221 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/08b8183e6ae49948454bb7f942765f7c.docx b0823c122f5363f826c1b3504629a0b2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ec0523a2c946c8eb3cfda88b82d2b819.pdf c2b9199bae88ce31b4dd37b704ce1438 PDF Text Text EFKÂR TEPESİ’NDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE’NİN KÖY SORUNLARI Ertuğrul GÜREŞCİ Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir / Türkiye Anahtar Kelimeler: Köy, Efkâr Tepesi, Fakir Baykurt. ÖZET Bu çalışmada, yazar Fakir Baykurt’un ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinde dile getirmiş olduğu Türkiye’deki köy sorunları ile günümüz Türkiye’sindeki benzer sorunların karşılaştırılmalı olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, bir yazarın toplumsal sorunlara bakış açısını vurgulaması ve özellikle köy sorunlar ile ilgili olarak Fakir Baykurt’un düşüncelerini yansıtması bakımından önem arz etmektedir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/277b6a8fc6cfbf30f195c9f36d43383b.docx f57340f66b52be252f591f2c7b1d337a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6676c860f140ed46091cf991780d0c55.pdf 1d96296f38b310b3b03ecaaddcc88eab PDF Text Text ‘EFKÂR TEPESİ’NDEN’ GÜNÜMÜZE TÜRKİYE’NİN KÖY SORUNLARI Ertuğrul GÜREŞCİ1 Özet Bu çalışmada, yazar Fakir Baykurt’un ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinde dile getirmiş olduğu, Türkiye’deki köy sorunları ile günümüz Türkiye’sindeki benzer sorunların karşılaştırılmalı olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, bir yazarın toplumsal sorunlara bakış açısını vurgulaması ve özellikle köy sorunlar ile ilgili olarak Fakir Baykurt’un düşüncelerini yansıtması bakımından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Fakir Baykurt, Efkâr Tepesi, köy, köylü THE VILLAGE PROBLEMS OF TURKEY TO PRESENT DAY FROM ‘EFKÂR TEPESİ’ Abstract In this study is aimed to express as comparative of the village problems in Turkey with the similar problems in the present day Turkey. The study is important in terms of to appropriate the opinions of Fakir Baykurt as relation with especially the village problems and to highlight to view point about the communal problems of an author. Keywords: Fakir Baykurt, Efkâr Tepesi, village, villager 1. Giriş Türkiye’de köy ve köylü sorunları ile ilgilenmek, birçok kişi tarafından sadece siyasilerin ve kamu görevlilerinin işi ve sorumluluğuymuş gibi algılamaktadır. Bu algının, yasal mevzuat ve kamu hizmetleri düşüncesi açısından doğru olduğu söylenilebilir. Ancak köy ve köylü sorunları ile ilgilenmek sadece devlete veya siyasi kurumlara düşen bir görev değildir. Sivil Toplum Kuruluşları (STK), basın mensupları, sanatçılar, köylü ve kentli vatandaşlar ve tatbikî yazarçizer erbabı da bu sorunlarla ilgilenmekte ve çeşitli platformlarda bunları dile getirmektedirler. Köy ve köylü sorunları, elbette her kesimi ilgilendirebilir hatta bu ilgi sorunların çözümüne katkı bile sağlayabilir. Sorunların ekonomik ve sosyal boyutu hatta hukuki boyutu da olabilir ki bunların çözümünde mutlaka kamu gücü gereklidir. Bu güç anayasal çerçevede devletin görev ve sorumlulukları başlığı altında toplanabilir. O zaman köy ve köylü sorunlarının çözümünde devlet kurumlarının 1 dışındaki diğer kesimlerin özelliklede Yrd.Doç.Dr., Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, ispir_ert@hotmail.com yazanların �düşünenlerinin katkısı pratikte yani uygulamada olmayabilir ancak teoride bu pek ala mümkün olabilir. Yazarların veya sanatçıların köylü sorunlarının tespiti, dile getirilmesi ve devlet kurumlarını bu yönde sevk etmesi veya yönlendirmesi oldukça olasıdır. Türkiye’nin veya toplumun herhangi bir sorunuyla ilgilenmek birçok sanat dalının ilgisini çekmektedir. Şarkıda, şiirde, resimde, sinemada, tiyatroda, romanda, hikâyede ve edebi diğer metinlerde bu sorunlar ifade edilmektedir. Bu ifadelerde bazen güldüren, bazen ağlatan ve bazen de düşündüren ama genelde eleştirisel bir tarz kullanılmaktadır. Buda sanatçının doğasında olan bir yaklaşım olsa gerek. Bir yazarın dünyası bazen gördüklerini bazen duyduklarını ve bazen de hissettikleri yazılarına aktarması ile oluşabilmektedir. Türkiye’de köy ve köylülerin sorunlarıyla edebiyatçıların ilgilenmesi cumhuriyetin ilk yıllarından beri süregelen bir olay olmuştur. Özellikle altyapısı tek parti döneminde atılan ve 1950’lerden sonra gelişen ‘Köy Edebiyatı’ kavramı bunu bir nebze olsun ortaya koymaktadır (Karaömerlioğlu, 2013). Türkiye’de köy ve köylü sorunlarının çeşitli ekonomik ve sosyal nedenleri bulunmaktadır (Güreşci, 2006; Tezcan, 2013). Bu sorunları iktisatçılar, sosyologlar, psikologlar, tarım ekonomistleri, coğrafyacılar ve diğer toplum bilimcileri farklı şekillerde aktarabilmektedir. Ancak bir edebiyatçının gözüyle bu sorunların ifade edilmesi bambaşka bir şeydir. Çünkü bu sorunların ifadesinde artık duygular, kızgınlıklar, sevinçler de olaylara karışmıştır. Böylece her duygu sahibi insan bu sorunlarının artık bir parçası dolayısıyla da çözümünde bir parçası olmaktadır. 2. 2Yazarın Kısaca Yaşam Öyküsü Yazar Fakir Baykurt, 1929 yılında Burdur’un Yeşilova İlçesine bağlı Akçaköy’de dünyaya gelmiştir. Asıl adı Tahir’dir. İlkokulu kendi köyü ve Balıkesir’de tamamlamıştır. Ardından Isparta Gönen Köy Enstitüsü’nü 1947 yılında bitirmiştir. Uzun yıllar Anadolu'nun çeşitli 2 Bu bilgiler, http://tr.wikipedia.org/wiki/Fakir_Baykurt internet sitesinden özetlenerek alınmıştır. �köylerinde öğretmenlik yapan yazar, bunun yanı sıra ilköğretim müfettişliği ve sendikacılıkta yapmıştır. Fakir Baykurt, 1998 yılında Almanya’da vefat etmiştir. Yazarın çeşitli konularda farklı edebi eserleri bulunmaktadır. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir: 1. Romanları: Yılanların Öcü (1954); Tırpan (1970); Kurbağalar (1980). 2. Öyküleri: Çilli (1955); Can Parası (1973); Dikenli Tel (1988). 3. Toplum ve Eğitim Yazıları: Efkâr Tepesi (1960); Kerem İle Aslı (1974). 4. Çocuk Kitapları: Dünya Güzeli (1985); Saka Kuşları (1985). 5. Şiir: Bir Uzun Yol; Dostluğa Akan Şiirler. Aldığı bazı Ödüller: 1958 Yunus Nadi Roman Ödülü (Yılanların Öcü); 1997 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü (Yarım Ekmek); 1999 Pir Sultan Abdal Derneği Ödülü. Yazarın bunların yanı sıra çeşitli gazete ve mecmualarda Türkiye’nin eğitim, köy, kalkınma, geri kalmışlık, sendikacılık vs. konularda yayımlanmış yazıları da bulunmaktadır. 3. ‘3Efkâr Tepesi’ Hakkında Kısa Bilgiler ‘Efkâr Tepesi’ yazarın dördüncü kitabı olup, buradaki yazıların bir kısmı daha önceden Cumhuriyet gazetesinde yayımlanmıştır. Fakir Baykurt Şavşat’ta bulunduğu sırada, oradaki olayları çıkış noktası yaparak yazdığı yazılarda, memleketin adeta resmini çekmiştir. Eser, 1960’da kitap haline getirilerek basılmıştır. Efkâr Tepesi, Yeşil Kurbağalar, Bir Eski Kaval, Kör Bıçak, Konyalı Kız gibi 25 adet başlıkta yazılar (anılar) bulunmaktadır. Eserde geçen olaylar gerçek hayattan alınmış ve anı şeklinde anlatılmıştır. 4. Fakir Baykurt’un Gözüyle Türkiye’de Köy Sorunları ve Günümüz Köy Sorunları İle Karşılaştırılması Türkiye’de köy ve köylü sorunları ile ilgilenmek bazen bu kesime uzak olan kişilerinde ilgisini çekmektedir. Bu uzaklık gerek fiziksel gerekse düşünsel bir uzaklık olarak ta ifade 3 Bu bilgiler, yazarın ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinin 1969 yılı baskısın ön sayfasından derlenmiştir. �edilebilir. Ancak Efkâr Tepesi, Fakir Baykurt’u köy ve köylü sorunları açısından ön plana çıkartan temel gerçekler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. Kendisi bir köylü çocuğu olup köyde doğup büyümüştür. Buda köy ve köylü sorunlarını yaşayarak öğrendiğini göstermektedir. 2. Köylerde uzun yıllar öğretmenlik yapmıştır. Köylerin sorunlarını iyice hissetmiş, duygu ve düşüncelerini ifade etmeye ve paylaşmaya başlamasına neden olmuştur. Özellikle köylerin eğitim ile ilgili sorunlarını ön plana çıkartmıştır. 3. Yazardır, ülkenin sorunlarının bir parçası olan köy sorunlarına kendi duygularını da katarak dile getirmiş ve paylaşmıştır. Yazar, birçok eserinde toplumsal konulara değinmiş ve özellikle Efkâr Tepesi’nde öğretmen olarak görev yaptığı Artvin İlinin Şavşat İlçesinin Efkâr Tepesi diye adlandırılan yüksek bir yerinden dile getirdiği köy ve köylü sorunları ön plana çıkartmıştır. Fakir Baykurt ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinde Türkiye’deki köy ve köylü sorunlarına 1958-1959 Türkiye’sinden bakmaktadır. Bu yıllarda Türkiye’de köylü nüfusu toplam nüfusun yaklaşık %68’ini oluşturmaktaydı. Köylerde yoğun olan bu nüfus beraberinde tarıma bağlı olan ekonomik ve sosyal sorunları da getirmektedir. Köylülerin sorunları gerek dünyada gerekse Türkiye’de sürekli olarak yoksullukla birlikte anılmakta ve sorun yoksulluk ile mücadele şeklinde süründürülmektedir (Güreşci, 2006; Gürses, 2007; Schneider and Gugerty, 2011). Yazarın söz konusu eserinde Türkiye’deki köy sorunlarına bakış açısı aşağıdaki başlıklarda ifade edilebilir: 1. Eleştirisel bir bakış açısı, 2. Politik bir bakış açısı, 3. Çözüm arayışı arayan bir bakış açısı, 4. Edebi bir dille ifade etme, Yazarın Efkâr Tepesi’nde ifade ettiği Türkiye’deki köy ve köylü sorunları kendi diliyle özetle aşağıdaki başlıklarda toplamıştır. �1. Altyapı sorunları: -Yollarının olmayışı veya çok kötü oluşu, -İçme sularının olmayışı veya çok kötü olması, -Kanalizasyon ve diğer altyapı sorunlarının oldukça fazla oluşu, -Ev ve hayvan barınaklarının yetersiz oluşu, -Elektrik olmayışı, - İletişim olanaklarının olmayışı veya yetersiz oluşu 2. Sosyal altyapı sorunları: - Yeniliklere temkinli olma, - Tutucu aile yapısı, - Ataerkil aile yapısı, 3. Ekonomik Sorunlar -Fakir ve yoksul oluşları, -Gurbetçiliğin yaygın oluşu, -Ekonomik beklenti düzeylerinin yetersiz oluşu, 4. Tarımsal Sorunları -Kısmen de olsa feodal yapının oluşu, -Tarımsal arazilerin verimsiz oluşu, -Tarımsal mekanizasyonun olmayışı, -Tarım işletmelerin yoksul fakir ve küçük aile işletmelerinden oluşu, -Tarımda sermaye kullanımının yok denecek kadar az oluşu, 5. Eğitim Sorunları -Okur-yazar olanı düşük, -Okul sayısı az, -Mevcut okullar bakımsız ve araç gereç yönünden yetersiz, -Aileler çocuk okutma konusunda isteksiz, -Çocuklarını ileride okutabilecekleri imkânlardan çoğunlukla yoksun olmaları, �Kısaca Fakir Baykurt’un Efkâr Tepesi’nde Türkiye’de köy ve köylülerin en temel sorunları, Yoksulluk, eğitimsiz, ihmal edilmişlik ana başlıklarda toplanabilir. Bu bilgiler ışığında yazarın ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinde ifade ettiği köy sorunları ile günümüz Türkiye’sindeki köy sorunları karşılaştırıldığında; Aradan yaklaşık 55 yıl geçmiş ve bu süreç içerinde bilim, teknoloji ve anlayışların değiştiği bir gerçektir. Bu durum Türkiye’deki köy ve köylülerinde yapısını, sorunlarını ve beklentilerini de değiştirmiştir. En büyük değişim Türkiye’de köylü nüfusun toplam nüfus içerindeki payı %20’lerin altına düşmüş ve ülke nüfusu giderek kentlerde toplanmaya başlanmıştır. Köyden kente olan göçler köyleri ve köylüleri de değiştirmiştir. Evet, köylerde yol-su-elektrik-altyapı hizmetleri büyük ölçüde sağlanmış ancak bu hizmetleri verebilecek nüfusu giderek azalmıştır. Yazar belki günümüzde yaşasaydı ve Efkâr Tepesi’ni tekrar yazmaya kalksaydı köylerdeki göç, terk edilmişlik ve geride bıraktıkları anıları yazmış olacaktır. Aradan geçen zaman zarfında köprünün altından çok sular geçmiştir. 