegenstand der Gesellschaften nicht beschränkt(TGHB § 125).4 Sie dürfen unbeschränkt alle Rechte erwerben und Verbindlichkeiten eingehen. Mit dieser Bestimmung wird 3 4 Tekinalp, Ünal, Kompatibilität des türkischen und europäischen Wirtschaftsrechts, 27. TEKIN-- 330 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ bezweckt, dritte Personen zu schützen.5 2.2. Verschmelzung, Spaltung und Umwandlung Die Verschmelzung, Spaltung und Umwandlung von Gesellschaften wurden ausführlich und in Einklang mit der EU-Richtlinie geregelt. Mit den Neuerungen werden nicht nur sichere, transparente und einfache Strukturänderungen geschaffen, sondern auch Schutzbestimmungen für Dritte und Gläubiger normiert(THGB 134 usw). Außerdem wird die Übernahme der Arbeitnehmer ausführlich geregelt.6 2.3. Konzern (Unternehmensgruppen) Im türkischen Handelsrecht wird zum ersten Mal der Betriff des Konzerns geregelt, und zwar unter dem Titel der „Gesellschaftsgruppe“ (Sirketler Toplulugu) (§§ 195 und 209 neues THGB). Demnach sind die Verhältnisse zwischen der Muttergesellschaft und den Tochtergesellschaften auf der Grundlage von Transparenz und Rechenschaftspflicht verbunden. Das deutsche Konzernrecht und die Meinungen des Forum Europa waren hierbei die Vorbilder.7 2.4. Einmann-AG und Einmann-Verwaltung Das bislang geltende THGB kennt keine Einmann-AG und keinen Einmann-Verwaltungsrat. Nach geltendem THGB sind mindestens fünf Gründer, die Aktionäre der Gesellschaft werden wollen, zur Gründung einer AG erforderlich. Unter Berücksichtigung der 12. EU-Richtlinie (89/667) ermöglicht es das neue THGB nun in § 338, eine Einmann-AG zu gründen. Nach dem geltenden THGB besteht der Verwaltungsrat aus mindestens drei Mitgliedern. Der Gesetzgeber verzichtet nun auf diese 5 Allgemeine Begründung des Regierungsentwurfs des THGB, Anm.112; Poroy/Tekinalp/Camoglu, Ortakliklar ve Kooperatif Hukuku (Kapitalgesellschaft- und Genossenschaftsrecht) (2005) Anm. 121; Ceker, Mustafa, Ticaret Hukuku, 5.Baski, 2013, s. 250; Bilgili Fatih, Sirketler Hukuku, Mart 2012, s. 43; Pulasli, Hasan, Yeni Sirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara 2012, s. 64. 6 Pulasli, Hasan, Yeni Sirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara 2012, s. 83 7 Giray, Rabia E., Şirketler Hukuku, (Ed. Karahan, Sami), Konya 2012, s.123 ff. 331 �Adem Sahin: ÄNDERUNGEN UND NEUERUNGEN IM BEREICH DES TÜRKISCHEN AKTIENGESELLSCHAFTSRECHTS Bestimmung und ermöglicht es der AG gemäß § 359 neue THGB, einen Verwaltungsrat zu gründen, der aus nur einem Mitglied besteht. 2.5. Die Neurungen hinsichtlich des Verwaltungsrat als Organe der AG Hinsichtlich der Organe der AG wurden erhebliche Neuerungen vorgenommen.8 Besonders für den Verwaltungsrat der AG wurden zahlreiche strukturelle und funktionelle Änderungen unter Berücksichtigung der Grundsätze der Corporate Governance und der Professionalisierung geschaffen. Das neue THGB sieht eine dispositive Organisationsordnung der aktienrechtlichen Exekutive vor.9 Nach dem neuen THGB kann der Verwaltungsrat durch die Ermächtigung der Satzung die Geschäftsführung ganz oder zum Teil an seine Mitglieder oder Dritte delegieren. Außerdem werden die unübertragbaren und unentziehbaren Aufgaben des Verwaltungsrats festgelegt. Diesbezüglich finden sich viele Änderungen im neuen THGB. Die Kontrollestelle ist nach geltendem THGB das dritte obligatorische Organ der AG. Jedoch wird die Organeigenschaft der Kontrollestelle durch das neue THGB abgeschafft. Die Aufgaben der Kontrollstelle (die Überprüfung der Finanzen der AG und des Konzerns) müssen nunmehr von unabhängigen Absschlussprüfern durchgeführt werden (§ 397 ff neue THGB).10 8 Pulasli, Hasan, Yeni Sirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara 2012, s. 447 ff. Kervankiran, Haftungsbeschränkungen im türkischen Gesellschaftsrecht, s.324. 10 Köksal, Aytac, TTK Tasarisinin 397 ile 406 Maddeleri Arasinda Düzenlenen Denetcinin Anonim Ortakligin Bir Organi Olup Olmadigi Sorunu, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, Cilt 1. ( 2010), s.1387– 1409. 