82 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b1dc8ab2aff41a64d8d786aac6375ed7.docx 6f0d1452cd8c576f5c4b01d0d3dd20b0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/72daf848e39e7db76343998123964f1a.pdf e15e6c9a830cf02e4b5c7f1b35379315 PDF Text Text DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Özden SAVAŞ Başkent Üniversitesi, Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ÖZET Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay’ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş’i getiren zorlu ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde, insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş’ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna şehirleri, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her iki şehir de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay’ın 2011’de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş’in; Bosna için ise hem direniş hem de diriliş’in simgesi olduğu için, şehirler bu kavramlar ışığında ele alınmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/47ec241c6b5bc93d6feb2ea9f08e102e.doc 33ece176255b00b80e117cdef21881d8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/057d07bf83c6456943eb319ff5394b82.pdf b407712baa6e85ca94905211d558d9ca PDF Text Text DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Özden APAYDIN1 Özet Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay‟ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş‟i getiren zor ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş‟ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her ikisi de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay‟ın 2011‟de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs Konuşuyor” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş‟in; Bosna ise hem direniş hem de diriliş‟in simgesi olarak, bu kavramlar ışığında ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ECHO OF RESISTANCE AND RESURRECTION FALLEN IN THE POETRY: JERUSALEM AND BOSNIA IN ARIF AY’S POEM Abstract Arif Ay, one of the most important poets of recent epoch Turkish poetry, builds the base of his poetry by placing the concepts of hope and resistance on the centre of his poetry. Doubtless, resurrection exists where there are resistance and hope. Hence, resistance in Arif Ay‟s poems is a hard but an honourable process bringing along resurrection. In his poems, where there is persecution, there is an „opposition‟ as a result of being a human being. Hence, such as Jerusalem and Bosnia appear often as symbols of these concepts in the poet‟s works because both cities are the places where Islamic civilizations took place. Furthermore, in the 1 Okt. Başkent Üniversitesi, Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi, Türk Dili Bölümü, ozdenapaydin@hotmail.com �poems, the trio of city-human being-history are the elements complementing each other and it is told that the future will be formed by the relationship of these elements. At this point, the concepts of resistance and resurrection are of great importance. These are concepts in both works that provides the integrity of city-human being-history and drawing the future. This study aims to analyse “Bosnia, Ah Bosnia” and “Jerusalem İs Talking” poems published in Arif Ay‟s book named “Poems of my Cities” in 2011. As in the poems, Jerusalem is a symbol of resistance; Bosnia is the symbols of resistance and resurrection, the cities will be dealt with in the light of these concepts. Key Words: Resistance, Resurrection, Bosnia, Jerusalem, Arif Ay. Giriş Türk Dil Kurumu Sözlüğü‟nde „direniş‟ sözcüğünün anlamı olarak „direnme‟ verilmiştir. Direnme(k) ise herhangi bir düşüncede, bir istekte veya bir durumda ayak diremek, inat etmek, ısrar etmek, taannüt etmek anlamına gelir. Direnişçi, direnme işini yapan kimsedir. Direnmek söz konusu olduğunda, direnişçinin karşısında bir tavrın olduğu muhakkaktır. Yani direnmek, esasında karşı tavrın olduğu durumlarda ortaya çıkan ve güç kazanan bir eylemdir. Koşulların her açıdan kişiye/gruplara/kitlelere uygunluğu söz konusu olduğunda herhangi bir direniş gerçekleşmemektedir. Ayrıca direniş bir farkındalık, bilinç ve idrak‟in olduğu yerde varlığını gösterebilmektedir. „Diriliş‟ ise Türk Dil Kurumu Sözlüğü‟nde „dirilme işi, canlanma‟ olarak geçer. İkinci bir anlam olarak „yeni bir atılımla güçlenme‟ ifadesi verilmiştir. Üçüncü anlamı ise „dinî inanışlara göre ölümden sonra dirilme‟ şeklinde açıklanmıştır. Diriliş, direnişten doğan ve onunla tamamlanan bir süreçtir. Her direnişin sonunda bir diriliş gerçekleşmesi mümkün değilken, her dirilişin öncesinde mutlaka bir direniş vardır. Tarih içinde bazı kişiler, milletler hatta şehir veya ülkeler zaman zaman bu iki sözcüğün simgesi durumuna gelmişlerdir. Çalışmanın konusu Arif Ay‟ın şiirlerinde bu iki kavram için iki simge olan Bosna ve Kudüs‟tür. Bosna ve Kudüs, İslam medeniyetinin izlerini taşıyan ve yıllar içerisinde birçok olaya sahne olmuş önemli yerlerdir. Bosna, Yugoslavya‟nın çöküşü ile Bosna-Hersek adıyla 1992‟de bağımsızlığını ilan etmiş ancak çok geçmeden başlayan savaş ile karşı karşıya kalmıştır. Üç yıldan fazla süren bu savaşta yüz binlerce Boşnak can vermiş, milyonlarca Boşnak ise yaralanmıştır. Bu süre boyunca Boşnaklar büyük bir direniş gösterek tüm dünyayı şaşırtmış ve „var olma‟ mücadelesini sonuna kadar devam ettirmişlerdir. �İlk olarak “Nisan 1992'de Srebrenitsa'nın hemen dışında bulunan Bratunac köyünde, 350 Bosnalı Müslüman, Sırp paramiliter ve özel polis güçleri tarafından ölümcül işkenceye tabi tutularak katledilmiştir." (Alili, 2011:7). Böylece tarihe geçecek büyük bir kıyım başlamıştır. Boşnaklar için önemli bir isim olan Aliya İzzebegoviç, savaşın çıkışını şu sözlerle açıklar: “Bosna-Hersek‟e yönelik ilk saldırı 1 Nisan‟da Sırbistan‟dan gelen paramiliter birimlerin Bijeljina‟ya hücumu ile başladı. Oysa çoğu insan Bosna‟daki savaşın, Sırbistan ve Karadağ‟dan gelen ve biçimsel olarak Titograd ve Uzice‟deki JNA kolordularının parçası olan yedekler ve gönüllü birliklerin –önceden herhangi bir uyarıda bulunmaksızın- bir savaş kışkırtıcılığı, bir yağmacılık mantığı içinde Bosna‟yı işgal ettikleri zaman başladığını düşünür.” (İzzetbegoviç, 2003:130). Yalnızca bir lider değil, aynı zamanda savaşın tanıklarından biri olarak İzzetbegoviç‟in bu sözlerinden de anlaşıldığı üzere Bosna Savaşı sistemli bir biçimde, planlı olarak başlatılmıştır. Savaşın bitişi ise 14 Aralık 1995 tarihinde Paris‟te imzalanan Dayton Antlaşması ile sağlanmıştır. “Bosna-Hersek Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç'in "adil olmasa da olabileceğinin en iyisi" dediği bu anlaşma türünün tek örneğidir. Anlaşmanın bir bölümü Bosna-Hersek Devleti'nin anayasal yapısını ortaya koyarken, Bosna Hersek adı verilen yeni bir devlet altında son derece karmaşık ve çok katmanlı bürokratik bir yapı öngördü. Anlaşma sonunda Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti adında iki oluşum yaratıldı. Etnik temellere dayalı oluşumların üzerinde ise zayıf bir otoriteye sahip merkezi bir hükümet ve entitisiteleri yansıtan ortak kurumlar oluşturuldu. Birbirleriyle savaşmış üç etnik toplumun yeniden bir arada yaşamasını ve Bosna Hersek'in tüm kurumlarıyla işlemesini amaçlayan Dayton Barış Antlaşması'nın sivil yönlerinin uygulanmasına ilişkin sorumluluk, Yüksek Temsilciliğe verilmişti.” (Alili, 2011:95-96). Bu antlaşma sonrasında Bosna halkı psikoloik, sosyolojik, ekonomik ve politik birçok açıdan yeniden dirilmenin çabası içine girmiştir. Bu dirilme ise şüphesiz savaş dönemindeki direnişlerinin sonucu olmuştur. Saraybosna‟nın savunmasında aktif olarak görev alan ve savunmanın ilk hattında Donrinye‟de Boşnakların Kültür Cemiyeti “Preporod‟u kuran Necad İbrişimoviç‟le yapılan bir söyleşide Bosna halkının savaş esnasında nasıl bir direniş ruhu sergilediği anlatılmaktadır: “Kaçılabilirdi ya da kalınabilirdi, ve ben kaldım. Ne savaşın ne olduğunu ne de bu kadar süreceğini biliyordum. Savaş beni Dobrinye‟de yakaladı, hatta birkaç defa UMPROFOR halkı havaalanı pisti üzerinden kaçmaları için bıraktı, muhtemelen bu şekilde savunmayı zayıflatacaklarını umuyorlardı, ancak başaramadılar. Benim en çok sevdiklerim ve �cesaret ve kararlılıklarıyla saldırganın Saraybosna‟ya girmesini engeleyenler her zaman kalıyorlardı. Direnişin en zor olan ilk sekiz ayında en çok Boşnak kültür ve direniş ruhu hissediliyordu.” (Tezkire, 2006:33). İbrişimoviç ayrıca bu direnişin kaynağı olarak İslamiyet‟i göstermekte ve inançlarının kendilerine nasıl bir güç verdiğini anlatırken şunları söylemektedir: “Sırplar, dünyayı gezdiler ve Müslümanları yedi günde öldüreceklerini ve çiğneyip geçeceklerini anlattılar ve büyük güçler de bunu tasvip ettiler. Ancak bu olmadı ve biz bugün de buradayız. Allah bize bunu muhafaza etmemiz için yardım etti, çünkü biz tek başımıza çok zor başarırdık.” (Tezkire, 2006:33). Bosna halkının uğradığı saldırının karşısında sergilediği büyük direniş, yok edilmek istenen bir milletin yeniden doğuşunu göstererek dünya tarihine geçmiştir. Bosna halkı için önemli bir isim olan Aliya İzzetbegoviç, dünyanın bu karşı koyuşla ilgili tepkilerini 9 Aralık 1993‟te Saraybosna‟da komuta merkezindeki Ahlak Yönetimi Semineri‟nde yaptığı konuşmada dile getirmiştir: “Dünyayı iki kez dehşete düşürdük. Bununla ne kastediyorum? Açıklamaya çalışayım. İlk şaşkınlığa dayanıklılığımız ve direnişimiz neden oldu. Yirmi günde bozguna uğrayacağımız düşünülüyordu. İki ya da üç haftalık bir harekatın planlandığını gösteren belgeler bunu ispatlıyor. Eğer yanılmıyorsam, bu, başarılı direnişimizin yirminci haftası. Söz konusu olan yalnızca direnişimiz değil. Günden güne daha güçlü bir hale geldik.” (Begoviç, 2005:1-2). Aliya İzzetbegoviç de İbrişimoviç gibi bu direnişin dayanak noktasının inançları olduğunu düşünmekte ve müslüman olmalarının verdiği kuvvet ve umutla bu mücadeleyi sürdürdüklerini söylemektedir. Konuşmasının devamında direnişleri boyunca onları ayakta tutanın da bu güç olduğunu belirten İzzetbegoviç, öbür taraftan insanların kendi özgürlükleri ve kurtuluşları için de bilinçli bir şekilde savaştıklarını söyler: “Allah‟a şükürler olsun. Elbette ki sadece O‟na güvenmekle yetinmemeliyiz. Güçlü bir düşmanımız var. Her iki tarafın da temayüllerini göz önünde bulunduracak olursak, bizim tedrici olarak güçlenmemize karşın düşmanımızın zayıf düştüğünü görebiliriz. Tüm zorluklara rağmen ordumuzun bu devamlı yükselişi, dünya tarafından merakla izleniyor. Yabancılar bana, sık sık direnmeyi nasıl başardığımızı soruyorlar. Kimi zaman onların da ordumuzla tanışmak, onun hakkında bilgi edinmek ve bu direnişin gizemini anlamaya çalışmak için, bugün benim geldiğim gibi, size gelmeyi arzuladıklarını hissediyorum. Nedir bu gizem? Her şeyden önce; insanlar, haklı bir amaç için, özgürlükleri için ve her şeyden daha fazla kendi kurtuluşları için savaştıklarının bilincindedirler. Görüyorsunuz işte; bu sıradan bir savaş değil. Bize yapmak istedikleri sıradan bir işgal değildi. Bu, bir �ülkeyi ve bir halkı, bir daha asla var olmamak üzere ortadan kaldırma teşebbüsü idi. (Begoviç, 2005:2). Bu ortadan kaldırma çabası Boşnaklar üzerinde işe yaramamıştır. Büyük bir katliama uğrayan Bosna halkı, tüm bunlara rağmen savaşa son noktayı yine kendi mücadelesi ile koymuş ve yok olmadığını tüm dünyaya adeta haykırmıştır. Yalnızca Boşnaklar değil, Filistinli müslümanlar da yıllardır var olma mücadelesi vermekte ve tıpkı Boşnaklar gibi hayatta kalmak için direnmektedirler. Kudüs işte bu direnişin Ortadoğu‟daki simgesi durumuna gelmiştir. İslamiyet, Hristiyanlık ve Musevilik için kutsal sayılması bu şehri oldukça önemli kılmaktadır. Günümüzde ikiye ayrılmış durumda olan şehir, tarih içinde defalarca kuşatılmış ve yıllarca da İsrail-Arap mücadelesine sahne olmuştur. Ortadoğu tarihçilerinden Bernand Lewis, Ortadoğu adlı ünlü eserinde bu mücadeleyi şöyle açıklar: “İsrail-Arap savaşlarının kökenleri, İsrail devletinin kuruluşundan daha öncesine, Arap liderliğinin orada bir Musevi vatanı oluşturulma çabasını engellemeye çalıştığı döneme kadar uzanır. Bu mücadele, henüz o günlerde Filistin adıyla tanınmayan topraklar Osmanlı imparatorluğu‟na aitken başlamıştır. Bu mücadele, Filistin‟de Museviler için milli bir vatan oluşturulması ilkesinin de yer aldığı İngiliz mandasının uygulanmaya başlamasından sonra ivme kazanmıştır.” (Lewis, 2011:452-453). Lewis, İsrail Devleti‟nin kuruluşu ile ilgili de önemli tespitlerde bulunur ve bu kuruluşun öyküsünü şu sözlerle özetler: “1945 yılında savaş bittiğinde, Avrupa‟nın Almanya işgali altındaki bölgelerdeki Museviler‟in çoğunluğu öldürülmüştü; sağ kalan birkaç yüz bini de genellikle kamplarda yaşıyorlardı. Batı Avrupa‟dan gelmiş olanlar ülkelerine dönerek pek bir zorlukla karşılaşmadan tekrar entegre oldular. Oysa, iç karışıklıklar, yabancı istilalarına uğrayan Doğu ve Orta Avrupa ülkelerinden gelenler çok daha büyük sorunlar yaşadılar; geri dönmek istediklerinde çoğu kez eski komşularının şiddeti ve düşmanlığıyla karşılaştılar. Dolayısıyla bunlardan pek çoğu Vaad Edilmiş Topraklar‟a gitmenin tehlikelerini, onları kabul etmeyen vatandaşları arasında yeni bir baskı ve zulüm süreci yaşamaya tercih ettiler.” (Lewis, 2011:453). Bu tehlikeyi göze alıp Vaat Edilmiş Topraklar‟a giden Museviler, buraya yerleşmiş ve böylece 14 Mayıs 1948‟de kuruluşu ilan edilecek olan İsrail Devleti‟nin temelleri atılmıştır. 1948 yılının öncesinde Kudüs‟ün kaderini belirleyen olay ise İngiltere‟nin Hindistan‟dan çekilme kararı almasıdır. Bu olayı Lewis şöyle aktarır: “Hindistan‟da İngiliz yönetiminin son bulmasının ardından İngilizler‟in Ortadoğu‟da kalmalarının asıl amacı da ortadan kalkmıştı. Savaş sonrasında fakir ve güçsüz durumdaki �İngiltere‟de ülke içinde ve dışında halk desteği almayan başarısız bir politikayı sürdürmek artık anlamlı değildi. İngiltere hükümeti, ortadan kalkmış olan Milletler Cemiyeti‟nden aldığı mandayı Birleşmiş Milletler‟e iade edeceğini 2 Nisan 1947 tarihinde ilan etti ve 15 Mayıs 1948 Cumartesi günü mandaya son verilmesi ve geri çekilme kararı alındı.” (Lewis, 2011:454). Bu kararın ardından, İngilizler Filistin‟de bir yıl kaldılar ve “bu sürede yalnızca geçici bir hükümette görev aldılar. Artık eski manda bölgesinin geleceğinden Birleşmiş Milletler sorumluydu. Yoğun ve uzun görüşmelerin ardından 29 Kasım 1947 tarihinde Genel Kurul tarafından Filistin‟in üçe bölünmesi kararı verildi. Bu üç bölüm: bir Musevi devleti, bir Arap devleti ve Kudüs şehrinin uluslararası gözetimde olacağı ayrı bir birim (corpus separatum). Bu karar, Genel Kurul tarafından gerekli üçte iki çoğunlukla alındı ancak uygulanması ya da zor kullanılması konusunda bir hüküm bulunmuyordu.” (Lewis, 2011:454). Bundan sonrası, İsrail-Arap mücadelesinin çok sık yaşandığı bir dönem olarak devam etmiştir. Yeni kurulmasına rağmen giderek güçlenen İsrail Devleti bölgede söz sahibi olmuştur ve Araplarla 1948 yılından 1982‟ye kadar birçok savaş yaşamışlardır. Lewis, bu savaşlardan en dramatik olanının 1967 Savaşı olduğunu söyler: “İsrail silahlı kuvvetleri altı günde Mısır, Ürdün ve Suriye ordularıyla bir Irak birliğini art arda yenilgiye uğratmışlardı. İsrail savaşın sonunda Ürdün ırmağının batısındaki manda Filistin‟iyle birlikte güneyde Mısır‟dan Sina Yarımadası‟nı, kuzeyde de Suriye‟den Golan Tepeleri‟ni ele geçirmişti”. (Lewis, 2011:457). Bu savaştan üç yıl önce, 1964 yılında kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü, “1967‟de İsrail karşısındaki Arap muhalefetinin simgesini gerileyen askeri kuvvet yerine, ilerleyen gerillaya dönüştürünce de giderek uluslararası boyuta erişmiştir. 25 yıl süresince, Filistin Kurtuluş Örgütü liderliği, farklı görüşlerin gerilla savaşı, direniş ve terörizm olarak adlandırdığı bir mücadele sürdürmüştür.” (Lewis, 2011: 458). Filistin Kurtuluş Örgütü‟nün 1967 yılından itibaren gösterdiği mücadele, 1980‟lere gelindiğinde farklı bir yapıya bürünerek önemli zaferler kazanılmasını sağlayan bir boyut kazanmıştır. “O güne kadar öncelikli amaçları propagandaydı ve eylemleri diğer ülkelerdeki İsrailli ve başka hedeflere yönelikti; 1980‟lerin sonu ve 1990‟ların başında da mücadele işgal edilmiş topraklara taşınarak, “İntifada” adı verilen yeni bir isyan ve direniş dönemi başlatıldı. İntifada yabancı ülkelerdeki tarafsız hedefler yerine, ülke içindeki işgalde kullanılan personel ve araçlarını hedef almıştı; birincil amacı da artık dikkati çekmek değil, işgalin gücünü ve cesaretini kırmaktı. Nihayet 1993‟te İsrail hükümeti ve Filistin Kurtuluş Örgütü görüşmelere başlama ve birbirlerini tanıma kararı aldılar. Görüşmelerin sonucunda �da İsrail polis ve askerlerin Gazze Şeridi ve Batı Şeria‟daki otoritelerinin Filistinlilere devredilmesi yönünde geçici anlaşmalar yapıldı. (Lewis,2011:458-459). Bütün bu mücadelenin tam ortasında yer alan Kudüs, daha önce de bahsettiğimiz gibi günümüzde ikiye ayrılmış bir durumdadır. Batı Kudüs ve Doğu Kudüs olarak ayrılan şehrin Batısı daha çok Musevilere, Doğusu ise Filistinlilere aittir. Bernard Lewis, 1948‟de kurulan ve günümüze dek Filistinlileri hedef alan İsrail Devleti için ayrıca şu tespitte bulunmaktadır: “Kimileri, İsrail‟in kurulması ve gelişmesini, Batı emperyalizminin Arap ve İslam ülkelerine karşı saldırgan eylemlerinin devamı olarak görüyorlardı. Bu açıdan bakıldığında İsrail, Batı etkisi, nüfuzu ve hakimiyeti için bir köprübaşı olmak için çok uygundu. Siyonizm, emperyalizmin ve İsrail de Batı gücünün bir aracıydı.” (Lewis, 2011:468). Fakat, tıpkı Bosna halkı gibi direnen ve var olma mücadelesini bugüne dek sürdüren Filistinliler, savaşla iç içe yaşamayı da öğrenmişlerdir. Bu durum ise direnişe yeni bir anlam yüklemektedir. Savaşı kanıksamak değil, „yaşamaya devam ederken direnmek‟ Filistinlilerin mücadelesinin bir başka boyutudur. Filistinli ünlü araştırmacı Edward Said, „yavaş ölüm‟ diye adlandırdığı bir yöntem ile yok edilmek istenen Filistinlilerin, her koşulda direnmeye devam ettiklerini söyler: “Ben daha yeni, “Yavaş Ölüm: Ayrıntılı Cezalandırma” başlıklı bir makale kaleme aldım. Sanırım bu, Şaron‟un planı. Filistinlileri aç bırakarak, dövdürerek diz çöktürmek istiyor, fakat amacına da bir türlü ulaşamıyor. Filistinliler topraklarında kalıyor, bir yere gitmiyorlar. Çaressizlik ve umutsuzluk her tarafa yayılmış durumda olsa bile, eldeki işaretler –bütün sömürge savaşlarında gözlendiği üzere- direncin ve karşı koyma arzusunun arttığı yönünde.” (Said, 2009:151). Filistin halkı için hayatta kalma mücadelesi direnişin en önemli kolu olarak görülmekle birlikte, bir başka kolu da kendilerine yapılan saldırıların bilinmesi ve kabul edilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durumun neden bu kadar önemli olduğunu Edward Said şöyle açıklar: “Çünkü biz tarihimizin önemli bir kısmında kapalı bir toplum olarak bırakıldık. Biz görünmez insanlarız, görünmez bir halkız. İsrail‟in anlatısının gücü ve etkisi, neredeyse