5. Sonuç Çalışmanın sonuç bölümünde yazarın ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinin 1969 yılı baskısının arka kapak sayfasında ifade edilen gerçeğin aktarılması yerinde olacaktır. Şöyle ki ‘ Türkiye’nin uzak köşelerinden birinde ta Şavşat’ta, bir tepe vardır. Adı: ‘Efkâr Tepesi’dir. Bu tepeden bakınca, sanki bütün Türkiye resim gibi insanın önüne serilir. Bu resimde her şeyi bir bir okumak mümkündür. Baktıkça adamı bir efkâr basar. İnsan ne diyeceğini, ne söyleyeceğini şaşırır. Bir yanda, göz alabildiğine güzel bir tabiat: yeşil, yeşil, yeşil ama ne yeşil!. Fakat öbür yanda, olabileceği kadar sefillik, gerilik… Korkunç bir tanzimsizlik! Akıl almaz bir zıtlıktır bu… Fakir Baykurt, Şavşat’ta bulunduğu sırada, orada gördüklerini çıkış noktası yaparak, yurdun genel durumuna bakmıştır, bu kitabı yazmıştır. Orada, yapıldıktan üç gün sonra yıkılan köprüler… Orada başları poçu bağlı gelin mezarları… Orada bir hiç yüzünden biri birine giren emmioğulları… Susuz, arkasız köy öğretmenleri… Karların kışların ortası sepetlenen kaymakamlar… Orada her daim bulanık akan seller… Orada kapalı yollar; doktorsuz ebesiz, ilaçsız doğumlar; doğuramayıp ölen analar… Orada akıp giden zamanlar… Yurdun halini birde Efkâr Tepesi’nden bakmanın, ayrı anlamı vardır’ �Türkiye’nin köy ve köylü sorunlarına bakıldığında aradan geçen yıllarda bir değişimin ve gelişmenin yaşandığı bir gerçektir. Ancak bir yazarın bu sorunlara bakışı günümüzde dahi yine azda olsa eleştirisel bir bakış olacaktır. Kaynakça 1. Baykurt, F. (1960). Efkar Tepesi, Remzi Kitabevi, Yeni Türk yazarları Serisi: 14, 171s, İstanbul. 2. Güreşci, E. (2006). Türkiye’de Köy Sorunları İçin Çözüm Arayışları. Türktarım Dergisi, Sayı: 171, 25–33. 3. Gürses, D. (2007). Türkiye’de Yoksulluk ve Yoksullukla Mücadele Politikaları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), s59-74. 4. Karaömerlioğlu, M. A. (2013). Erken Dönem Türk Edebiyatında Köylüler. http://www.ata.boun.edu.tr/faculty/Faculty/Asim%20Karaomerlioglu/dogubatisend.pd f (Erişim tarihi: 13.06.2013). 5. Schneider, K. and Gugerty, M.K. (2011). Agricultural Productivity and Poverty Reduction: Linkages and Pathways. The Evans School Review, 1(1), 56-74. 6. Tezcan, M. (2013). Memleketimizde Köy Yaşantısının Bazı Toplumsal Sorunları ve Çözüm Yolları. (http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/40/483/5682.pdf, Erişim tarihi: 10.06.2013). 7. http://tr.wikipedia.org/wiki/Fakir_Baykurt (Erişim tarihi: 09.06.2013). � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2198 Title A name given to the resource EFKÂR TEPESİ’NDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE’NİN KÖY SORUNLARI Author Author GÜREŞCİ, Ertuğrul Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Köy, Efkâr Tepesi, Fakir Baykurt. ÖZET Bu çalışmada, yazar Fakir Baykurt’un ‘Efkâr Tepesi’ adlı eserinde dile getirmiş olduğu Türkiye’deki köy sorunları ile günümüz Türkiye’sindeki benzer sorunların karşılaştırılmalı olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, bir yazarın toplumsal sorunlara bakış açısını vurgulaması ve özellikle köy sorunlar ile ilgili olarak Fakir Baykurt’un düşüncelerini yansıtması bakımından önem arz etmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b19d0fba4cbba08988889c158b29e1da.docx 0a3aaaa330d0221afd69a87973ea05ec https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4f4bfcc4b7daa4e43e3fefd173215cb0.pdf 91f1903df157ec00652e93cad33af049 PDF Text Text ORTA TÜRKÇE LEHÇELERİ İÇERİSİNDE FONETİK ÖZELLİKLER BAKIMINDAN ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ'NİN YERİ İnan GÜMÜŞ Süleyman Demirel Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, Orta Türkçe, Ses Bilgisi, Karşılaştırma. ÖZET Eski Anadolu Türkçesi, Türk dili tarihi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir. Batı (Oğuz) Türkçesinin ilk ürünlerinin bu dönemde verilmesi ve bugünkü Oğuz grubu lehçelerine (başta Türkiye Türkçesi olmak üzere) kaynaklık etmesi dolayısıyla Eski Anadolu Türkçesinin önemi daha da anlaşılacaktır. Bu bağlamda Eski Anadolu Türkçesinin Türk dili tarihindeki yerinin tam olarak belirlenmesi ve kendine ait özelliklerinin ayrıntılı olarak ortaya konulması için diğer Orta Türkçe lehçeleriyle mukayese edilmesinde fayda vardır. Her bir tarihî lehçeyle ilgili monografik çalışmalar olmasına rağmen karşılaştırmalı çalışmaların eksikliği göze çarpmaktadır. Biz de bu bildiride, yapılan bu monografik çalışmalardan hareketle Eski Anadolu Türkçesine ait fonetik hususiyetleri diğer orta Türkçe lehçeleriyle karşılaştırma yoluna gidilmiştir. Eski Anadolu Türkçesindeki fonetik hususiyetlerin; Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Çağatay Türkçesinde ne şekilde karşımıza çıktığını ortaya koymaya çalışarak tespit edilen farklılıkların sebepleri üzerinde durumluştur. Böylelikle Eski Anadolu Türkçesinin hem Orta Türkçe hem de Türk dili tarihi içerisindeki yerini belirlemeye çalışmıştır � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2034 Title A name given to the resource ORTA TÜRKÇE LEHÇELERİ İÇERİSİNDE FONETİK ÖZELLİKLER BAKIMINDAN ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ'NİN YERİ Author Author GÜMÜŞ, İnan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, Orta Türkçe, Ses Bilgisi, Karşılaştırma. ÖZET Eski Anadolu Türkçesi, Türk dili tarihi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir. Batı (Oğuz) Türkçesinin ilk ürünlerinin bu dönemde verilmesi ve bugünkü Oğuz grubu lehçelerine (başta Türkiye Türkçesi olmak üzere) kaynaklık etmesi dolayısıyla Eski Anadolu Türkçesinin önemi daha da anlaşılacaktır. Bu bağlamda Eski Anadolu Türkçesinin Türk dili tarihindeki yerinin tam olarak belirlenmesi ve kendine ait özelliklerinin ayrıntılı olarak ortaya konulması için diğer Orta Türkçe lehçeleriyle mukayese edilmesinde fayda vardır. Her bir tarihî lehçeyle ilgili monografik çalışmalar olmasına rağmen karşılaştırmalı çalışmaların eksikliği göze çarpmaktadır. Biz de bu bildiride, yapılan bu monografik çalışmalardan hareketle Eski Anadolu Türkçesine ait fonetik hususiyetleri diğer orta Türkçe lehçeleriyle karşılaştırma yoluna gidilmiştir. Eski Anadolu Türkçesindeki fonetik hususiyetlerin; Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Çağatay Türkçesinde ne şekilde karşımıza çıktığını ortaya koymaya çalışarak tespit edilen farklılıkların sebepleri üzerinde durumluştur. Böylelikle Eski Anadolu Türkçesinin hem Orta Türkçe hem de Türk dili tarihi içerisindeki yerini belirlemeye çalışmıştır Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4cbff6315360002dbd522fc41da2ae71.docx c48741af1bb8287d96bda729058a7bb0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/37a932c709ff1ba31b6a618464fac219.pdf 97d78c01fe5dfcf2dee97ec14e211201 PDF Text Text TÜRKİYE’DE ALAMANCI ALMANYA’DA YABANCI BAĞLAMINDA ÖTEKİNİN SİNEMATOGRAFİSİNİN HALKBİLİMSEL OKUNMASI İbrahim GÜMÜŞ Bartın Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Bartın / Türkiye Anahtar Kelimeler: Sinema, göç, kimlik, öteki, kültür çatışması. ÖZET Göç, Âdem ve Havva’nın cennetten dünyaya yolculuğundan itibaren başlayan şu anda da gerçekleşmeye devam eden bir olgudur. Günümüzde çeşitli nedenlerle gelişmemiş veya az gelişmiş ülkelerden gelişmiş ve sanayileşmiş ülkelere yapılan toplumsal nüfus hareketliliği şeklinde yaşanmaktadır. Türkiye’de ise 1960’lı yılların başından itibaren genelde Batı özelde ise Almanya’ya işçi göçü olmuştur. Türkiye’den Almanya’ya giden işçiler zamanla sosyo-kültürel anlamda yapısal değişimlere ve zorluklara maruz kaldılar. Yaşanan bu süreçler sinema gibi sanat dallarında konu olarak işlenmiştir. Sinema, konu edindiği toplumun bir aynası ve yorumlayıcısıdır. Bu nedenle bir belge niteliğine sahiptir. Bu bildiride Almanya’da Türk işçilerinin kültürel bellekleri, kimlik arayışları, idealleri ve dünya görüşleri sosyolojik bir belge değeri taşıyan sinema filmleri üzerinden halkbilimsel bir okuma denemesi yapılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2178 Title A name given to the resource TÜRKİYE’DE ALAMANCI ALMANYA’DA YABANCI BAĞLAMINDA ÖTEKİNİN SİNEMATOGRAFİSİNİN HALKBİLİMSEL OKUNMASI Author Author GÜMÜŞ, İbrahim Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Sinema, göç, kimlik, öteki, kültür çatışması. ÖZET Göç, Âdem ve Havva’nın cennetten dünyaya yolculuğundan itibaren başlayan şu anda da gerçekleşmeye devam eden bir olgudur. Günümüzde çeşitli nedenlerle gelişmemiş veya az gelişmiş ülkelerden gelişmiş ve sanayileşmiş ülkelere yapılan toplumsal nüfus hareketliliği şeklinde yaşanmaktadır. Türkiye’de ise 1960’lı yılların başından itibaren genelde Batı özelde ise Almanya’ya işçi göçü olmuştur. Türkiye’den Almanya’ya giden işçiler zamanla sosyo-kültürel anlamda yapısal değişimlere ve zorluklara maruz kaldılar. Yaşanan bu süreçler sinema gibi sanat dallarında konu olarak işlenmiştir. Sinema, konu edindiği toplumun bir aynası ve yorumlayıcısıdır. Bu nedenle bir belge niteliğine sahiptir. Bu bildiride Almanya’da Türk işçilerinin