9 332 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ ABKÜRZUNGSVERZEICHNIS Abs AG AktG Anm AR Art bzw EU f, ff gem GmbH HGB s THGB THGB-E Absatz Aktiengesellschaft Aktiengesetz Anmerkung Aufsichtsrat Artikel beziehungsweise Europäische Union und der/die folgende(n) gemäß Gesellschaft mit beschränkter Haftung Handelsgesetzbuch Seite Türkisches Handelsgesetzbuch Türkisches Handelsgesetzbuch – Entwurf usw zB und so weiter zum Beispiel LITERATURVERZEICHNIS Bilgili, Fatih Ceker, Mustafa Hirsch, Ernst E (1993) : Sirketler Hukuku, Mart 2012 :Ticaret Hukuku, 5.Baski, 2013 :Das türkische Aktien- und GmbH-Recht Giray, Rabia Eda Kervankiran, Emrah :Şirketler Hukuku (Ed. Karahan, Sami) 2012. :Haftungsbeschränkung im türkischen Gesellschaftsrecht – Ein Rechtsvergleich (2007) (Diss) Köksal, Aytac :TTK Tasarisinin 397 ile 406 Maddeleri Arasinda Düzenlenen Denetcinin Anonim Ortakligin Bir Organi Olup Olmadigi Sorunu (Das Problem, ist der Abschlußprüfer ein Organ der AG oder nicht nach neue THGB-E 333 �Adem Sahin: ÄNDERUNGEN UND NEUERUNGEN IM BEREICH DES TÜRKISCHEN AKTIENGESELLSCHAFTSRECHTS (§§ 397–406 THGB). Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, Cilt 1. ( 2010), 1387–1409 Memiş, T., Bozbel, S. I.,2013. :Yeni 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, Cilt Poroy/Tekinalp/Camoglu :Ortakliklar ve Kooperatif Hukuku (Kapitalgesellschaftund Genossenschaftsrecht) (2005) :Yeni Sirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara Pulasli, Hasan 2012. Tekinalp, Ünal : Kompalität des türkischen und europäschen Wirtschaftsrechts (2009). Webseiten Allgemeine Begründung des Regierungsentwurfs des THGB (http://www2.tbmm.gov.tr/d22/1/1-1138.pdf) 334 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3068 Title A name given to the resource ÄNDERUNGEN UND NEUERUNGEN IM BEREICH DES TÜRKISCHEN AKTIENGESELLSCHAFTSRECHTS Author Author SAHIN, Adem Abstract A summary of the resource. Der Abschnitt des THGB über die Aktiengesellschaft wurde unter Berücksichtigung der EU-Richtlinien über die Gesellschaften neu geschrieben.1 Die Neuerungen kann man in zwei Kategorien unterteilen: Zum einen handelt es sich um Änderungen grundsätzlicher Prinzipien des Aktienrechts, zum anderen betrifft es nur einzelne Vorschriften. Im Folgenden werden nur die Neuerungen die Prinzipien des Aktienrechts behandelt. Die Neuerungen hinsichtlich einzelner Vorschriften werden in den entsprechenden Abschnitten berücksichtigt. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/29cae6704476685eeff44c3179b27b90.docx 1e871e0a580befd5d5edeca07ec80080 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/77a96a9a927a6c7d23fe63e4cf0e0554.pdf c5ae2bf25cb1fa4c6326123755db14e9 PDF Text Text �������������������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3123 Title A name given to the resource Obrazovanje iz ljudskih prava u Bosni i Hercegovini Author Author SADIKOVIĆ, Lada VELADŽIĆ, Nevzet Abstract A summary of the resource. Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila je 2005. godine Svjetski program za obrazovanje iz ljudskih prava sa ciljem unaprijeđenja implementacije edukativnih programa iz ljudskih prava u svim oblastima. Svjetski program se sprovodi u dvije faze (2005-2009. i 2010-2014. godine). Vijeće za ljudska prava Ujedinjenih nacija je u okviru druge faze Svjetskog programa, usvojilo Rezoluciju 15/11, koja se fokusira na visoko obrazovanje iz ljudskih prava i obuke nastavnika i predavača, državnih službenika, službenika za provođenje zakona i vojnog osoblja. Time se nameće kontinuirana obaveza za daljnje napredovanje u oblasti obrazovanja iz ljudskih prava u svim članicama Ujedinjenih nacija i pridonosi dugoročnoj prevenciji kršenja ljudskih prava i nasilnih sukoba, promoviranju jednakosti i održivog razvoja i unapređenja učestvovanja u procesima donošenja odluka unutar demokratskog sistema. Namjera je, da se ovim radom preciznije utvrdi koliko je država Bosna i Hercegovina konkretno uradila na unaprijeđenju obrazovanja iz oblasti ljudskih prava u datom periodu. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ecf90d0703f0c8a6ad4324b4dbc55724.docx ccc6cb2bf4ea5438db09689c567509e0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fc14c77d56fd882cac66fb1bd37920f1.pdf cf63269e2f473cccb7775b4009390318 PDF Text Text ��������     �������    ����� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3160 Title A name given to the resource Kohezijska politika Evropske unije i perspektive regionalnog razvoja država zapadnog Balkana Author Author SADIKOVIĆ, Elmir Abstract A summary of the resource. Politika regionalnog razvoja je prihvatanjem koncepta „evrope regija“ 80-tih godina XX stoljeća postala jednom od najznačajnijih zajedničkih politika za koju se u prosjeku izdvaja 1/3 ukupnog budžeta Evropske unije. Zasniva se na solidarnosti prema ragijama koje posebno zaostaju u ekonomskom i socijalnom razvoju, te na koheziji koja se ogleda u nastojanju da se postigne ujednačen razvoj cjelokupnog prostora Evropske