tümüyle, bir çöle gelen ve bu çöldeki insanlara karşı, onları kasabalarda ve şehirlerde yerleşik hayat sürüp kendi toplumsal varlıkları olan bir yerli halk değil, sürülüp kovulması gereken göçebeler olarak görerek davranmış öncülerinin kahraman konumuna oturtulmasından geliyor. „Göçebe‟ figürünün uydurulup yerleştirilmesi son derece karmaşık bir sürecin takip edilmesini gerektirmişti, fakat Siyonistler bizimle bir halk olarak baş etmeye çalışırlarken bu figürden kesinlikle kendi lehlerine faydalandılar.” (Said, 2009:26-27). �Farklı coğrafyalarda yaşayan, farklı kültürlere sahip olan iki halkı, Filistinliler ile Boşnakları, ortak bir zeminde buluşturan nokta her ikisinin de müslüman bir toplum olarak uğradıkları saldırılar ve bu saldırılara karşı gösterdikleri büyük direniştir. Boşnaklar, bu direnişin devamında bir diriliş yaşamıştır ancak Filistinliler mücadelesine hala devam etmektedirler. Arif Ay şiirlerinde bu yönleriyle yer alan Bosna ve Kudüs, şairin dinî duyarlılığıyla işlenerek müslümanlar için ortak bir acı alanını temsil etmekte/etmelidirler. Bosna’nın Direniş’i ve Diriliş’i: “Bosna Âh Bosna!” Boşnakların var olma mücadelesi olarak gösterdikleri direniş, son yirmi yılın en önemli olaylarından biridir. Bu olay, her ne kadar Bosna Savaşı olarak bilinse de aslında bir hayatta kalma çabasıdır. Tezkire Dergisi‟nin Saraybosna Özel sayısında konuşan Dr. Bahadır İslam, verilen mücadeleye özellikle „direniş‟ denmesinin ve savaş sözcüğünün özellikle kullanılmamasının sebebi sorulunca şunları söyler: “Uluslararası hukuk terminolojisine ne denli uyar bilmiyorum fakat bu fecaatin, bu dört yıllık trajedinin en azından ilk iki yılı sivil zihniyetli kişilerce asla savaş olarak kabul edilmiyor. Edilmemeli de. Zira Bosna-Hersek halkı, Boşnak müslümanlar referandumla bağımsızlıklarını ilan ettiklerinin haftasında Avrupa‟nın 4. Büyük askeri gücü tarafından saldırıya uğradı. Ordusu ve silahı olmayan, tamamen sivillerden müteşekkil bir devletti ve uluslararası hukuktan başka hiçbir şeye güvenceleri yoktu. Bu bağımsızlığı ya o anda ilan edecekler, ya da ebediyyen bağımsızlıktan vazgeçeceklerdi. Birinci yolu seçerek tarihe etnik temizlik olarak geçen o alçakça saldırıya maruz kaldılar.” (İslam, 2006:218). Bu etnik temizliğe tüm imkansızlıklara rağmen karşı koymayı başaran Boşnaklar için bir diriliş gerçekleştirmenin hiç de kolay olmadığını Bahadır İslam şu sözlerle anlatmaktadır: “Karşı koyma bölük pörçük ve imkansızlıklar içinde başladı. Daha sonra İslâm ülkelerinden büyük zorluklarla gelen yardımlarlarla güçlenebildi. Mücadelenin ancak üçüncü yılına doğru düzenli ordu kurulabildi. Zira saldırının hemen başında uluslararası irade güya adaleti sağlamak adına her iki tarafa da silah ambargosu koymuştu. “Direniş” her şeye rağmen karşı koymanın adı. Savaş ise güçler açısından dengesiz dahi olsa birbirine benzeyen yapılar arasında oluşur. Bir de direniş, müdafaayı, haklı olmayı da içinde barındıran bir kavram. Çeçenistan, Irak ve Filistin‟de olduğu gibi.” (İslam, 2006:218). Son zamanlarda İslam dünyası için acı ve hüznün simgesi haline gelen Irak, Çeçenistan, Bosna ve Filistin içinde Bosna‟nın ayrı bir yer tuttuğunu dile getiren Aliya İzzetbegoviç, Boşnaklara yapılan saldırının tüm İslam dünyasını biraraya getirdiğini söyler ve; “İslam Dünyası hiçbir zaman, hatta Filistin sorununda bile, Bosna meselesinde olduğu kadar birlik içerisinde olmamıştı.” der (İzzetbegoviç, 2005:73). Şüphesiz Boşnaklar, �saldırının her boyutunu oldukça ağır bir biçimde görmüşlerdir ancak inançları, onları diriliş‟e götüren en önemli etkendir. Aliya İzzetbegoviç, 30 Kasım 1994 tarihinde de dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Clinton‟a yazdığı mektupta Boşnakların her zaman direneceğini belirtmektedir: “Halkımızın var olup olmama meselesi söz konusu olduğundan, ben size, pes etmeyeceğimize ve sonuç ne olursa olsun mücadeleye devam etmekten başka seçeneğimiz olmadığına dair bilgilendirmek zorundayım.” (İzzetbegoviç, 2005:188). Bosna‟nın yaşadığı zulmün geç de olsa dünyaya yansımış olması, özellikle müslüman toplumlarda büyük bir tepkiyle karşılanmış ve ülkeye –çoğunun ulaşmadığı- çeşitli yardımlar gönderilmiştir. Kadın, erkek, çocuk ayrımı olmaksızın yapılan kıyım, siyasi ve toplumsal alanlarda geniş yankı bulurken edebiyata da yansımıştır. Arif Ay, hem dünya görüşü hem de edebî çizgisinden umulacak bir şekilde, bu saldırıyı 1993 yılında Kayıtlar Dergisi‟nin 27. sayısında „Bosna Âh Bosna‟ adlı şiirini yayımlayarak dile getirmiştir. Aynı şiir, 1994‟te Kaf Dağı Dergisi‟nde Almanca çevirisi ile basılmış ve şairin Hece Yayınları‟ndan çıkan Güne Doğan Koşu Toplu Şiirler (2010) kitabında da yer almıştır. Şiir, son olarak 2011 yılında yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı eserde görülmektedir. Bosna Âh Bosna şiiri “sabah gergin bir ipti/koptu ve yıkıldı hayat” dizeleriyle başlar. Yugoslavya dağıldıktan sonra bölge bir karışıklık içinde kalmış, huzursuz ve istikrarsız bir ortam oluşmuş ve özellikle Sırp tarafından gelen tahrikler toplumda büyük bir gerginlik yaratmıştır. Bütün bu olumsuzluklar içinde gergin bekleyiş devam ederken Bosna‟nın bağımsızlığını ilan etmesi, saldırı için bir bahane oluşturmuş ve sonuç itibariyle savaş çıkmıştır. Dolayısıyla şiirde yer aldığı gibi gerilen ip kopmuştur. Şiirin başladığı yer de işte tam burasıdır. Bir şair için büyük önemi bulunan kalem, kağıt, kitap bile böyle bir durumda hiçbir anlam ifade etmemektedir. Çünkü artık insan hayatı söz konusudur ve ölümler bir dağ oluşturacak kadar fazladır: “ne kalem ne kağıt ne kitap ölümün dağındayım şimdi” Şiirin devamında bu savaşın masum insanlara yönelik saldırılar olduğu vurgulanır. „Anne, çocuk, süt, ak, dua‟ gibi saflığı ve yüceliği simgeleyen sözcükler dikkat çekmektedir: “annenin çocuğunu arayan sütü gibi birden Bosna ak bir ipliğe döner acının kozasıdır bu kar dağlardan önce dualara iner” �Koza ise değişimin, yeniden dirilişin simgesidir. Aynı zamanda korunmak için de bir alandır. Halkın sığınakları, onların yeniden dirilmek için bekledikleri bir kozadır. Beyazlığı nedeniyle masumiyete, saflığa gönderme yapılan kar da, kozalarında bekleyenleri setr eden, kapatan ve gizleyendir. Öbür taraftan kar, dağlara inmeden önce, gökyüzünü aşacak yüceliğe erişmiş olan dualara inmektedir. Dua varsa umut da vardır ve hiçbir duanın geri çevrilmediği bilgisine sahip olunduğuna göre, Bosna‟nın kurtuluşu da yakındır. Şair, hem Bosna hem de Filistin direnişine aynı şiirde gönderme yapar çünkü ikisi de Müslüman direnişidir ve her iki halk da acımasızca yok edilmeye çalışılmaktadırlar. “Bosna Filistinli çocukların taşlarıdır sözcüklerim” Filistinli çocukların tanklara, buldozerlere, modern silahlara karşılık verebileceği tek gücü taşlardır. Zulme karşı durmak, ancak taş atmakla mümkündür. Bu bir tavırdır. Baş kaldırışın, zalime itaat etmemenin, hatta insanlık onurunu korumanın simgesidir. Şairin silahı ise sözcükleridir. Bosna ve Filistin halkının uğradığı zulme karşı silahını, yani şiirlerindeki sözcükleri bir taş gibi fırlatır. Fakat nasıl Filistinlilerin taş atmaktan başka ellerinden bir şey gelmiyorsa, şair de şiir yazmaktan başka bir şey yapamadığından şikayetçidir ve belki de bu çaresizliğin verdiği üzüntü ile yaşananların Bosna‟nın karayazısı değil, bu zulme dur diyemeyen insanlığın kirli kalpleri olduğunu düşünmektedir: “göğünde uçan bir kuş bile değilim kanatlarımda ısıtmak için seni ey yirminci yüzyılın Endülüs‟ü alnındaki karayazı değil kaplerimizin kiri pasıdır bin vakit çeşmelere koşsak yeridir” Bosna halkı var olma mücadelesi verir, yaşamayı başarabilmek bile artık başlı başına bir direniştir. Çünkü tablo o kadar vahimdir ki insan kanı gökyüzünü bile kaplar ve kutsal mekanlar da bu saldırılardan nasibini alır. Öyle ki Boşnaklara manevi destek olan minareler bile bombalarla paramparça olur. Bütün bunlar Boşnak âhını iyiden iyiye büyütür ve acı dolu âhlar göğü bile çığlığa dönüştürerek kahırdan kararmış bir yağmur olarak bu zulmü seyretmekle yetinen dünyanın üzerine yağar. Bosna halkının âhı, insanlığa bu seyrin hesabını soracaktır: “ey can denizi �bulut bulut yükseliyor kanın başsız insanlardır minarelerin âhın ne kadar ağır ki çığlığa dönüşen göğünden kahrın kara bir yağmur gibi yağıyor üstüne dünyanın” Şiirin neredeyse tamamında dinî mekânlar, isimler geçer ve Kur‟an‟a yer verilir. Boşnakların özellikle müslüman bir halk olarak zulüm gördüğünün altı çizilir. Müslümanlar öldürüldükçe, işkence gördükçe Kur‟an sayfaları dağılır gibidir ve bu zulmü seyredenler, bunu önlemek için herhangi bir şey yapmayan diğer müslümanlar ise uykudadır. Bu uyku, elbette gaflet uykusudur: “Bosna ey atalar ve şehitler yurdu yıkık camilerinde güvercinler gibi ıpıssız kalplerimizle korkulukları andıran gövdelerimizle Kur‟an sayfaları gibi insanların savrulup dururken uykulara dalıyoruz biz” Boşnakların olduğu her yer bu saldırının bizzat şahididir. Bu nedenle Mostar ırmağı „yorgun atlar gibi' akar çünkü savaş ve acı yorgunudur artık. Akışın ağırlığı ırmağın tanık olduklarına dayanamamasından kaynaklanmaktadır. Bir başka tanık ise yüzyıllarca burada hüküm sürmüş olan Osmanlı‟nın inşa ettiği yapılardır. Şair, Osmanlı köprülerinden baka baka: “ben sussam da Sarayova söyler şarkısını” der. Ona göre herkes bu zulme karşı sessiz kalsa da Sarayova yaşamaya devam edecektir. Hatta köprülerden bakarken Boşnak şarkıları duyulacaktır. Bosna, şair için bir Osmanlı mirasıdır. Bu nedenle ülkeye Osmanlı‟nın yaptığı köprüler üzerinden bakar. Ülkenin hemen her yerinde imparatorluk zamanının izleri oldukça açık bir şekilde görülmekte ve Osmanlı kültürü de Boşnaklar tarafından özellikle yaşatılmaya çalışılmaktadır. Bu durumun Bosna‟yı görmüş, gezmiş biri olarak şairi daha da etkilediği düşünülebilir. Çünkü Osmanlı yüzyıllarca buralarda Müslümanlar için ortak bir kültür oluşturmuş; camiler, sebiller, köprüler, medreseler ve daha birçok yapı ile burada bir Osmanlı �ve İslam medeniyeti meydana getirmiştir. Bu da ülkenin tarihinde oldukça önemlidir çünkü tarih ve kültür, mekâna ruh veren en önemli unsurdur. İnsan da bu ruhtan beslenen bir varlık olduğuna göre şair, kendini ait hissettiği bir medeniyetin, ortak din ve kültürün birleştirdiği Boşnakların acısını kendi acısı bilmekte ve uğradıkları zulüm nedeniyle öfkelenmektedir. Çünkü bu saldırı sadece onlara değil, tüm Müslümanlara yöneliktir. “ey Bosna en büyük seçimdir ölüm yeniden dirilmek için bir daha” dizelerinde ise öldükten sonra dirilmeye gönderme yapmanın yanı sıra mitolojik bir unsur olarak küllerinden yeniden doğacak bir Bosna da kastedilmektedir. Bugünkü Boşnaklar da öldü sanılırken yeniden doğan bir millettir. Şair, bu dirilişin umudunu henüz savaş bitmeden kaleme aldığı şiirinde dile getirmiştir. Kudüs’ün Dilinden Direniş: Kudüs Konuşuyor! Arif Ay, Filistin meselesine oldukça duyarlı bir şairdir. Özellikle Mavi Marmara olayı vuku bulduğunda şair, çıkardığı Edep Dergisi‟nde özel bir bölüm ayırarak bu konuyu ele almıştır. “31 Mayıs 2010 sabahının erken saatleri, Akdeniz açık sularında (İsrail kıyılarından yaklaşık 72 deniz mili uzaklıkta) toplam 9 Türk‟ün (1‟i aynı zamnada ABD vatandaşı) ölümüyle sonuçlanacak bir saldırı gerçekleşmiştir.” (Karadaş, 2010:41). Hemen her şiirinde İslam topraklarının hüznünü, acısını dile getiren ve bu meseledeki hassasiyetini açık bir biçimde ortaya koyan Arif Ay‟ın bu saldırıya karşı tepkisiz kalması elbette beklenemezdi. Bu nedenle derginin beşinci sayısına Mavi Marmara olayına ikişkin yazı ve şiirlerin olduğu iki ek sayfa koymuş ve sayfa başında “Gazze halkının, Filistin halkının özgürlüğü uğruna Mavi Marmara Gemisi‟nde vahşi İsrail askerlerinin kurşunlarıyla can veren şehitlerin aziz hatıralarına saygıyla…” (Ay, 2010:3) diyerek bu sayıyı onlara ithaf etmiştir. Ayrıca “Gazze Aydınlığına”, “Ruhunu Kaybeden Dünya” ve “Batı Barbarlığı ve İsrail Vahşeti Üzerine Notlar” başlıklı üç yazı yazarak öfkesini dile getirmiştir. Özellikle “Batı Barbarlığı ve İsrail Vahşeti Üzerine Notlar” adlı yazısında İsrail‟e seslenerek ondan hesap sormaktadır: “Ey yahudi! Sen millet değilsin; çünkü millet gibi davranmıyorsun. Sen devlet değilsin; çünkü devlet gibi davranmıyorsun. Yaptığına bir bak! Bebekleri öldürüyorsun, kadınları, masum insanları öldürüyorsun. buldozerlerle Filistinlilerin bağlarını, bahçelerini, zeytinliklerini talan ediyorsun, utanç duvarı örüyorsun. Taşa atan çocukların üzerine tanklar sürüyorsun. �Sen terörist değil de nesin!” (Ay, 2010:6). Daha önce Güne Doğan Koşu Toplu Şiirler (Ay, 2006:493) kitabında da görülen Filistin adlı şiiri de bu sayıda yayımlayan şair; “Yenişehir‟de bir akşam vakti Kudüs‟e en son tren ne zaman kalktı hücrelerimde İsrail buldozerleri ölüp ölüp dirilmekteyim” dizeleri ile İsrail‟le özdeşleşen buldozerleri, Filistin halkının acısını ve Kudüs sokaklarında dolaşıp müslümanlara eziyet edenlerin zulmünü yüreğinde hissettiğinden bahsetmektedir. Ortadoğu sürekli kaynayan bir kazandır fakat şair Filistin direnişinin verdiği umutla, bir gün müslümanların çektiği tüm acıların dineceğini umut etmektedir. Şair yalnızca Mavi Marmara olayıyla değil, Ortadoğu‟nun tüm sorunlarıyla her zaman yakından ilgilendiğini birçok söyleşisinde dile getirmiştir. Bunlardan biri de Ayâne Dergisi‟ndeki söyleşidir. Bu söyleşide şunları söyler: “Benim öğretim yalnızca Misak-ı Milli sınırlarıyla sınırlandırılamaz. Bu öğretimin diyalektiğine de aykırıdır zaten. Şiirlerimde Ortadoğu ile ilgili birçok imge var. Ortadoğu'nun trajedisi yeryüzü trajedisinin bir uzantısıdır. Ben yaşanılanı yazıyorum ve bu yaşanılandan geleceğe köprüler atıyorum.” (Çelik-Karaçalı, 1988:19). Arif Ay köprülerini, geleceğe şiirle atar. Bunun temelinde de “direnmek” yatmaktadır. İnsan acıya, zulme, haksızlığa direnmelidir. Çünkü ancak bu şekilde bir gelecek inşa edebilir. Bir söyleşisinde insanı yaradılışından dolayı şerefli görmekte ve bu şekilde yaşaması için direnmesi gerektiğini söylemektedir: “İnsan eşref-i mahlukâttır. Bunun gereği olarak şerefli, onurlu, haysiyetli bir yaşam sürmek durumundadır. Bunu engelleyecek her şeye karşı direnmek insanlığımızın bir gereğidir. Buna duruş diyoruz. “İdeolojik” sözcüğünü bu duruşu daha belirgin kılmak için kullanıyoruz. Yoksa ideoloji tek başına belirleyici değil. Öyle ideolojiler var ki insana zulmün bir aracı.” (Usta, 2011:14). Şairin Siyonizm‟i de, zulüm etmenin bir aracı olan ideolojilerden gördüğü muhakkaktır. O halde Filistin halkı, direnerek yalnızca hayatta kalmayı başarmamış, onurunu da kurtarmış olmaktadır. Çünkü onurunu kurtarmak, “kendi olma”yı koruyabilmektir. Bu durumun önemi, şairin Yedi İklim Dergisi‟ndeki söyleşisinde daha net anlaşılmaktadır: Bizim uygarlığımız, İslam uygarlığı yeryüzünün bir dengesiydi. Tabii, bizim durumumuz daha trajik. Bize dayatılan sosyal düzen gayri insani bir düzendir. Biz, uygarlığımızdan kopartılmakla, aynı zamanda o uygarlık çemberi içindeki uluslardan da �kopartıldık. Kendimize yabancılaştığımız gibi onlara da yabancılaştık. Bunları biliyoruz. Ne yapacağız öyleyse? Direneceğiz. Kendi kendimiz oluncaya değin direneceğiz. İşte sanatçının, yazarın tavır adamlılığı burada ortaya çıkıyor. Ben, kendi değerler dünyasına, hayat tarzına sahip bir yazar gibi rahat değilim. Fildişi kulem yok. Tüm kulelerim ve kalelerim yıkılmıştır. Her şeyi yeniden sorgulamamız gerekiyor. (Yedi İklim, 1993:78). Arif Ay, Gece Yazıları adlı deneme kitabında da şairin kendisinin sürekli bir direnme halinde olması gerektiğinin altını çizer: “Öncü yazar, direnen yazardır. Ödünsüzdür o. Direnme gücünü öğretisinden alır. O, yaza yaza bir yapı oluşturur. Bu yapının temeli, yazarın bağlı olduğu uygarlıktır. Değerler toplamıdır uygarlık. Bağlı olduğu uygarlığı özümsemeyen yazar, ne toplumunu, ne de çağını kavrayamaz. Gide gide kopar insanlıktan; onu savunacağı yerde, ona karşı bir konuma düşer. Çağdaş insan, aldatılmışlığının ürkekliği, çekingenliği içindedir günümüzde. Boğucu bir sıkışıklığı yaşıyor. Bu durum, yazarın sorumluluk alanını daha da genişletiyor. Artık o, salt toplumunun bilinci oluyor. Bir de yazar, yalnız düşünce adamı değil, aynı zamanda bir eylemcidir çağımızda. Yazı, bir buluşmadır insanla; yarını kurmak için. (Ay, 1998:21). Arif Ay, kendini bir öncü yazar/şair olarak gördüğünden olmalı “bütün İslâm coğrafyasını, bu coğrafyanın acılarını yüreğinde hisseder. Bilindiği üzere 19. asırdan itibaren siyasileşen İslâmcılık akımı, bütün Müslümanların bir siyasi ve askeri birlik oluşturması şeklinde özetlenebilecek Pan-islâmizm akımını doğurmuştur. Arif Ay‟ın üstadı Nuri Pakdil de şiir ve tiyatrolarında İslâm coğrafyasına panoramik bakışlarını doğrultur. Arif Ay da üstadını takip eder. Çünkü o, bütün Müslümanların gönül birliği içinde yaşamasını ister. Onların ezilmelerine, hor görülmelerine karşı çıkar, direnir, başkaldırır. Kırağılı Bir Gece‟de Kudüs‟ü Düşlüyorum şiiri adeta bir haykırıştır. Çünkü Kudüs, Müslümanlar için kutsal bir kenttir. Bu şekilde Kudüs halkının ıstıraplarına tercüman olur.” (Zorkul, 2012:1304). Müslümanların ezilmesi şairi çok öfkelendirmektedir. Bu nedenle Arif Ay, zulmedenleri sert bir biçimde eleştirir. Çünkü Müslümanların varlığına tahammül edemeyen bir gücün varlığı, coğrafya farkı olmaksızın çeşitli saldırılar yoluyla kendini göstermektedir. Bu saldırılar ise daha çok savunmasız ve güçsüz bir halka yapılmakta ve silahın, işkencenin olmadığı yerlerde de müslümanlar 'kendi olmak'tan koparılmaya çalışılmaktadır. Bunu yapanlar zulümdedir ve zulme karşı duruş, bir başkaldırı ve direniş‟tir. Bir diğer şekilde bu direniş de gerek şiddet yoluyla gerekse modernleşme adı altında müslüman dünyasını etkileyen Batı‟ya karşı da sergilenmektedir. �İslam dünyasının acılarını, baş kaldırışını işleyen Arif Ay, bunu yaparak aynı zamanda bir tarih oluşturmaktadır. Acının kayda şiirle geçmesini sağlayan şair, bir söyleşisinde tarihin şiirlerinde çok önemli bir yeri olduğunu dile getirmiştir: “Benim için tarih bir insanlık laboratuarıdır. Her şey orada olup bitmiştir. Sınanmıştır. İyilikler, kötülükler, güzellikler, çirkinlikler… Şimdiki zaman bir salınandır. Çünkü bir ucu geçmişte, öteki ucu geleceğe uzanmaktadır. Dolayısıyla bugüne dair bir şey söyleyeceksek, geçmişe ve geleceğe bakarak söyleyebiliriz ancak. Geçmiş tecrübedir, gelecekse öngörü. Şairin toplumun önünde olması, onun öngörü hassasının iyi çalışmasından dolayıdır. Tarih, insanlığa tutulan bir aynadır aynı zamanda. Bu ayna zaman zaman puslu, zaman zaman çarpık gösterse de yine de şairin ona bakması gerekir.” (Şimşek, 2008:26). Şair bu aynaya bakar ve gördüğü, yaşadığı zulümleri kaydeder. Bu nedenle de konuşmanın devamında şunları söyler: “Benim isyanım, zulme ve haksızlığadır. Yaşadığımız modern çağ tam bir ilkellikler arenası. Eski firavunlardan daha zalim firavunların yaşadığı bir çağdayız. Gövdemizde değil, ruhumuzda ve beynimizde şaklıyor kırbaç. Öyle soyut ki, onun kırbaç olduğunu bile bilemiyoruz. Şiirimle