kültürel bellekleri, kimlik arayışları, idealleri ve dünya görüşleri sosyolojik bir belge değeri taşıyan sinema filmleri üzerinden halkbilimsel bir okuma denemesi yapılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3d12aa379febe5ece8b60a200dc84692.docx 70258290b26e378f649b549d217f1637 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b248e9272d3403137fa3ab10cd94f9f8.pdf 857522b7931e01f1e7c25f8d08844c29 PDF Text Text ÜSKÜDARLI FODLACIZÂDE AHMED RÂSİM VE AHİDNÂMESİ Kadir GÜLER - Ersoy AKBAŞ Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya / Türkiye - Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eskişehir / Türkiye Anahtar Kelimeler: 19.yy, Fodlacızâde, Tasavvuf, Ahidnâme. ÖZET Tarih boyunca tüm milletler ve medeniyetlerce arzulanan imparatorlukların başkenti İstanbul pek çok kavim, din ve kültürün uzun asırlar nefes aldığı uygarlıklar beşiğidir. İstanbul’un en köklü yerleşim birimlerinden biri olan Üsküdar, coğrafi konumu ve çevre güzellikleri sebebiyle toplumun her katmanından insanın teveccühünü kazanmış bir ilçedir. Bu özelliği dolayısıyla asırlar boyunca nice sanatkârın yerleşim tercihi olmuştur. Fodlacızâde Ahmed Râsim 1766 yılında Üsküdar’da doğmuş, iyi bir eğitim almış, devlet kademelerinde önemli görevlerde bulunmuştur. Emekli olduktan sonra da Üsküdardaki evinde kendisini öğrenci yetiştirmeye ve ilme adamıştır. Evini bir mektep haline getirmiş, dini ve tasavvufi kişiliği ile dönemin ve çevrenin saygın bir kişiliği haline gelmiştir. Yazmış olduğu Divânı vefatından sonra hemen basılmış ve çok beğenilmiştir. Divânı dışında manzum bir nasihat kitabı da basılmış ve uzun yıllar dönemin okullarında ders kitabı olarak okutulmuştur. Ahidnâme, yazılı belge veya sözleşme anlamında tasavvufi bir terimdir. Şeyhin müridlere yaptığı tavsiyeleri ve kuralları gösteren yazılı metinlere de genel olarak ahidnâme denilebilmektedir. Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim’in divânında da 168 beyitten oluşan mesnevi nazım şekliyle yazılmış bir ahidnâme bulunmaktadır. Söz konusu ahidnâmede kâinâtın ve insanoğlunun yaratılışı, peygamberlerden bir kısmı ve gönderiliş gayeleri, hak ile bâtıl arasındaki mücâdele, insanın nefsiyle mücadelesi, ahirette kurtuluşun yolları, tevbe etmenin önemi gibi konular ele alınmaktadır. Bu bildirideki amacımız Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim’i ve Ahidnâmesini tanıtarak Türk kültür ve tarihine, edebi niteliğine katkıda bulunmaktır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2042 Title A name given to the resource ÜSKÜDARLI FODLACIZÂDE AHMED RÂSİM VE AHİDNÂMESİ Author Author GÜLER, Kadir AKBAŞ, Ersoy Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: 19.yy, Fodlacızâde, Tasavvuf, Ahidnâme. ÖZET Tarih boyunca tüm milletler ve medeniyetlerce arzulanan imparatorlukların başkenti İstanbul pek çok kavim, din ve kültürün uzun asırlar nefes aldığı uygarlıklar beşiğidir. İstanbul’un en köklü yerleşim birimlerinden biri olan Üsküdar, coğrafi konumu ve çevre güzellikleri sebebiyle toplumun her katmanından insanın teveccühünü kazanmış bir ilçedir. Bu özelliği dolayısıyla asırlar boyunca nice sanatkârın yerleşim tercihi olmuştur. Fodlacızâde Ahmed Râsim 1766 yılında Üsküdar’da doğmuş, iyi bir eğitim almış, devlet kademelerinde önemli görevlerde bulunmuştur. Emekli olduktan sonra da Üsküdardaki evinde kendisini öğrenci yetiştirmeye ve ilme adamıştır. Evini bir mektep haline getirmiş, dini ve tasavvufi kişiliği ile dönemin ve çevrenin saygın bir kişiliği haline gelmiştir. Yazmış olduğu Divânı vefatından sonra hemen basılmış ve çok beğenilmiştir. Divânı dışında manzum bir nasihat kitabı da basılmış ve uzun yıllar dönemin okullarında ders kitabı olarak okutulmuştur. Ahidnâme, yazılı belge veya sözleşme anlamında tasavvufi bir terimdir. Şeyhin müridlere yaptığı tavsiyeleri ve kuralları gösteren yazılı metinlere de genel olarak ahidnâme denilebilmektedir. Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim’in divânında da 168 beyitten oluşan mesnevi nazım şekliyle yazılmış bir ahidnâme bulunmaktadır. Söz konusu ahidnâmede kâinâtın ve insanoğlunun yaratılışı, peygamberlerden bir kısmı ve gönderiliş gayeleri, hak ile bâtıl arasındaki mücâdele, insanın nefsiyle mücadelesi, ahirette kurtuluşun yolları, tevbe etmenin önemi gibi konular ele alınmaktadır. Bu bildirideki amacımız Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim’i ve Ahidnâmesini tanıtarak Türk kültür ve tarihine, edebi niteliğine katkıda bulunmaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8a89e6d45d26af6b82b483f5720560e4.docx 6209ce0075988bcd757a4387bf3ec667 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/41c97ce69f07f21e9b61bc9e99a66195.pdf abc4053888e93269d817404366c32db7 PDF Text Text MUSTAFA KUTLU ANLATISINDA SİNEMA DİLİ VE GÖRSEL ARKA PLAN Orhan GÜDEK Milli Eğitim Bakanlığı, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mustafa Kutlu, Hikâye, Sinema, Gelenek ÖZET Bu çalışmada Mustafa Kutlu’nun, ‘’Uzun Hikâye’’ anlatısı bağlamında, eserlerindeki sinema dili ve görsel arka plan ele alınmıştır. Çalışmamızda sinemanın kendine özgü anlatım dili üzerinde durulmuş ve bu dilin, Kutlu’nun eserlerindeki izdüşümleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Edebiyat ile sinema’nın anlatım imkânları ve dili farklıdır. Ancak bize göre doğu anlatı gelenekleri, sinema dilinin görsel kodlarını da içinde barındırmakta ve sinema sanatı için bir kaynak teşkil etmektedir. Hem biçim hem de içerik olarak Mustafa Kutlu anlatısının, yazı dili ile görsel dil arasındaki geçişkenliğinin ve birbirine dönüştürülebilirliğinin arkasında, doğu anlatı geleneklerinin görsel anlatım diline ve dolayısıyla sinema sanatına yakınlığı ve yatkınlığı vardır. Eserlerinde geleneksel anlatı biçimlerinden faydalanan ve ‘’hikâyesini’’ doğu anlatı üslubu üzerine kuran Kutlu’nun anlatısının, özgün bir biçim/biçem arayışı içinde olan ‘’Türk Sineması’’ için de özel bir örnek teşkil edeceği düşünülmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2297 Title A name given to the resource MUSTAFA KUTLU ANLATISINDA SİNEMA DİLİ VE GÖRSEL ARKA PLAN Author Author GÜDEK, Orhan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mustafa Kutlu, Hikâye, Sinema, Gelenek ÖZET Bu çalışmada Mustafa Kutlu’nun, ‘’Uzun Hikâye’’ anlatısı bağlamında, eserlerindeki sinema dili ve görsel arka plan ele alınmıştır. Çalışmamızda sinemanın kendine özgü anlatım dili üzerinde durulmuş ve bu dilin, Kutlu’nun eserlerindeki izdüşümleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Edebiyat ile sinema’nın anlatım imkânları ve dili farklıdır. Ancak bize göre doğu anlatı gelenekleri, sinema dilinin görsel kodlarını da içinde barındırmakta ve sinema sanatı için bir kaynak teşkil etmektedir. Hem biçim hem de içerik olarak Mustafa Kutlu anlatısının, yazı dili ile görsel dil arasındaki geçişkenliğinin ve birbirine dönüştürülebilirliğinin arkasında, doğu anlatı geleneklerinin görsel anlatım diline ve dolayısıyla sinema sanatına yakınlığı ve yatkınlığı vardır. Eserlerinde geleneksel anlatı biçimlerinden faydalanan ve ‘’hikâyesini’’ doğu anlatı üslubu üzerine kuran Kutlu’nun anlatısının, özgün bir biçim/biçem arayışı içinde olan ‘’Türk Sineması’’ için de özel bir örnek teşkil edeceği düşünülmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5817603a45f964658380d105437287c8.docx 4769e326a89f033ead7c01ec846dae56 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e32962d1fa2d5e2863d0ab8352d6475f.pdf 0b343070facbc4def539252dada56672 PDF Text Text AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ŞİİR” ADLI METNİNİN DİL BİLİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Bekir GÖKÇE Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Rize / Türkiye Anahtar Kelimeler: Dil, dil bilimi, şiir, Tanpınar. ÖZET Dil, “bildirişimi sağlayan göstergeler dizgesi” olarak tanımlanabilir. “Doğru, yerinde göstergeleri bulup dizelere yerleştirmek” biçiminde tanımlanan ve Çetişli’nin, “coşkulu anlatım esasına bağlı eserler/türler (şiir, mensur şiir)” içinde değerlendirdiği şiir ise dile dayanan ve dilin imkânlarıyla varlığını ortaya koyan, edebî bir türdür. Dil bilimi, dili bütün yönleriyle inceleyen bir alandır. Dilin sesleri, seslerin uyumu, sözcüklerin temel ve yan anlamları, çağrışım değerleri, sözcük/söz öbeklerinin metnin bağlamı içinde kazandığı anlamları, duygu değeri, benzetmeler, aktarmalar, sapmalar ve bunların ışığında metnin yorumlanması, dil bilimi açısından şiire bakışın temelini oluşturur. Bu açıdan şiir, dil biliminin birçok alanını yakından ilgilendirir. Şiir, biçim (sunuluş) ve içerik (öz) ögelerinin varlığıyla temel kimliğine kavuşur. En eski örneklerinden bugüne dek, belli bir bildiriyi aktarırken “metin” olma özelliğini gösteren şiirde bütünlük, bu kimliğin vazgeçilmezidir. Şiirin dil bilimi açısından en önemli yönü bütünlük taşıması, sanatçının zihnindekilerini bütün hâlinde aktarmasıdır. Bu çalışmada şair, romancı ve çok yönlü bir sanatçı olan A. H. Tanpınar’ın Şiir adlı metni, dil bilimi ışığında incelenmiştir. Şairinin zihin ve yaratıcılık gücünü yansıtan bu şiirde kullanılan imgeler, değişik tasarımlar, çağrışımlar özgün bir anlatımı ortaya çıkarmıştır. Tanpınar’ın; “rüyalarımızın sarışın buğdayı”, “sükûtun bahçesi”, “kaderin gülümseyen yüzü”, “yıldızların altın bahçesi” “ezelî bahar”, “tükenmez yarın” gibi değişik kullanımları, sözlüklerde yer almayan, “kişisel kullanım”ını yansıtması açısından dikkat çekicidir. “Onun şiirinde belirleyici olan belli başlı kavramlar; rüya zaman, musıkî, resim, ebediyet, mükemmeliyet, aydınlık ve aşktır.” görüşü belirgindir. Dil biliminin verileri ile aydınlatılmaya çalışılan bu metnin, Tanpınar’ın şiir estetiğini taşıyan bir yapıda olduğu görülmüştür. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2186 Title A name given to the resource AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ŞİİR” ADLI METNİNİN DİL BİLİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author GÖKÇE, Bekir Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Dil, dil bilimi, şiir, Tanpınar. ÖZET Dil, “bildirişimi sağlayan göstergeler dizgesi” olarak tanımlanabilir. “Doğru, yerinde göstergeleri bulup dizelere yerleştirmek” biçiminde tanımlanan ve Çetişli’nin, “coşkulu anlatım esasına bağlı eserler/türler (şiir, mensur şiir)” içinde değerlendirdiği şiir ise dile dayanan ve dilin imkânlarıyla varlığını ortaya koyan, edebî bir türdür. Dil bilimi, dili bütün yönleriyle inceleyen bir alandır. Dilin sesleri, seslerin uyumu, sözcüklerin temel ve yan anlamları, çağrışım değerleri, sözcük/söz öbeklerinin metnin bağlamı içinde kazandığı anlamları, duygu değeri, benzetmeler, aktarmalar, sapmalar ve bunların ışığında metnin yorumlanması, dil bilimi açısından şiire bakışın temelini oluşturur. Bu açıdan şiir, dil biliminin birçok alanını yakından ilgilendirir. Şiir, biçim (sunuluş) ve içerik (öz) ögelerinin varlığıyla temel kimliğine kavuşur. En eski örneklerinden bugüne dek, belli bir bildiriyi aktarırken “metin” olma özelliğini gösteren şiirde bütünlük, bu kimliğin vazgeçilmezidir. Şiirin dil bilimi açısından en önemli yönü bütünlük taşıması, sanatçının zihnindekilerini bütün hâlinde aktarmasıdır. Bu çalışmada şair, romancı ve çok yönlü bir sanatçı olan A. H. Tanpınar’ın Şiir adlı metni, dil bilimi ışığında incelenmiştir. Şairinin zihin ve yaratıcılık gücünü yansıtan bu şiirde kullanılan imgeler, değişik tasarımlar, çağrışımlar özgün bir anlatımı ortaya çıkarmıştır. Tanpınar’ın; “rüyalarımızın sarışın buğdayı”, “sükûtun bahçesi”, “kaderin gülümseyen yüzü”, “yıldızların altın bahçesi” “ezelî bahar”, “tükenmez yarın” gibi değişik kullanımları, sözlüklerde yer almayan, “kişisel kullanım”ını yansıtması açısından dikkat çekicidir. “Onun şiirinde belirleyici olan belli başlı kavramlar; rüya zaman, musıkî, resim, ebediyet, mükemmeliyet, aydınlık ve aşktır.” görüşü belirgindir. Dil biliminin verileri ile aydınlatılmaya çalışılan bu metnin, Tanpınar’ın şiir estetiğini taşıyan bir yapıda olduğu görülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/19fda9d2be1c2be1105bf6256bc7eea0.docx 49d899cb4ee8b44293ebbc1e83079ce2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2ae582786cd861afdd6f45ffd0a93672.pdf aced7d6a152e62eb062a3d113c0a20de PDF Text Text TÜRK MESNEVİ EDEBİYATINDA HENÜZ TANINMAYAN BİR ŞAİR: YUSUF CAN VE YUSUF U ZÜLEYHA MESNEVİSİ Melike GÖKCAN TÜRKDOĞAN Erzurum Teknik Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Yusuf Can, mesnevi, Yusuf u Züleyha. ÖZET Dünyada tespit edilebilen tek nüshası Almanya Milli Kütüphanesinde (Ms.or.oct.3691) kayıtlı olan “Yusuf u Züleyha” adlı mesnevinin şairi olan “Yusuf Can” henüz bilim dünyasında tanınmamaktadır. Tezkirelerde bu isimde bir şair hakkında bilgiye rastlanmadığı gibi Türkiye yazmaları kataloglarında da “Yusuf Can” ismine kayıtlı herhangi bir eser bulunmamaktadır. Ancak, Kültür Bakanlığı’nın elyazmaları veritabanında Almanya Milli Kütüphanesinde yazara ait bir Yusuf u Züleyha mesnevisi olduğu bilgisi yer alır. Müstensih ismi olabileceğini düşündüren kayıttaki bilgi, mesnevinin giriş bölümlerinde şairin kendi dilinden tam üç yerde zikredilince şair adı olarak doğrulanmış olmaktadır. Yusuf u Züleyha, konunun işlenişi ve temel epizotları açısından Camî’nin eseriyle büyük ölçüde benzerlik içindedir. Buna rağmen şair, ne mesnevinin Camî’nin eseriyle olan bu serbest tercüme/nazire ilişkisine ne de kendisiyle aynı konuda eser veren herhangi bir şaire atıfta bulunmaksızın, doğrudan Kur’an kıssasına gönderme yapmaktadır. Mesnevilerin “sebeb-i te’lif” bölümlerinde, şairlerin kendi poetik görüşlerine ve mesnevi edebiatının neresinde durduklarına dair neredeyse ritüele dönüşmüş, klişeleşmiş söylemleri yer alır. Bu kısımlarda genellikle mesnevi şairinin kendi eserini mevcut “mesnevi kanonu” ile ilişkilendirdiği görülür. Şair, mesnevi kanonu içinde kendi yolunu orijinal, eserini emsalsiz görebilir; ama bunu yine mevcut eserlerle karşılaştırma yoluyla açıklar. Bu kalıplar, şairin edebi ufkunu çizen, yol haritasını gösteren ve eserinin mesnevi edebiyatına hangi katkıyı sağladığını ifade eden edebi beyanlardır. Yusuf Can’ın, mesnevisinde herhangi bir şairi anmaması mevcut mesnevi yazıcılığı geleneğine pek uygun değildir. Ayrıca, eserde görülen bazı şekilsel özellikler de şairin, XVI. yüzyılda yerleşmiş bazı edebi tarz ve teamüllerin uzağında olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, XVI. yüzyılın yetiştirdiği rindâne, âşıkâne edalı söylemiyle mesnevi edebiyatına bir renk katan şair Yusuf Can’ın kimliği ve edebi şahsiyeti hakkında değerlendirmeler yer almaktadır. Yusuf u Züleyha mesnevisi kurgu, üslup yönünden incelenirken eserden hareketle şairin karanlıkta kalan bazı yönlerine ışık tutmak ve bu şekilde edebiyat tarihine ve mesnevi edebiyatı birikimine katkı sağlamak hedeflenmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2252 Title A name given to the resource TÜRK MESNEVİ EDEBİYATINDA HENÜZ TANINMAYAN BİR ŞAİR: YUSUF CAN VE YUSUF U ZÜLEYHA MESNEVİSİ Author Author GÖKCAN TÜRKDOĞAN, Melike Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yusuf Can, mesnevi, Yusuf u Züleyha. ÖZET Dünyada tespit edilebilen tek nüshası Almanya Milli Kütüphanesinde (Ms.or.oct.3691) kayıtlı olan “Yusuf u Züleyha” adlı mesnevinin şairi olan “Yusuf Can” henüz bilim dünyasında tanınmamaktadır. Tezkirelerde bu isimde bir şair hakkında bilgiye rastlanmadığı gibi Türkiye yazmaları kataloglarında da “Yusuf Can” ismine kayıtlı herhangi bir eser bulunmamaktadır. Ancak, Kültür Bakanlığı’nın elyazmaları veritabanında Almanya Milli Kütüphanesinde yazara ait bir Yusuf u Züleyha mesnevisi olduğu bilgisi yer alır. Müstensih ismi olabileceğini düşündüren kayıttaki bilgi, mesnevinin giriş bölümlerinde şairin kendi dilinden tam üç yerde zikredilince şair adı olarak doğrulanmış olmaktadır. Yusuf u Züleyha, konunun işlenişi ve temel epizotları açısından Camî’nin eseriyle büyük ölçüde benzerlik içindedir. Buna rağmen şair, ne mesnevinin Camî’nin eseriyle olan bu serbest tercüme/nazire ilişkisine ne de kendisiyle aynı konuda eser veren herhangi bir şaire atıfta bulunmaksızın, doğrudan Kur’an kıssasına gönderme yapmaktadır. Mesnevilerin “sebeb-i te’lif” bölümlerinde, şairlerin kendi poetik görüşlerine ve mesnevi edebiatının neresinde durduklarına dair neredeyse ritüele dönüşmüş, klişeleşmiş söylemleri yer alır. Bu kısımlarda genellikle mesnevi şairinin kendi eserini mevcut “mesnevi kanonu” ile ilişkilendirdiği görülür. Şair, mesnevi kanonu içinde kendi yolunu orijinal, eserini emsalsiz görebilir; ama bunu yine mevcut eserlerle karşılaştırma yoluyla açıklar. Bu kalıplar, şairin edebi ufkunu çizen, yol haritasını gösteren ve eserinin mesnevi edebiyatına hangi katkıyı sağladığını ifade eden edebi beyanlardır. Yusuf Can’ın, mesnevisinde herhangi bir şairi anmaması mevcut mesnevi yazıcılığı geleneğine pek uygun değildir. Ayrıca, eserde görülen bazı şekilsel özellikler de şairin, XVI. yüzyılda yerleşmiş bazı edebi tarz ve teamüllerin uzağında olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, XVI. yüzyılın yetiştirdiği rindâne, âşıkâne edalı söylemiyle mesnevi edebiyatına bir renk katan şair Yusuf Can’ın kimliği ve edebi şahsiyeti hakkında değerlendirmeler yer almaktadır. Yusuf u Züleyha mesnevisi kurgu, üslup yönünden incelenirken eserden hareketle şairin karanlıkta kalan bazı yönlerine ışık tutmak ve bu şekilde edebiyat tarihine ve mesnevi edebiyatı birikimine katkı sağlamak hedeflenmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fd10a2c5cb02729f2dae1dfa37d34cd4.docx 40af831539e6b31299b8ca68cadac4bb https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/29cb5e1b1dd81c7ef89ff66019b305f9.pdf 5bf497712e40968b6bcde2da9a9a2fcb PDF Text Text ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USÛLÜ Taner GÖK Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Çanakkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Şem’î, klasik şerh, tercüme. ÖZET 16. yüzyılda yaşamış olan Şem’î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şarihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem’î’nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî’nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem’î’nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî’nin Subhatü’l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem’î, şerhlerinde, kelimelerin lügat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem’î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şarihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem’î’nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1a6c1a0d954696cdee32a5b114eda1c0.docx 23574fdaa861ed9e522e17a88e7d24f3 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/296ee947f0c5a42edc160f00c8e24999.pdf ed35f3735a7e4d9bd22e03f625433d2a PDF Text Text ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USULÜ Taner GÖK Özet 16. yüzyılda yaşamış olan Şem‟î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şârihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem‟î‟nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî‟nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem‟î‟nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî‟nin Subhatü‟l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem‟î, şerhlerinde, kelimelerin lugat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem‟î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şârihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem‟î‟nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Şem‟î, klasik şerh, tercüme. THE INTERPRETIVE STYLE IN ŞEM’Î’S ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR Abstract Şem‟î- a sixteenth century author- was the first writer to put together an analysis of the first Turkish Mesnevi. Şem‟î set the foundations for poetry analysis which has taken an important role in Classical Turkish Literature. Apart from the Mesnevi analysis Şem‟î is the author of numerous analysis's of Sadî, Hâfız and Molla Câmî's literary works.  