50 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/eb6e87bc81d02256984f21511c2fa0af.docx d869ad5d9dfd45c729aaf7fbcd198758 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0db868a5b9df0d078b812a796ede7568.pdf ddc06539cf1e765e1148ca30ec0b4a66 PDF Text Text DİVAN EDEBİYATINDA SIRADIŞI ŞAİRLERDEN HEVÂYÎ Nuri YÜCE - Zühal KÜLTÜRAL Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Hevâyî, sıradışı bir şair, yemek adları, sebze adları, meyve adları. ÖZET Bilindiği gibi, Divan edebiyatı genel olarak belli şiir kalıplarında yazılan ve belli konuları işleyen eserlerden oluşur. Ancak bu geleneğin dışına çıkan şairler de olmaktadır. Abdurrahman Hevâyî Kubûrîzade (ö.H.1129/M.1710) bu tür şairlerden sayılır. Divanında bir halk insanı olarak güncel hayatın olağan konularını doğal bir dille ifade etmiştir. Hevâyî’nin şiirlerinde serpiştirilmiş biçimde sıradışı çeşitli bilgiler bulunmaktadır. Etnik grupların, bazı şehir ve nehirlerin isimleri; yemek, sebze ve meyve adları vs gibi. Biz bildirimizde Osmanlı mutfak kültürü için malzeme mahiyetinde geçen kelimeler üzerinde duracağız. Mesela arpa, buğday, un, kepek, nân hamır, nişâ,, cüllâb, balık çorbası, semek, tuz, piyaz, tarhana şorbası, pilav, bulğur, kebâb, külbasdı, halvâ, çorba, tavuk-piliç, çılbır, kayğana, işkenbe, zırnîh, oğul balı, şa’riyye, basdırma, kaymak, mantı, yahni, turşı, lokma ‘âşûre, aş, orman kebabı, tahin, etli kapuska, rûğan·ı dunbâle vs gibi mutfak malzemesi yanında meyve ve sezelerden amrud, fındık, kestâne muşmula, şeftalû, üzüm, vişne, baldıran, kavuncak, pazı, isfinâc, bögrülce, nohûd, lahana, şalğam, ayva, turb, mışmış, gûre, zerde, yemiş, çekirdek, kurı kızılcık, kiras, susam, marul, dârçın, lûbiya, karpuz, keçi boynuzı, kelem vs; içeceklerden ayran, su, buzlu yoğurt, sovuk su, şerbet, vişne hoşabı, vaşnâb, kestâne suyı, çay, kahve vs; mutfak alet ve terimlerinden elek, tava, tabak, fincan, çanak, aşçı, aşçı başı, bozahâne, sahn·ı simât, kırba, ziyâfet, vs gibi. Hevâyî dîvânında, Bosna’yı ve orada hangi yemekle buluşacağını da yazmış: Etli kapuska içün Bosna·ya varsak eyâ,/ Bize bişmiş bir iki baş kelem gelmez·mi? Sonuç: Hevâyî ve çağdaşı şairlerin eserleri, yaşadıkları dönemin günlük yaşantısını ortaya koymak bakımından önemlidir. Üzerinde çeşitli çalışmalar yapılan divan şairlerimizin eserlerinin farklı yaklaşımlarla yeniden ele alınması, halk bilimi araştırmaları için yeni bilgiler kazandıracaktır. Bildiride, Hevâyî’nin bir ailenin özel kütüphanesindeki yazma nüshasından da yararlanılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2204 Title A name given to the resource BOSNALI KÂİMÎ VE DİVANI’NIN MİLLİ KÜTÜPHANE NÜSHALARI ÜZERİNE Author Author YÜCE, Nuri KÜLTÜRAL, Zühal Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Bosna, Kâimî, Divan ve Tasavvuf. ÖZET Bosna-Hersek, Fatih döneminden günümüze kadar her yüzyılda onlarca Türkçe eser veren şair ve yazar yetiştiren kültür coğrafyalarımızdan birisi olmuştur. Bütün Rumelili sanatçılar gibi Bosnalı şairler de bulundukları coğrafyada yüzyıllarca Türkçenin temsilcisi olmuşlardır. 17. yüzyıl şairlerinden biri olan Hasan Kâimî de Bosnalı şairlerden biridir. Kâimî Divanı’nın Saraybosna, Türkiye ve farklı ülkelerdeki Anahtar Kelimeler: Hevâyî, sıradışı bir şair, yemek adları, sebze adları, meyve adları. ÖZET Bilindiği gibi, Divan edebiyatı genel olarak belli şiir kalıplarında yazılan ve belli konuları işleyen eserlerden oluşur. Ancak bu geleneğin dışına çıkan şairler de olmaktadır. Abdurrahman Hevâyî Kubûrîzade (ö.H.1129/M.1710) bu tür şairlerden sayılır. Divanında bir halk insanı olarak güncel hayatın olağan konularını doğal bir dille ifade etmiştir. Hevâyî’nin şiirlerinde serpiştirilmiş biçimde sıradışı çeşitli bilgiler bulunmaktadır. Etnik grupların, bazı şehir ve nehirlerin isimleri; yemek, sebze ve meyve adları vs gibi. Biz bildirimizde Osmanlı mutfak kültürü için malzeme mahiyetinde geçen kelimeler üzerinde duracağız. Mesela arpa, buğday, un, kepek, nân hamır, nişâ,, cüllâb, balık çorbası, semek, tuz, piyaz, tarhana şorbası, pilav, bulğur, kebâb, külbasdı, halvâ, çorba, tavuk-piliç, çılbır, kayğana, işkenbe, zırnîh, oğul balı, şa’riyye, basdırma, kaymak, mantı, yahni, turşı, lokma ‘âşûre, aş, orman kebabı, tahin, etli kapuska, rûğan·ı dunbâle vs gibi mutfak malzemesi yanında meyve ve sezelerden amrud, fındık, kestâne muşmula, şeftalû, üzüm, vişne, baldıran, kavuncak, pazı, isfinâc, bögrülce, nohûd, lahana, şalğam, ayva, turb, mışmış, gûre, zerde, yemiş, çekirdek, kurı kızılcık, kiras, susam, marul, dârçın, lûbiya, karpuz, keçi boynuzı, kelem vs; içeceklerden ayran, su, buzlu yoğurt, sovuk su, şerbet, vişne hoşabı, vaşnâb, kestâne suyı, çay, kahve vs; mutfak alet ve terimlerinden elek, tava, tabak, fincan, çanak, aşçı, aşçı başı, bozahâne, sahn·ı simât, kırba, ziyâfet, vs gibi. Hevâyî dîvânında, Bosna’yı ve orada hangi yemekle buluşacağını da yazmış: Etli kapuska içün Bosna·ya varsak eyâ,/ Bize bişmiş bir iki baş kelem gelmez·mi? Sonuç: Hevâyî ve çağdaşı şairlerin eserleri, yaşadıkları dönemin günlük yaşantısını ortaya koymak bakımından önemlidir. Üzerinde çeşitli çalışmalar yapılan divan şairlerimizin eserlerinin farklı yaklaşımlarla yeniden ele alınması, halk bilimi araştırmaları için yeni bilgiler kazandıracaktır. Bildiride, Hevâyî’nin bir ailenin özel kütüphanesindeki yazma nüshasından da yararlanılmıştır. altmıştan fazla nüshasının bulunması, şairin sanatı ve şöhreti konusunda bir gösterge niteliğindedir. Bu çalışmada, kaynaklarda Boşnaklar arasında çok sevildiği belirtilen Bosnalı Şeyh Hasan Kâimî’nin şiirleri ve divanının (Türkiye) Milli Kütüphane Nüshaları üzerinde durulmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/cb6422ae6d420541da952a9ca5e56b0e.docx ab2418c483fa248d5307405da3a9f3d6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/123cf5d9cc6e3c82288474c4a97392e6.pdf 1dee5a48b1c67c8c609e70cfdf9746d5 PDF Text Text BOSNALI SÂBİT DİVANI’NDA RAMAZAN VE KURBAN BAYRAMI Aysun SUNGURHAN Kırıkkale Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Kırıkkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Bosnalı Sâbit, idiyye / bayram şiirleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı. ÖZET Klâsik