bu duruma baş kaldırıyorum.” (Şimşek, 2008:6). Bu baş kaldırıyı yaparken çıkış noktası İslam dünyasının yaşadığı acılar olan şair, diriliş umudunu da hiçbir zaman yitirmez. Bu nedenledir ki Arif Ay şiirlerinde isyan ve umut iç içedir. İncelememizin konusu olan “Kudüs Konuşuyor” (Ay, 2011:43-48) adlı şiirinde de bu özelliği görmekteyiz. Şiirde ilk önce şehrin üç din açısından da kutsal olduğunun vurgusu yapılır ve bunu simgeleyen ifadeler kullanılır. böylelikle Kudüs'ün isyanının alt yapısı ortaya konmuş olur: “Ben Kudüs bana çok kapıdan girilir bir de aşk kapısından o kapı kalp kapısı o kapı gök kapısı” Kudüs‟e girilen üç kapı, üç dini simgelemektedir. Önemli bir nokta da Mescid-i Aksâ‟nın “ilk ve son durak” olarak tabir edilmesidir. Şair, inancı gereği ilahi dinlerin hepsinin temelini İslam‟a dayandırmaktadır. İlk durak da, son durak da İslâm‟dır. Bu nedenle şiirde geçen birçok peygamber de İslâm‟ı simgelemektedir. Musa, İsa, Davut, Yahya peygamberlerden bahsedilir ancak Hz. Muhammed‟in ismi zikredilmez. Son Peygamberi, Aşk sözcüğü ile özdeşleştirip Kutlu Seyyah diyerek ayrı bir önemle anar: “bende yükseldi Burak �bende yükseldi Aşk göklerin Kutlu Seyyah‟ı” Şiirdeki bütün mısra başları küçük harfle yazılmışken kutsal olan isimler büyük harfle başlatılır. Kutlu Seyyah sözcüğü de bunlardan birtanesidir. Bir diğeri ise Aşk sözcüğüdür. Şair için Aşk, İslâm‟dır. Son Peygamber ise Aşk‟ın en yoğun yaşandığı isimdir. Bu nedenle şiirde Kudüs için söylenmiş bir hadise de yer verilir ve bu şekilde Kudüs‟ün müslümanlar için neden bu kadar önemli olduğu anlatılmış olur: “Ey Kudüs! Allah‟ın seçtiği toprak ve onun kullarının vatanı! Senin duvarlarından dünya oldu. Ey Kudüs! Sana doğru inen çiğ taneleri bütün hastalıklara şifa getiriyor. Çünkü geldiği yer, Cennet‟in bahçeleri.” Bu nedenle İslâm, Kudüs‟te çarpan bir kalptir. Eğer vurulursa, İslam da yara alır: “Ben Kudüs gerçeğin en uzun masalı ben olağanüstülükler şehri anayurdu mahşerin benim mahşerim sizin mahşeriniz ey İstanbul ey Kahire ey Tahran ey Şam ey Bağdat” Acıların yaşandığı şehirler birer mahşer yerleridir. Müslümanlara yapılan zulüm bu şekilde simgeleştirilir ve Kudüs o kadar hassas bir noktadadır ki ondaki bir yaranın tüm İslam âlemini etkileyeceğinin/etkilemesi gerektiğinin altı çizilir. Şiirimin Şehirleri kitabında yer alan İslam‟a başkentlik yapmış şehirlerin hepsi bu şiirde toplanır ve onlara seslenerek Kudüs‟ün acısının, onların acısı olduğu bir kez daha hatırlatılır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi şiirde İslam, insanlığın kalbidir. Fakat Kudüs‟te müslümanlara yapılan eziyet, bu kalbi vurmuştur. Kudüs tek başına direnmektedir. Direnmenin olduğu yerde ise umut vardır. Şehir, “Ümitvâr olunuz” emrinden hareketle yeniden dirilmek için bu zulme başkaldırır. Başkaldırının gücünü aldığı yer yine İslam‟dır. Kudüs‟ün elinde Hz. Musâ‟nın asası vardır ve şehir, İslam‟ın ateşini yeniden yakmak istemektedir: “elimde Asâ kışkırtıyorum suyu can bulsun diye �sönmeye yüz tutmuş ateşi ruhumun” Şehir, tarih boyunca birçok acıya sahne olmuştur. Şair, bu acılardan bahsederek Kudüs‟ün “kanla dolu mahzenler”i olduğunu söyler. Ali, Osman, Ebu Iyad, Hüseyin, İsâ, Yahya gibi isimler verilir ve bu mahzenlerin böyle mübarek insanların kanıyla dolduğunu söyler. Günümüzde de bu durumun değişmediğini dile getiren şair, birçok eserinde olduğu gibi emperyalizme öfkelenir. Ancak burada daha önceki isyanlarından farklı bir öfke daha vardır. Zulme karşı durmayan, müslüman da olsa zulümdedir. Siyonizm, müslümanlara bombalar saçmaktadır ancak diğer müslüman ülkeler bu duruma tepkisiz kalarak zulme ortak olmaktadırlar. Şair, özellikle Ortadoğu ülkelerinin Filistinlilere sahip çıkmamasına ve Arap krallarının büyük bir lüks içinde duygusuzca yaşamasına öfkelenmektedir. Şiirde adeta okurun önüne bir tablo çizilir. Bu resmin bir tarafında müslümanlar katledilmekte, öbür tarafında ise diğer müslümanlar bu duruma tepkisizce konfor ve lüks içinde yaşamaktadırlar: "görmüyor musunuz beni diyor parçalanmış bebeğini bağrına basan anne kanlı dolarlar üstüne taht kuran meleği kovan şeytanı doyuran sofralar kuran emirler, şeyhler, krallar başınıza yıkılsın saraylarınız batsın nasırlanmış yüreğinize kuleleriniz" Şair ümmet bilincinin kaybolduğu, Batı medeniyeti örnek alarak artık „bireysellik‟e yönelmiş olan Müslümanlık anlayışını eleştirmektedir. Bu durumda kral, şeyh ya da emirlerin müslümanlara zulmeden „vahşi‟lerden hiçbir farkı kalmamaktadır: "mutluluk ne zamandan beri şahsi hesabım seninle ey göğümden bombalar yağdıran vahşi" Bosna Âh Bosna şiirinde olduğu gibi Kudüs Konuşuyor'da da Endülüs‟e gönderme yapan şair, son söz olarak Kudüs‟ün “her gün Kartaca/her gün Endülüs” olduğunu söyler. Yedi yüz yılı aşan bir süre Müslümanların elinde olmasına rağmen İspanya‟daki İslam medeniyeti izlerinin büyük oranda silinmesine gönderme yapan Arif Ay, bu açıdan Bosna ve Kudüs‟ün birer Endülüs olduğunun altını çizer. Sonuç �Arif Ay‟ın, 2011 yılında yayımlanan kitabı Şiirimin Şehirleri‟nde yer alan “Bosna Âh Bosna” ve “Kudüs Konuşuyor” adlı şiirleri, Müslüman iki halkın gördüğü zulmü ve onların bu zulme karşı gösterdikleri direnişi konu edinen eserlerdir. 1992 yılında saldırıya uğrayan ve yok edilecekleri sanılırken direnişleri sayesinde yeniden hayat bulan Boşnaklar ve yıllardır benzer bir mücadele içinde olan Filistinli Müslümanlar, İslam dünyası için ortak acıların da simgesidirler. Boşnaklar dört yıla yakın devam eden bir mücadelenin ardından yeniden dirilmiş, umuttan beslenen direnişlerinin karşılığını almışlardır. Filistinli müslümanlar ise yıllardır kendilerine yapılan zulme karşı koymayı sürdürmektedirler. Arif Ay, genel itibariyle şiirlerinde İslam dünyasının acılarını, hüzünlerini, değerlerini işlemektedir. Ona göre, inanan bir insan ve hatta bir şair olarak zulme karşı koyma en önemli özelliktir. Bu nedenle dünyanın herhangi bir yerinde biri zulme uğramışsa bu dile getirilmelidir. Bu zulme uğrayan müslüman bir halksa, yok edilmeye çalışılıyorsa duyarlılık bir kat daha artar. Bu duruma tepkisiz kalmak mümkün değildir. Bosna Âh Bosna ve Kudüs Konuşuyor adlı şiirler aslında bu tepkinin ürünleridir. Şair, iki şiirde de direnmek gerektiğinin altını sık sık çizer. Çünkü ancak bu şekilde hak edilen diriliş gerçekleşecektir. Müslüman topraklarında yine müslüman kalarak, İslam medeniyetine ait tüm unsurları koruyarak kurulacak gelecek, ancak direnişle mümkün olacaktır. Bu direnişin kaynağı da elbette yine İslam olmalıdır. Diriliş için gereken güç ve umut yalnızca bu şekilde elde edilebilir. �Kaynaklar 1. Alili, Teoman, (2011), Yugoslavya Dersleri, İstanbul, Kaynak Yayınları. 2. Ay, Arif, (2000), Ateş Ve Caz, A Yayınevi, Ekim, s. 28-32. 3. Ay, Arif, (1998), Gece Yazıları, İstanbul, İz Yayıncılık. 4. Ay, Arif, (2006), Güne Doğan Koşu, Ankara, Hece Yayınları, s. 423-426. 5. Ay, Arif, (1994), Kaf Dağı, Yıl:3, S. 28, Büchersendung, s. 94-95. 6. Ay, Arif, (1993), Kayıtlar, Sayı: 27, Yıl: 3, Ankara, s. 7-8. 7. Ay, Arif, Şiirimin Şehirleri, (2011), Okur Kitaplığı Yayınları, İstanbul, s. 87-91. 8. Ay, Arif, Şiirimin Şehirleri, (2011), Okur Kitaplığı Yayınları, İstanbul, s. 43-48. 9. Ay, Arif-Karaçalı, Ali- Çelik, Kâmil, (1988), “Şiir Ve Sanat Üzerine Yuvarlak Masa Sohbeti”, Ayâne Dergisi, S.1, Ankara, s.16-23. 10. Ay, Arif, (2010), Edep Dergisi, Yıl:1, Sayı:5, Ankara. 11. “Arif Ay İle Bir Konuşma”, (1993), Yedi İklim Dergisi Arif Ay Özel Sayısı, C. 5, S. 41, İstanbul, s. 59-63. 12. İslam, Bahadır, (2006), “Batı‟nın Kirli Bilinçaltı Bosna‟da Açığa Çıktı”, Tezkire Dergisi Saraybosna Sevgilim Özel Sayısı, Sayı: 42 (Şubat Mart Nisan), Ankara, s. 217-220. 13. İzzetbegoviç, Aliya, (2005), Konuşmalar, (Tercüme: Fatmanur Altın-Rıfat Ahmetoğlu), İstanbul, Klasik Yayınları. 14. İzzetbegoviç, Aliya, (2003), Tarihe Tanıklığım, (Tercüme: Alev Erkilet, Ahmet Demirhan, Hanife Öz), İstanbul, Klasik Yayınları. �15. Karadaş, Cemalettin, (2010), Uluslararası Deniz Hukukunda Açık Denizlerin Serbestliği İlkesi: Mavi Marmara Olayı, Ankara, Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu Yayınları. 16. Lewis, Bernand, (2011), The Middle East, Ortadoğu, İki Bin Yıllık Ortadoğu Tarihi, (Çev: Selen Y. Kölay) Ankara, Arkadaş Yayınları. 17. Said, Edward, (2009), Kültür ve Direniş, David Barsamian‟la Konuşmalar, (Türkçesi: Osman Akınhay), İstanbul, Agora Kitaplığı. 18. Şimşek, Selami, (2008), “Arif Ay İle Söyleşi”, Ay Vakti Dergisi Sayı: 97, Yıl: 9, Ekim s. 4-7. 19. Tanoviç, Bedia, (2006), “Necad İbrişimoviç İle Söyleşi”, (Türkçesi: Hatice Oruç), Tezkire Dergisi Saraybosna Sevgilim Özel Sayısı, Sayı: 42 (Şubat Mart Nisan), Ankara, s. 29-36. 20. Usta, Ahmet, (2011), “Arif Ay Kimdir”, Yolcu Dergisi Sayı: 62, Yıl: 11, Ocak-Şubat Samsun, s. 14-15. 21. ZORKUL, Tahir, (2012), “Gelenek Ve Arif Ay‟ın Şiiri”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/2 Spring, p.1301-1319, Ankara/Turkey, s. 1304-1319. 22. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.518a 5c1a394775.80868152 (Erişim Tarihi: 11/04/2013 saat: 14.16). 23. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.518a 5c1058f323.12226386 (Erişim Tarihi: 11/04/2013 saat: 14.25). � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2287 Title A name given to the resource DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Author Author SAVAŞ, Özden Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ÖZET Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay’ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş’i getiren zorlu ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde, insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş’ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna şehirleri, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her iki şehir de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay’ın 2011’de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş’in; Bosna için ise hem direniş hem de diriliş’in simgesi olduğu için, şehirler bu kavramlar ışığında ele alınmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8536b7484e04592a6fa7055e89574eb1.pdf 2c1ddfc9107e0d52c6a3bec676500b64 PDF Text Text Disabled People in Sakarya and the Problems With Public Transport: What has been done, What should be done. Hakan Aslan Department of Civil Engineering Division of Transportation Sakarya University Turkey haslan@sakarya.edu.tr Abstract: Disability comes in many shapes and forms, but where it affects mobility there are problems. The use of taxis or a car seems to be most convinient way of travelling for the disabled people. It is a very demanding and difficult, even sometimes impossible, job to get to a bus route, then getting on the bus for those having disability problem. Once you manage this part of the journey, there comes another problem: Will you be able to go whereever you want without multiple changes? Most city buses in Sakarya do not have wheelchair lifts – and the ones that do- are not used efffectively due to routine repair problems. This paper is based on a research among the disabled people from Sakarya, those with audial, visual or physical problems that prevent them from having freedom of movement. The outcome of this research is shared with the Transportation Department of Sakarya Municipality. Introduction Disability is defined by the World Health Organisation as: “ Disability is an umbrella term, covering impairments, activity limitations, and participation restrictions. An impairment is a problem in body function or structure; an activity limitation is a difficulty encountered by an individual in executing a task or action; while a participation restriction is a problem experienced by an individual in involvement in life situations.” As can be seen from this definition, the disability is a quite complex phenomenon reflecting different aspects of the real life situations for those having difficulty to live in a society according to a standard or norm. Disability may be in one`s life since his/her birth or it may occur at any part of his/her life time. In transportation engineering context, disability may be regarded as any sort of impairment limiting the mobility. A person carrying a couple of bags after shopping, or a mother pushing a push-chair with a child in it could be seen as disabled person with this regard although he or she may not have any physical or mental problem what so ever. Falkmer (2001) states that the children with disabilities are prone to a higher degree of accident risk compared with children in general. Đt has also been stated that the wheel-chair related injuries of disabled people are mainly due to tips and falls to get on or off the buses (Kirby et al., 1994 ). Shaw ( 2000 ) expresses that as long as abrupt maneuvers are prevented, the majority of wheel-chair users` injuries can be eliminated. From another perspective, concessionary fares and policies designed to include older people in both public and private transport enhance the mobility of these people (Metz, 2003 ) . The aim of this study is to analyse the perception of the disabled people regarding transportation infrastructure currently available in Sakarya. A questionare, for this purpose, has been prepared and completed by 207 respondents. The safety issues, such as the possibility of an injury risk in an accident as a passenger when travelling on a public bus or in a taxi just like other passengers do, have not been considered in this research simply because the main issues were uniquely regarded as those disabled people experienced while using transportation system in Sakarya. However, the safety issues directly related to being disabled are included in the paper. 338 �The Structure of the Questionnaire and Scope of the Study The first part of the paper describes the general structure of the questionaire. The second part uses and analyses the findings and data to see the whole picture in order to investigate the mobility problems of the people. The last section suggests the proper and necessary actions to be taken to make sure that Sakarya is a city of zero difficulty in performing daily travel activities for so-called disabled people. The questionnaire consists of fourteen sections. The first one seeks the respondents` information about their name, age, sex, educational level and disability problem, i.e., visual, audial, orthopaedic, etc. The second section deals with the issues of the way that respondents travel. The questions have been prepared to collect the information about the public transportation modes and vehicles that they use along with the information about the average travel time and distance in a day both on weekdays and weekends. The third part asks questions regarding if any other way of travel is used apart from public transportation. The following sections are designed to get information about whether a private vehicle is used, the purpose of travel, Origin and Destination ( O-D ) points including links, if they can travel between O-D points within planned travel time. The coming two parts are basically about the traffic rules and fines to investigate the attitude of disabled people towards present law. The following part is related to the concerns of the people regarding the general transportation system of Sakarya. The sub-questions are about the planning system, enforcement level, paratransit systems and road users including pedestrians. The next one questions the least safe points and states that disabled people perceive in the road network, such as zebra crossings, intersection points or when getting off a public vehicle, etc. The effect of parked vehicles are investigated in the next section. The last question is about the general impression of the disabled people if they feel safe when travelling at any point in Sakarya. The answers of these questionnaire were acquired through one-by-one interviews with the members of The Disabled People`s Association of Turkey, Division of Sakarya. A total of four sub-social authorities in Sakarya were contacted for investigation. The willingness of these authorities enabled us to get as broad a picture as possible. The participants are; • • • • Six Dots Foundation for the Blinds, Division of Sakarya Association for the Physically Disabled, Division of Sakarya Association of Audial Impairments, Division of Sakarya Autism Association of Sakarya The selection of respondents ( interviewees ) was grounded on the ambition to obtain as broad a range of perception categories. As a result, the organisations above were contacted and the interviews were made at the centre of associations rather than the homes of the participants due to privacy concerns. As the main motivation of this research is to reveal the transportation related perception of the disabled people in Sakarya, deep statistical analysis has not been done. Đt is believed that the presentation of the findings of this study would give a clear picture of the strong and weak points of the transportation system in Sakarya from the points of the disabled people. Findings The quantitative data collected through the questionnaire were grouped to clarify the answers. Đn this way, the obtained information is believed to be useful to comprehend and highlight the respondents` perspective. Figure1 below indicates the range of the age of the people in this study. 339 �Figure1: The age groups of the study As can be seen from this figure, 68,11% of the respondents is quite young people, below 30 years old.. Đt is believed that this figure illustrates the fact that the obtained results should be seriosly taken into account in order to plan the future as far as disabled people are concerned. The current situation could have been more precise for the middle age and elderly people if the number of people of this group had had a higher proportion. Nevertheless, it is stil believed that the 31,89% can be seen a good proportion to see the general perspective of these people`s perception. Figure2: Educational levels of the study group Figure 2 above clearly states that majority of the respondents, 54.59%, has only the basic educational level. This is another point to be mentioned for expressing the lack of opportunities for disabled people in terms of the quality of the education that they get. Đt should be mentioned here that 55,5% of those graduated from the university has visually disabled people. Those attending special schools are mainly autistic children constituting 17,39 per cent of all respondents. 