Arş. Gör., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, tanergok@comu.edu.tr �In this essay, Şem‟î's analysis, results and techniques of the famous Persian master Molla Câmî's Subhatü‟l-Ebrâr will be taken into consideration. His innovative approach to literary interpretation has made him a true master. Following his analysis of the dictionary, abstract and original text meanings of the words Şem‟î examines the writers essential meaning by conforming to the classical analysis techniques, meanwhile adding a personal approach. Şem‟î does not analyze the literary piece word by word, instead he chooses to put forth the core meaning of the piece; he does this by analyzing and interpreting the couplets and key words used in the work; as for the remaining parts he simply translates. In this interpretation by Şem‟î the use of the following sets him apart from his contemporaries: the word by word translation of the verses and couplets, the detailed explanation of the Persian couplets and most importantly and something rarely seen in his predecessors and successors was his elaborate explication based on syntactic difference. It is these specific techniques which stand out in the work analyzed in this essay. This work based on the interpretation put forth by Şem‟î one year before his death will help spread and develop his interpretive style. Key Words: Şem‟î, classical interpretation, translation Şem’î Şem’ullâh Şem‟î, şerh ettiği eser sayısının çokluğuyla dikkat çeken bir şârihtir (Serh-i Gülistân, Serh-i Dîvân-ı Hâfız, Serh-i Divân-ı Sâhî, Serh-i Bahâristân, Serh-i Pend-i Attâr (Saâdetnâme), Tuhfetü‟l-Âsıkîn, Serh-i Bostan, Serh-i Mantık-ı Tayr, Şerh-i Mesnevî, Serh-i Tuhfetü‟l- Ahrâr, Serh-i Subhatü‟l- Ebrâr, Serh-i Mahzen-i Esrâr). Ancak eser sayısının bu derece fazla olmasına rağmen, Şem‟î hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Şârihin eserleri üzerine yapılan çalışmaların neticeleri de birkaç ek bilginin haricinde kaynaklarda yer alan bilgileri tekrar etmektedir. Üzerinde çalıştığımız eser, telif tarihi ve Şem‟î‟nin bu şerhini yaşlılık dönemlerinde yazdığını belirtmesiyle, onun ölüm tarihi konusunda son yıllarda ortak kabul gören 1602-1603 tarihini desteklemektedir. Şerh-i Subhatü‟l-Ebrâr‟da şârihin hayatına dair diğer kaynaklarda olmayan ek bilgiler yer almadığı için biz burada daha önce Şem‟î üzerine yapılan çalışmalardan (Akat 1999, Dündar 1998, Öztürk 2007, Özkırımlı 1984, Ünver 1985, Ünver 1981, Keyik 2001, Koçoğlu 2009, Karavelioğlu 2005, Dağlar 2009) yararlanarak onun hayatını özetlemekle yetineceğiz. �Adı kaynaklarda, Şem‟î Şem‟ullah, Şem‟î Mustafa bin Çelebi Muhammed, Mustafa Şem‟î, Şem‟î Dede, Molla Şem‟î, Şem‟î Çelebi olarak geçen Şem‟î‟nin hayatına dair en önemli bilgilere Nev‟îzâde Atâyî‟nin Şakâyık zeylinde rastlanmaktadır. Burada yer alan bilgilere göre Şem‟î, birçok alanda ilim tahsil etmesine rağmen dünya işlerinden feragat ederek tasavvufa yönelmiştir. Mesnevî, Bostan, Gülistan gibi eserleri şerh etmiş olması onun hem bir mutasavvıf hem de derin bilgilere sahip bir alim olduğunu kanıtlar niteliktedir. Nitekim Keşfü‟z-Zünûn ve Sicill-i Osmanî‟de onun medresede dersler veren bir bilgin olduğunu belirten bilgiler mevcuttur (Koçoğlu, 2009:23). Şem‟î hakkında bilgi veren kaynakların birçoğunda onun nerede doğduğu ve yaşadığına dair kesin bilgiler bulunmamaktadır. Hediyyetü‟l-İhvân‟da yer alan bilgiye göre Şem‟î, Anadolu kökenlidir ve İstanbul‟da yaşamıştır. Esrâr Dede ise onun Konya asıllı olduğunu ve İstanbul‟da yaşadığını dile getirmiştir (Genç, 2000:66-67). Şem‟î, her ne kadar Mesnevî‟yi şerh etmiş olsa da gerek bu şerhinde gerekse diğer şerhlerinde Mevlevîliği konusunda açıklayıcı bilgiler vermemiştir. Ancak Mesnevî şerhinin VI. cildinde “Ol Âsitâne‟ye bu kadar nisbet ü intisâb, müsebbib-i saâdet-i dâreyn idügüne hiç sekk ü reyb yokdur.” şeklindeki ifadelerinden onun Mevlevî olduğu anlaşılmaktadır. Onun bu özelliğini destekleyen bilgilere Mevlevî kökenli bilginlerin eserlerinde de rastlanmaktadır. Nitekim Derviş Mahmud Dede onu şârih-i elfâz-ı Mesnevî ve Azîz-i Uhrevî lakaplarıyla anmıştır (Öztürk, 2007:58 ). Şem‟î‟nin ölüm tarihiyle ilgili kaynaklarda muhtelif bilgiler yer almaktadır. Atâyi, Bursalı Mehmed Tahir, Nâimâ, Şem‟î‟nin ölüm tarihini 1000/1591-2 olarak, Kâtip Çelebi Fezleke‟de 1000/1591-2, Keşfü‟z-Zünûn‟da ise 1005/1596-97 olarak verir. İsmail Ünver‟in bu konuda yapmış olduğu çalışma Şem‟î‟nin ölüm tarihinin 1011/1602-3‟ten önce olamayacağını göstermiştir. Zira Şem‟î, Mahzenü‟l-Esrâr şerhini 1011/1602-3‟te bitirmiştir (Ünver, 1985: 38-43). Şeyda Öztürk de Sahih Ahmed Dede‟nin Şem‟î‟nin ölüm tarihini 1010‟nun sonları olarak verdiği bilgisini bize aktarmıştır. Şerh-i Subhatü’l-Ebrâr Subhatü‟l-Ebrâr, Câmî‟nin en özgün sayılabilecek mesnevisidir. Zira Câmî, bu mesnevisini hiçbir şairin eserini örnek almadan yazmıştır. Ayrıca bu eserde kullanılan vezin Câmî‟den önce hiçbir şair tarafından mesnevi yazımında kullanılmamıştır. 2875 beytten oluşan bu mesnevi Hüseyin Baykara‟ya sunulmuştur (Câmî (Çev: Kırlangıç), 2011:17-18). �Şem‟î, bu mesnevinin şerhini 1009 tarihinde tamamlayarak III. Mehmed‟in kapı ağası olan Gazanfer Ağa‟ya sunmuştur. Şem‟î, bu şerhinde diğer şerhlerinde olduğu gibi akademik şerh tekniğini kullanmakla birlikte şerhte kendine has tasarruflarda bulunmuştur. Şem‟î‟nin şerhlerinde tercüme önemli bir yer tutmaktadır. Bu durumun farkında olan Esrâr Dede, onun şerh tekniğine dair oldukça isabetli bir tespitte bulunmuştur; “Mesnevî-yi şerîfün elfâz u lügâtını terceme tarzında bir matbu‟ şerh yazup Allâh Allâh muktezâ-yı intisâb u hulûsları berekâtiyle bir rütbede meşhûr-ı âfâk olmışdur ki her diyarda nüshası ve belki her hücrede birkaç varakası bulınmak derkârdur.” (Esrâr Dede, 2000:261) Şem‟î‟nin tercümelere ağırlık vermesindeki önemli etken ise onun şerhlerini halkın anlaması için yapmasıdır. Önemli gördüğü eserlerden halkın da faydalanması amacını güden Şem‟î, şerhlerinde anlaşılır bir dil kullanarak uzun şerhler yapmak yerine tercümeye ağırlık vermiştir. Nitekim Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde de aynı amacı güttüğünü dile getirmiştir. Der-beyān-ı sebeb-i şerḥ-şüden-i Subḥatü’l-ebrār Mevlānā Cāmī kaddesa’llāhu sırrahu’l-‘azīz Mevlānā Cāmī ḥażretlerinüŋ kaddesa‟llāhu sırrahu‟l-„azìz Subḥatü‟l-ebrār nām kitābı ki sırr-ı tevḥìd-i sübḥānī ve rumūz u nikāt-ı yezdānī ve esrār u ma„ārif-i ṣamedānī ve daḳāyık u ḥaḳayıḳ-ı raḥmānī ve işārāt-ı pinhānī ve naṣāyiḥ-i rūḥānī ile memlū vü pür idügi aṣḥāb-ı dile ziyāde rūşen ü ẓāhirdür, lā-cerem bu kitāb-ı şerīfüŋ nef„i ṭālibīne „umūm üzre olsun içün bu Şem‟ī-i ḥaḳīr-i pür-taḳsīr bu kitābı şerīfi cihānda ziyāde lutf u kerem ve nām-ı nīk ve aḫlāk-ı ḥamīde ve ef„āl-i pesendīde ile meşhur ḫāṣṣ u „avāmm cāh u celāl ve „izz ü iḳbāl ṣaḥibi bir ṣaḥib-i sa„ādetüŋ ṭalebi sebebiyle lisān-ı Türkīyle şerḥ idüp dībācesini anuŋ ism-i şerìfi ile muʿanven ve vaṣf-ı laṭīfi ile müzeyyen eyledi ve Ḫudā-yı azze ve celle ol kimseyi raḥmeti deryāsına ġarḳ eylesün ki bu kitābdan müntefi„ ü behrever olduḳda ol ṣāḥib-i sa„ādete ve bu ḥaḳīre cān u dilden ḥayr du„ā eyleye. (Hüdâî Efendi, 2a) Şem‟î‟nin bu şerhini usul açısından ele alırken metne genel ifadelerle yaklaşmak yerine şerhte başlıkların ve beytlerin nasıl tercüme ya da şerh edildiği ayrı ayrı incelenmiş ve şârihin şerhinde hangi usurlardan ne ölçüde yararlandığı da detaylarıyla çıkarılmaya �çalışılmıştır. Örnekler doktora çalışması yürüttüğümüz tenkitli metinden alınmasına rağmen nüsha farkları bu yazıda gösterilmemiştir. Başlıkların Tercüme ve Şerhi Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde, başlıkların tercüme ya da şerhinde tek bir yöntem kullanılmamıştır. Başlıkların bazıları, bütün olarak önce birebir tercüme edilmiş sonra da söz konusu başlığın şerhi yapılmıştır. Şerhte ise beytlerde olduğu gibi önce başlıkta geçen kelimeler hakkında bilgi verilmiş, daha sonra da yaʿnī ile başlayan kısa açıklamalar eklenmiştir. Münācāt der-işārāt be-bī-karārī-i şecere-i dil der-mehebb-i riyāḥ-ı ḫavāṭır-ı muḫtelife ve ṭaleb-i tevfīḳ-i taḥḳīḳ-i suḫan ki åemere-i ān şecerest Bu maḥall-i münācātdur ḫavātır-ı muḥtelife riyāhınuŋ mehebbinde dil şeceresinüŋ bīḳarārlıġına işāret beyānında ve taḥḳīḳ-i suḫanuŋ tevfīḳini ṭalebdür ki suḫan ol şecerenüŋ åemeresidür. Mehebb bunda maṣdar-ı mīmī olmaḳ ensebdür ki esmek maʿnāsına olur ve ism-i mekān olmaḳ hem ḳābildür, riyāḥ cemʿ-i rīḥdür, ḫavāṭır cemʿ-i ḥāṭıradur (åemere mīve maʿnāsınadur, şecere dıraḫt] (Hüdâî Efendi, 33a). Ḥikāyet-i ʿaynül-ḳużāt Hemedānī ki ez-Hemedānī mūy-şikāft her çend çün mūy ber-ḫod ne-yāft tā be-soḥbet-i Aḥmed Ġazālī ne-şitāft ser-rişte-i īn kār ne-yāft ʿAynü‟l-ḳużāt Hemedānī ki bisyār u cemīʿ-i ʿulūmı bilicilik sebebinden ḳılı yarardı yaʿnī ziyāde müdeḳḳiḳ idi, sülūk aḥvāline vuṣūl bulmayup ʿaşḳ-ı İlāhīden bī-behre olduġıçün ziyāde elem ü ġamından kendü üzre mūy gibi ḳurılurdı yaʿnī ḥadden bīrūn mużṭarib ü munḳabıż olurdı. Mādām ki Aḥmed Ġażālī‟nüŋ ṣoḥbetine müsāraʿat eylemedi yaʿnī mādām ki aŋa mürīd olmadı, bu kāruŋ aṣlını bulmadı yaʿnī ʿaşḳ-ı İlāhīden behrever olup sülūkda müntehī olmadı (Hüdâî Efendi, 32a). Eserde geçen başlıklar, yukarıdaki gibi bütün olarak tercüme ve şerh edilmelerinin yanı sıra parçalara ayrılarak da ele alınmışlardır. Eserde normalde tek parça olan başlığı Şem‟î, üçe ayırarak tercüme ve şerh etmiştir. ʿIḳd-ı evvel der-derde-güşā-yı ez-güşādegī-i dil �Evvelki ʿıḳd göŋül güşādeligünden perde-güşāylık beyānındadur yaʿnī dil nedür ve andan murād nedir anı beyān eyler ve beyān-ı ān ki der-pehlū-yı rāstān be-vey tüvān resīd ve anuŋ beyānındadur rāstlaruŋ yanında irişmek mümkindür yaʿnī mādām ki bir kimse bir mürşidüŋ ḥıdmet ü ḥużūrunda çoḳ zamān sākin olmaya ol dilden behrever olup ṣāḥib-i dil olmaz ve ḥaḳīḳat-i dilden ḫaber bulmaz. Rāstāndan murād mürşidlerdür [resīd bunda resīden maʿnāsınadur], maḥrūm māned her ki der-pehlū-yı çepeş ṭalebīd her kim ki anı ṣol ṭarafında ṭaleb eyledi ol dilden maḥrūm ḳaldı, zīrā dilden murāḍ ṣol ṭarafda olan et pāresi degüldür ki aŋa yürek dirler, zīrā dilden murād eger ol olaydı cemīʿ-i müʾmin ü kāfir belki cemīʿ-i ḥayvānāt heb ṣāḥib-i dil olurdı, ḥālā ki bisyār kimseden bir kimse ṣāhib-i dildür (Hüdâî Efendi, 28b). Şem‟î, beytlerde olduğu gibi başlıklarda da zaman zaman şerh yapmadan sadece tercüme yapma yoluna gitmiştir. Şârihin beytlerden oldukça uzun olan başlıkları, aslına uygun olarak birebir tercüme etmesi dikkat çekicidir. Münācāt der-şükr-güẕārī-i niʿmet-i kelām-ı mevzūn u ṭalebkārī-i tevfīk ber āverden delāyil hestī-i