Türk Edebiyatı şairleri, şiirlerinde içinde yaşadıkları toplumun sosyal ve kültürel hayatını, bağlı bulundukları edebiyatın kurallarına uyarak sanatsal bir üslûpla işlemişlerdir. Türk toplumunda önemli bir yere sahip olan Ramazan ve Kurban Bayramı, özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde olmak üzere gazel, kıta gibi nazım şekilleriyle yazılan idiyyelerde (bayram şiirlerinde) belli başlı bir tema olarak ele alınmaktadır. XVII. yüzyıl şairi Bosnalı Alaeddin Sâbit’in Divanı’nda da Ramazan ve Kurban Bayramıyla ilgili bilgiler vardır. Bildirinin amacı, eski dönemlerdeki bayram anlayışının, düzenlenen tören, oyun ve eğlencelerin bayram şiirlerine nasıl yansıdığını belirlemektir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9a9fe33c5f50fcc151522c3dd23db68a.docx b43393a49e40afe0aa942343a42c7698 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/212611405913999ef727d07e81bda67f.pdf feaae4336b645a295384f33faa194a73 PDF Text Text 1 BOSNALI SÂBİT DİVANI’NDA RAMAZAN VE KURBAN BAYRAMI Aysun SUNGURHAN1 Özet Klâsik Türk Edebiyatı Ģairleri, Ģiirlerinde içinde yaĢadıkları toplumun sosyal ve kültürel hayatını, bağlı bulundukları edebiyatın kurallarına uyarak sanatsal bir üslûpla iĢlemiĢlerdir. Türk toplumunda önemli bir yere sahip olan Ramazan ve Kurban Bayramı, özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde olmak üzere gazel, kıta gibi nazım Ģekilleriyle yazılan îdiyyelerde (bayram Ģiirlerinde) belli baĢlı bir tema olarak ele alınmaktadır. XVII. yüzyıl Ģairi Bosnalı Alaeddin Sâbit‟in Divanı‟nda da Ramazan ve Kurban Bayramıyla ilgili bilgiler vardır. Bildirinin amacı, eski dönemlerdeki bayram anlayıĢının, düzenlenen tören, oyun ve eğlencelerin bayram Ģiirlerine nasıl yansıdığını belirlemektir. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Bosnalı Sâbit, îdiyye/bayram Ģiirleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı RAMADAN AND KURBAN BAIRAMS IN BOSNIAN SÂBIT’S DIVAN Abstract In their poetry, the poets of Classical Turkish Literature handled the social and cultural life of their society by applying an artistic style in line with the rules of the literary tradition in which they inhered. The bairams (religious holidays) of Ramadan and Kurban, which have a significant place in Turkish society, are the main themes used in bairam poems (idiyye) written in verse styles such as gazelle and quatrain, and especially in the nasib section of the classical quasida. XVII. century poet, in Bosnian Alaeddin Sâbit‟s Divan also has information about bairams of Ramadan and Kurban. The purpose of this paper is to determine how the understanding of bairam, the festivals, games and entertainments in old times are reflected in bairam poems (idiyye). 1 Doç.Dr., Kırıkkale Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, aysunsungurhan@hotmail.com Kırıkkale Üniversitesi Bilimsel AraĢtırma Projeleri Koordinasyon Birimi, Kırıkkale Üniversitesi Öğretim Elemanlarının Bilimsel Niteliklerinin GeliĢtirilmesi Projesi olarak desteklenmiĢtir. �2 Key Words: Classical Turkish Literature, Bosnian Sâbit, bairam/idiyye poems, Ramadan and Kurban Bairams. Giriş XVII. yüzyıl Osmanlı devletinin siyasî ve sosyal alanda olumsuzluklar yaĢadığı, edebî alanda ise yükseliĢ ve geliĢimini sürdürdüğü bir dönemdir. Siyasî ve sosyal alanda yaĢanan bu olumsuzluklar içinde bazı Ģairler hiciv, hezl ve hikemî tarza, bazı Ģairler de tasavvuf ve Sebk-i Hindî‟ye yönelmiĢtir. XVII. yüzyılın önemli Ģairlerinden Bosnalı Sâbit, (?- 1712) dikkatini hayata yönlendirmiĢ; hayat ve toplumla ilgili konulara ağırlık vermiĢ; dönem sorunlarını eleĢtirmekten kaçınmamıĢ; ilim ve bilgiye önem vermiĢ; dönemin gelenek, görenek, örf ve adetlerini, oyun ve eğlence anlayıĢını vs. edebî bir üslûpla Ģiirlerine yansıtmıĢ; atasözü ve deyimleri fazlaca kullanmıĢtır. Sâbit‟in Divan‟ında ağırlık verdiği temalardan biri de dinî bayramlardır. Sâbit, Ģiirlerinde çeĢitli benzetme ve mecazlarla birlikte Ramazan ve Kurban Bayramını iĢlerken; o dönemin bayram anlayıĢı, adet ve gelenekleri hakkında dolaylı olarak bilgi vermektedir. ÇalıĢmaya 17. yüzyılın önemli Ģairleri arasında yer alan Bosnalı Alaeddin Sâbit‟in Divanı‟ndaki Ramazan ve Kurban Bayramı Ģiirleri esas alınmıĢ; dönemin bayram anlayıĢı, düzenlenen bayram töreni ve ziyafet, oyun ve eğlenceler Ģiirler bir inceleme ve değerlendirmeye tabi tutulmuĢtur (ÇalıĢmada gazel: G, kaside: K, kıta: Kt, tarih: T, beyit: B olarak gösterilmektedir). Ġslâm âleminde her yıl Ramazan ayının sona ermesiyle, Hicrî takvime göre ġevval ayının baĢında Ramazan Bayramı, Zilhicce ayının onuncu gününde de Kurban Bayramı kutlanmaya baĢlanır. Türklerde Ramazan ve Kurban Bayramının resmî Ģekil kazanması Fatih Sultan Mehmet dönemidir (TDEA, 1977: 1/361). Bayramlarda padiĢahın veya dönemin ileri gelenlerinin bayramını kutlamak, karĢılığında da caize alabilmek için yazılıp sunulan Ģiirlere “„îdiyye/„ıydiyye” (bayram Ģiirleri) denilmektedir. Îdiyye kelimesi sözlük anlamı itibariyle de “bayramlık, bayram bahĢiĢi” demektir (Devellioğlu, 2003: 409, 410). Klâsik Türk Edebiyatı Ģairleri toplum içinde önemli bir yere sahip olan dinî bayramları ve bayramlarda yaĢananları, birçok beyitte söz konusu etmiĢ; ancak özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde, kıta, gazel gibi nazım Ģekliyle yazılan Ģiirlerin bir kısmında belli baĢlı tema olarak iĢlemiĢlerdir. �3 Kasidelerin medhiye bölümünde, övülen kiĢinin nitelikleriyle bayram ve bayramlarda yaĢananlar arasında da çeĢitli yönlerden ilgi kurulmuĢtur. Edebî metinlerin çoğunda “bayram” yerine Arapça “„îd” („ıyd) kelimesi, Ramazan Bayramı için “„Îd-ı Fıtr, „Îd-i Sagîr, „Îd-i ġevvâl, „Îd-i Ramazân”, Kurban Bayramı için “„Îd-i Adhâ, „Îd-i Kurban, „Îd-i Ekber” gibi terkipler kullanılmaktadır. Kaside ve kıta nazım Ģekliyle yazılan idiyyelerde, bazen kısa “%Îdiyye Berây-ı Ferîdûn Beg, Kasîde-i „Îdiyye Berây-i Ġbrâhîm PaĢa”, bazen de “Kasîde-i %Îdiyye Der-Vasf-ı ġerîf-i Xudâvendigâr-ı Esbak Sultan Selîm Xan-ı Sâlic-i Magfûr, Kasîde-i %Îdiyye Der-sitâyîĢ-i Vezîr-i Ekrem Destûr-ı Mu%azzam Memdûhü‟l-Hasâ‟il Âsaf-ı 4âhib-favâ‟il Mahzar-ı %Avn-ı Ġlâhi Dâmâd-ı PâdiĢâhî Silahdâr %Ali PâĢâ Yeserallahu Bi‟l-Hayri Mâ-yürîdü Vema YeĢâ%” gibi uzun