340 �Figure 3 below illustrates the group of people according to the disability that they have. Figure 3: Disability type of the respondents The proportion of the physically disabled people is the highest one, 46,37%. The classified other portion gives the number of those having autism problem. The interviewees of this type were the parents or gurdians of the disabled people. The following figure, Figure 4, denotes the choice of the respondents interms of transportation mode. Figure 4: The choice of transportation mode for mobility As some respondents use more than one mode of travelling, total number of people seems to be higher than the total number of interviewees. The group of own-vehicle mainly consists of battery power-wheelchair owners. The disabled people travelling with their own cars is only 10 per cent of the group. Special services seems to perform a very important role for those having autism problem to have a reasonable mobility. There should not be a reasaon to mention that the autistic people normally travel with their parents or guardians. Đf we look at the usage, travel time, travel distance and travel speed of the related transportation modes, Figure 5 below is obtained. 341 �Figure 5: Travel characteristics of transportation modes The numerical values from Figure 5 presents the fact that disabled people are essentially dependent on the public transportation vehicles. Buses operated privately or publicly play an important function for the mobility of the disabled people. Services, operating on scheduled time-tables, also seem to be very important transportation option. The average travel time with own-vehicle (mainly battery-power wheelchairs ) is 20.5 minutes per day along an average distance of 2.4km corresponding 7.02km/h average travelling speed. The highest travel speed is offered by taxis, 45,4km/h. The shared cap and minibus services travel more or less at the same average speed, 42,62km/h and 41,3km/h, respectively. The figures also indicate that considering all the modes, the avreage daily travel distance is 56,6 km. Đt is intresting to note that the total distance travelled by disabled people travelling on the vehicles driven by other person rather than himself corresponds 95.75% of total daily average distance. This clearly means that disabled people heavily dependent on the other people for their mobility. The public service to respond this structure,hence, must be organised and operated very efficiently for giving a good transportation opportunity for those in need. The average travel time for own-vehicle transportation corresponds to the 19.44% of the average total. This high proportion stems from the fact that the speed of this type of vehicle is quite low ( 7.02 km/h ) causing to spend more time to travel the unit distance. The following figure categorizes the critical locations perceived as the least safe points by the respondents. 342 �Figure 6: Perceived locations of least safe points Figure 6 exhibits that 28.85% of the participants do not feel safe even on the pavements. Đn addition, 19.54% of the people perceive that all these three locations are not safe enough for them to perform their daily mobility activities. As expected, conflict points for road crossings, signalised junctions and zebra crossings, represent the most critical points of safety perception. Results and Discussion The outcomes and related suggestions of this study may be summarised as below. • • • • • • • • • • The disabled people in Sakarya require a well established, regular, safe and frequent public transportation system for having a good opportunity whenever and wherever they want to travel, just like the other people do. They deserve more respect and recognition from the other road users. Signalised intersections, especially the city centre, must be designed and operated by considering the needs of the disabled people. This could be done by giving extra time for blind people, or presenting police officer to make sure that road users obey the traffic rules for giving a safe traffic environment for the others. Parking on the pavements is a very important problem. It becomes even more problematic when drivers park their vehicles on the ramps, access points for the disabled people to get on or off the pavements. Enforcement measures should be taken more seriously to lessen the danger for the disabled people. The unauthorised usage of allocated disabled parkings by drivers creates another significant problem for those wishing to travel with their own cars to central parts of the city. The main concerns of the participants are related to the planning and paratransit transportation system of the road retworks in Sakarya. The roads are thought to be not wide enough to walk or use the wheelchair on them safely and there are not sufficient designated road sections for the people. The transfer opprtunities for long journeys are neither suffucient in number nor frequent enough. There is also a demand that the long journey routes should be combined and a single route is obtained. The traffic fines could be categorized to increase the ones related violating disabled people`s right. The usage of the seat-belt is reasonably acceptable , 87.75 % , among the disabled people even for relatively short journeys. The violance of the traffic rules among disabled people in Sakarya resulting in fines is very low to mention. Just one person fined for improper parking. The reliability of bus services is not satisfactory enough. Some technical, such as bus-lanes, and operational measures should be taken. The main destination point seems to be the city centre, although there is a wide range of origin points. 343 �• • • The purpose of the journeys can be classified as 35.6% for education, 27.5% for health, 28.17% for social activities, 4.2% for job and %4.53 for the others. The question of whether the participants feel safe in general when using the transportation network system ( including walking ) was answered as 71.45% no, 28.55% yes. This should urge all the authorities to take all the required and necessary measures to provide safe mobility environment for the disabled people. When the respondents asked to answer if they travel between their origin-destination points within the expected travel time, 84.52% of the people said, interestingly, yes and 15.48% said no. This means that although people do not feel safe when using the road network, their anticipation level of travel time reliability is quite high. References Falkmar,T. (2001). Transport mobility for children and adolescents with Cerebral Palsy (CP). Thesis, Faculty of Health Sciences, University of Linköping,Sweden. Kirkby, R.L., Ackroyd-Stolarz, S.A., Brown, M.G., Kirkland, S.A., and MacLeod, D.A. ( 1994 ). Wheelchairrelated accidents caused by tips and falls among noninstitutionalized users of manually propelled wheelchairs in Nova Scotia. Am.J.Phys.Med.Rehabil. 73, (pp. 319-330) Metz, D. ( 2003 ) Transport policy for an ageing population. Transportation Reviews, Vol. 23, No:4, (pp. 375386) Shaw, G. (2000) Wheelchair rider risk in motor vehicles: a technical note. J.rehabil.Res.Dev 37 (1) 344 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 450 Title A name given to the resource Disabled People in Sakarya and the Problems With Public Transport: What has been done, What should be done. Author Author Aslan, Hakan Abstract A summary of the resource. Disability comes in many shapes and forms, but where it affects mobility there are problems. The use of taxis or a car seems to be most convinient way of travelling for the disabled people. It is a very demanding and difficult, even sometimes impossible, job to get to a bus route, then getting on the bus for those having disability problem. Once you manage this part of the journey, there comes another problem: Will you be able to go whereever you want without multiple changes? Most city buses in Sakarya do not have wheelchair lifts – and the ones that do- are not used efffectively due to routine repair problems. This paper is based on a research among the disabled people from Sakarya, those with audial, visual or physical problems that prevent them from having freedom of movement. The outcome of this research is shared with the Transportation Department of Sakarya Municipality. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed Q Science (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3589 Title A name given to the resource Discourse Literacy and the Effects of Speech Acts in Foreign Language Courses Author Author Benk, Sema Akbarov, Azamat Abstract A summary of the resource. Pragmatics is one of the major fields of applied linguistics studying the language in relation to the context in which it is used. Foreign language taught by non-native language teachers is mostly consolidated by the coursebooks that are used as course materials. Acknowledging the language skills and 'discourse literacy' are enhanced even more with pragmatic competence, this paper specifically concentrates on how speech acts, an important component of pragmaics, are taught at International Burch University. In this respect, the currently used coursebooks are analyzed to identify how much speech acts are taught and how this adds up to the overall foreign language competence. After the survey conducted with the students and interviews with the course teachers, teaching implications of the study are stated. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3534 Title A name given to the resource DISCOURSE MARKERS L I KE , S OR T OF AND K I N D OF IN THE SPOKEN DISCOURSE OF ADVANCED L2 STUDENTS OF ENGLISH Author Author Čurković Kalebić, Sanja Abstract A summary of the resource. This study explores the use of discourse markers (DMs) in the conversational discourse of non-native speakers of English. Specially, it investigates the functions and positions of DMs like, sort of and kind of in conversations of Croatian speakers of English. The study investigates DMs in the conversations of first year university students of English. The subject group consisted of four volunteers, two females and two males. For every participant two different speech events of about 15 minutes each were recorded. The speakers engaged in two casual, dyadic conversations. The participants were asked to talk as naturally as possible about a casual topic of their choice. The results of the quantitative and qualitative analyses show pervasiveness of DMs at this capability level and a variety in use. Discourse like, sort of and kind of cover about 8% of the DMs used by the students in this study. Among them like is the most frequent and sort of is the least frequent. Variability has been noticed in the frequency distribution of these markers in the talk of individual students. Like most often occurred before a noun, sort of was the most frequent before a verb and kind of before an adjective. Multifunctionality of these markers has been identified, too. Like and kind of were most often used as approximators and sort of was most often used as a compromiser. Keywords: discourse markers, like, sort of and kind of, non-native speakers of English Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3409 Title A name given to the resource DISCOURSE OF CHATTING HABIT ON WRITING Author Author Tuncdemir, Enes Akbarov, Azamat Abstract A summary of the resource. Over the last years (starting from the last millennium) linguistics impacts of the technology have started to show its influence on the language usage through online communication. These communication domains such as e-mails, instant messaging, text messaging, blogs and etc. taken its place in our lives. Even if these facilities simplified our lives in terms of reaching some possible resources, it also has brought some language varieties as well. Whereas, the communication quickened the process of interaction among the people, less attention is paid to the linguistic properties of the language during online communication. The goal of this paper is to focus on the future ongoing trend and development of written communication through internet medium. Keywords: Linguistics, Technology, Written Communication, Language, Internet Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 877 Title A name given to the resource Discourse of War in Print Media Author Author Lakić, Igor Abstract A summary of the resource. This paper deals with an analysis of media discourse on war. It is based on an extensive research of reporting of British and Montenegrin dailies on NATO airstrikes on Yugoslavia in 1999. The analysis was based on Teun Van Dijk’s theory on news schemata and Fairclough’s approach to Critical Discourse Analysis. The paper will present selected examples from the British dailies the Guardian, the Independent and the Times to illustrate the organisational pattern of news and an interpretation based on critical discourse analysis approach. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-04 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6478236935dd024e4098349a51fc7b1e.pdf f60abb6706c32ad7d1abd2315844c60a PDF Text Text Discrete Event Modeling Study of AODV Routing Protocol Sinan Tuncel Department of Computer Science Education Sakarya University / TURKEY stuncel@sakarya.edu.tr Ahmet Zengin Department of Computer Science Education Sakarya University / TURKEY azengin@sakarya.edu.tr Hüseyin Ekiz Department of Computer Science Education Sakarya University / TURKEY ekiz@sakarya.edu.tr Bülent Çobanoğlu Department of Computer Science Education Sakarya University / TURKEY bcobanoglu@sakarya.edu.tr Abstract: This paper presents a robust simulation environment targeted for researching the complex dynamics of wireless computer networks. The generalpurpose DEVS-Suite Simulator supports animation with I/O and state trajectories of wireless computer network models developed using parallel DEVS modeling approach. The simulator offers high level model abstraction as compared with simulators such as ns-2, Omnet++ and OPNET. The combined capabilities afforded by the robust DEVS-Suite simulator assists in understanding the fundamentals of wireless network topologies and the logics of wireless communication protocols. Large scale wireless network models can be simulated and evaluated to show the benefits of DEVS formalism performance. Keywords: AODV, Modeling and Simulation, DEVS, DEVS- Suite 1. Introduction The Ad-Hoc On-demand Distance Vector (AODV) routing protocol is a widely used routing protocol for mobile ad-hoc networking (URL 4, 2009). In order to test and evaluate an ad hoc routing protocol in a real world environment and mostly in a large scale simulation scenario, utilization of modeling and simulation tools is inevitable. Today’s most famous simulators from commercial vendors such as OPNET (URL 3, 2009) and from academic area as such ns-2 (URL 2, 2009) and OMNET++(URL 6, 2009) are commonly used by network research community. But, commerciality, lacks of system theoretic background, need for modular and hierarchical design, parallelism and scalability issues lead network researchers to develop new modeling strategies and high performance simulators. In order to meet current network systems’ demands, a new discrete event model of AODV routing protocol is developed based on DEVS formalism. DEVS formalism renders possible to establish proper and high performance simulation systems (Zeigler, 2000). In this study, an AODV routing protocol for wireless ad hoc network systems is implemented based on DEVS-Suite, especially for large scale simulation scenarios and main features of developed simulation summarized. DEVS-Suite is a general-purpose, discrete event simulation environment which supports visualization and tracking capabilities (Kim, 2009). This is the new generation of the DEVSJAVA simulator (URL 1, 2009) based 381 �on DEVS formalism (Zeigler, 2000). This simulator also supports variable structure modeling (Hu at all, 2005). The DEVS-Suite user-interface provides a consistent, efficient, integrated hierarchical component-based representation of models with run-time I/O and state trajectories and tabular data visualization. The AODV models developed on top of DEVS-Suite is the result of using networking theory as well as software engineering principles. Particular attention is paid to reliability and maintainability in view of the ns-2 simulator. With the developed AODV simulator, users can create arbitrary network topologies, experiment with the models, and in particular track the dynamics of the network related to routing. DEVS-Suite simulator can be run on a personal computer as well as online via DEVS-Suite Web Start (URL 5, 2009) which enables e-learning using Java Web Start technology. In the remainder of this paper, starting in Section 2, presents the State of Art and description of the modeling concepts of DEVS and DEVS-Suite network simulator. In Section 3, the techniques and ideas behind DEVSSuite AODV simulator is given together with some features of it. In Section 4, ongoing research is summarized and we summarize our work and present some future research directions in Section 5. 