Ḫudāvendi bī çün celle ẕikruhu ve ʿamme nevāluhu Bu münācāt mevzūn kelām niʿmetinüŋ şükrini edā idiciligüŋ beyānındadur ve bīçūn Ḥüḍavend‟üŋ vücūdınuŋ delīllerini aşikār u beyān eylemege tevfīḳ ṭaleb idiciligüŋ beyānındadur celle ẕikruhu ve ʿamme nevāluhu (Hüdâî Efendi, 42b). Beytlerin Tercüme ve Şerhi Şem‟î, eserdeki beytlerin hepsini şerh etmemiştir, birçok beyti ya sadece tercüme etmekle yetinmiş ya da kısa bir açıklama yapmıştır. Her çi deryūze zi-cūd-ı tü küned Senüŋ cūd u keremüŋden her ne ki suʾāl u ṭaleb eyleye. �Sarf-ı burhān-ı vücūd-ı tü küned Senüŋ vücūduŋuŋ burhān u delīline ṣarf eyleye (Hüdâî Efendi, 43a). Şem‟î, bazı mısralarda anlamın daha iyi anlaşılabilmesi için tercümelere küçük eklemeler de yapmıştır. Aşağıdaki mısrada şeyh ve rāh-zen olmamasına rağmen şârih, mısranın önceki beyitlerle olan bağını devam ettirmek adına, adları daha önce geçen şeyh ve rāh-zen‟e mısranın tercümesinde yer vermiştir. Güft der-ceyb pey-i tūşe-i rāh Şeyḫ ol rāh-zene cevāb virüp didi yoluŋ azıġı içün ḳoynumda. Nīst dīnār-ı zerem cüz-i pencāh Elliden ġayrı dīnār-ı zerüm yoḳdur yaʿnī hemān elli dīnārum vardur (Hüdâî Efendi, 148b). Anlamca birbirini tamamlayan mısralar, bu durumlarına dikkat edilerek bütün halde tercüme edilmiş, şerhleri de bu tercümenin ardından yapılmıştır. Z’ān teḳābül ki miyān-ı şeb u rūz Hest bā-berd-i dey ü ḥarr-ı temmūz Ol teḳābül ü żıddiyet sebebinden ki ḳışuŋ berdi ve temmūzuŋ ḥarrı ile şeb u rūz ortasında vardur yaʿnī bunlaruŋ mābeyninde teḳābül ü żıddiyet muḳarrer olduġı gibi ehl-i ẓāhir ü ehl-i bāṭın mābeyninde hemçünān teḳābül ü żıddiyet åābit olduġından ötüri bu beytüŋ maʿnāsı mābaʿdında vāḳiʿ olan üç beyte bile maṣrūfdur. Berd ṣovuḳ, dey ḳış, ḥarr ıssı, temmūz maʿrūfdur [teḳābül żıddıyet] (Hüdâî Efendi, 48a). Bazı beytler de şerh yapılmadan bir arada tercüme edilmiştir. Gerd ez-ān bāz rehā kerde zi ḳayd Müteʿāḳib dü se mürġābī ṣayd �Ol ḳayddan rehā eylenmiş ṭoġandan birbiri ardınca iki üç ördek ṣayd u şikār eyledi (Hüdâî Efendi, 78b). Şem‟î, tercümelerinde bazen bütünlüğü sağlamak adına birinci mısrada yer alan kelimeyi ikinci mısraya bağlayarak açıklamış ve bunu neden yaptığını da izah etmiştir. Gerçi der-baḥr-i büved keştīvār ʿĀḳibet ḫuşk leb āyed be-kenār Egerçi deryāda ola līkin ʿāḳibet kenāre keştī gibi ḫuşk leb gele keştīvaruŋ maʿnāsı mıṣrāʿ-ı åānīnüŋ maʿnāsına ṣarf olınmaḳ enseb idügi rūşendür, egerçi mıṣrāʿ-ı evvelüŋ maʿnāsına ṣarf olınmaḳ hem mümkindür [vār bunda teşbīh içündür] (Hüdâî Efendi, 122a). Farklı Tercüme-Şerh İmkan ve İhtimallerinin Değerlendirilmesi Şem‟î‟nin şerhlerini diğer şerhlerden ayıran en önemli özelliklerden biri, şârihin kelimelerin sıralanışına, gramer özelliklerine, anlamlarına, harekelenişine ve birbiri arasındaki terkiplerine göre beyitlere birden fazla anlam vermesidir. Klasik şerhlerde bir beytin ya da mısranın birden fazla tercümesinin yapılması pek karşılaşılan bir durum değildir. Şem‟î, yeri geldikçe beytlerin “Bu hem vechdür” kalıp ifadesiyle alternatif tercümelerini yapmıştır. Aşağıdaki mısrada geçen hüner kelimesini hem gerçek anlamıyla hem de “hüner sahibi kişiler” olarak iki şekilde anlamlandırmak mümkündür. Şem‟î, bu iki ihtimali de dikkate alarak tercümesini iki değişik şekilde yapmıştır. Genc-i zer-i pīş-i hüner çīzī nīst Sīm ü zer genci üzre yaʿnī hüner ḳatında ve hünere nisbet bir nesne degüldür. Bu hem vechdür, genc-i zer erbāb-ı hüner ḳātında bir nesne degüldür (Hüdâî Efendi, 196a). Şem‟î, aşağıdaki mısrayı vasıta ve yönelme hali eki göreviyle kullanılabilecek olan bā ekininin iki anlamına göre de tercüme etmiştir. Bā-ḫod ān beyt mükerrer bi-kerd Kendüsine ol beyti mükerrer eylerdi yaʿnī mirāren oḳurdı. Bu hem vechdür ol beyti kendüsiyle mükerrer eylerdi (Hüdâî Efendi, 42b). �Aşağıdaki beytte Şem‟î, önce neden terkibe dikkat etmediğini açıklamış, ardından da mısranın terkibe dikkat edildiğinde nasıl olacağını belirtmiştir. Pāy ber-tārem-i eflāḳ zedem Ayaġumı ṭārem-i eflāk üzre ḳodum yaʿnī murāḳabeye varup bu ʿālemden ve ten ḳafesinden ʿārī vü mücerred olup ʿālem-i ʿulvīye vuṣūl buldum. Baʿżı maḥalde terkīb maʿnāsına taʿarruż olınmaduġına sebeb maʿnā rūşen olsun içündür cehlimüzden degüldür terkīb maʿnāsı böyledür. Kendüm üzre bu teng ḳafese çāk urdum, ṭārem meåābesinde olan eflāk üzre ayaḳ urdum. Ḳafe deri taḳdīrindedür ve andan murād tendür, ṭārem ḳara ev maʿnāsınadur ki siyāh keçeden olur (Hüdâî Efendi, 26a). Birçok eserde hareke işaretleri olmadığı için kelimeler metnin anlamına uygun olacak şekilde okunur. Kelimenin eğer iki anlamı da metne uygunsa genellikle biri seçilerek kelimenin çevirisi yapılır. Şem‟î, şerhini yaparken kelimenin farklı harekelenişine göre oluşacak anlamara dikkat etmiş ve şerhlerinde bu anlamları da belirtmiştir. Sāʿideş pence-bür-i ṣıdḳ u yaḳīn Anuŋ sāʿidi ṣıdḳ u yaḳīnüŋ pencesini ḳaṭʿ idicidür yaʿnī dünyā peresti ṣıdḳ u yaḳīnden dūr eyler. Pencebürde bür bānuŋ ḍammiyle olmaḳ maḥalle ensebdür egerçi bānuŋ fetḥiyle olmaḳ hem laṭīfdür ki maʿnā böyle olur, anuŋ belki ṣıdḳ u yaḳīninüŋ pencesini burucı vü çeviricidür (Hüdâî Efendi, 82b). Gramer özelliklerine göre farklı tercümeler yapılmış ve iki durumdaki gramer özellikleri belirtilmiştir. Düzdī vü rāh-zenī bihter ez-īn Sirḳat eyleyesin ve yol urasın bundan evlādur. Kefen ez-mürde keşī bihter ez-īn �Mürdenüŋ kefenini çekesin yaʿnī ṣoyasın bundan evlādur. Mıṣrāʿ-ı evvelde bu maʿnā hem mümkindür, düzdlük ve yol urucılık bundan evlādur. Vech-i evvel iʿtibāri üzre düzdī ve zenī fiʿl-i mużāriʿ-i muḫāṭabdur, vech-i åānī iʿtibāri üzre düzdīde yā maṣdar içündür ve rāh-zenī vaṣf-ı terkībīdür ve anda olan yā hem maṣdar içündür [mürde meyyit] (Hüdâî Efendi, 77a). Şem‟î, tercümesini yaparken kelimelerin sıralanışında değişiklikler yaptığında bunu belirtmiş ve sıralanıştaki farklara göre iki tercüme yapmıştır. El-minnetü lillāh ki be ḫūn ger ḫuftem Yek-çend çü ġonce ‘āḳıbet bi-şükuftem Egerçi bir zamān ḳan içinde yatdım ammā el-minnetu‟lillāh ki „āḳıbet ġonca gibi açıldum. Ya„nī egerçi bu kitāb-ı şerīfin taṣnīfinde zaḥmet ü meşaḳḳat çekdüm, līkin „āḳıbet murād ḥāsıl olup āsūde-ḥāl ü müreffehü‟l-bāl oldum. Murād bu idügi beyt-i åānīden ẓāhirdür. Ġoncanuŋ ma„nāsı mıṣrā„-ı ẟāniye ṣarf olınup maʿnā bu vechle olmaḳ latīf degüldür egerçi ġonca gibi bir zamān ḳan içinde yatdum ya„nī bir zamān zaḥmet ü meşaḳḳat çekdüm, līkin elḥamdu‟lillāh ki „āḳıbet açıldum (Hüdâî Efendi, 2b). Beytteki Kelimelerin Anlamlarının Verilmesi Beytlerde geçen kelimelerin anlamının verilmesi, şerhlerde olmazsa olmaz durumlardan biridir. Şem‟î, derkenalardan da yararlanarak beytlerde geçen kelimelerin anlamlarını değişik şekillerde ve yerlerde vermiştir. Birinci mısrada geçen kelimenin anlamı çoğunlukla ikinci mısranın altında verilmiştir. Sāʿid-i kec raḳamān sāz ḳalem Kec raḳamlaruŋ sāʿidini ḳalem eyle yaʿnī ḥıyānet idici kātiblerüŋ dest ü sāʿidini ḳaṭʿ eyle. Zen ez-ān ḳāʿide-i rāst raḳam Andan rāst ḳāʿideye raḳam ur yaʿnī rāst raḳam kātiblere riʿāyet eyle. Ḳalem bunda ḳaṭʿ maʿnāsınadur (Hüdâî Efendi, 22b). �Şem‟î, bazen kelimeler hakkında detaylı bilgiler vermiştir. Kelimenin gramer özelliği, etimolojisi, şiirlerde nasıl geçtiği gibi geniş açıklamalarda bulunmuştur. Kām-ı şīrīn-kün-i şīrīn-kārān Şīrīn-kārlaruŋ kāmını şīrīn idici. Şeker-güftārāndan murād ol şā„irlerdür ki şi„rlerinde esrār-ı ma„rifet-i sübḥānī ve nikād-ı „aşḳ u muḥabbet-i yezdānī münderic ola, şīrīn-kārāndan murād evliyādur ki “ümītu inde Rabbī yutʿimunī ve yusḳınī“ (Hadîs-i Şerîf: Rabbim katında gecelerim, Rabbim beni doyurur ve sular.) ḫānından behrever olup ebedī şīrīn kām olurlar. Kām bunda ṭamaḳ maʽnāsınadur, egerçi kāf-ı Fārisī ile meşhūrdur ve luġatlerde hem böyle mesṭūrdur, līkin kāf-ı ʿArabī ile ṣaḥḥ u faṣīḥdür bu ḥālet fuṣaḥānıŋ eşʽārından rūşen ü ẓāhirdür (Hüdâî Efendi, 12b). Kelimelerin Telaffuz ve Anlam Farklarına İşaret Sürḫ-rūyī zi-zer-i ḫˇāce me-cūy Ḫˇāce ve aġniyānuŋ altunundan naḍāret ü sürḫ-rūyluḳ isteme. Vech bunda ḥüsn ü leṭāfetden ʿibāretdür, sürḫ-rūyī yüz aḳlıġı maʿnāsına istiʿmāl olınur, vech baʿżı maḥalde ḫarclıḳ maʿnāsına gelür ammā bunda mümkin degüldür (Hüdâî Efendi, 86b). Kelimelerin harekeleniş farklarına da işaret edilmiştir. Vü ez-telḫī-i īn be-şīrīnī-i ān gürīḫten Ve bunuŋ acılıġından anuŋ şīrīnligine kaçmaḳ beyānındadur. Āndan murād ṣabr ve īnden murād şükrdür. Ḫulāṣa-i kelām budur ki ṣabr egerçi acıdur, līkin anuŋ acılıġına ṣabr idüp şükr-i Ḫüdā‟ya muḳayyed olıncaḳ anuŋ acılıġı refʿ olur. Ṣabr bānuŋ kesri ile maḥmūre didikleri bir otuŋ ismidür ki ziyāde acı daḫı müshildür, līkin Fārisīde bānuŋ sükūnı ile istiʿmāl olınur ammā bunda murād bu ṣabr degüldür (Hüdâî Efendi, 95a). Kelimelerin Fasih ve Galat Olma Durumları �Zen be-farḳ-ı ser-i her ḫīre serī her bir lecūcuŋ başınuŋ depesine ur yaʿnī ʿÖmer raḍıya‟llāhu ʿanhu sīretlü bir ʿādil kimse gönderür tā ki aḥkām-ı şerīʿatda ʿinād iden bed-baḫtları teʾdīb ide. Dırre dāluŋ kesri ile ol nesnedür ki ʿavām taḥrīf idüp töre dir ve baʿżı maḥalde keåret-i leben maʿnāsına hem gelür [ḫīre ser-lecūc] (Hüdâî Efendi, 22a). Kelimenin yanlış kullanımları hakkında da bilgiler verilmiştir. Kām-ı evvel zi-vey u kām-ı neheng Ol deryādan evvel kām-ı neheng kāmı yaʿnī ol deryā nehengle memlū vü pür ola. Ḫarçeng sereṭān maʿnāsınadur. Be-Türkī yengec ve ḫarçengden murād bunda felekde olan sereṭān burūcıdur. Mıṣrāʿ-ı åānīde kām-ı evvel kāf-ı Fārisī iledür ki ḫaṭve maʿnāsınadur, be-Türkī adım ve kām-ı åānī ṭamaḳ maʿnāsınadur ki kāf-ı ʿArabī iledür egerçi luġatlerde kāf-ı Fārisī iledür līkin ḫaṭā olınmışdur (Hüdâî Efendi, 67b). Şârihin Beyitlerden Ders Çıkarması Şem‟î, şerh ettiği beyitlerden ne anlaşılması gerektiğini çoğu zaman dile getirmiştir. Şerhin bir gereği olarak beytlerde geçen kelimelerden, olaylardan ya da şahıslardan aslında neyin kastedildiğini açıklamıştır. Ki be-ṣaḥrā-yı vücūd üftādest Ki vücūd ṣaḥrāsına düşmişdür ya„nī mevcūdāt Ḥaḳḳ te„ālānuŋ ṣun„ıyla ẓuhūr-ı vücūd bulmışdur. Yuḳaruda ẕikr olınan deryādan murād zāt-ı bārī olmaḳ rūşendür zīrā cemī„-i mevcūdāt anuŋ ṣun„ıyla vücūd bulmışdur (Hüdâî Efendi, 9b). Der-ṣaf-ı bī-ḫıredān ārāmī Bī-ḫıredlerüŋ ṣaffından ārām u ḳarār eyleyesin, ḫulāṣa-i kelām budur ki Ḫudā-yı ʿazze ve celleden ḫavf idüp ṭāʿat ü ʿibādetde olmaḳ ulıdur, bu ḥāletden ki