unije. Sve države članice Evropske unije imaju uspostavljenu regionalnu strukturu ili su u procesu uspostavljanja regija kao autonomnih političko – ekonomskih i razvojnih jedinica. Različitosti modela izvedene regionalizacije evropskih država su predodređene prirodno – geografskom konfiguracijom, karakterom političkog sistema i specifičnim društveno – istorijskim okolnostima u kojima se odvijao proces regionalizacije. U kontekstu evropskih integracija i razvoja koncepta „euroregija“, kao prekograničnih regija, regionalizacija se javlja i kao poseban oblik transnacionalne integracije i saradnje evropskih država i naroda. Fenomen regionalizacije iznimno je značajan u savremenim geo - političkim i ekonomskim okolnostima u kome se nalaze zemlje zapadnog Balkana. Politika regionalnog razvoja Evropske unije za zemlje zapadnog Balkana istovremeno predstavlja i priliku ubrzanog ekonomskog i socijalnog razvoja kroz korištenje evropskih fondova, ali samo ukoliko pokažu sposobnost da oblikuju vlastitu strategiju i politiku regionalnog razvoja u skladu sa političkim i ekonomskim ciljevima regionalnog razvoja Evropske unije, ukoliko razviju odgovarajuće institucionalne i kadrovske kapacitete lokalnih i regionalnih vlasti, te uspostave efikasne mehanizme koordinacije i saradnje svih razina vlasti u planiranju i realizaciji projekata regionalnog razvoja koje finansira Evropska unija. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3365 Title A name given to the resource ŽENSKI LIKOVI U ROMANU „LIMENI BUBANJ“ (G.GRASS) Author Author Ručević, Anemarija Abstract A summary of the resource. Roman Limeni bubanj (1959.) spada među najznačajnija književna djela na njemačkom jeziku. Ovim je djelom autor stekao svjetsku slavu, a svojm je pojavljivanjem označio prekretnicu u povijesti njemačkoga romana. Cilj ovoga rada je prikaz ženskih likova u odnosu na Oskara Matzeratha, glavnog junaka romana. Prvi dio rada sadrži konstalaciju likova, odnosno pojavljivanje ženskih likova u odnosu na Oskara te njihova uloga i međusobni odnos, dok drugi dio rada daje odgovore na pitanja jesu li ženski likovi podređeni muškarcu/ima i pojavljuju li se Grassovi ženski likovi u tradicionalnim ulogama. Elisabeth Pflanz klasificirala je žene u romanu prema spolnoj funkciji pa ih je podijelila na tip majke i/ili djevice. Dok majčinske figure nude sigurnost, djevice su više objekt Oskarovih seksualnih želja. Tzv. majčinske figure su, prema Pflanz, između ostalog Anna Koljaiczek, Agnes Matzerath pa i Maria koja je postala nedostižna za Oskara. Potpune djevičanske uloge imaju sve medicinske sestre, časne sestre i Luzie Rennwand. Upadljiva nevinost i nepokvarenost kao i upotreba bijele boje kao simbol čistoće je za pripovjedača bitan faktor u opisivanju, u karakterizaciji svojih likova uz napomenu da bijelom bojom nije pokrio sva područja djevičanske čistoće i nevinosti. Ključne riječi: Limeni bubanj, Oskar Matzerath, ženski likovi Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3489 Title A name given to the resource IMPACT OF TEXTBOOK-BASED INPUT ON L2 LEARNERS’ PRAGMATIC COMPREHENSION Author Author Ruhi Athar, Mehdi Abstract A summary of the resource. Most studies on interlanguage pragmatics have been confined to the production aspect of L2 learners’ pragmatic development, losing sight of pragmatic comprehension and its relationship with listening comprehension and textbook-based pragmatic input. The present study aimed to fill the gap by investigating the relationship between the type of input provided by textbooks and L2 learners’ linguistic and pragmatic comprehension. It adopted a listening instrument that measured pragmatic comprehension and linguistic comprehension. Learners’ pragmatic and linguistic comprehension was compared across four groups of male and female advanced students with different textbook backgrounds. The results of ANOVAs and the follow-up Scheffe tests revealed significant differences among the groups in terms of pragmatic comprehension (PC) and linguistic comprehension (LC). In addition, Pearson correlation results suggested that the relationship between PC and LC subtasks in the two groups was not statistically meaningful and, accordingly, indicated construct differences between linguistic and pragmatic comprehension. Keywords: Interlanguage Pragmatics, Pragmatic Comprehension, Textbook-Based Input Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3351 Title A name given to the resource GIVING OR RECEIVING WRITTEN CORRECTIVE FEEDBACK: WHICH ONE WORKS BETTER