Farsça tamlamalardan oluĢmuĢ baĢlıklar bulunmaktadır (Sungurhan 2011: 20-21). Sâbit, kaside nazım Ģekliyle yazdığı Ģiirlerde kısa baĢlıkları kullanmayı tercih emiĢtir. Sâbit Divanı‟nda Ramazan ve Kurban Bayramı‟nı iĢleyen 5 kaside, 1 kıta, 1 tarih, 1 gazel ve 1 beyit bulunmaktadır. Divan‟da yer alan “%Ġdiyye Berây-ı Mehmed Efendi Kadı%Asker” (Mef‟ûlü Fâ‟ilâtü Mefâ‟îlü Fâ‟ilün) (1991: 178-180/K6), “%Îdiyye” (Fâ‟ilâtün Fâ‟ilâtün Fâ‟ilâtün Fâ‟ilün) (1991: 249-252/K32),“%Îdiyye Berây-ı Mehmed PaĢa 4adr-ı A%zam” (Mefâ‟ilün Fe‟ilâtün Mefâ‟ilün Fe‟ilün) (1991: 252-257/K33) baĢlıklı kasidelerin nesip bölümlerinde ve “Medh-i Hüseyin PaĢa Berây-ı Sulh-ı Nemçe (1110)” (Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilün) (1991: 284-291/K41) baĢlıklı kasidenin tegazzül kısmında Ramazan Bayramı‟ndan; “Kasîde Berây-ı Ġbrâhîm PaĢa” (Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün) (1991: 231-234/K21) baĢlıklı kasidenin nesip bölümünde ve 1 kıtada (Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilün) (1991: 543/Kt.18) Kurban Bayramı‟ndan; “Ebyât” baĢlığı altında 1 beyitte (Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilün) (1991: 561) hem Ramazan, hem de Kurban Bayramı‟ndan söz edilmektedir. “TârîH-i Sadaret-i ġeyHü‟l-Ġslâm Sâdık Efendi Def%a-i Saniye” (Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün Mefâ‟îlün) (Sâbit 1991: 341-342/T33) baĢlıklı tarih manzumesinde ve 1 Gazel‟de (Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilâtün Fe‟ilün) (Sâbit 1991: 418/G134) hangi bayramdan söz edildiği belirtilmemektedir. �4 Mübarek oruç ayıyla Ramazan Bayramı‟nın macerası çok eskidir (Sâbit 1991: 178/K6-82). Ramazan Bayramı‟nın önde gideni her zaman oruçtur; mutluluk ve neĢe bayramına rağbet edenler o yüzden daima gam orucu tutar (Sâbit 1991: 179/K6-193). Her yıl oruç ayından sonra gelen Ramazan Bayramı (Sâbit 1991: 257/K33-624), cömert eliyle oruç imsakının tılsımını bozar ve oruç zamanını bitirir (Sâbit 1991: 178/K6-75). “Ġftar yapmaya niyetlensen ne çıkar, bugün bayramın yemek yeme isteği orucun mizacını bozmuĢtur” (Sâbit 1991: 178/K6-26) denilerek iftara niyetlenilse bile bayramın geliĢiyle bunun son bulduğu belirtilir. Artık halk yanmıĢ oruç giysisini üstünden çıkarıp, bayram elbisesini giyer (Sâbit 1991: 253/K33-57). Bayramın geliĢi bütün cihanı mutlu ederken, her tarafa neĢe saçarken, oruç tutanları gamdan kurtarır (Sâbit 1991: 250/K32-18). Sâbit, Ramazan Bayramı‟nın Sünnilere ait bir bayram olduğunu da belirtir (Sâbit 1991: 253/K33109). Ramazan ayı “Arapların giydikleri hasırdan örülmüĢ bir baĢlık” olan “Ģebîke”ye, Ramazan Bayramı da Hümâ‟ya benzetilirken, “Her gece yıldızlar, gökyüzü tuzağına buğday saçar; bayram Hüması‟nın gölgesi Ramazan‟ın Ģebikesine düĢmez” denilir (Sâbit 1991: 178/K6-910). GüneĢin köçeklerinden ay yüzlü bayram güzeli, baĢında “âfitâbeli” bir Ģeb külahı ile kendini gösterir (Sâbit 1991: 178/K6-511). Eskiden bayramın geldiği Ramazan ayının bittiği gökyüzünde yeni ayın görünmesiyle anlaĢılırmıĢ. Bu âdete telmih yapılırken, hilalin ince görüntüsü, Ramazan ayından yeni çıkmasına bağlanır ve inceliğine ĢaĢılmaması gerektiği hüsn-i talil sanatıyla ifade edilir (Sâbit 1991: 178/K6-10, 1112). Ayrıca hilal, Ģehri dolaĢmaya çıkmıĢ, bir yıllık yoldan gelen bir güzele (Sâbit 1991: 178/K6-413), elinde tasıyla cömertlik kapısındaki bir bayram dilencisine (Sâbit 1991: 179/K6-2414) ve anahtara benzetilir (Sâbit 1991: 253/K33- 2 “Tenhâda bulsa yirdi hemân mâh-ı rûzeyi/Pek eskidür mübârek ile mâcerâ-yı %îd” “%Îd-i sürûra ragbet iden savm-ı gam tutar/Sâbit hemîĢe rûze olur pîĢivâ-yı %îd” 4 “Niteki devr ide her yıl fusûl-ı erba%ada/Te%âkub eyleye Ģehr-i sıyâmı gurre-i %îd” 5 “Minnet Cenâb-ı xakka ki imsâk-ı rûzenün/Bozdı tılısmını yed-i cûd ü seHâ-yı %îd” 6 “Ġftâra niyet itse n‟ola va%fı var biraz/BozmıĢ mizâc-ı savmı bu gün iĢtihâ-yı %îd” 7 “Çıkardı %âmme yankun libâsın üstinden/Xarîk-i rûze %akîbinde giydi câme-i %îd” 8 “%Îd geldi %âlem-ârâ kim cihânı Ģâd ider/Rûze-dârân-ı gamı endûhden âzâd ider” 9 “Libâsı hulle-i %Adn olsa Ģî%î-i nevrûz/Siyâb-ı sünnî-i %îde muhâldür taklîd” 10 “Dâm-ı sipihre dâne döker her gice nücûm/DüĢmez Ģebîke-i Ramavâna Hümâ-yı %îd‟ 11 “Farkında âfitâbeli bir Ģeb külâhı var/ġemsün kûçeklerinden imiĢ meh-likâ-yı %îd” 12 “Dün çıkdı çille-i Ramavândan %aceb midür/Lâgar görinse mâh-ı nahâfet-nümâ-yı %îd Görsen likâ-yı vâ%iz-i Ģehrün kıyâfetin/DönmiĢ cemâl-i rûzeye ol âĢinâ-yı %îd” 13 “ÇıkmıĢ kenâr-ı Ģehri temâĢâya mâh-ı nev/Yek-sâle râhdan geliyor dil-rübâ-yı %îd” 14 “1ann itme mâh-ı nev görinür bâb-ı cûdına/GelmiĢ elinde keĢkûli var bir gedâ-yı %îd” 3 �5 1315). Hilalin eğri görüntüsü, hüsn-i talil yoluyla külahını eğri giyen fitneye özenmeye bağlanırken, bayram oğlanının sade giyindiği söylenir (Sâbit 1991: 179/K6-1616). Felek bazen bayram hilalini, Hüsrev‟in kadehine, Ferhâd‟ın kazmasına çevirir; o yüzden mutlulukla eğlenilmesi tavsiye edilir (Sâbit 1991: 252/K32-3917). Hilal günden güne dairesini büyütür ve dolunay Ģeklini almaya baĢlar. Bu haliyle ekmeğe benzer (Sâbit 1991: 178/K6-618). Merhamet kâtibi, oruç mektubunun kurtuluĢunu, bayram gecesinin mürekkebiyle karalar ve bayramın geliĢi padiĢah fermanıyla bir meydanda halka duyurulur (Sâbit 1991: 253/K33-819). Ayrıca gökyüzünde bayram hilalinin görülmesiyle geceden türlü türlü hazırlıklar yapılır. Ramazan ayı boyunca içkiden uzak duran rintler, yasağın artık kalkacağı sevinciyle salaya baĢlar ve tövbeler bozulur (Sâbit 1991: 253/K33-1520). Bayram sabahı için geceden keyif verici bitkilerden yapılmıĢ “varaklı bayram gıdası” hazırlanır (Sâbit, 1991: 179/K6321). Yeniçerilerin üçüncü üç aylık maaĢları dağıtılmak üzere geceden mühürlenir (Sâbit, 1991: 252/K33-222); yeniçerilerle kale muhafazasına memur olanlara tahsis olunan ulufeyi gösteren belgeler düzenlenir (Sâbit 1991: 256/K33-5123). “Surre” “para kesesi, para çıkını” anlamına gelmekle birlikte eskiden hac zamanlarında padiĢah tarafından Mekke ve Medine‟ye her yıl gönderilen para ve hediyelere de denir (Devellioğlu, 1986: 1156). “Resîd”, “alınan bir paranın iadesiyle kaydının silinmesi, hesabın hükümsüzlüğüne dair edilen iĢaret” demektir (Devellioğlu, 1986:1064). “Oruç surresi dağıtan bayram veziri, felek defterine resid gurresi çeker” ifadesinden o dönemde vezirlerin surre dağıttıkları ve bir defterde iĢaretleyerek gösterdikleri anlaĢılmaktadır. Gökyüzünde beliren hilal, Ģekliyle koyulan bu iĢarete benzetilirken, Mekke‟ye gönderilen para ve hediyelere de telmih yapılır (Sâbit, 1991: 252/K33-124). 