2.Background 2.1. DEVS Formalism Network systems exhibit very high level complex, dynamic and parallel characteristics. Due to this fact, its complex yet distributed behavior makes modeling effort of the networks difficult. However, discrete event modeling bringing abstraction and simplification mechanisms to modeling and simulation discipline facilitates modeling and simulation study systems such as computer networks demonstrating complex, dynamic, distributed and unpredicted behavior. The dynamics of network systems can be described using discrete event modeling. This is because the dynamics of the network systems can be characterized in terms of components that can process and generate events. Among discrete event modeling approaches, the Discrete Event Systems Specification (DEVS) (Zeigler, 2000). is well suited for formally describing concurrent processing and the event-driven nature of arbitrary configuration of nodes and links forming network systems. This modeling approach supports hierarchical modular model construction, distributed execution, and therefore characterizing complex, large-scale systems with atomic and coupled models. Atomic models represent the structure and behavior of individual components via inputs (X), outputs (Y), states (S), and functions. An atomic model can be described with, Atomic model= (X, S, Y, δext, δint, δconf, λ, ta). The external (δext), internal (δint), confluent (δconf), output (λ), and time advance functions (ta) define a component’s behavior over time. Internal and external transition functions describe autonomous behavior and response to external stimuli, respectively. The time advance function represents the passage of time. Output function is used to generate output messages sent through the output ports of atomic models. Atomic models receive messages which may cause a series of state transitions and output messages generated for consumption by other atomic or coupled models. Atomic models can be coupled together in a strict hierarchy to form more complex models. Parallel DEVS, which extends the classical DEVS, is capable of processing multiple input events and concurrent occurrences of internal and external transition functions. The Parallel DEVS confluent transition function provides local control by handling simultaneous internal and external transition functions. A coupled model can be constructed by composing models into hierarchical tree structures. A coupled model is defined in terms of its constituent atomic and/or coupled models. A coupled model can be constructed by composing models into hierarchical tree structures, and is defined in terms of its constituent (atomic and/or coupled) models. Connections between different atomic models can be performed by a coupled model (CM) (Chow, 1996), (Zeigler, 2000). Coupled model (CM) = < X,Y,D,Md|dϵD,EIC,EOC,IC > The input and output sets X and Y have the same specification as those of the atomic model. D is a set of component names and Md is set of atomic and/or coupled components, and EIC, EOC, and IC are external input, external output, and internal couplings, respectively. The closure under coupling feature allows a coupled model 382 �to be used as an atomic model when constructing other coupled models. Coupled models can be constructed systematically using the concepts of ports and couplings between them. When a component sends messages, the (external input, external output, and internal) couplings between input and output ports immediately relay the messages from the sender to receiver components. Upon receipt of messages by atomic models, the messages are processed, which may result in new states and generation of new outputs for other models. Parallel DEVS is capable of processing multiple input events and provides control for handling simultaneous internal and external events. Mathematical DEVS atomic and coupled models can be concretized in terms of UML. There exist other implementations of the DEVS specification approach based on single and multiprocessor environments. Parallel and distributed environments have been developed using technologies such as HLA (Kim at all, 2003). The formal foundation of DEVS, its efficient execution, and the availability of sequential, parallel, or distributed simulation engines using alternative computational environments such as CORBA, HLA, and Web-services are important considerations. Furthermore, the DEVS models are extended with other kinds of models such as fuzzy logic (Sarjoughian, Cellier, 2003). 2.2. DEVS-Suite DEVS-Suite (Kim, 2009) is the discrete event general purpose simulation environment based on DEVS formalism and also is new version of the DEVSJAVA simulator (URL 1, 2009). In addition of single visualization function of DEVSJAVA, it adds additional functionality in the form of more tracking capabilities. DEVS-Suite has some constituent modules such as Simview, Timeview, DEVS Tracking Environment (Sarjoughian, Singh, 2004). DEVS-Suite can simulate to models specified using the DEVS formalism (Zeigler, 2000). The center piece of the simulator environment is Model Facade View Control (MFVC) by which simulation data can be displayed with its animation and viewing of time trajectories separated from the parallel DEVS abstract simulator. In DEVS-Suite, execution of the models can be tracked as both the animation of the input/output messages for coupled models and the state changes of the atomic models, as well as log files. Simulation experiments can be triggered with test input which are can be selected via a dialogue box at the beginning of the simulation and time-based trajectories generated during simulation. At the end of the simulation, statistical outputs and trajectories can also be obtained for pre-defined phase and sigma state variables. Simulator has also an option window when loading the model which includes Simview and tracking options. As already mentioned, Simview is inherited from DEVSJAVA that provides visualization of DEVS models. However, it is clear that visualization usually decrease of the performance of a software system due fact of high resource demands of visual components and animation schemes. In DEVS-Suite simulation modeler, one can toggle the visualization or tracking capability of the package in case of need for high performance in large-scale experiments. 2.3. AODV Summary AODV routing protocol provides unicast, broadcast, and multicast communication in ad hoc mobile networks (URL 4, 2009). AODV starts a route discovery when a route is needed by a source node or a node needs to join a multicast node group. Much of the complexity of the AODV protocol is to decrease the number of messages to conserve the capacity of the network. The routes are always loop-free through the use of sequence numbers. Nodes use this sequence number so that they do not repeat route requests that they have already passed on. Another such feature is that the route requests have a ”time to live” number that limits how many times they can be retransmitted. If a route request fails, another route request may not be sent until twice as much time has passed as the timeout of the previous route request. The nodes running AODV maintain a routing table in which next hop routing information for destination nodes is stored. In order to model AODV routing protocol and wireless networks, many research have done including DEVSbased approaches such as (Sarjoughian, Shaukat, 2009), (Farooq at all,2007) and (Santoni, 2008). In addition to DEVS based approaches, some modeling effort of AODV protocol has been done as such (Weber, 2007) for power aware wireless networks,(Singh et al. ,2006) using ω calculus approach and (Chiyangwa, Kwiatkowska, 2002) using timed automata. 383 �3. DEVS-Suite-AODV Framework In order to model a wireless network system accommodating routing protocols, architecture can be split into three categories: topology, communication and the mobility. Topology has done with DEVS coupled models including nodes and radio channels, communication is held by network packets stretched from DEVS entities and finally mobility is overcome by initial and final coordinates (m,m) and speed (m/s) fields of every atomic model. AODV simulation framework is based on the DEVS-Suite simulator and written in Java programming language (see Figure 1). Discrete event simulation system processes the consecutive events to change the system’s state. In our implementation, events are defined in terms of packet transmission, mobility and topological errors (see node atomic model definition in Appendix A). Events in developed system are processed by DEVS Engine. DEVS Engine serves as an operating system for events in system under observation. DEVS can process the events in a parallel manner. Due to framework is developed purely in Java, all configurations, environmental and setup parameters and network layout are specified in Java code files, but configuration files can be used. In the following sections, we summarize the basic components of developed system. 3.1. Nodes and radio channels model descriptions In a wireless network, nodes and communication channels are modeled basic processing units (i.e. routing intelligence in the network is done by these components). These models in the form of network coupled model conform to the Parallel DEVS atomic and coupled model specification and are implemented in the DEVS-Suite environment as seen in Figure 3. Figure 1: DEVS-Suite AODV System Structure Wireless node model is typically composed of several modules as depicted in Figure 2. These modules are routing, media access and topography modules. Routing modules provide basic functionality for implementation of routing protocols such as AODV. Its architecture is ultimately generic so that every kind of routing protocols can be readily implemented. Module has different data structures such as routing tables and buffers to keep track of routing packets historically (see Figure 2). Also, each node stores own sequential number and the number of RREQ attempts. One of the main features of DEVS formalism is to establish modular and hierarchical construction (Zeigler, 2000). In this study, this feature is highly utilized in designing network components. Components design and selection is based on design and simulation objectives. Due for scalability, we selected high level abstractions and assumptions on designing the components. Lower memory and CPU utilize is preferable in large-scale experiments. Rather routing module, media access module is designed making several assumptions such as simplification of MAC protocol, implementing basic FIFO queue and 2D topography. In the media access 384 �component, physical channel model simulates the connection of devices, data storage in the buffers and link delays. Location of a node that effect neighborhood and communication is determined by x and y values in the fixed size topography. Speed value defines node’s mobility variance and every node is instantiated by start point (x0,y0) and final point(xn,yn) where movement is completed. 3.2. Modeling AODV with DEVS Ad Hoc On-Demand Distance Vector (AODV) routing protocol belonging to distance vector routing algorithms family is a reactive behavioral protocol in which routes is calculated just only when a new data packet to be sent. In other words, it discovers the routes in the wireless network only when required. In this system, every nodes maintain own routing tables in which discovered routes is kept with time stamp or version. In the background section, detailed information of AODV is presented. Full behavior of the AODV protocol specified in (URL 4, 2009) is applied using DEVS modeling and simulation formalism (see Appendix A). By extracting event based behavior of AODV from (URL 4, 2009), some rules can be ordered and implemented in event based manner. Main event is sending and receiving packets in such a distributed system. However, channel down, battery exhaust, mobility change, and node congestions should be taken into considerations to mimic full behavior of a wireless system. As being in inner structure of a node, event abstraction is needed in modeling a highly complex, distributed system. In this work, some abstractions are made including physical layer and antennas simplifications and two dimensional topography. These all abstractions may not actually reflect any real network operation, but highly needed yet because it is impossible to build exact virtual worlds in today’s limited computing environments without making assumptions. A network running AODV is modeled as interconnecting nodes in parallel composition of DEVS atomic models in DEVS-Suite. The states and interfaces of the nodes are initialized so that they mimic conditions of the real nodes placed at the beginning, after than nodes can get information from neighbors and begin to learn about the network. The most important characteristic of the AODV is route discovery in the presence of mobility on taken a data packet. Figure 2: A DEVS-based wireless node is connected to other nodes via medium and emergent network is stimulated by an experimental frame to create applications. In AODV protocol life, a network node that needs a connection to specific destination creates a request for connection as RREQ messages. After receiving RREQ, remaining AODV nodes forward RREQ message, and update their routing table entry of that node that they receive it from. When a node receives such a message and already has a route to the desired node, it sends a message back to originating nodes named RREP message. The requesting node then begins transmitting the data using discovered route that it is shortest path and has least 385 �number of hops through other nodes. When a link fails, a routing error message RRER is passed back to a transmitting node, and the process repeats. The main benefit of AODV routing protocol is that it causes no traffic for communication over links. Communication is set up on demand when two or more nodes need to data exchange. Besides distance vector routing approach is light weight algorithm and needs less computation resources. But AODV causes more time delay in establishing a connection, and this is done heavier that other protocols. 3.3. AODV messages To implement the behavior of AODV protocol, some messages are modeled as DEVS entities such as Data, Hello, Route Request (RREQ), Route Reply (RREP), Route Error (RRER) and acknowledgement. These messages are exchanging between nodes and derived from entity class in DEVS models library. Data can embedded as an object to Data packets to be routed and remaining packets are all control packets. 3.4. Visualization The four complementary views – component and message animation, time-based trajectories, SensorView animating wireless systems dynamism and tree listing of the model – provide a rich basis for researchers as well as students and teachers to view the structural and behavioral aspects of models. The routing protocol can be analyzed step-by-step through animation of nodes and transmission of messages. User selected inputs, outputs, and pre-defined state variables can be plotted as time trajectories. In Figure 3, five wireless nodes communicating via channels are shown. Models and their states, input and output ports (Network Interface Cards – NIC), and couplings, as well as traveling packets can be seen. Also, users can examine the composition hierarchy structure of models. Using DEVS-Suite, its possible to track and view the logic behind the routing protocol as well as the discrete event-based run of the wireless network system. Capabilities of the developed simulator can be extend to cover the protocols of the other layers in the OSI network reference model. Figure 3: AODV network on DEVS-Suite Simview 4. Conclusions We have presented a DEVS model for AODV routing protocol and implementing it as a shell on top of DEVSSuite kernel. DEVS-Suite has emerged to be a good discrete event simulator enables modeler to build models in system theoretic manner and provides more tracking capability and visualization. The DEVS simulation 386 �framework has been proven to be sufficient enough to meet the wireless systems requirements. Since framework’s components are developed generic, it can be used for modeling MANETs as well as wireless sensor networks. Developed models will be publicly available on Sourceforge DEVS-Suite project site. Our AODV implementation will be continued to be refined. Acknowledgments This work has been funded by the Sakarya University Scientific Research Projects Agency under contract 2009-5002-018. The views and conclusions contained in this document are those of the authors and should not be interpreted as necessarily representing the official policies or endorsements, either expressed or implied, of the Sakarya University. References Chiyangwa ,S. & Kwiatkowska,M. (2003). Modeling ad hoc on-demand distance vector (AODV) protocol with timed automata. In Proc. 3rd Workshop on Automated Verification of Critical Systems (AVoCS’03), University of Southampton. Chow, A. (1996). Parallel DEVS: A parallel, hierarchical, modular modeling formalism and its distributed simulator. Transactions of the Society for Computer Simulation International, 13(2): (pp.55–67). Farooq, U., Wainer, G. , and Balya, B. (2007). Devs modeling of mobile wireless ad hoc networks. Simulation Modeling Practice and Theory, 15(3): (pp. 285–314). Hu, C., Zeigler, B. P. and Mittal, S. (2005). Variable structure in DEVS component-based modeling and simulation. SIMULATION: Transactions of The Society for Modeling and Simulation International, 81(2): (pp. 91–102). Kim, S., Sarjoughian, H. and Elamvazhuthi, V. (2009). Devs-suite: A simulator supporting visual experimentation design and behavior monitoring. In Proceedings of the Spring Simulation Conference, (pp 29–36). San Diego, CA. Kim, Y. J., Kim, J. H. and Kim, T. G. (2003). Heterogeneous simulation framework using DEVS BUS. Simulation, 79: (pp. 3–18). Santoni, A. T., Santucci, J. F., De Gentili, E., and Costa.,B. (2008). Discrete event modeling and simulation of wireless sensor network performance. Simulation, 84(2-3): (pp. 103–121). Sarjoughian , H. and Cellier, F. (2001). Discrete Event Modeling & Simulation Technologies: A Tapestry of Systems and AIbased Theories and Methodologies for Modeling and Simulation. Springer Verlag. Sarjoughian, H. and Shaukat, K. (2009). A comparative study of DEVS and ns-2 modeling approaches. Transactions of the Society for Modeling and Simulation International. Sarjoughian, H. and Singh, R. (2004). Building simulation modeling environments using systems theory and software architecture principles. In Proceedings of the Advanced Simulation Technology Conference, (pp. 99–104), Washington DC. Singh, A., Ramakrishnan, C. and Smolka, S. (2006). Modeling the aodv routing protocol in the Aˆ£-calculus. In Systems, Applications and Technology Conference. LISAT 2006. IEEE Long Island, (pp 1–5). Weber, D., Glaser,J. and Mahlknecht, S. (2007) Discrete event simulation framework for power aware wireless sensor networks. In Industrial Informatics, 5th IEEE International Conference on, volume 1, (pp. 335–340). Zeigler, B. P., Praehofer, H. and Kim, T. G. (2000). Theory of Modeling and Simulation. Academic Press, New York. URL 1 http://www.acims.arizona.edu/SOFTWARE, (2009). DEVSJAVA modeling and simulation tool. URL 2 http://www.isis.edu/nsnam/ns/, (2009). NS-2. Network simulator. URL 3 http://www.opnet.com, (2009). OPNET. Opnet network simulator. URL 4 http://www.ietf.org/rfc/rfc3561.txt, (2009). Perkins, C., Royer, E. and S. Das. Ad hoc on-demand distance vector (aodv) routing. Internet Engineering Task Force, URL 5 http://acims1.eas.asu.edu/WebStarts/. ( 2009). Sarjoughian, H . Devs-suite webstart. URL 6 http://www.omnetpp.org/, (2009). Varga, A. The omnet++ discrete event simulation system. 387 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 532 Title A name given to the resource Discrete Event Modeling Study of AODV Routing Protocol Author Author Tuncel, Sinan Zengin, Ahmet Ekiz, Hüseyin Çobanoğlu, Bülent Abstract A summary of the resource. This paper presents a robust simulation environment targeted for researching the complex dynamics of wireless computer networks. The generalpurpose DEVS-Suite Simulator supports animation with I/O and state trajectories of wireless computer network models developed using parallel DEVS modeling approach. The simulator offers high level model abstraction as compared with simulators such as ns-2, Omnet++ and OPNET. The combined capabilities afforded by the robust DEVS-Suite simulator assists in understanding the fundamentals of wireless network topologies and the logics of wireless communication protocols. Large scale wireless network models can be simulated and evaluated to show the benefits of DEVS formalism performance. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed Q Science (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5e20b5380c2c481ba0009cc9b076c266.docx 37429cb55f2bf710b835c0b8f3718919 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7102086da1bb9083bc723f7c2bef476c.pdf fe5816856c2c3b20f593f8a0f2cb4612 PDF Text Text Discrimination in Higher Education is Source of Conflict: Albanian in Macedonia EmirjonaHuti Epoka University Albania ehuti10@epoka.edu.al BekirCinar Epoka University Albania bcinar@epoka.edu.al Abstract: This paper is explaining discrimination of Albanian youth in higher education who live in Macedonia.There are considerable amount of ethnic Albanians living in Macedonia. It is known fact that ‘bitter disputes exist between the majority Orthodox Macedonians and Muslim Albanians, who make up a quarter of Macedonia's population’. There are various reasons why there are ‘bitter disputes’; one these disputes arise from discrimination in higher education. It is an empirical study which has employed qualitative as well as quantitative methods. Survey and interviews are conducted in order to collect primary data. This data was analyzed and discussed under the available official data and literature for reaching a credible conclusion. This research is providing quite important information why this conflict is happening and what are the root causes of the conflicts. Despite the secondary sources, the research is based on the survey, which is addressed to the students who can easily show and describe the problems that the students face due to discrimination. The research indicates that the discrimination has great impact on the conflict and without addressing this discrimination in higher education; it could be more difficult to find a plausible solution to the problem for future of Macedonia. Keywords: Discrimination, Higher Education, Youth, Conflict 20 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2446 Title A name given to the resource Discrimination in Higher Education is Source of Conflict: Albanian in Macedonia Author Author HUTI, Emirjona CINAR, Bekir Abstract A summary of the resource. This paper is explaining discrimination of Albanian youth in higher education who live in Macedonia.There are considerable amount of ethnic Albanians living in Macedonia. It is known fact that ‘bitter disputes exist between the majority Orthodox Macedonians and Muslim Albanians, who make up a quarter of Macedonia's population’. There are various reasons why there are ‘bitter disputes’; one these disputes arise from discrimination in higher education. It is an empirical study which has employed qualitative as well as quantitative methods. Survey and interviews are conducted in order to collect primary data. This data was analyzed and discussed under the available official data and literature for reaching a credible conclusion. This research is providing quite important information why this conflict is happening and what are the root causes of the conflicts. Despite the secondary sources, the research is based on the survey, which is addressed to the students who can easily show and describe the problems that the students face due to discrimination. The research indicates that the discrimination has great impact on the conflict and without addressing this discrimination in higher education; it could be more difficult to find a plausible solution to the problem for future of Macedonia. Keywords: Discrimination, Higher Education, Youth, Conflict Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-04-24 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-4564 H Social Sciences (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ad677eb8a8217ef99dabe6e501565d34.pdf 51e2ee92c10ae3993aea413459ec0fa2 PDF Text Text 1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo Dissolution Kinetics of Ulexite in Borax Pentahydrate Solutions Saturated with Carbon Dioxide Soner Kuşlu Atatürk University, Faculty of Engineering, Chemical Engineering Dept. Erzurum, Turkey skuslu@atauni.edu.tr Feyza Çavuş Atatürk University, Faculty of Engineering, Chemical Engineering Dept. Erzurum, Turkey fcavus@yahoo.com Sabri Çolak Atatürk University, Faculty of Engineering, Chemical Engineering Dept. Erzurum, Turkey scolak@atauni.edu.tr Abstract: The aim of the study was to investigate the dissolution kinetics of ulexite in borax pentahydrate solutions saturated with carbon dioxide in a mechanical agitation system. The effects of reaction temperature, stirring speed, CO2 flow rate, solid/liquid ratio and particle size on the rate of dissolution of ulexite were examined. It was observed that increase in the reaction temperature and decrease in the solid/liquid ratio causes an increase the dissolution rate of ulexite. The dissolution extent is not affected by the stirring speed rate in experimental conditions. The activation energy was found to be 58.7 kJ/mol. This value indicates the dissolution rate of ulexite is a chemically controlled reaction. The rate expression associated with the dissolution rate of ulexite depending on the parameters chosen may be summarized as: 1-(1-X) 1/3 = 7.4x105. D-0.8. (S/L)-0.6. W0.1. e (-58700 /R T).t Keywords: Ulexite, Borax Pentahydrate, Dissolution Kinetics, Heterogeneous reaction Introduction Boron is one of the most important mineral resources of Turkey (Davies et al., 1991). Turkey possesses 72% of the world’s boron reserves. Boron has both strategic and industrial importance. It is oxophilic, and occurs as borates (oxides) in nature (Kemp, 1956). The main boron minerals of different percentages of (B2 O3) contents are Colemanite (Ca2 B6 O11.5H2 O), Tincal (Na2 B4 O7.10H2 O), Kernite (Na2 B4 O7.4H2 O) Ulexite (Na2 O.2CaO.5B2 O3.16H2 O), Datolite (Ca2 B2 O5.Si2 O5.H2 O) and Hydroboracid (CaMgB6 O1 1.6H2 O) (Çetin et al., 2001). Although boron mineralscan be employed as raw materialsin some industries,the refined boron products and converted leading edge products are widely used in various industries (Garret, 1998; Özmetin et al., 1996). Borax is a natural mineral compound found in playa lakes. The basic structure of borax comprises chains of interlocking BO2 (OH) triangles and BO3 (OH) tetrahedrons bonded to chains of sodium- and water octahedrons. Borax can be mixed with other cleaning agents including chlorine bleach (Küçük et al.,2002). One of the most important minerals and derivatives of boron is ulexite,a hydrated calcium-sodium borate.Itis atype of hydrated calcium borate with a monoclinic crystal structure and contains many clay minerals.Itis used to produce boric acid (Küçük et al., 2002). Boric acid is the most commonly used boron compound, and is used as starting material in the preparation of many boron chemicals such as boron phosphate, boron tri halides, boron esters, boron carbide, organic boron salts and fluoroborates (Özmetin et al., 1996; Küçük et al., 2002; Temur et al., 2000).Itis used as a source of B2 O3 in many fused products(Kemp, 1956). There are many studies in the literature connected with the dissolution kinetics of ulexite in various solutions. A summary of these studies is as follows: Alkan and Kocakerim (1987), studied itin water saturated by sulfur-dioxide and the activation energy was calculated as 58 kJ/mol. Kocakerim et al.(1993),investigated it in water saturated with CO2 in low temperatures (17-35 oC) and the activation energy was found to be 51.7 kJ/mol. Künkül et al.(1997),studied itin ammonia solution saturated with CO2 and described the dissolution rate 142 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo by a first-order pseudo-homogeneous reaction model and found the activation energy to be 55 kJ/mol. Tekin et al.(1998), carried out experiments with itin ammonium chloride solution and found the activation energy to be 80 kJ/mol. Tunç et al. (1999), investigated it in H2 SO4 solution. They found that increasing H3 O+ acid concentration increased the dissolution rate, but increasing SO4 2- concentration reduced the dissolution rate due to the precipitation of a solid film of CaSO4 and /or CaSO4.2H2 O. Alkan et al. (2000), reported it in aqueous EDTA solutions and its dissolution was expressed according to the un-reacted shrinking core model with changing fluid phase concentration and calculated the activation energy to be 35.95 kJ/mol. Künkül et al.(2003), studied itin ammonium sulfate solutions. They described dissolution process by heterogeneous diffusion control through the ash layer or product layer model and found the activation energy was 83,5 kJ/mol. Alkan et al. (2004),investigated itin oxalic acid solutions. The reaction rate was controlled by product-layer diffusion and calculated the activation energy as 59,8 kJ/mol. Demirkıran and Künkül (2007), studied it in perchloric acid solutions and found that the process was described by the Avrami model and found the activation energy was 19.2 kJ/mol. Ekmekyapar et al.(2008),studied itin acetic acid solutions. They found thatthe dissolution kinetics obeys a shrinking core model with the surface chemical reaction as the rate-controlling step. The activation energy was found to be 55.8 kJ/mol. Demirkıran (2008) investigated itin the ammonium acetate solutions. The dissolution rate fitthe chemical reaction control model and the activation energy was found to be 55.7 kJ/mol. The aim of our study was to investigate the dissolution kinetics of ulexite in borax pentahydrate solutions saturated with CO2 in a mechanical agitation system. There is no study reported in the literatüre about such a procedure. In our study, we choose reaction temperature, stirring speed, CO2 flow rate, solid/liquid ratio and particle size of ulexite as parameters. Materials and Methods Ulexite samples used in the experiments were obtained from Bandırma Borax Corporation, TURKEY. The ulexite mineral samples were crushed, dried under vacuum and sieved with AST M standard sieves to give fractions of average sizes 1840, 725, 275, 165 and 107.5 µm for dissolution experiments. The chemical analyses of original ulexite samples and the B2 O3 content in the particle sizes used in the experiments are shown in Tables 1 and 2,respectively. Further, SEM photography ofthe original ulexite mineralsisshown in Fig.1. Leaching experiments were conducted under atmospheric pressure conditions. All reagents used in the experiments were prepared from analytical grade chemicals (Merck) and distilled water.A constanttemperature water circulator was used in combination with the reactor to maintain the mixture in the reactor at a constant temperature. The experiments were carried out in a 500 mL spherical glass reactor. The reactor was equipped with a reflux condenserto prevent evaporation during heating and a mechanical stirrerto obtain a homogeneous suspension inthe reactor. The mechanical agitation experimentalsystem isfairly common,so no illustration ofit appearsinthis paper. A typicalexperiment conducted was as follows: 400 mL of distilled water was poured into the flask. The solution was heated to the desired temperature, at which it was kept constant;to retain the ratio at [borax pentahydrate mol number / uleksitt mol number] as ¼ in all experiments, a large quantity of borax pentahydrate was added to the distilled water. Fig.1- SE M photograph of ulexite minerals 143 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo Component CaO % 14.69 B2 O3 Na2 O Mg O Al2 O3 SiO2 Fe2 O3 41.12 7.48 1.78 p 0.01 4.13 p 0.01 Table 1. Chemical analyses of ulexite minerals 1840 725 275 165 Part.size (µ m) B2 O3 (%) 41.79 41.21 41.71 40.25 Table 2. Particle sizes of B2 O3 utilized SrO H2 O 1.43 29.35 107.5 40.85 All experiments were carried out using 725 µ m size fractions, except in experiments where the effect of particle size on the reaction rate was investigated. The CO 2 gas (97 %) was supplied to the reactor from a CO2 cylinder tank. CO2 gas was continuously fed to the reactor during leaching studies to maintain saturation conditions. The flow rates of CO2 were maintained at 514 mL/min.in allexperiments. The gas was bubbled from the bottom of the reactor by means of a disk-type gas dispenser. CO2 feed to the reactor for 20-25 min. was to obtain a saturated borax pentahydrate solution. After this,large qualities of solid ulexite and borax pentahdrate [depending on both the solid/liquid ratioin the reactor and the ratio between mol number of borax penta-hydrate and mol number of ulexite] were added to the solutions. Stirring of the solution was started immediately thereafter. The duration of the treatment depended on the experimental conditions. At definite time intervals, 1 mL samples of the reacted solution were taken for the assay of B2 O3 and analyzed by potentiometric and titrimetric methods (Nemodruk et al., 1965; Sookg et al., 1996). Based on the B2 O3 estimated, the degree of dissolution of ulexite was determined as a function oftime. Result and Discussion The following reactions occured during the dissolution process: Na2 B4 O7.5H2 O (s) + 2H2 O (l) 10CO2 (gas) 10CO2 (aq) + 10H2 O (l) 10H2 CO3 (aq) + 10H2 O (l) 2H3 O+ (aq) + 2OH- (aq) ---------====== ====== ====== ---------- 2Na+(aq) + 2OH- (aq) + 4H3 BO3 (aq) 10CO2 (aq) 10H2 CO3 10H3 O+(aq) + 10HCO3 - (aq) 4H2 O (l) (1) (2) (3) (4) (5) 2Na+(aq) + 10HCO3 -(aq) + 4H3 BO3 (aq) + 8H3 O+ (aq) (6) Hence,the overallreaction isfollows: Na2 B4 O7.5H2 O (s) + 18H2 O (l) + 10CO2 (g) --------- W hen ulexite is added to the borax pentahydrate solutions, the reaction taking place in the solution can be written as follows: ------------------------- 4Na+ (aq) + 4Ca+2 (aq) + 12OH- (aq) + 20H3 BO3 (aq) 16H2 O(l) 4CO3 -2(aq) + 4H2 O (l) 4CaCO3 (s) (7) (8) (9) (10) Na2 B4 O7.5H2 O(s) + 10CO2 (g) + --------2(Na2 O.2CaO.5B2 O3.16 H2 O)(s) + 2H2 O(l) 6Na+(aq) + 6HCO3 -(aq) + 24 H3 BO3 (aq) + 4CaCO3 (s) (11) 2(Na2 O.2CaO.5B2 O3.16H2 O)(s) + 4H2 O(l) 8H3 O+ (aq) + 8OH- (aq) 4HCO3 - (aq) + 4OH- (aq) 4Ca+2 (aq) + 4CO3 -2 (aq) --------- The overall netreaction is: Reaction temperature, stirring speed, CO2 flow rate, solid/liquid ratio and particle size of ulexite is selected as process variables to investigate their effects on the dissolution level of ulexite. In the experiments, while the effect of one parameter was studied, the values of other parameters shown with asterisks in Table 3 were kept constant. The solubility of CO2 in water under reaction conditions is shown in Table 4. 144 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo parameter values stirring speed (rpm) 0, 100, 150, 300, 600*, 700, 900 flow rate of CO2 (mL/min) 514*, 1594, 2696, 3804, 4978, 6101 reaction temperature (K) 313, 323*, 333, 343, 353, 358 solid/liquid ratio (g/mL) 1/50*, 1/25, 1/12, 1/6, 1/3 1840, 725*, 275, 165, 107.5 particle size (µ m) Table 3: Parameters chosen and theirranges (* Whilethe effect of one parameter was studied, the values ofthe other parameters were kept constant.) Reaction Temperature (K) 313 323 333 343 353 358 Solubility of CO2 (g CO2/100 cm3 water) 0.0930 0.0761 0.0576 0.0553 0.0538 0.0529 Table 4: Solubility of CO2 in water under reaction conditions A quantity of 400 mL of borax pentahydrate solution saturated with CO2 was used [borax pentahydrate mole number / ulexite mol number ratio was 1/4] and was kept constant in all experiments. Homogeneity of suspension in the reactor was obtained with a stirring speed of 600 rpm, kept constant in all experiments. The data obtained were plotted in the form of time versus fractional conversion as appearing in Fig. 2-10. In these figures,the fractional conversion X(%) is defined: X (%) = (amount of dissolved B 2 O 3 in the solution ) x100 (amount of B 2 O 3 in the original sample) The effect of reaction temperature was examined at 313, 323, 333, 343, 353 and 358 K. The dissolution curves obtained are shown in Fig. 2. Fig.2 also shows that the quantity of ulexite dissolved increases with increasing reaction temperature. The reaction rate constant is exponentially dependent on reaction temperature. The effect ofthe stirring speed on the dissolution rate of ulexite was investigated at 100, 150, 300, 600, 700 and 900 rpm. The dissolution curves are given in Fig. 3.Itcan be seen from the Fig. 3thatthe dissolution level ofthe process increases with increase in the stirring speed rate until about 300 rpm. Although the stirring rate was increased from 400 rpm to higher speeds such as 600, 700 and 900 rpm, the dissolution level remained nearly steady. Homogeneity of the suspension was obtained at a stirring speed of 600 rpm. The stirring speed rate of 600 rpm was as constant value in all experiments. Although the stirring speed was increased from 300 to 600, 700 and 900 rpm, the increase of in dissolution rate was very small. It can, therefore, be assumed to have remained constant. Therefore, as all experiments were carried out at stirring speed of 600 rpm, it can be assumed that the dissolution level remained unaffected by the stirring speed in experimental conditions. In order to investigate the effect of flow rate of CO2, experiments were carried out with varying CO2 flow rates of 514, 1594, 2696, 3804, 4978 and 6101 mL/minute. It was observed that the flow rate of the gas has no significant effect on dissolution rate. Thisis probably because concentration of CO2 is not dependent on its flow rate, and because its solubility in water at a given temperature is constant and excess gas leaves the solution. 