IN L2 WRITING? Author Author Rouhi, Afsar Dibah, Minoo Abstract A summary of the resource. This study explores the differential effect of giving and receiving WCF on prompting writing of Iranian EFL learners. To this end, 61 learners of English were randomly assigned to a WCF Giver group (n - 19), a WCF Receiver group (n = 22), and a control group (n = 20). The participating groups completed four translation tasks as treatment, and took a translation task and a picture description task. The analysis of the data obtained provided robust evidence for the effectiveness of WCF provided by peers (PWCF). Additionally, the further data analysis revealed that the participants in the WCF Giver group outperformed participants in the WCF Receiver group and the control group in translation and picture description tasks. The findings and pedagogical implications are discussed in detail. Key words: written corrective feedback, WCF giver, WCF receiver, peer WCF, teacher WCF, involvement load hypothesis Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3412 Title A name given to the resource INTERPRETATION OF ENGLISH DERIVED NOMINALS AND THEIR ASPECTUAL PROPERTIES Author Author Rizvić-Eminović, Edina Abstract A summary of the resource. The class of English nouns which are referred to as derived nominals is not a homogenous class. Namely, derived nominals can further be classified into process and result nominals. A group of properties owing to which such a classification is currently accepted are aspectual properties the derived nominals inherit from their corresponding verbs, which are investigated in this paper. It is acknowledged in the relevant literature that the interpretation of derived nominals as result or process nominals primarily depends on their argument structure, more specifically on the presence or absence of the of-phrase complement (Grimshaw, 1990, Alexiadou, 2007). Based on the tests conducted among a group of native English speakers, the paper argues that what is relevant for the interpretation of derived nominals, in addition to the argument structure, are their aspectual properties reflected in the adverbial expressions that occur in the phrases or clauses containing the derived nominals. The tests include phrases and clauses with derived nominals ending with the suffixes al, ance, -ment, -tion, and -ure. The phrases used originate from the COCA corpus and are modified with suitable aspectual phrases, such as take a long time and be long, in an hour and for an hour, went on and on and lasted for days. Keywords: derived nominal, aspectual properties, aspectual phrases Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3539 Title A name given to the resource IDENTITY AND OTHERNESS IN SHERMAN ALEXIE'S THE ABSOLUTELY TRUE DIARY OF A PART TIME INDIAN Author Author Raljevic, Selma Sivric, Marijana Abstract A summary of the resource. The paper discusses Sherman Alexie's 2007 novel The Absolutely True Diary of a Part Time Indian within the context of the (de)construction of identity and Otherness of a “new” American Indian in the contemporary world. Through analysis of the American Indian identity and the facets which characterize “Indianness” in Alexie’s Diary, the paper explores a new Indian reality that resists boundaries and singularity in many ways. A great part of that identity is created and presented through Junior and/or Arnold’s language. Abundant with slang terms, occasionally sexually explicit, offensive and racist comments or views packed with metaphorical expressions and underlined with humor and irony, such language contributes significantly to the creation of double identity or multiple identities of a young person. Additionally, there are cartoons, used as a special medium to bridge the gap between the words and the reader offering at the same time a humorous insight into the experience of life. The aim of the paper is to focus on the contrasting identities of the Indian and the White cultures, races and spaces as well as on a concept of a new consciousness about Indian identity and co-existence in the world that is yet to be discovered for Alexie’s post-nomadic Indian. It will also show that the creation of identity of a young person is a multilevel process of growing up and maturity reflected in social, cultural, linguistic and many other dimensions. Keywords: Otherness, “Indianness”, “a part time Indian”, a post-Indian identity, language, slang, humor, cartoons. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English