15 “Hilâl-i %îd degüldür bulundı miftâhı/Açıldı tâli%-i rindâna daHme-i CemĢîd” “Ol kec-külâh-ı fitneye taklîd idüp hilâl/Bayram pûrı sâdecik itmiĢ berây-ı %îd” 17 “Devlet ile %iĢret itsün tâ ki mâh-ı %îdi çarH/Gâh câm-ı Xüsrev ü geh tîĢe-i Ferhâd ider” 18 “Çok mı büyütse dâ+iresin gün-be-gün hilâl/Arturdı etmegin Ģeh-i zerrîn livâ-yı %îd” 19 “Necât-ı nâme-i savvamı münĢî-i rahmet/Mürekkeb-i Ģeb-i %îd ile eyledi tesvîd” 20 “%Ale‟s-sabâh salâlar virildi hîç degül/4âbûh-ı %îdde mazlûm-ı tevbe oldı Ģehîd” 21 “Encüm sabâh içün giceden hâvır eylemiĢ/Yârân-ı ehl-i keyfe varaklı gıdâ-yı %îd” 22 “Sitâre sanma gice kîseler mühürlendi/ReĢen mevâcibini virdi Halka %îd-i sa%îd” 23 “NeĢât-baHĢ ü latîf ü mümessek ü memhûr/Kızıl %akîdeye benzer gelen %atiyye-i %îd” 24 “Tagıtdı surre-i ecr-i sıyâmı Âsaf-ı %îd/Cerîde-i felege çekdi gurre-i râ%y-ı resîd” 16 �6 ġiirlerde övülen Kazasker Mehmet Efendi ile bayramın yüceliği arasında ilgi kurulurken, bayramın parlaklığı veya geliĢ nedeni ona bağlanılarak hüsn-i talil yapılır (Sâbit 1991: 179/K6-22, 2325). Bayram zamanında insanların birbirlerini üzmemeye, incitmemeye çalıĢmaları “sevgilinin amber kokusu saçan saçını rüzgâr dağıtır; onun dıĢında bu zamanda hiç kimse kimseyi üzmez, incitmez” ifadesiyle verilir (Sâbit 1991: 250/K32-1226). Bayramın yarattığı heyecan ve sevincin baĢında, herkesin eski giysilerini çıkarıp, yenilerini giymesi gelmektedir. Günümüzde olduğu gibi geçmiĢte de bayramın geliĢiyle birlikte yeni kıyafetler dikilmekte, temiz ve güzel giyinilmeye çalıĢılmaktadır. Bayramın geliĢiyle birlikte makama uygun yeni kıyafetlerin dikildiği “Lütuf terzisi, eski kula, bayrama layık makama uygun yeni bir bayram elbisesi dikerse çok değildir” (Sâbit 1991: 179/K6-2527) Ģeklinde söylenir. PadiĢahın yanı sıra (Sâbit 1991: 179/K6-1528), veziriazama beyaz altınla iĢlenmiĢ ipekli kumaĢtan kaftan (Sâbit, 1991: 254/K33-2629), vaizlere oruçlu insan yüzü gibi sarı renkli giysi (Sâbit, 1991: 178/K6-1130), sofulara da gül renkli kıyafetler dikilmektedir (Sâbit, 1991: 253/K33-431). Genç, yaĢlı herkesin bayramlıklarını giymesiyle dünya, Bayramiyye tarikatına mürid olmuĢ gibidir (Sâbit, 1991: 253/K33-932). ġeyhülislam da bayram sabahı fetva vermek üzere beyaz renkli samur kürkünü giyer (Sâbit 1991: 341/T33-133, 334). Kısacası bayram nedeniyle bütün divan ehline yeni kaftanlar hazırlanır. Selvi boylu güzellere bayramda beyaz boy elbisesinin çok yakıĢtığı da belirtilmektedir (Sâbit, 1991: 254/K33-2635). Bayram günü erkekler külahlarını eğri takarken (Sâbit, 1991: 179/K6-1636); güzeller saçlarını yaptırıp, yüzlerine makyaj 25 “4adru‟s-sudûr-ı Rûm Mehemmed Efendi kim/XorĢîd-i kadridür sebeb-i rûĢenâ-yı %îd O fâvıl-ı yegâne ki Zâtındadur bu gün/ġân ü Ģükûh-ı kadr ile %izz ü %ulâ-yı %îd” 26 “Bu zamândur kimseyi kimse perîĢân eylemez/Zülf-i %anber-bâr-ı dildârı iderse bâd ider” 27 “Xayyât-ı lutfı bende-i dirîne çok degül/Bir nev-libâs-ı mansıb iderse sezâ-yı %îd” 28 “Bildüm ki çâk-i sîne dikiĢ tutmadan kalur/Kesmemcedür o Ģâh-ı hüsünde kabâ-yı %îd” 29 “Beyâvlar yakıĢur yâre %îdde nitekim/Vezîr-i a%zama dibâ-yı zer-nigâr-ı sefîd” 30 “Görsen likâ-yı vâ%iz-i Ģehrün kıyâfetin/DönmiĢ cemâl-i rûzeye ol âĢinâ-yı %îd” 31 “Semen mecâbesi bir pîrehenle kalmıĢ idi/Giyindi gül gibi erbâb-ı tekye-i tecrîd” 32 “Sefîd câme-i %îdiyye giydi pîr ü cevân/Cihân tarîka-i Bayrâmîyâna oldı mürîd” 33 “Yine hem-reng-i subh-ı %îd iftâ kürkini giydi/Bu gün teĢrîf idüp Sâdık Efendi sadr-ı fetvâyı” 34 “Beyâza kablı semmûr itdi her engüĢt-i mûy ile/ġeb-i kadr-i keremle subh-ı %îd-i lutfa îmâyı” 35 “Beyâvlar yakıĢur yâre %îdde nitekim/Vezîr-i a%zama dibâ-yı zer-nigâr-ı sefîd” 36 “Ol kec-külâh-ı fitneye taklîd idüp hilâl/Bayram pûrı sâdecik itmiĢ berây-ı %îd” �7 yapmakta (Sâbit, 1991: 254/K33-2137), gerdanlık takmakta (Sâbit, 1991: 256/K33-5338); çocuklar genelde kırmızı renkli giysiler giymektedir (Sâbit 1991: 252/K33-339). Bayram sabahı, bayram namazından önce minarelerde belli makamlarda Arapça niyaz ilahileri söylenmekte (Sâbit, 1991: 253/K33-1540, 1841); sala verilmekte ve Bayram salasına rintler de katılmakta (Sâbit 1991: 178/K6-1242) ve Kur‟ân okunmaktadır (Sâbit 1991: 254/K33-3043). Îdiyyelerde, o dönemlerde düzenlenen resmî bayram törenleri de edebî bir üslûpla tasvir edilir. Tören, sabahtan bayram alayının padiĢahla birlikte bayram namazını kılmak için bir camiye gitmesiyle baĢlar ve namazdan sonra vaiz, halka dini öğüt verir (Sungurhan 2011: 51-55). Sâbit, camiden çıkan bayram alayının, padiĢahla bayramlaĢmak üzere düzenlenen alana geldiğinden (Sâbit, 1991: 178/K6-1) ve huĢu dudağı ile padiĢahın temiz eteğini öptüklerinden söz eder (Sâbit 1991: 256/K33-5544; 257/K33-6345). O dönemde “merhaba” diyerek bayramlaĢıldığı “merhabâ-yı „îd” tamlamasıyla verilir. Ayrıca padiĢah bayram günü zengin, fakir bütün halka ziyafet vermekte (Sâbit, 1991: 250/K32-846; 256/K33-57, 5847) ve sofra sınırsız sayıda yiyeceklerle donatılmaktadır. Bu durum edebî bir üslupla “Bayram meydanına, bayram sultanının sofrası yer yer döĢendi” Ģeklinde telmih yapılarak ifade edilir (Sâbit 1991: 178/K6-148). Oruçtan yanmıĢ gönüllerin harareti (Sâbit, 1991: 253/K33-749) bol bol içilen Ģerbetlerle giderilir (Sâbit, 1991: 179/K613). ÂĢıklar da bayram zamanında Ģerbet yerine kendi gönül kanlarını içerler (Sâbit 1991: 179/K6-1350). Resmî bayram töreninin dıĢında bayram sabahı, herkes birbiriyle tokalaĢmakta, dost ve akrabalar karĢılıklı birbirlerini ziyaret etmekte; bayramlaĢırken öpüĢülmekte ve 37 “Virince mâĢıta ruHsâr-ı yâre zînet-i %îd/ġikenc-i turreye sarmıĢdı Ģâne-i teĢdîd” “O çevresindeki zer-halka bend-i zencîri/Ġder kim olsa mahabbet kılâdesin taklîd” 39 “Degül %akîde zer-i sürH geldi câme-bahâ/%Iyâl-ı rûzenün itdi libâsını tecdîd” 40 “%Ale‟s-sabâh salâlar virildi hîç degül/4âbûh-ı %îdde mazlûm-ı tevbe oldı Ģehîd” 41 “4abâh olınca ilâhîye sokdılar rindi/Müte+ezzinân-i Ģeb-i %îd virdiler temcîd” 42 “Rindün safâ-yı %iĢreti öldürdi zâhidi/Her gûĢeden gelür nagamât-ı salâ-yı %îd” 43 “Vücûh-Hân-ı kıra%ât-ı xavret-i Kur+ân/Girih-güĢâ-yı rivâyât-ı turra-ı tecvîd” 44 “Rüsûm-ı %îddeki merhabâ vazîfesinün/Degüldi ref%î geçen rûzgâra emr-i ba%îd” 45 “Leb-i HuĢû% ile dâmân-ı pâkin itsün bûs/Gelen mübârekî-i %îde bendegân-ı reĢîd” 46 “Ol Süleymân mı degül kim da%vet-i cânân idüp/Xânesin %iĢret-geh-i hûbân-ı perî-zâd ider” 47 “YetiĢmeseydi fakire nevâl-i ihsânun/Ne taĢlar yedirürdi bu rûzgâr-ı Ģedîd %Ġlâcı güc beredür sadme-i gazel ammâ/Senün muĢamma%-ı lutfun olur olursa müfîd” 48 “Yer yer döĢendi %arsa-i mihmân-sarây-ı %îd/Çıkdı simât-ı Hüsrev-i fermân-revâ-yı %îd” 49 “Yanık yüreklere su sepdi Ģerbet-i mînâ/Ciger harâretini savmun eylede tebrîd” 50 “Devrinde pâdiĢâh-ı gamun iç Hazîneden/Xûn-âb-ı dildür %âĢıka Ģerbet bahâ-yı %îd” 38 �8 âĢıkların bunu düĢündükçe bayram ettikleri vurgulanmaktadır (Sâbit 1991: 561/B7951). Bayramda sevgilisiyle bayramlaĢan âĢık, kendi eliyle ocağına ateĢ düĢürür (Sâbit 1991: 179/K6-1452). Ancak sevgili, âĢığa inat “rakip” olarak görülen baĢkalarıyla kol kola gezip dolaĢmakta (Sâbit 1991: 179/K6-17, 1853); daha fazla yakınlık kurarak, lâle (kırmızı değerli taĢa) benzeyen dudağını öptürmektedir. KarĢılıklı yapılan ziyaretlerde gülsuyu (Sâbit 1991: 254/K33-2454) ve Ģerbet ikram edilmekte, çocukların ellerindeki ĢiĢelere Ģekerli Ģerbetler koyulmakta (Sâbit 1991: 253/K33-755); bayram hediyesi olarak kızıl akide Ģekerleri verilmektedir (Sâbit, 1991: 256/K33-5156). Kurban Bayramı‟nın geliĢi de yine Ramazan Bayramı‟nda olduğu gibi büyük bir sevinçle karĢılanmakta ve gam giderici eğlence toplantıları düzenlenmektedir. (Sâbit 1991: 231/K21-7, 857). Cuma gününe denk gelen Kurban Bayramı için “%îd-i ekber” tamlaması kullanılmaktadır. Eğer Kurban Bayramı cumaya denk gelmiĢse halk arasında daha da büyük bir sevinç yaratmaktadır (Sâbit 1991: 231/K21-1; 254/K33-2758). Ġnsanları her türlü sıkıntı ve kederden kurtaran bayram yeme, içme ve eğlenceyi de beraberinde getirmektedir. Kurban bayramında da ziyafet verilmekte, kurban eti dağıtılmaktadır (Sâbit 1991: 543/Kt1859). “Ne kadar hoĢ ki sefa verici, gam giderici bir zaman; bütün dünyayı Ģöyle bir yoklansa hüzünden, kederden bahseden, ağlayan bir kiĢi bile bulunmaz diyerek” bayramın büyük bir sevinçle karĢılanmasına telmih yapılır. Eğer ağlayan bir kimseden söz edilecekse o da eğlence meclisinde çalan uddan baĢkası değildir (Sâbit 1991: 250/K3210,1160). Klasik Türk Ģiirinde rint (gönül ehli), zahit (ham sofu) çatıĢması her zaman söz konusudur. Zahitler, bayramın geliĢiyle birlikte kendini yeme, içme ve eğlenceye veren rintlerin sefa ve mutluluk içindeki halinden rahatsızlık duyar. Çünkü rintler bayramın geliĢine en çok sevinenler arasındadır. Bayramın geliĢiyle birlikte içki içmenin vakti 51 “Birin alduk dahi bir bûseye ikdâm iderüz/Biz de bu %akl ile yılda iki bayrâm iderüz” “Kendü eliyle âteĢ urur Hânümânına/%ÂĢık iderse dilber ile merhabâ-yı %îd” 53 “Kim dirdi la%l-i nâbını agyâra emdürür/Bozdı benüm akîdemi ol bî-vefâ-yı %îd Agyâr koltugında o ĢûHun vebâ gibi/Dil-Hastegân-ı %ıĢka mübârek belâ-yı %îd” 54 “Gül-âb-ı %îd ile yur dest-i nermini zâlim/Mukaddemâtın idüp merhabâsınun temhîd” 55 “Tehî zücâce-i sıbyâna sükkerî Ģerbet/Bize %akîde-i eZvâk ü meĢreb-i tevhîd Yanık yüreklere su sepdi Ģerbet-i mînâ/Ciger harâretini savmun eylede tebrîd” 56 “Bayram hediyesi olarak kızıl akidenin verildiği/NeĢât-baHĢ ü latîf ü mümessek ü memhûr” 57 “Ta‟âla‟llâh zihi Ģevk-i sürûr-efvâ-yı %âlem kim/Cihân oldı bugün rûz-ı neĢâtun Ģâd ü mesrûrı XôĢâ te+cîr-i sahbâ-yı tarab kim ta%ne-sâz itdi/xarîm-i bâg-ı %adnün kâsırâtü‟t-tarf olan hûrı” 58 “Sepîde-i seher-i %îd-i ekber-i Ġslâm/Beyâv-ı subh-ı sa%âdet-demîde-i tevhîd” 59 “Ebu-ceddiyle tefâhur itmek/Nakd-i gayri sayıvirmek gibidür %Îd-i adhâda ziyâfet itmek/Halka kurbân payı virmek gibidür” 60 “xabbeZâ hengâm-ı gam-fersâ HôĢâ vakt-i safâ/Yoklasan dünyâyı yokdur nâm-ı hüznî yâd ider Bu fasılda girye eyler yok meger ol kimse kim/Mest iken meclisde gûĢ-ı nagme-i %avvâd ider” 52 �9 gelmekte (Sâbit 1991: 250/K32-261); eğer içilmezse gönülde cehennem ateĢi yanmaktadır (Sâbit 1991: 250/K32-462). Düzenlenen bu eğlencelerde sohbetler düzenlenmekte (Sâbit, 1991: 250/K32-11), ud taksimi yapılmakta (Sâbit, 1991: 250/K32-1163), dans edilmekte ve Ģarkılar söylenmekte (Sâbit, 1991: 250/K32-1364; 253/K33-1665); özellikle Bûselik makamı çalınmaktadır (Sâbit 1991: 286/K41-23, 2466). Bayram neĢesi içinde bayram meydanına giden Sâbit, öyle baĢıboĢ dolaĢırken (Sâbit, 1991: 179/K6-2667), birbirine sarılarak yürüyen âĢıkları görür (Sâbit, 1991: 179/K6-1868). Ġstanbul‟un her semti, mesire yerleri, cennet elbiseli gılmana benzeyen güzellerle, cenneti kıskandıracak derecede güzelleĢir (Sâbit, 1991: 254/K33-1969). “Cennetin bekçisi Rıdvan bile cihanı bu Ģekilde görseydi kıskanırdı” diyerek mübalağa yapılır (Sâbit 1991: 250/K325, 670). Bayram yerinde kurulan dönme dolaplara ve salıncaklara babasıyla birlikte dolaĢmaya gelen çocuklar veya yetiĢkinler binmekte (Sâbit, 1991: 254/K33-2271); dostlarla gezintiye çıkılmakta; keyif verici sohbetler yapılmaktadır (Sâbit, 1991: 418/G134-1, 272). Gündüzün dıĢında gecede bayram meydanında eğlenildiği, havai fiĢeklerin atıldığı “Gökyüzünde görülen kayan yıldız değil, o gece gökyüzüne doğru atılan cirittir” (Sâbit 1991: 255/K33-4573) ifadesiyle verilmektedir. Sâbit, bayram Ģiirini yazarken içinde bulunduğu ruh halini “Gönül çeken kalemin, mana meclisinde bu arzu ile dans edip, yeni bir Ģiir yazar” sözleriyle dile getirir (Sâbit 1991: 250/K32-1374) ve kendi Ģiirini gökyüzü hilalinin kulağının küpesine benzetir. ġiirini bir nakıĢ gibi iĢlediğini, Mânî‟nin ve Behzâd‟ın kendisine yetiĢemeyeceğini mübalağalı bir Ģekilde söylerken, onların nakkaĢtaki ustalıklarına telmih yapar. Ayrıca Ģiirdeki baĢarısını anlatabilmek için kendisini mana sarrafına benzetir ve “Akıl sahibi tüccarların onu paha 61 “Geldi ol devr-i ferah-rîz-i neĢât-engîz kim/Rind-i savm-endîĢ-i gamdan mihneti ib%âd ider” “Geldi ol vakt-i Ģekîbâ-sûz-ı cân-ı mey-keĢân/Ġçmese gönlünde sad nâr-ı cahîm îkâd ider” 63 “Bu fasılda girye eyler yok meger ol kimse kim/Mest iken meclisde gûĢ-ı nagme-i %avvâd ider” 