100 100 80 80 X (%) 60 X (%) 60 40 40 20 1/50 g/mL 1/25 g/mL 1/12 g/mL 1/6 g/mL 1/3 g/mL 20 0 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 Stirring Speed (rpm) 0 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 t (min.) Fig. 3: Effect of stirring speed on dissolution rate of Fig. 4: Effect of solid/liquid ratio on dissolution rate of ulexite ulexite The effect of solid/liquid ratio on the dissolution rate of ulexite was investigated by varying ratio to 1/50, 145 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo 1/25, 1/12, 1/6 and 1/3 g/mL. The dissolution curves are given Fig. 4. It can be seen from the Fig.4 that, the dissolution rate decreases withincreasing solid/liquid ratio.This situation can be explained by the decrease in the number of ulexite particles per amount of solutions. The effect of particle size was studied by treating five sizes of fractions of this mineral, namely 1840, 725, 275, 165 and 107.5 µ m. The dissolution curves are presented in Fig. 5. As can be seen from Fig. 5, as the particle size decreases the dissolution rates increased because of increasing surface area. 100 0,7 0,6 80 0,5 60 X (%) 1-(1-X)1/ 3 0,4 40 1840 µ m 725 µ m 0,3 313 K r2= 323 K r2= 2 333 K r = 343 K r2= 353 K r2= 2 358 K r = 0,2 275 µ m 20 165 µ m 107.5 µ m 0,1 0,9898 0,9880 0,9224 0,9828 0,9773 0,9666 0,0 0 0 20 40 60 80 0 100 10 20 30 40 50 60 70 t (min.) t (min.) Fig. 5: Effect of particle size on dissolution rate Fig.6: Variation of 1-(1-X)1/3 with time for various temperatures The solid-fluid reaction rate can be obtained from the heterogeneous reaction model. To evaluate the ratecontrolling step; the experimental data were analyzed based on the the un-reacted shrinking core model (Levenspiel, 1972; Mazet, 1992). As ulexite particles are non-porous, the most appropriate reaction model appears to be that of shrinking non-porous particles. The rate of a reaction between a solid and a fluid can be expressed as heterogeneous and homogeneous reaction models. The heterogeneous reaction model gives rate equations for each control mechanisms. The kinetic data is analyzed based on the un-reacted shrinking core modelto determine the rate-controlling step. The step with the highestresistance isthe rate-controlling step. The model has been used forliquid-solid systems in both analytical and numerical methods.Integrated rate equations for the un-reacted shrinking-core model are shown in Table 5. According to the model,the kinetic data were treated by equations in Table 5. rate-controlling step rate equation surface chemical reaction t / t* = [1 − (1 − the film diffusion control t / t* = X B X B )1 / 3 ] t * = ρ B R / bksC Ag (12) t * = ρ B R / 3bkgC Ag (13) diffusion controlthrough t / t* = [1 − 3(1 − X B ) 2 / 3 + 2(1 − X B )] t * = ρ R 2 / 6bDeC B Ag the ash or productlayer Table 5:Integrated rate equations forthe un-reacted shrinking core model (14) The application of the above models to the experimental data will help in to determining the dissolution kinetics of the process. Experimental data that fits the rate determining step is the surface reaction chemical control. The evidence for this proposal is as follows: regression analysis has shown that experimental data correlate well with Equation 12, which means that the dissolution is chemically controlled surface reaction. During the reaction, calcium carbonate, CaCO3, precipitates. Therefore,it may appear thatthe reaction may be controlled by the ash film or a combination of ash film and chemically controlled surface reaction. The regression coefficients for ash film and chemically controlled surface reaction were found to be 0.9669 and 0.9993, respectively. The higher linearity between the two models obtained was 0.9993 for chemically controlled surface reaction. The variation of 1-(1-X)1/3 with time is plotted for reaction temperature, stirring speed, solid/liquid ratio and particle size in Figs. 6, 7, 8 and 9,respectively. Using the surface chemicalreaction control model,the t* values were plotted versus R. The high linearity between t* and R is seen in Fig. 10. Fig. 10, also shows the regression coefficient (r2)to be was found as 0.9993. Arrhenius plots of ln ks versus 1/T are shown in Fig. 11. From the slopes of the straightlines,the activation energy of the reaction is found to be 58.7 kJ/mol. Further,this value indicates the dissolution rate of ulexiteis a chemically controlled surface reaction. It 146 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo has been reported that, the activation energy of the chemically controlled surface reaction is in excess of 40 kJ/mol (Jackson, 1986). Similar results were found in the literature (Yartasi et al., 1987; Alkan and Doğan, 2004). Because all experiments was performed at a stirring speed of 600 rpm, it can be assumed that the dissolution level remained un affected by this parameterin experimental conditions. The factthatthe dissolution rate of ulexite is independent of the stirring speed is shown by the fact that the control mechanism is the chemically controlled surface reactions. The values were found by non-linear regression analyses (Statistica 6.0, non linear estimation model, user-specified regression-leastsquares,security value of %95, comparison value of 1xExp(-6), and maximum iteration values of 500) and the analyses gave the mathematically model as follows: 1-(1-X) 1/3 = 7.4x105. D-0.8.(S/L)-0.6. W 0.1.e (-58700 /RT).t 0,7 0,7 0 rpm r2= 0,9967 100 rpm r2= 0,9614 2 150 rpm r = 0,9444 300 rpm r2= 0,9709 600 rpm r2= 0,9895 2 700 rpm r = 0,9867 2 900 rpm r = 0,9692 0,6 2 1/25 g/mL r = 0,9891 2 2 1/6 g/mL r = 0,9641 1/ 3 0,4 2 1/3 g/mL r = 0,9386 0,4 1-(1-X) 1-(1-X) 1/12 g/mL r = 0,9637 0,5 1/3 0,5 2 1/50 g/mL r = 0,9880 0,6 0,3 0,3 0,2 0,2 0,1 0,1 0,0 0 20 40 60 80 0,0 0 10 20 30 40 50 100 120 140 160 180 t (min.) 60 t ( min.) Fig. 7: Variation of 1-(1-X)1/3 with time for stirring speeds Fig. 8: Variation of 1-(1-X)1/3 with time for solid /liquid ratio 260 0,7 240 0,6 220 200 0,5 180 160 1-(1-X) 1/ 3 t* (min.) 0,4 0,3 140 120 100 1840 µ m 725 µ m 0,2 2 r =0,9931 r2= 0,9880 80 r2= 0,9901 60 165 µ m r = 0,9641 2 107.5 µ m r = 0,9976 40 275 µ m 2 0,1 r2 = 0,9993 20 0,0 0 20 40 60 80 100 t (min.) Fig. 9: Variation of 1-(1-X)1/3 with time for particle size of ulexite 0 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 R (mm) Fig. 10: Linearity between t* and R 147 �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo -2,5 -3,0 -3,5 ln ks -4,0 -4,5 -5,0 -5,5 -6,0 -6,5 0,00275 0,00285 0,00280 0,00295 0,00290 0,00305 0,00300 0,00315 0,00310 0,00325 0,00320 1/T (1/K) Fig. 11: Arrhenius plot ofthe dissolution process Conclusion The aim of the study was to investigatethe dissolution kinetics of ulexitein borax pentahydrate solutions saturated with carbon dioxide in a mechanical agitation system. The solubility of ulexite can be increased by addition of CO2. It was determined that the dissolution rate of ulexite increased with increase in reaction temperature and decrease in the solid/liquid ratio. The dissolution extentis not affected by the stirring speed rate in experimental conditions. The dissolution process was described by chemical control of the heterogeneous surface reaction. The activation energy was found to be 58.7 kJ/mol. The mathematical form of the model depended on the parameters chosen is as follows: 1-(1-X) 1/3 = 7.4x105.D -0.8.(S/L) -0.6.W 0.1 .e (-58700 /R T) .t Acknowledgement The Atatürk University Research Council financially supported this study (Project No. 2007/149). The authors highly appreciatethe Council’s support ofthis project. No menclature b C CA g D De EA kd ks ko L n r R R S T t t* X W B 148 stoichiometric coefficient(in eq. 7-9) concentration of borax decahydrate solution (mol/m3) concentration of A in the bulk solution (mol/m3) mean particle size (m) diffusion coefficient (m2/min) activation energy (kJ/kmol) mass transfer coefficient (m/min) reaction rate constantfor surface reaction (mol/min) frequency or pre-exponentialfactor, min.-1 amount ofliquid (mL) mol number (mol) correlation coefficient universal gas constant (kJ/kmol) initialradius of a solid particle (m) amount of solid (g) reaction temperature (K) reaction time (min.) reaction time for complete conversion (min.) fractional conversion of B2 O3 stirring speed (rpm) molar density of solid reactant (mol/cm3) �1st International Syposium on Sustainable Development, June 9-10 2009, Sarajevo References Alkan, M. ; Kocakerim, M.M. (1987). Dissolution kinetics of ulexite in water saturated by sulphur dioxide. J.Chem. Tech. Biotechnol., 40,215-222. Alkan, M., Çifçi C., Ayaz, F., Doğan, F. (2000). Dissolution kinetics of ulexite in aqueous EDTA solutions, Canadian Metallurgical Quarterly, 39, 433-439. Alkan, M. and Doğan, M. (2004). Dissolution kinetics of colemanite in oxalic acid solutions. Chemical Engineering and Processing, 43: 867-872. Alkan, M., Doğan, M., Namlı, H. (2004). Dissolution kinetics and mechanism of ulexite in oxalic acid solutions. Ind. Eng. Chem. Res., 43: 1591-1598. Davies, T.W., Colak, S., Hooper, R.M. (1991). Boric acid production by the calcinations and leaching of powdered colemanite. Powder Technology, 65: 433-440. Demirkıran, N., Künkül, A. (2007). Dissolution kinetics of ulexite in perchloric acid solutions. Int.J.Miner. Process, 83: 7680. Demirkıran, N. (2008), A study on dissolution of ulexite in ammonium acetate solutions. Chemical Engineering Journal, 141: 180-186. Ekmekyapar, A., Demirkıran, N., Künkül, A. (2008). Dissolution kinetics of ulexite in acetic acid solutions. Chemical Engineering Research and Design, 86: 1011-1016. Jackson, E. (1986). Hydrometallurgical extraction and reclamation. Ellis Harwood Ltd. 400 Chichester. Garret, D.E. (1998). Borates, Academic Press Ltd: New York. Kemp, H.P. (1956). The Chemistry of Borates: Part I. Borax Consolidated Ltd: London. Kücük, O., Kocakerim, M.M., Yartası, A., Copur, M. (2002). Dissolution of Kestelek’s colemanite containing clay minerals in water saturated with sulphur dioxide. Ind. Eng. Chem. Res., 41: 2853-2857. Kocakerim, M.M., Çolak, S., Davies, T., Alkan, M. (1993). Dissolution kinetics of ulexite in CO2-saturated water. Canadian Metallurgical Quarterly, 32: 393-396. Künkül, A., Yapıcı, S., Kocakerim, M.M., Copur, M. (1997). Dissolution kinetics of ulexite in ammonia solution saturated with CO2. Hydrometallurgy, 44: 135-145. Künkül, A., Demirkıran, N., Baysar, A. (2003). Dissolution kinetics of ulexite in ammonium sulfate Eng.Chem. Res., 42: 982-986. solutions, Ind. Levenspiel, O. (1972). Chemical Reaction Engineering. Wiley, 2nd edition: NewYork. Mazet, N. (1992). Modeling of gas-solid reactions. 1. Nonporous solids, Int. Chem. Eng., 32: 271-275. Nemodruk, A.A., Karalova Z.K. (1965). in: R. Kondor (Transl.). Analytical Chemistry of Boron. vol. 1, section 2, Israel Program for Scientific Translations, Jerusalem,33. Ozmetin, C., Kocakerim, M.M., Yapıcı, S., Yartası, A. (1996). A-semi empirical kinetic model for dissolution of colemanite in aqueous CH3COOH solution. Ind. Eng.Chem. Res., 35: 2355-2359. Sookg, D.A., West, D.W., Holler, F.J. (1996). Fundamentals of Analytical Chemistry, Seventh Edition, Saunders College Publishing. Temur, H., Yartası, A., Copur, M., Kocakerim, M.M. (2000). The kinetics of dissolution of Colemanite in H3BO3 solution. Ind. Eng. Chem. Res., 39: 4114-4119. Tekin, G., Onganer, Y., Alkan, M. (1998). Dissolution kinetics of ulexite in ammonium chloride solution. Canadian Metallurgical Quarterly, 37: 91-97. Tunç, M., Kocakerim, M.M., Yapıcı, S., Bayrakçeken, S. (1999). Dissolution mechanism of ulexite in H2SO4 solution. Hydrometallurgy, 51: 359-370. Yartası, A., Ozmetin, C., Kocakerim, M.M., Demirhan, M.H. (1987). Kinetics and mechanism of leaching colemanite in boric acid solution. Chim. Acta Turc., 26: 7-11. 149 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 495 Title A name given to the resource Dissolution Kinetics of Ulexite in Borax Pentahydrate Solutions Saturated with Carbon Dioxide Author Author Kuslu, Soner Çavus, Feyza Çolak, Sabri Abstract A summary of the resource. The aim of the study was to investigate the dissolution kinetics of ulexite in borax pentahydrate solutions saturated with carbon dioxide in a mechanical agitation system. The effects of reaction temperature, stirring speed, CO2 flow rate, solid/liquid ratio and particle size on the rate of dissolution of ulexite were examined. It was observed that increase in the reaction temperature and decrease in the solid/liquid ratio causes an increase the dissolution rate of ulexite. The dissolution extent is not affected by the stirring speed rate in experimental conditions. The activation energy was found to be 58.7 kJ/mol. This value indicates the dissolution rate of ulexite is a chemically controlled reaction. The rate expression associated with the dissolution rate of ulexite depending on the parameters chosen may be summarized as: 1-(1-X) 1/3 = 7.4x105. D-0.8. (S/L)-0.6. W0.1. e (-58700 /R T).t Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2009-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed Q Science (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6f132e73da7a55449a2406e39a5fcb3b.pdf d10a56d18bf5288213375abc8cf94ffe PDF Text Text Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 Distribution of inherited thrombophilia markers in Bosnian-Herzegovinian population: a review of previous studies Nermin Đuzić1, Adna Ašić1 1 International Burch University, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina nermin.djuzic@stu.ibu.edu.ba adna.asic@ibu.edu.ba Abstract – Thrombophilia is a condition that is associated with an individual’s risk for venous or arterial thrombosis, as well as a risk of adverse pregnancy outcomes. Gene variants that are the most commonly associated with inherited thrombophilia are F5 mutation 1691G>A (Factor V Leiden), F2 20210G>A (prothrombin mutation), MTHFR 677C>T, and PAI-1 variant 4G/5G. This paper aims to review currently available literature on the prevalence of heritable thrombophilia genetic markers and their association with thromboembolic events in Bosnia and Herzegovina. PubMed and PubMed Central databases of the National Center for Biotechnology Information (NCBI) and ResearchGate were searched to identify the most relevant studies. The results of the previously published studies show discrepancies when it comes to reported findings, thus implying that further research on this topic is necessary. It is suggested that new studies include greater sample size in order to confirm the correlation between the studied variants and conditions associated with heritable thrombophilia in the Bosnian-Herzegovinian population and to advance the understanding of these variants. Keywords - Bosnia and Herzegovina, Factor V Leiden, Inherited thrombophilia, MTHFR, PAI-1, Prothrombin mutation 1. Introduction Thrombophilia is a condition putting an individual at risk of venous or arterial thrombosis and is mainly divided into hereditary and acquired. Hereditary thrombophilia is associated with genetic mutations influencing the level or activity of proteins involved in coagulation cascade and includes both loss-offunction and gain-of-function mutations [1,2]. Three genetic markers are the most commonly studied as indicators of inherited thrombophilia. F5 gene variant 1691G>A, usually termed Factor V Leiden, gives rise to a peptide that is uncleavable by the activated protein C (APC) [3]. According to Inbal and Carp (2007), this mutation is responsible for 3-42% of pregnancy losses [4]. If present in homozygous state, this mutation increases a risk for venous thrombosis up to 50-100-fold. The second most studied variant is F2 20210G>A, also known as prothrombin mutation (PTM), that causes elevated levels of prothrombin and 25-fold increased risk of venous thrombosis as well as pregnancy loss [5]. MTHFR gene variant 677C>T codes for thermolabile variant of protein methylene tetrahydrofolate reductase which is a loss-of-function mutation and causes elevated levels of homocysteine in blood, the condition known as hyperhomocysteinemia, which is in turn considered a risk factor for venous thromboembolism [6-8]. The fourth variant indicative of inherited thrombophilia is 4G/5G in type 1 plasminogen activator inhibitor �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 (PAI-1) gene, which is a 4328G>T missense variant located 675 bp from the promoter that results in four or five guanine nucleotides in a row [9,10]. The protein product of this gene has a role in fibrinolysis and is associated with adverse pregnancy outcomes, such as intrauterine fetal death, intrauterine growth restriction, preeclampsia, recurrent miscarriage and placental abruption [11]. The aim of this paper is to provide a comprehensive review of the current knowledge regarding the prevalence of heritable thrombophilia markers and their correlation with thromboembolic events in Bosnia and Herzegovina (B&H) based on previously published population studies. 2. Methods In order to investigate associations between the abovementioned genetic variants and inherited thrombophilia that may lead to adverse primary outcomes, National Center for Biotechnology Information (NCBI) databases PubMed and PubMed Central (PMC), and ResearchGate were searched to discover relevant studies published previously. Included were original research papers published in peer-reviewed journals that matched the search of the following keywords: “Factor V Leiden”, “F5 1691G>A”, “prothrombin”, “F2 20210G>A”, “MTHFR 677C>T”, “PAI-1 4G/5G”, “polymorphism”, “thrombophilia”, “Bosnia and Herzegovina”. In order to enhance the search, Boolean “AND” and “OR” operators were used to investigate the association between two searched terms. 