ḫavfdan bī-behre olup �ḥarāmdan perhīzlik olmayup iḫtilāṭ u muṣāḥabetüŋ ʿavāmla ola, beytde vāḳiʿ olan be beyt-i sābıḳa maṣrūfdur (Hüdâî Efendi, 101a). Edebî Sanatlar Şem‟î, şerhini yaparken zaman zaman beyitlerdeki edebî sanatlara da değinmiştir. Bazı durumlarda sanatı açıklayarak göstermiş bazılarında ise hangi sanat olduğunu söylemekle yetinmiştir. Fikret ġavvāsa ve nuṭḳ sāḥile teşbīh olınmışdur (Hüdâî Efendi, 3a). Mısrāʿ-ı evvelde ḳıdem bāġa ve besmele ġoncaya teşbīh olınmışdur ve mıṣraʿ-ı ẟānīde Ḫudā-yı „azze ve cellenüŋ keremi budaġa ve besmele mīveye teşbīh olınmışdur ve bu teşbīh ġāyet ḥūb vāḳi„ olmışdur (Hüdâî Efendi, 5a). Ki felek gevher-i ūrast ṣadef Ki felek anuŋ gevherinüŋ ṣadefidür ve ḳadri felekden ʿālīdür. Kefden murāḍ bunda destdür ki cūd u keremden ʿibāretdür köpük maʿnāsına degüldür, güher ve gevher egerçi bunda ẕāt maʿnāsınadur līkin deryāya nisbet bunlar ve ṣadef ve kef hem īhām ṭarīḳi ile ḥūb vāḳiʿ olmışdur [ṣadefest taḳdīrindedür] (Hüdâî Efendi, 23b). Sāḫtend ez-pey-i ān mīḫ u ṭınāb Ol ḫaymeden ötüri mīḫ u ṭınāb düzdiler mīḫ aḫtere ve ṭınāb şihāba göredür ki bunlarda ṣanʿatı tecrīd vardur çünki mühre-i gilüŋ tīreligi ḫaymeye teşbīh olındı, lā-cerem istiʿāre-i taḫayülliyye iʿtibāriyle aŋa mīḫ u ṭınāb iåbāt olındı (Hüdâî Efendi, 25b). Konuyu Açıklayıcı Alıntılarda Bulunma Ayet Şem‟î, şerhlerinde sık sık ayetlerden yararlanmıştır. Şârih, ayetleri genellikle anlattığı durumu destklemesi için kullanmış, bazı durumlarda ise müellifin asıl kastettiği anlamın bir �ayet olduğunu vurgularken ayetleri zikretmiştir. Ayetler bazen tam olarak yazılmış bazen de ayetin bir kısmının yazılmasıyla yetinilmiştir. Şem‟î, metinde asıl kastedilenin bir ayet olduğunu vurgulamak istediğinde “bu āyet-i kerīmeye işāretdür” şeklinde ifadelerle söz konusu ayetin hangisi olduğunu söyler. Bā uli’l-ecnihā murġān-ı fasīḥ Cenāḥlar ṣāḥibi fasīḥ murġlara ki murād melāʾikedür ve bu āyet-i kerīmeye işāret vardur. “Uli‟lecniḥatin meånā ve åülāåe ve rübāʿ” (Fâtir-1: Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler yapan Allah‟a mahsustur.), (Hüdâî Efendi, 10b). Rīḥt envār-ı hüdā beyne yedeyhi anuŋ öŋinde hüdā nūrlarını dökdi. Bu āyet-i kerīmeye işāret olunur, “ẟümme ectebāhü Rabbühu fe tābe ‘aleyhi ve hedā” (Tâ Hâ -122: Sonra Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve ona doğru yolu gösterdi), (Hüdâî Efendi, 12a) Ger ne be-şikestīşān seng-i ufūl Eger üfūl u ġurūb ṭaşı anları ṣımabıdı yaʿnī ol yıldızlara üfūl vāḳiʿ oldı beyt Seng ber-bütgede-i āzerzen Der-cihān ṣıyt (18) ḫalīle efgen Eger üfūl vāḳiʿ olmayaydı İbrāhīm Peyġamber ʿaleyhi‟s-selām anlara Rabbī diyüp ol iʿtiḳād üzre ḳalurdı. Bu āyāt-ı kerīmeye işāretdür. “Fe lemmā cenne ʿaleyhi‟l-leylu reā kevkebā kāle hāẕā rabbī fe lemmā efele ḳāle uḥıbbu‟l-āfilīn, fe lemmā reel ḳamere bāziġan ḳāle hāẕā rabbī fe lemmā efele leʾin lem yehdinī rabbī le ekūnenne mine‟l-ḳavmi‟ḍ-dallīn, fe lemmā ree‟şşemse bāziġaten ḳāle hāẕā rabbī hāẕā ekber fe lemmā efelet ḳāle yā ḳavmi innī berīʾun mimmā tüşrikūne” ( En‟ām-76-77-78: Üzerine gece karanlığı basınca, bir yıldız gördü. “İşte Rabbim!” dedi. Yıldız batınca da, “Ben öyle batanları sevmem” dedi. Ay‟ı doğarken görünce de, “İşte Rabbim!” dedi. Ay da batınca, “Andolsun ki, Rabbim bana doğru yolu göstermezse, mutlaka ben de sapıklardan olurum” dedi. Güneşi doğarken görünce de, “İşte benim Rabbim! Bu daha büyük” dedi. O da batınca (kavmine dönüp), “Ey kavmim! Ben sizin Allah‟a ortak koştuğunuz şeylerden uzağım” dedi.) (Hüdâî Efendi, 50a) �Şem‟î, ayetlerin büyük çoğunluğunu anlattığı durumu örneklendirmek ya da anlattıklarına şahit göstermek amacıyla kullanmıştır. Bāng-i mevceş lemine’l-mülk āmed Ol deryānuŋ mevcinüŋ bāngi “limeni‟l-mülk” (Mü‟min-16: Bugün mülk (hükümranlık) kimindir?) geldi yaʿnī anuŋ mevcinüŋ bāngi “limeni‟l-mülk”dür murād “ḳuli‟llāhümme mālike‟l-mülki” (Âl-i İmrân-26: De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah‟ım!) ḥasebince ḥaḳīḳatde mālik hemān Ḫudāyı „azze ve celle olup mülk aŋa maḫṣūṣ u müsellem olduġın iş„ārdur “ve yebḳā vechu rabbike” (Rahmân-27: Ancak azamet ve ikram sahibi Rabbinin zâtı bâki kalacaktır.) ḥasebince çünki rūz-ı ḥaşrde evvel bir kimse zinde ḳalmaya ol vaḳt Ḥaḳḳ sübḥānehu ve te„ālā ḥażreti celle şānuhu “limeni‟l-mülkü‟l-yevm” (Mü‟min-16) diye çünki cevāb virür kimse olmaya Ḥaḳḳ te„ālā cevāb virüp diye “Lillāhi‟l-vāḥidi‟l-ḳahhār” (İbrâhim-48: O gün yer, başka bir yere, gökler de başka göklere dönüştürülür ve insanlar bir ve kahhar (her şeyin üzerinde yegâne hâkim) olan Allah‟ın huzuruna çıkarlar.) nite ki buŋa işāret olınur (Hüdâî Efendi, 10a). Heme ū āmed u bāḳī heme hīç Cemī„an o geldi ve bāḳī mevcūdāt cemī„an hīç geldi yaʿnī “küllü şey‟in hālikun illā vechehu” (Kasas-88: kesinlikle O‟na döndürüleceksiniz.) ḥasebince ḥaḳīḳatde mevcūd hemān Ḫudā-yı „azze ve celledür, vücūd aŋa müsellemdür bāḳī cemī„-i mevcūdāt hīç ü nīstdür (Hüdâî Efendi, 10a). Hadis Şem‟î, şerhinde hadislere ayetler kadar yer vermemiştir. Şârih, hadislerin sahih olmasına dikkat etmemiş ve sahih olmayan hadislere de şerhinde yer vermiştir. Zūr-ı peyvend-i dil ez-ḫod-güzilān İfnā-yı vücūd sebebi ile kendülerden dil ü ümīẕ ḳaṭʽ idicilere tīz vāṣıl olıcıdur yaʽnī “mūtū ḳable ente mūtū” (Hadîs-i şerîf: Ölmeden önce ölünüz.) ḥasebince her kim ki mevt-i iḫtiyārīden behrever ola aŋa fī‟l-ḥāl ḳurb-i viṣāl-i İlāhī müyesser olur. Zīrā anlaruŋ teveccühi hemān cenāb-ı ʽizzete olur (Hüdâî Efendi, 12b). �Kām-ı şīrīn-kün-i şīrīn-kārān Şīrīn kārlaruŋ kāmını şīrīn idici. Şeker-güftārāndan murād ol şā„irlerdür ki şi„rlerinde esrār-ı ma„rifet-i sübḥānī ve nikād-ı „aşḳ u muḥabbet-i yezdānī münderic ola, şīrīn-kārāndan murād evliyādur ki “ümītu inde Rabbī yutʿimunī ve yusḳınī” (Hadîs-i şerîf: Rabbim katında gecelerim, Rabbim beni doyurur ve sular) ḫānından behrever olup ebedī şīrīn kām olurlar. Kām bunda ṭamaḳ maʽnāsınadur, egerçi kāf-ı Fārisī ile meşhūrdur ve luġatlerde hem böyle mesṭūrdur, līkin kāf-ı ʿArabī ile ṣaḥḥ u faṣīḥdür bu ḥālet fuṣaḥānıŋ eşʽārından rūşen ü ẓāhirdür (Hüdâî Efendi, 12a). Şiir Şem‟î‟yi diğer şârihlerden ayıran özelliklerinden biri, şerhlerinde bol miktarda örnek beytlere yer vermesidir. Şerhte anlatılanların kuvvetlendirilmesi adına ayetlerden, hadislerden, peygamberler tarihinden vs. örnekler verilmesi sıkça başvurulan bir durumdur. Anlatılanların beytlerle desteklenmesinde oldukça fazla sayıda örneğe yer verme ise Şem‟î‟ye özgü bir durumdur. Şem‟î Beyt, Mısraʿ, Mesnevī, Ḳıṭʿa gibi başlıklar altında şiir örneklerini sunmuştur. Çoğu zaman beytleri sadece yazarak geçmiş nadiren de olsa bu beytleri şerh etmiştir. Subhatü‟l-Ebrâr Şerhi‟nde 148 beyt, 11 mesnevi, 27 mısra, 5 tane de kıt‟a örneği vardır. Şem‟î, beytleri çeşitli amaçlar için kullanmıştır. Şerh ettiği beytlere yakın anlamlı beyt örnekleri vermiştir. Curʿa ber ḫāk-i tehī-destān rīz Tehī destlerüŋ ḫāki üzre bir curʿa dök yaʿnī muḥtāclara iḥsān eyle [rīz emr-i ḥāżırdur], beyt Eger şarāb ḫori curʿaī feşān ber-ḫāk Ez-ān günāh ki nefʿī resed be-ġayr çi bāk (Hüdâî Efendi, 25a) �Baḥr peydāst çi der-kūze küned Ẓāhirdür ki deryā kūzede ne eyler yaʿnī deryādan kūzeye ne miḳdār āb ṣunduġı ziyāde ẓāhirdür beyt Ger be-rīzī baḥr-rā der-kūzeī Çend genced ḳısmet-i yek rūzeī (Hüdâî Efendi, 25b) Bişküfānīd gül ez-nār-ı ḫalīl Ḥażret-i Ībrāhīm‟üŋ ʿaleyhi‟s-selām āteşden gül açıldı yaʿnī İbrāhīm peyġamber ʿaleyhi‟sselām Nemrūd-ı laʿīnüŋ cefāsına ṣabr eyledügi içün āteşden aŋa gül ẓāhir oldı, mıṣrāʿ Gülistān künend āteşī ber-ḫalīl (Hüdâî Efendi, 92b) Söylediklerine şahit gösterme amacıyla beyitlerden yararlanmıştır. Nāy-ı bülbül zi-nevā-yı tü bi-sāz Bülbülüŋ boġazı senüŋ nevāŋdan yaʿnī sen istimāʿ eyleyesin diyü sāzladur, murād budur ki bülbülüŋ nevā vü terennümi ki ḳalbe sürūr u ḥālet viricidür. Senden ötüridür. Sāz bunda düzen maʿnāsınadur. Nāy bunda boġaz maʿnāsınadur. Nergisden murād zerrīn ḳadeḥ idügi Ḫˇāce Ḥāfıż‟uŋ raḥmetu‟llahi ʿaleyh bu beytinden ẓāhirdür. Beyt: Resīd mevsim-i ān k‟ez-ṭarab çü nergis-i mest Nihed be-pāy ḳadem her ki şeş direm dāred (Hüdâî Efendi, 80b) Reh-zen-i bāde perestān gerded �Bāde perestlerüŋ yolını urucı olur. Reh bunda īhām ṭarīḳi ile ḫūb vāḳiʿ olmışdur, zīrā reh ü rā sāzda olan maḳām ve perde maʿnāsına gelür. Nite ki ḥˇāce Ḥāfıẓ‟uŋ raḥmetu‟llāhi ʿaleyh bu beytinde vāḳiʿdür, [reh-zen vaṣf-ı terkībīdür], beyt Rāhī bizen ki āhī ber-sāzān tüvān zed Şiʿrī biḫān ki bā-ān rıṭl-ı girān tüvān zed (Hüdâî Efendi, 40b) �Sonuç Şerh edebiyatının en üretken şârihlerinden biri olan Şem‟î, şerhlerinde kendine özgü bir usul oluşturmuş ve Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde de bu usulünü devam ettirmiştir. Şem‟î, bu şerhinde bol miktarda derkanar kullanmış ve kelimelerin anlamlarından, gramer özelliklerine dair birçok bilgiyi derkenarlar vasıtasıyla vermiştir. O, şerhinde öncelikli olarak anlaşılır olmayı hedeflediği için sade bir dil kullanmasının yanı sıra ayetlerden, hadislerden ve örnek beytlerden geniş ölçüde yararlanmıştır. Vermek istediği manayı, bu unsurlar vasıtasıyla örneklendirerek daha net bir şekilde okuyucusuna sunmuştur. Şem‟î, bunlara ek olarak eserdeki birçok mısrayı, iki farklı şekilde tercüme ederek bu alanda nadir görülen bir uygulama yapmıştır. Klasik Türk edebiyatının dilde mükemmelleştiği bir devirde yaşamış olan Şem‟î, bu şerhinde kullandığı sade ve anlaşılır dil vasıtasıyla da o dönemin nesir dilinde sade üslubun ne ölçüde kullanıldığına dair bize kıymetli bilgiler vermiştir. �Kaynakça Akat, Davut, (1999), Şem‟î Şerh-i Baharistan (Giriş-Metin), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bursa, Uludağ Üniversitesi SBE. Dağlar, Abdulkadir, (2009), Şem‟î Şem‟ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kayseri, Erciyes Üniversitesi SBE. Dündar, Seyhan, (1998), Şem‟î Şem‟ullah‟ın Şerh-i Gülistân‟ı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir, Ege Üniversitesi SBE. Genç, İlhan, (2000), Esrar Dede Tezkire-i Şu‟arâ-yı Mevleviyye, Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Hacıselim Ağa Kütüphanesi, Hüdâî Efendi 1331. Karavelioğlu, Murat A., (2005), “Klasik Türk Edebiyatında Şem‟î Mahlaslı Şairler ve Prizrenli Şem‟î”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Sayı 32, İstanbul, s.65-80. Keyik, Elif, (2001), XVI. Yüzyıl Sanatçılarından Şem‟î‟nin Şerh-i Pendnâme‟si, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir, Ege Üniversitesi SBE. Kırlangıç, Hicabi, (2011), İyilerin Tesbihi (Subhatu‟l-Ebrâr), İstanbul, Kurtuba Kitap. Koçoğlu, Turgut, (2009), Şem‟î Şem‟ullâh Şerh-i Mesnevî (II. Cilt) (İnceleme-Tenkitli MetinSözlük), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kayseri, Erciyes Üniversitesi SBE. Özkırımlı, Atilla, (1984), “Şem‟î”, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, IV. Öztürk, Şeyda, (2007), Şem‟î‟nin (15.