64 “Bezm-i Hâss-ı ma%nîde bu Ģevk ile rakkâs olup/Xâme-i dil-keĢ-nevâ bir Ģi%r-i ter inĢâd ider” 65 “Derûn-ı halka-ı meyde Horus deper Ģimdi/Kanı o taHta depen mest-i ceZbe-i taklîd” 66 “ %Îddür sulh olalum tîg-i nigâhunla didüm/Didi ey dil-Ģude sag olana her gün bayrâm 4ulh idüp %âĢık ü ma%Ģûkı öpüĢdürmiĢler/Bûselikdür çalınan meclis-i ülfetde makâm” 67 “Herkes kadem-be-vâdî-i her kûçe-i ümîd/Ben serseri-revende-i sahn-ı fevâ-yı %îd 68 “Agyâr koltugında o ĢûHun vebâ gibi/Dil-Hastegân-ı %ıĢka mübârek belâ-yı %îd” 69 “Sitânbulun yine her semti reĢk-i cennetdür/BehiĢt-i câmeli gılmân-ı hûr oldı bedîd” 70 “Geldi ol mevsim ki reĢk-i rind-i dürd-âĢâm ile/Mey-kede pîrâmenin menzil-geh-i zühhâd ider ġöyle revnak buldı teĢrif-i kudûmiyle cihân/Dinse reĢk-i bâg-ı Rıdvândur kim istib%âd ider” 71 “4akın idüp yine seyr-i salıncagı dôlâb/O serv-i nâzı salındurmasun rakîb-i pelîd” 72 “Seyr-i %îde çıkarup hem-dem-i ahbâb iderüz/%Îdi ol servi salundurmaga dôlâb iderüz Ne asl-ı câm ile mestüz saded-i sohbetde/Biz de keyfiyyeti ol âfete iĢrâb iderüz” 73 “Felekde âteĢ-i perrende-i Ģihâb degül/Elinden atdı gice menzil-i sipihre cirîd” 74 “Bezm-i Hâss-ı ma%nîde bu Ģevk ile rakkâs olup/Xâme-i dil-keĢ-nevâ bir Ģi%r-i ter inĢâd ider” 62 �10 biçilemeyecek kadar değerli olan irfan kumaĢına nakkâd ettiklerini” söyler. “Nakkâd” “paranın kalpını sağlamından ayıran; bir Ģeyin iyisini kötüsünden ayıran; tenkitçi” anlamlarına gelecek Ģekilde tevriyeli kullanılır. Ayrıca kendisini, Tehemten‟e, Rüstem‟e ve GeĢvâd‟a benzeterek onların hikâyelerine telmih yapar (Sâbit 1991: 251/K32-18, 19, 20, 2175). Sâbit, “Temiz zihin öğrencime, bu övgüler çok mudur; Cebrail bu kabiliyetime hizmet eder” diyerek kendisini övmeye devam eder ve nükteli söyleyiĢe sahip olduğunu tekrarlar. Kendisini mucize nefesli Ġsâ peygambere benzetirken, her sözünü dokuz felekte Allah‟a en yakın meleklerin sürekli tekrarladığını söyler ve mübalağa yapar (Sâbit 1991: 251/K32-22, 23, 2476). Sâbit, kendisini Acem Ģairlerinden Urfî-i ġirâzî‟ye benzetirken, güzel sanat yaptığını da söylemekten geri kalmaz (Sâbit 1991: 251/K32-2677). Nükteli kalem dokuyucusu olan Ģair, mâdihin vasıflarını yeni kumaĢa benzeyen Ģiiriyle süslediği için herkes gibi ihsan ve lütuf beklentisi içerisindedir. “Herkes istek sofrasının yiyeceklerinden faydalanmıĢ; hediye padiĢahından bana bayram nağmesi yok” denilirken, padiĢahın veya ileri gelen devlet adamının huzurunda okunan bayram Ģiirinin karĢılığında hediye alınıp, verildiği anlaĢılmaktadır (Sâbit 1991: 179/K6-2078). ġair kendisine yapılan iltifatlar karĢısında kul olduğunu, hediye olarak altın gerdanlığın verildiğini (Sâbit 1991: 256/K33-4979); eğer bu hediyeler olmasaydı inatçı feleğin ona bir Ģey vermeyeceğini söyler (Sâbit 1991: 256/K33-5680). Hayatının bir evresinde devlet kapısından uzak olduğu anlaĢılan Sâbit‟in tekrardan bir makama getirilmeyi talep ettiği de görülmektedir (Sâbit 1991: 234/K21-39, 40, 41, 4281). Sâbit, övdüğü Ġbrahim PaĢa‟nın merhamet bakıĢlarını, vatanından ayrı düĢmüĢ, garip kalmıĢ kendisinden eksik etmemesini ve lütufta bulunmasını ister (Sâbit 1991: 233/K21-3682; 234/K21-3883); padiĢahın veya o 75 “Sâbitâ bu gevher-i nâ-süfte-i nazmum felek/Zîver-i gûĢ-ı hilâl-i çarH-ı bî-bünyâd ider Ben o nakkâĢ-ı suver-pîrâ-yı deyr-i ma%nîyüm/Ġtdügüm nakĢı ne Mânî vü ne Hôd Bihzâd ider Ben o sarrâf-ı ma%ânîyüm ki tüccâr-ı Hired/Bî-bahâ kâlâ-yı %irfâna beni nakkâd ider Ben o Sührâb-ı Tehemten-zûr-ı sahn-ı dâniĢem/Kıldugum kârı ne Rüstem itdi ne GeĢvâd ider” 76 “Bu temeddüh çok mıdur Ģâgird-i Zihn-i pâküme/Xidmet-i üstâd-ı rûhü‟l-kuds isti%dâd ider Ol edîb-i dâniĢ-i âmûz-ı debistân-ı hüner/Xâce-i sad fenn-i %akla nükteler îrâd ider Ol suhen-senc ü Mesîhâ-nutk-ı mu%ciz-dem k‟anun/Her sözin Kerrûbiyân-ı nüh-felek evrâd ider” 77 “Xavret-i üstâd-ı %Urfî-rütbe kim endîĢesi/%Akl-ı evvel gibi sad sun%-i bedî% îcâd ider” 78 “Herkes nevâl-i sofra-i HâhiĢle müstefîd/Xân-ı %atiyyeden bana mâfiĢ nevâ-yı %îd” 79 “Kul eyledün beni envâ%-ı iltifâtun ile/Kılâde-i zer-i ihsânun oldı ribka-ı cîd” 80 “%Atiyyen olmasa hem-seng-i kefe-i ihsân/DiĢine taĢ mı virür Ģâ%irün sipihr-i %anîd” 81 “Nice demdür ki Hâk-i âsitânuna mülâzımdur/Çeküp me+Zûn-ı %azl ü infisâli baHt-ı magdûrı Kavâ kıl hâcetin mansıbla makviyyü‟l-merâm eyle/Virüp bir kıt%a fermân-ı celîlü‟Ģ-Ģân-ı mastûrı Yeter Sâbit suHen Hatm oldı hengâm-ı du%âdur bu/Dem-i Hatm-i suHende Hôd bilürsin de+b-i cumhûrı Nitekim nîrû-yı tevfîk ile bir sadr-ı dânâ-dil/Gezend-i fitneden hıfz eyleye bir mülk-i ma%mûrı” 82 “Nigâh-ı merhametle bir nazar kıl ber-murâd eyle/Garîb illerde kalmıĢ bu vatandan dûr ü mehcûrı” 83 “Yed-i tûlâ-yı ihsânunla ref% it gerd-i mihnetden/Ayaklandur biraz bu Hâk-i fakr-üftâde rencûrı” �11 dönemin ileri gelenlerinin eĢiğinin toprağının öpülmesi âdetine telmih yapar (Sâbit 1991: 179/K6-2184). Kaside nazım Ģekliyle yazılan îdiyyelerin sonunda bayrama uygun dualar da yer almaktadır. Sâbit, dua bölümüne geçileceğini “Övgü kumaĢının istifini bozma; artık sözü bitirelim”; “Dua vakti geldiği için niyaz elini kaldır” (Sâbit 1991: 180/K6-2785); “Saygı ile durumuna dualer eyleyelim, sağlam ve temiz gönlümüzle yalvaralım” (Sâbit 1991: 256/K33-59, 6086) gibi ifadelerle haber verir ve “Allah, yüce divanını daim etsin” (Sâbit 1991: 257/K33-6487); “Allah her gününü bayram etsin” (Sâbit, 1991: 180/K6-28); “Yüce Allah her sabahı ve akĢamı bayram günü etsin” (Sâbit 1991: 180/K6-2888) Ģeklinde dua ve temennilerde bulunur. Sonuç olarak Sâbit, Divan‟ında yer alan îdiyye temalı Ģiirlerinde dinî bayramların herkesi mutlu ettiğini; özellikle oruç tutanların Ramazan Bayramı‟nın geliĢine daha çok sevindiğini; bayram zamanının gökyüzünde hilale bakılarak anlaĢıldığını; bayram fermanının düzenlendiğini, sancak asıldığını; camilerde geceden sala verilmeye baĢlandığını; Arapça ilahilerin okunduğunu ve ertesi gün ikram edilmek üzere yiyecek ve içeceklerin hazırlandığını; insanların birbirlerini incitmemeye çalıĢtığını; küslerin barıĢtığını; bayrama özel giysilerin dikildiğini; resmî bayram töreninin düzenlendiğini; padiĢahla bayramlaĢmanın dıĢında halkın kendi arasında bayramlaĢtığını ve padiĢahın halka ziyafet verildiğini; çeĢitli eğlencelerin ve sohbetlerin yapıldığını; sevgililerin sarmaĢ dolaĢ gezintiye çıktığını; bayram meydanında müzik dinlendiğini, dans edildiğini, çocuk ve yetiĢkinler için dönme dolapların, salıncakların kurulduğunu, gece de bu eğlencelere devam edildiğini edebi bir üslupla okuyucuya aktarmaktadır. Ayrıca Sâbit, kaside nazım Ģekliyle yazmıĢ olduğu bayram Ģiirlerinin methiye bölümünde övdüğü kiĢinin yüceliğiyle bayram arasında ilgi kurmakta; fahriye bölümünde Ģairliğini övmekte ve beklentilerini, yapılan ihsan karĢısındaki minnettarlığını dile getirmekte; dua bölümünde bayrama uygun dua ve temennilerde bulunmaktadır. 