3. Prevalence of genetic markers of inherited thrombophilia in Bosnian-Herzegovinian population The search results offered a total of seven studies related to the topic of the prevalence of genetic markers of inherited thrombophilia in B&H, all of them being conducted as of 2013. The study of Karić and colleagues in 2013 was the first study which deals with prevalence of MTHFR 677C>T polymorphism in Bosnian-Herzegovinian population. They studied 102 men and 105 women, who were unrelated and healthy and originating from south-east B&H. At the time of blood sampling, the study participants ranged between 18 and 84 years with a mean age of 45.62 years. The results have shown that 44.44% were heterozygous and 11.11% were homozygous for the study allele. No significant difference was found in allele and genotype frequencies between male and female participants [12]. The first study aiming at analyzing Factor V Leiden prevalence in B&H was performed in 2013 by Valjevac and colleagues. A group of 67 women with mean age of 58.6 years (range 41 to 75 years) with no previous history of cardiovascular diseases and pregnancy loss was recruited and tested. The study failed to find any mutant allele, thus suggesting that, considering functional importance of this allele, there is a need to conduct more research on that topic, as the results of this study were heavily influenced with the small sample size [13]. �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 The prevalence of polymorphisms Factor V Leiden, prothrombin mutation and MTHFR 677C>T was studied by Adler and colleagues (2014). The study involved a cohort of 100 healthy unrelated individuals from B&H (82 females and 18 males) with the year range of 24-82 years and the mean of 58.8 years. The analyzed loci were in Hardy-Weinberg equilibrium with the following minor allele frequencies (MAF): 6% for Factor V Leiden, 6% for F2 20210A allele, and 37.5% for MTHFR 677T allele. The authors noted the drawback of a small sample size and imbalanced sex ratio. The study, however, demonstrated the coinheritance of thrombophilia markers, since nine participants had Factor V Leiden and MTHFR 677C>T mutant. Compared to 17 European countries, the prevalence of Factor V Leiden and F2 20210G>A variants was significantly higher in B&H [14]. Another study examined the prevalence of the same three variants and their association with deep venous thrombosis (DVT) in B&H [15]. The study group included 111 thromboembolic patients (59 females and 52 males ranging from 21 to 84 years) and 207 healthy controls (105 females and 102 males ranging from 18 to 84 years) with no history of venous thromboembolism (VTE). When it comes to Factor V Leiden prevalence, 18% of the study group patients were heterozygous and 2.7% were homozygous, while 3.86% of the control group participants were heterozygous for this variant, which a statistically significant difference between groups. Statistically significant difference was also found between men with DVT and the control group, as well as between women with DVT and the control women group. F2 20210G>A variant was detected in 2.7% of the study group patients and was absent in control group, which was not statistically significant. Frequencies of MTHFR C677T alleles and genotypes did not differ significantly between the two groups. Allele frequency and functional significance of Factor V Leiden variant detected in this study was in agreement with earlier studies in Caucasians [16-20]. Also, the results of this study were found consistent with the data from other neighboring countries [21-23]. The absence of functional significance of the studied MTHFR polymorphism was also in line with previously published literature [4,16,24,25]. Finally, the authors of this study found that 14.9% of the patients from the DVT group were compound heterozygotes for Factor V Leiden and MTHFR 677C>T variants, therefore proposing further studies that would aim to analyze whether such genotype combination might be a risk factor for DVT development [15]. A study of Mahmutbegović and colleagues (2017) enrolled 308 women, including 154 women who experienced pregnancy loss as the study group (mean age 33 ± 5.4 years) and 154 women with at least one live-born child and without pregnancy loss as the control group (mean age 31.4 ± 6.7 years) to investigate the correlation between three genetic markers and pregnancy loss. Detected allele frequencies were 3.9% in both study and control groups for Factor V Leiden, 1.9% and 1.6% in the study and control groups, respectively, for prothrombin mutation, and 35.7% and 29.9% in the study and control groups, respectively, for MTHFR 677C>T. Although allele frequencies obtained in this study were in accordance with allele frequencies obtained for other European countries, the authors, however, were not able to find the significant correlation between these three variants and pregnancy loss in Bosnian-Herzegovinian women, which may be due to small sample size of women with three or four pregnancy losses recorded [26]. �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 The prevalence of Factor V Leiden, prothrombin mutation, MTHFR 677C>T and PAI-1 4G/5G in BosnianHerzegovinian women and their correlation with recurrent pregnancy loss was studied by Jusić and colleagues (2018). The study group included 60 women with two or more consecutive pregnancy losses that occurred before 20th gestation week with the same partner and without history of known causes of pregnancy losses due to chromosomal abnormalities, chronic diseases, or infections. The control group was consisting of 80 women with one or more successful pregnancy outcomes and without any pregnancy complication which could lead to the pregnancy loss. The results have shown that Factor V Leiden and MTHFR 677C>T were proved to correlate with recurrent pregnancy loss, while prothrombin mutation and PAI-1 4G/5G were not found to be significantly associated with the pregnancy loss. Reported allele frequencies were as follows: 7.5% for study and 1.88% for control group for Factor V Leiden, 2.5% for study and 0.63% for control group for prothrombin mutation, 39.17% for cases and 25% for control group for MTHFR 677C>T, and 30% for study and 20% control group for PAI-1 4G/5G. The authors are reporting allele frequencies that were in agreement with previous findings for all study polymorphisms. However, the role of genetic factors for inherited thrombophilia in recurrent pregnancy loss is still a matter of debate, especially when it comes to MTHFR and PAI-1 variants studied. Therefore, the authors are suggesting further studies with larger study and control groups, as well as the need to prevent recurrent pregnancy loss by assessing the status of these variants and calculating individual risk and optimum therapy for each patient [27]. In the most recent study by Ašić and colleagues in 2019, the prevalence of common thrombophilia markers was studied in a population of 130 unrelated healthy Bosnian- Herzegovinians of both sexes, from different age groups, with no recorded history of thrombotic events and originating from different parts of the country. Seven markers most commonly associated with the risk of heritable thrombophilia were investigated, namely Factor V Leiden, F2 20210G>A, MTHFR 677C>T, MTHFR 1286A>C, PAI-1 4G/5G, PAI-1 -844G>A and F13 V35L. Whereas some of these markers were examined in previous studies as described above, this is the first study to include MTHFR 1286A>C, PAI-1 -844G>A and F13 V35L polymorphisms in the population of B&H. The results have shown that the two main thrombophilia markers Factor V Leiden and prothrombin mutation appeared with MAF values of 0.023 and 0.008 respectively. For the remaining four loci, reported MAF values were 0.331 for MTHFR 677C>T, 0.323 for MTHFR 1286A>C, 0.446 for PAI-1 4G/5G, 0.588 for PAI-1 -844G>A, and 0.315 for F13 V35L. This study provides the most extensive population data on the prevalence of main heritable thrombophilia risk factors in B&H and reported allele frequencies were consistent with those reported for other European populations [28]. 4. Conclusion Previously conducted studies in B&H represent a small and rather heterogenous group of studies, including either population studies or case-control studies with the aims to report heritable thrombophilia marker prevalence in the population or their potential association with DVT, pregnancy loss or recurrent pregnancy loss. While initial preliminary studies offered surprisingly low or high MAF values for the most well-known genetic variants Factor V Leiden and F2 20210G>A, later studies reported allele and genotype prevalence �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 that is in line with reported data for most European populations. While DVT was found to be positively associated with Factor V Leiden variants [15], the data for obstetric complications are more controversial since two studies reported conflicting results. The first study reported no statistically significant association between Factor V Leiden, F2 20210G>A and MTHFR 677C>T and pregnancy loss [26], while the second one reported a significant increase in mutant allele frequency for Factor V Leiden and MTHFR 677C>T in women with recurrent pregnancy loss [27]. Therefore, it is strongly suggested that further studies assess the functional importance of the most important markers for inherited thrombophilias in B&H by clearly defining study and control groups in order to assess the potential association of these variants with conditions such as (recurrent) pregnancy loss and venous thromboembolism with the goal of assessing the importance of genetic testing in Bosnian-Herzegovinian population and establishing the groundwork for the personalized treatment of inherited thrombophilia and conditions connected to it. In that effort, larger study cohorts including individuals from all parts of the country will be necessary. REFERENCES [1] S. Palta, R. Saroa, and A. Palta, “Overview of the coagulation system”, Indian Journal of Anaesthesia, vol. 58, no. 5, pp. 515-523, 2014. [2] S. M. Stevens, S. C. Woller, K. A. Bauer, R. Kasthuri, M. Cushman, M. Streiff, W. Lim, and J. D. Douketis, “Guidance for the evaluation and treatment of hereditary and acquired thrombophilia”, Journal of Thrombosis and Thrombolysis, vol. 41, no. 1, pp. 154-164, 2016. [3] F. Rodeghiero, and A. Tosetto, “Activated protein C resistance and factor V Leiden mutation are independent risk factors for venous thromboembolism”, Annals of Internal Medicine, vol. 130, no. 8, pp. 643-650, 1999. [4] A. Inbal, and H. J. Carp, “Defects in coagulation factors leading to recurrent pregnancy loss,” in Recurrent Pregnancy Loss: Causes, Controversies, and Treatment, 2nd ed. Boca Raton, FL: CRC Press, 2007, pp. 141-160. [5] R. R. Finan, H. Tamim, G. Ameen, H. E. Sharida, M. Rashid, and W. Y. Almawi, “Prevalence of factor V G1691A (factor V‐Leiden) and prothrombin G20210A gene mutations in a recurrent miscarriage population”, American Journal of Hematology, vol. 71, no. 4, pp. 300-305, 2002. [6] L. Dean, “Methylenetetrahydrofolate reductase deficiency,” in Medical Genetics Summaries [Internet]. Bethesda, MD: National Center for Biotechnology Information, 2012. [7] S. E. Hickey, C. J. Curry, and H. V. Toriello, “ACMG Practice Guideline: lack of evidence for MTHFR polymorphism testing”, Genetics in Medicine, vol. 15, no. 2, pp. 153-156, 2013. [8] N. M. van der Put, F. Gabreëls, E. M. Stevens, J. A. Smeitink, F. J. Trijbels, T. K. Eskes, L. P. van den Heuvel, and H. J. Blom, “A second common mutation in the methylenetetrahydrofolate reductase gene: an additional risk factor for neural-tube defects?”, The American Journal of Human Genetics, vol. 62, no. 5, pp. 1044-1051, 1998. �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 [9] T. Bezgin, C. Kaymaz, Ö. Akbal, F: Yılmaz, H. C. Tokgöz, and N. Özdemir, “Thrombophilic gene mutations in relation to different manifestations of venous thromboembolism: a single tertiary center study”, Clinical and Applied Thrombosis/Hemostasis, vol. 24, no. 1, pp. 100-106, 2016. [10] J. L. Kujovich, “Prothrombin-related thrombophilia,” in: GeneReviews [Internet]. M. P. Adam, H. H. Ardinger, R. A. Pagon, S. E. Wallace, L. J. H. Bean, K. Stephens, and A. Amemiya, A. Eds. Seattle, WA: University of Washington, 2014. [11] C. J. Glueck, M. J. Kupferminc, R. N. Fontaine, P. Wang, B. B. Weksler, and A. Eldor, “Genetic hypofibrinolysis in complicated pregnancies”, Obstetrics & Gynecology, vol. 97, no. 1, pp. 44-48, 2001. [12] A. Karić, R. Terzić, Z. Jerkić, and J. Mustedanagić-Mujanović, “The frequency of C677T methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR) polymorphism in Southern East Bosnian population”, Journal of Biometrics and Biostatistics, vol. 4, pp. 169-171, 2013. [13] A. Valjevac, B. Mehić, E. Kiseljaković, S. Ibrulj, A. Garstka, and G. Adler, “Prevalence of 1691G> A FV mutation in females from Bosnia and Herzegovina-a preliminary report”, Bosnian Journal of Basic Medical Sciences, vol. 13, no. 1, pp. 31-33, 2013. [14] G. Adler, G. Agnieszka, A. Valjevac, E. Czerska, E. Kiseljakovic, and N. N. Salkic, “Prevalence of genetic prothrombotic risk factors: 1691G>A FV, 20210G>A PT and 677C>T MTHFR mutations in the Bosnian population”, Annals of Human Biology, vol. 42, no. 6, pp. 576-580, 2014. [15] A. Jusić-Karić, R. Terzić, Z. Jerkić, A. Avdić, and M. Pođanin, “Frequency and association of 1691 (G>A) FVL, 20210 (G>A) PT and 677 (C>T) MTHFR with deep vein thrombosis in the population of Bosnia and Herzegovina”, Balkan Journal of Medical Genetics, vol. 19, no. 1, pp. 43-50, 2016. [16] Z. Alfirevic, A. M. Simundic, N. Nikolac, N. Sobocan, I. Alfirevic, M. Stefanovic, and Z. Vucicevic, “Frequency of factor II G20210A, factor V Leiden, MTHFR C677T and PAI-1 5G/4G polymorphism in patients with venous thromboembolism: Croatian case-control study”, Biochemia Medica, vol. 20, no. 2, pp. 229-235, 2010. [17] E. Berge, K. B. F. Haug, E. C. Sandset, E., K. K. Haugbro, M. Turkovic, and P. M. Sandset, “The factor V Leiden, prothrombin gene 20210GA, methylenetetrahydrofolate reductase 677CT and platelet glycoprotein IIIa 1565TC mutations in patients with acute ischemic stroke and atrial fibrillation”, Stroke, vol. 38, no. 3, pp. 1069-1071, 2007. [18] T. Koster, J. P. Vandenbroucke, F. R. Rosendaal, H. de Ronde, E. Briët, and R. M. Bertina, “Venous thrombosis due to poor anticoagulant response to activated protein C: Leiden Thrombophilia Study”, The Lancet, vol. 342, no. 8886-8887, pp. 1503-1506, 1993. [19] L. Meglic, M. Stegnar, T. Milanez, M. Bozic, B. Peterlin, P. Peternel, and Z. Novak-Antolic, Factor V Leiden, prothrombin 20210G→A, methylenetetrahydrofolate reductase 677C→T and plasminogen activator inhibitor 4G/5G polymorphism in women with pregnancy-related venous thromboembolism”, European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, vol. 111, no. 2, pp. 157-163, 2003. [20] H. U. Pauer, T. Voigt‐Tschirschwitz, B. Hinney, P. Burfeind, C. Wolf, G. Emons, and J. Neesen, “Analyzes of three common thrombophilic gene mutations in German women with recurrent abortions”, Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, vol. 82, no. 10, pp. 942-947, 2003. �Journal of Natural Sciences and Engineering, Vol. 2, (2020) DOI number: 10.14706/JONSAE2020216 [21] T. Arsov, D. Miladinova, and M. Spiroski, “Factor V Leiden is associated with higher risk of deep venous thrombosis of large blood vessels”, Croatian Medical Journal, vol. 47, no. 3, pp. 433-439, 2006. [22] D. Coen, R. Zadro, L. Honovic, L. Banfic, A. S. Rukavina, “Prevalence and association of the factor V Leiden and prothrombin G20210A in healthy subjects and patients with venous thromboembolism”, Croatian Medical Journal, vol. 42, no. 4, pp. 488-492, 2001. [23] V. Djordjevic, L. J. Rakicevic, D. Mikovic, M. Kovac, P. Miljic, D. Radojkovic, and A. Savic, “Prevalence of factor V Leiden, factor V Cambridge, factor II G20210A and methylenetetrahydrofolate reductase C677T mutations in healthy and thrombophilic Serbian populations”, Acta Haematologica, vol. 112, no. 4, pp. 227-229, 2004. [24] C. Beyan, and E. Beyan, “MTHFR 677 CT gene polymorphism is not a risk factor for venous thromboembolism”, Çukurova Medical Journal, vol. 39, no. 1, pp. 189-190, 2014. [25] A. W. Tsai, M. Cushman, M. Y. Tsai, S. R. Heckbert, W. D. Rosamond, N. Aleksic, N.D. Yanez, B. M. Psaty, and A. R. Folsom, “Serum homocysteine, thermolabile variant of methylene tetrahydrofolate reductase (MTHFR), and venous thromboembolism: Longitudinal Investigation of Thromboembolism Etiology (LITE)”, American Journal of Hematology, vol. 72, no. 3, pp. 192-200, 2003. [26] E. Mahmutbegović, D. Marjanović, E. Medjedović, N. Mahmutbegović, S. Dogan, A. Valjevac, E. Czerska, A. Pawinska-Matecka, A. Madlani, and G. Adler, “Prevalence of F5 1691G> A, F2 20210G> A, and MTHFR 677C> T polymorphisms in Bosnian women with pregnancy loss”, Bosnian Journal of Basic Medical Sciences, vol. 17, no. 4, pp. 309-314, 2017. [27] A. Jusić, D. Balić, A. Avdić, M. Pođanin, and A. Balić, “The association of factor V G1961A (factor V Leiden), prothrombin G20210A, MTHFR C677T and PAI-1 4G/5G polymorphisms with recurrent pregnancy loss in Bosnian women”, Medicinski Glasnik (Zenica), vol. 15, no. 2, pp. 158-163, 2018. [28] A. Ašić, R. Salazar, N. Storm, S. Doğan, W. Höppner, D. Marjanović, and D. Primorac, ”Population study of thrombophilic markers and pharmacogenetic markers of warfarin prevalence in Bosnia and Herzegovina”, Croatian Medical Journal, vol. 60, no. 3, pp. 212-220, 2019. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Journal of Natural Sciences and Engineering Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context 2637-2835 DOI Digital object identifier 10.14706 Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Description An account of the resource Journal of Natural Sciences and Engineering (JONSAE) is a peer-reviewed, biannually published international journal focusing on empirical and theoretical research in all branches of Engineering and Natural Sciences. It is published on the behalf of Faculty of Engineering and Natural Sciences of International Burch University and aims to provide the best content regarding by publishing original research papers, review articles, special issues, feature articles, and book reviews. All manuscript submissions are subject to initial appraisal by the Editor, and, if found suitable for further consideration, to peer review by independent, anonymous referees. All peer review is double-blind and submission is online. The journal welcomes theoretical, applied, interdisciplinary and methodological work, with preference on empirical research, critical approach and problem-solving methods in manuscripts. Language A language of the resource English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Distribution of inherited thrombophilia markers in Bosnian-Herzegovinian population: a review of previous studies Author Author Nermin Đuzić, Adna Ašić Abstract A summary of the resource. Thrombophilia is a condition that is associated with an individual’s risk for venous or arterial thrombosis, as well as a risk of adverse pregnancy outcomes. Gene variants that are the most commonly associated with inherited thrombophilia are F5 mutation 1691G>A (Factor V Leiden), F2 20210G>A (prothrombin mutation), MTHFR 677C>T, and PAI-1 variant 4G/5G. This paper aims to review currently available literature on the prevalence of heritable thrombophilia genetic markers and their association with thromboembolic events in Bosnia and Herzegovina. PubMed and PubMed Central databases of the National Center for Biotechnology Information (NCBI) and ResearchGate were searched to identify the most relevant studies. The results of the previously published studies show discrepancies when it comes to reported findings, thus implying that further research on this topic is necessary. It is suggested that new studies include greater sample size in order to confirm the correlation between the studied variants and conditions associated with heritable thrombophilia in the Bosnian-Herzegovinian population and to advance the understanding of these variants. Keywords Keywords. Bosnia and Herzegovina, Factor V Leiden, Inherited thrombophilia, MTHFR, PAI-1, Prothrombin mutation Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context 2637-2835 Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina Source A related resource from which the described resource is derived Journal of Natural Sciences and Engineering Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource January, 2020