-16. yy) Mesnevî Şerhi (İlk Türkçe Tam Mesnevî Şerhi), (Doktora Tezi) İstanbul, Marmara Üniversitesi SBE. Ünver, İsmail, (1985), “Şem‟î Şem‟ullâh”, Türk Dili, C.XLIX, sayı:397, Ankara. s.38-43. (1981), “Şem‟î, Mustafa”, Türk Ansiklopedisi, Ankara, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, c.30. s.249-250. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2275 Title A name given to the resource ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USÛLÜ Author Author GÖK, Taner Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Şem’î, klasik şerh, tercüme. ÖZET 16. yüzyılda yaşamış olan Şem’î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şarihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem’î’nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî’nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem’î’nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî’nin Subhatü’l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem’î, şerhlerinde, kelimelerin lügat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem’î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şarihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem’î’nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e27494e814c13b421ae4b08550a15294.docx 53510b32db886fbc4552741446f04060 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/067565bc3e384f53893359a2752c3925.pdf fcda9a1f8335a629a03acddf88b8d8f5 PDF Text Text KOMPLİMENTİ U TURSKİM DARAMAMA Merima GRABČANOVİĆ Tuzla Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Tuzla / Bosna Hersek Ključne riječi: Pragmatika, učtivost, kompliment, drama SAŽETAK Pragmatika je naučna disciplina koja se bavi isključivo upotrebom jezika u komunikaciji. Tačnije, ona proučava komunikativna sredstava kao što su: na koji način čovjek daje i prima saopštenja i od čega komunikacija zavisi u određenoj situaciji. Učtivost nas uči kako da budemo pažljivi prema ljudima oko nas. Ovo je zapravo primjer pozitivne učtivosti. Pozitna učtivost olakšava nam prijatnu komunikaciju. Međutim, postoji i negativna učtivost i ona stvara neprijatnost, sukob i stres. Drama je književni oblik koji je napisan uglavnom da bi se izveo na daskama. Dramski dijalog je dosta pogodan za analizu teorije govornih činova. Dijalog u drami se znatno razlikuje od govora koji svakodnevno vodimo. Kompliment je riječ francuskog porijekla (compliment) i označava pohvalu, laskanje ili udvaranje. Za komplimente možemo reći da su najbolji primjer pozitivne učtivosti. Davanjem komplimenata činimo da se naš sagovornik osjeća bolje i ugodnije u datom trenutku. Možemo reći da je kompliment upućen sagovorniku jedna vrsta poklona koji nema materijani oblik. Da bismo razdvojili kompliment iz konteksta svakodnevnog govora, moramo uočiti pretjerivanje. Pretjerivanje daje komplimentu konačan oblik. Komplimenti su veoma bitni jer uspostavljaju bliskost sa sagovornikom i na taj način čine da se sagovornik osjeća bolje. Komplimenti se daju najčešće za izgled, zatim za postignuće, ličnost, imovinu i na odnos koji imaju sagovornici. U turskom jeziku kompliment (iltifat) ima značenje poštovanje ili uljudnost. Ljudi mogu odgovoriti na komplimente na razne načine: prihvatanje, odbijanje i izbjegavanje. Tursko društvo karakteriše pozitivna učtivost. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2018 Title A name given to the resource KOMPLİMENTİ U TURSKİM DARAMAMA Author Author GRABCANOVIC, Merima Abstract A summary of the resource. Ključne riječi: Pragmatika, učtivost, kompliment, drama SAŽETAK Pragmatika je naučna disciplina koja se bavi isključivo upotrebom jezika u komunikaciji. Tačnije, ona proučava komunikativna sredstava kao što su: na koji način čovjek daje i prima saopštenja i od čega komunikacija zavisi u određenoj situaciji. Učtivost nas uči kako da budemo pažljivi prema ljudima oko nas. Ovo je zapravo primjer pozitivne učtivosti. Pozitna učtivost olakšava nam prijatnu komunikaciju. Međutim, postoji i negativna učtivost i ona stvara neprijatnost, sukob i stres. Drama je književni oblik koji je napisan uglavnom da bi se izveo na daskama. Dramski dijalog je dosta pogodan za analizu teorije govornih činova. Dijalog u drami se znatno razlikuje od govora koji svakodnevno vodimo. Kompliment je riječ francuskog porijekla (compliment) i označava pohvalu, laskanje ili udvaranje. Za komplimente možemo reći da su najbolji primjer pozitivne učtivosti. Davanjem komplimenata činimo da se naš sagovornik osjeća bolje i ugodnije u datom trenutku. Možemo reći da je kompliment upućen sagovorniku jedna vrsta poklona koji nema materijani oblik. Da bismo razdvojili kompliment iz konteksta svakodnevnog govora, moramo uočiti pretjerivanje. Pretjerivanje daje komplimentu konačan oblik. Komplimenti su veoma bitni jer uspostavljaju bliskost sa sagovornikom i na taj način čine da se sagovornik osjeća bolje. Komplimenti se daju najčešće za izgled, zatim za postignuće, ličnost, imovinu i na odnos koji imaju sagovornici. U turskom jeziku kompliment (iltifat) ima značenje poštovanje ili uljudnost. Ljudi mogu odgovoriti na komplimente na razne načine: prihvatanje, odbijanje i izbjegavanje. Tursko društvo karakteriše pozitivna učtivost. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0d4f44043dfc589095b4ca7f209f036d.docx fd781d3c2610752b17fbe093a15024fa https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7baeda0677623ed3e100c424ae6bc20e.pdf a5c639c5e9e640427147158385b0012f PDF Text Text TÜRK FİLMLERİNDE EDEBİYAT ÖĞRETMENİ VE EDEBİYAT DERSLERİ Meltem GÖNDEN Akdeniz Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo TV ve Sinema, Antalya / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk sineması, edebiyat öğretmeni, edebiyat eğitimi, film incelemesi. ÖZET Gerek okul hayatı gerekse öğretmenlik mesleği sinemacıların her dönem ilgisini çeken konular arasında yer almıştır. Nitekim hem dünya hem de Türk film tarihi, öğretmenlerden öğrencilere, sınıf ortamlarından okul koridorlarına kadar okul ve eğitim hayatının çeşitli boyutlarıyla beyazperdeye taşındığı yüzlerce örnekle doludur. Öyle ki günümüzde “okul filmleri”, sinemada özel bir alt tür olarak adından söz ettirmeye başlamıştır. Eğitime ilişkin konuların sinema açısından elverişli bir kaynak oluşu, filmleri bu konular ekseninde ve tarihseltoplumsal bakış açısıyla incelemeyi de önemli kılar. Bu yaklaşım çerçevesinde bu nitel çalışmada Türk filmlerinde edebiyat öğretmeni tipolojisi ve edebiyat eğitimi konusu mercek altına alınacaktır. Yapılan ön araştırma, tamamına yakını “okul filmi” olarak nitelenebilecek olan filmlerde edebiyat öğretmeni figürünün az sayıda filmde ve genelde geri planda yer almakla birlikte gerek kişisel özellikler gerekse mesleki tutum ve davranışlar açısından belirgin hatlarla çizildiğini göstermiştir. Bu anlamda niteliğin gözetildiği, dolayısıyla da bu az ama belirgin temsiliyetin değişen dönem ve koşullar çerçevesinde irdelendiği çalışmanın Türkiye’de edebiyat eğitimi konusuna farklı bir pencereden bakılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk ve dünya sinemasında okul ve eğitim hayatının ön plana çıktığı filmlere ilişkin kısa bir bilgilendirmenin ardından dünya sinemasındaki edebiyat eğitmeni profillerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde çalışmanın bulguları, Türk filmlerinin edebiyat öğretmeni ve edebiyat dersine ilişkin içeriği ortaya konmuş, üçüncü ve son bölümde de Türkiye’de edebiyat eğitimi konusu bulgular ve Türk ve dünya sineması karşılaştırması ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1857 Title A name given to the resource TÜRK FİLMLERİNDE EDEBİYAT ÖĞRETMENİ VE EDEBİYAT DERSLERİ Author Author GONDEN, Meltem Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk sineması, edebiyat öğretmeni, edebiyat eğitimi, film incelemesi. ÖZET Gerek okul hayatı gerekse öğretmenlik mesleği sinemacıların her dönem ilgisini çeken konular arasında yer almıştır. Nitekim hem dünya hem de Türk film tarihi, öğretmenlerden öğrencilere, sınıf ortamlarından okul koridorlarına kadar okul ve eğitim hayatının çeşitli boyutlarıyla beyazperdeye taşındığı yüzlerce örnekle doludur. Öyle ki günümüzde “okul filmleri”, sinemada özel bir alt tür olarak adından söz ettirmeye başlamıştır. Eğitime ilişkin konuların sinema açısından elverişli bir kaynak oluşu, filmleri bu konular ekseninde ve tarihsel-toplumsal bakış açısıyla incelemeyi de önemli kılar. Bu yaklaşım çerçevesinde bu nitel çalışmada Türk filmlerinde edebiyat öğretmeni tipolojisi ve edebiyat eğitimi konusu mercek altına alınacaktır. Yapılan ön araştırma, tamamına yakını “okul filmi” olarak nitelenebilecek olan filmlerde edebiyat öğretmeni figürünün az sayıda filmde ve genelde geri planda yer almakla birlikte gerek kişisel özellikler gerekse mesleki tutum ve davranışlar açısından belirgin hatlarla çizildiğini göstermiştir. Bu anlamda niteliğin gözetildiği, dolayısıyla da bu az ama belirgin temsiliyetin değişen dönem ve koşullar çerçevesinde irdelendiği çalışmanın Türkiye’de edebiyat eğitimi konusuna farklı bir pencereden bakılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk ve dünya sinemasında okul ve eğitim hayatının ön plana çıktığı filmlere ilişkin kısa bir bilgilendirmenin ardından dünya sinemasındaki edebiyat eğitmeni profillerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde çalışmanın bulguları, Türk filmlerinin edebiyat öğretmeni ve edebiyat dersine ilişkin içeriği ortaya konmuş, üçüncü ve son bölümde de Türkiye’de edebiyat eğitimi konusu bulgular ve Türk ve dünya sineması karşılaştırması ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548