84 “Rahm itse bâri halüme ol kıble-i kirâm/Kim Hâk-i âsitânesidür bûse-câ-yı %îd” “Kaldur kef-i niyâzı du%â vaktidür gönül/Makbûl olur Hulûs ile olsa du%â-yı %îd” 86 “KumaĢ-ı menkabetün bozma istifin Sâbit/Zamânıdur çekelüm teng-i güft ü gûyâ Ģerîd Du%âlar eyliyelüm Ģartına ri%âyet ile/Ġdüp tavarru%ı iHlâs-ı kalb ile te+kîd” 87 “Rivâk-ı %âlî-i dîvân-Hâne-i câhın/Xudâ sütûn-ı devâm ile eyleye taHlîd” 88 “ġâm u seherde xavret-i Mevlâdan iste kim/Her subh ü Ģâmın ide sabâh ü mesâ-yı %îd” 85 �12 Bütün bunlar bize, Klâsik Türk Edebiyatı Ģairlerinin doğrudan olmasa da dolaylı bir Ģekilde kültür aktarımında önemli rol oynadığını, kendi dönemine yabancı kalmadığını açıkça göstermektedir. Kaynaklar DEVELLĠOĞLU, Ferit (1986), Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi. SÂBĠT (1991), Bosnalı Alaeddin Sabit, Divan, (hzl. Turgut Karacan), Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları. SUNGURHAN, Aysun (2011), Klasik Türk Edebiyatında Îdiyye-Bayram Şiirleri (İnceleme-Şiirler), Ankara: Grafiker Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2000 Title A name given to the resource BOSNALI SÂBİT DİVANI’NDA RAMAZAN VE KURBAN BAYRAMI Author Author SUNGURHAN, Aysun Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Bosnalı Sâbit, idiyye / bayram şiirleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı. ÖZET Klâsik Türk Edebiyatı şairleri, şiirlerinde içinde yaşadıkları toplumun sosyal ve kültürel hayatını, bağlı bulundukları edebiyatın kurallarına uyarak sanatsal bir üslûpla işlemişlerdir. Türk toplumunda önemli bir yere sahip olan Ramazan ve Kurban Bayramı, özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde olmak üzere gazel, kıta gibi nazım şekilleriyle yazılan idiyyelerde (bayram şiirlerinde) belli başlı bir tema olarak ele alınmaktadır. XVII. yüzyıl şairi Bosnalı Alaeddin Sâbit’in Divanı’nda da Ramazan ve Kurban Bayramıyla ilgili bilgiler vardır. Bildirinin amacı, eski dönemlerdeki bayram anlayışının, düzenlenen tören, oyun ve eğlencelerin bayram şiirlerine nasıl yansıdığını belirlemektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/43b12a72f6eb51d233223d2c9c110860.docx ab2418c483fa248d5307405da3a9f3d6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d7b4795bf5a39a999f236eb1cc615e1e.pdf 1dee5a48b1c67c8c609e70cfdf9746d5 PDF Text Text BOSNALI SÂBİT DİVANI’NDA RAMAZAN VE KURBAN BAYRAMI Aysun SUNGURHAN Kırıkkale Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Kırıkkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Bosnalı Sâbit, idiyye / bayram şiirleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı. ÖZET Klâsik Türk Edebiyatı şairleri, şiirlerinde içinde yaşadıkları toplumun sosyal ve kültürel hayatını, bağlı bulundukları edebiyatın kurallarına uyarak sanatsal bir üslûpla işlemişlerdir. Türk toplumunda önemli bir yere sahip olan Ramazan ve Kurban Bayramı, özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde olmak üzere gazel, kıta gibi nazım şekilleriyle yazılan idiyyelerde (bayram şiirlerinde) belli başlı bir tema olarak ele alınmaktadır. XVII. yüzyıl şairi Bosnalı Alaeddin Sâbit’in Divanı’nda da Ramazan ve Kurban Bayramıyla ilgili bilgiler vardır. Bildirinin amacı, eski dönemlerdeki bayram anlayışının, düzenlenen tören, oyun ve eğlencelerin bayram şiirlerine nasıl yansıdığını belirlemektir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1950 Title A name given to the resource BOSNALI SÂBİT DİVANI’NDA RAMAZAN VE KURBAN BAYRAMI Author Author SUNGURHAN, Aysun Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Bosnalı Sâbit, idiyye / bayram şiirleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı. ÖZET Klâsik Türk Edebiyatı şairleri, şiirlerinde içinde yaşadıkları toplumun sosyal ve kültürel hayatını, bağlı bulundukları edebiyatın kurallarına uyarak sanatsal bir üslûpla işlemişlerdir. Türk toplumunda önemli bir yere sahip olan Ramazan ve Kurban Bayramı, özellikle kasidelerin nesib bölümlerinde olmak üzere gazel, kıta gibi nazım şekilleriyle yazılan idiyyelerde (bayram şiirlerinde) belli başlı bir tema olarak ele alınmaktadır. XVII. yüzyıl şairi Bosnalı Alaeddin Sâbit’in Divanı’nda da Ramazan ve Kurban Bayramıyla ilgili bilgiler vardır. Bildirinin amacı, eski dönemlerdeki bayram anlayışının, düzenlenen tören, oyun ve eğlencelerin bayram şiirlerine nasıl yansıdığını belirlemektir. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d3086c3c7cdd18ca81106f2114fa6f52.pdf 61b8c9afc8f348b0cde2add26d095703 PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 BOSNAVÎ MEHMED NECÎB’İN SÜBHA-YI SIBYÂN ŞERHİ HEDİYYETÜ'L-İHVÂN'ININ ÜSLÛB VE METOD AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Atabey KILIÇ Erciyes Üniversitesi, Kayseri / Türkiye Muhammet KAYA Erciyes Üniversitesi, Kayseri / Türkiye Anahtar Kelimeler:Klâsik Türk Edebiyatı, manzum sözlük,Sübha-yı Sıbyân,Hediyyetü’l-İhvân. ÖZET Manzum sözlükler genellikle bugünkü ilköğretim seviyesine denk gelen çocukların Türkçe kelimelerin Arapça ve Farsça karşılıklarını öğrenebilmeleri için kaleme alınmış eserlerdir. Bu eserlerin faydaları arasında çocukların aruz bilgisini pekiştirmeleri de bulunmaktadır. Klâsik Türk Edebiyatı alanında tespit edebildiğimiz kadarıyla 50’den fazla manzum sözlük vardır. Yakın zamana kadar yapılan çalışmalara baktığımızda manzum sözlük şerhlerinin göz ardı edildiğini görmekteyiz. Hâlbuki Klâsik Türk Edebiyatı’nda manzum sözlük şerhleri ayrıca ilgilenilmesi gereken eserlerdir. Bizim bu çalışma ile amacımız şârihin bir manzum sözlük şerhi olan Hediyyetü’l-İhvân’daki üslûbu ve metodu hakkında bilgi vermek olacaktır. Çalışma çerçevesinde manzum sözlüklerden söz edilecek, bunların Klâsik Türk Edebiyatı’ndaki yeri ve önemi üzerinde durulacaktır. Ardından Hediyyetü’l-İhvân ve şârihi ile ilgili bilgiler verilecek, Hediyyetü’l-İhvân üslûb ve metod yönünden değerlendirilecektir. Hediyyetü’l-İhvân manzum sözlüklerimizden Sübha-yı Sıbyân’ın şerhidir. Türkçe-Arapça manzum sözlüklerimizden Sübha-yı Sıbyân özellikle 19.yy.da sıbyân mekteplerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Sübha-yı Sıbyân şerhi olan Hediyyetü’l-İhvân Bosnavî Mehmed Necîb tarafından yazılmış ve 18401903 yılları arasında 6 kez basılmıştır. Eserde yazar geleneksel şerhlerde olduğu gibi önce metni vermekte, ardından metinle ilgili gramer bilgilerini sıralamakta ve bu konu ile alâkalı söyleyebileceği başka türlü ne varsa onları eklemektedir. Key words: Classical Turkish Literature, verse dictionary, Sübha-yı Sıbyân, Hediyyetü’l- İhvân. 58 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 ABSTRACT Verse dictionaries were written for primary school students to teach meaning of Turkish words in Arabic and Persian. This work utilities for children is giving more prosody knowledge. We saw that the number of verse dictionaries in Classical Turkish Literature is more than 50. If we look at sources we see that verse dictionaries’ commentaries are not studied. However, in Turkish Literature it is important to study verse dictionaries’ commentaries. Our aim with this study is giving information about Hediyyetü’l-İhvân its author’s working and method in it. In this study we will be mentioned about verse dictionaries, we will focus on their places and significance in Classical Turkish Literature. Then will be given the information about Hediyyetü’lİhvân and its author, Hediyyetü’l-İhvân will be evaluated in terms of wording and method. Hediyyetü’l-İhvân is the commentary or verse dictionary Sübhayı Sıbyân. It is an Turkish- Arabic verse dictionary and used as a text book at primary schools especially in 19th century. Hediyyetü’l-İhvân, commentary of Sübha-yı Sıbyân was written by Bosnavî Mehmed Necîb and it was published 6 times between 1840-1903. Writer gives text as in traditional commentary books then gives information about text grammar knowledge and adds every thing about this subject. OSMANLI DEVLETİ VE ORTA ASYA HANLIKLARI ARASINDA YAZMA ESERLER TAKASI: SÖMÜRGECİ GÜÇLERE KARŞI MANEVİ MİLLİ BİRLİK Dilorom HAMROEVA Özbekistan Bilimler Akademisi, Dil ve Edebiyat Enstitüsü/Özbekistan Anahtar Kelimeler: Osmanlı Dönemi Yazma Eserleri, Orta Asya ile alakalar, kitap takası. ÖZET Özbekistan’daki Anadolu sahasına ait yazma eserler ve bazı tercümelerin çoğunluğu XVIII-XX. Yüzyıllar arasında Osmanlı Devleti Sultanları ve Orta 59 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2721 Title A name given to the resource BOSNAVÎ MEHMED NECÎB’İN SÜBHA-YI SIBYÂN ŞERHİ HEDİYYETÜ'L-İHVÂN'ININ ÜSLÛB VE METOD AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Author Author KILIÇ, Atabey KAYA, Muhammet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler:Klâsik Türk Edebiyatı, manzum sözlük,Sübha-yı Sıbyân,Hediyyetü’l-İhvân. ÖZET Manzum sözlükler genellikle bugünkü ilköğretim seviyesine denk gelen çocukların Türkçe kelimelerin Arapça ve Farsça karşılıklarını öğrenebilmeleri için kaleme alınmış eserlerdir. Bu eserlerin faydaları arasında çocukların aruz bilgisini pekiştirmeleri de bulunmaktadır. Klâsik Türk Edebiyatı alanında tespit edebildiğimiz kadarıyla 50’den fazla manzum sözlük vardır. Yakın zamana kadar yapılan çalışmalara baktığımızda manzum sözlük şerhlerinin göz ardı edildiğini görmekteyiz. Hâlbuki Klâsik Türk Edebiyatı’nda manzum sözlük şerhleri ayrıca ilgilenilmesi gereken eserlerdir. Bizim bu çalışma ile amacımız şârihin bir manzum sözlük şerhi olan Hediyyetü’l-İhvân’daki üslûbu ve metodu hakkında bilgi vermek olacaktır. Çalışma çerçevesinde manzum sözlüklerden söz edilecek, bunların Klâsik Türk Edebiyatı’ndaki yeri ve önemi üzerinde durulacaktır. Ardından Hediyyetü’l-İhvân ve şârihi ile ilgili bilgiler verilecek, Hediyyetü’l-İhvân üslûb ve metod yönünden değerlendirilecektir. Hediyyetü’l-İhvân manzum sözlüklerimizden Sübha-yı Sıbyân’ın şerhidir. Türkçe-Arapça manzum sözlüklerimizden Sübha-yı Sıbyân özellikle 19.yy.da sıbyân mekteplerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Sübha-yı Sıbyân şerhi olan Hediyyetü’l-İhvân Bosnavî Mehmed Necîb tarafından yazılmış ve 1840- 1903 yılları arasında 6 kez basılmıştır. Eserde yazar geleneksel şerhlerde olduğu gibi önce metni vermekte, ardından metinle ilgili gramer bilgilerini sıralamakta ve bu konu ile alâkalı söyleyebileceği başka türlü ne varsa onları eklemektedir. Key words: Classical Turkish Literature, verse dictionary, Sübha-yı Sıbyân, Hediyyetü’l- İhvân. ABSTRACT Verse dictionaries were written for primary school students to teach meaning of Turkish words in Arabic and Persian. This work utilities for children is giving more prosody knowledge. We saw that the number of verse dictionaries in Classical Turkish Literature is more than 50. If we look at sources we see that verse dictionaries’ commentaries are not studied. However, in Turkish Literature it is important to study verse dictionaries’ commentaries. Our aim with this study is giving information about Hediyyetü’l-İhvân its author’s working and method in it. In this study we will be mentioned about verse dictionaries, we will focus on their places and significance in Classical Turkish Literature. Then will be given the information about Hediyyetü’lİhvân and its author, Hediyyetü’l-İhvân will be evaluated in terms of wording and method. Hediyyetü’l-İhvân is the commentary or verse dictionary Sübhayı Sıbyân. It is an Turkish- Arabic verse dictionary and used as a text book at primary schools especially in 19th century. Hediyyetü’l-İhvân, commentary of Sübha-yı Sıbyân was written by Bosnavî Mehmed Necîb and it was published 6 times between 1840-1903. Writer gives text as in traditional commentary books then gives information about text grammar knowledge and adds every thing about this subject. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ed2357271d404c1033ca60b0842356c4.pdf 840f3cb00cf1f118fcfa4f9d01627611 PDF Text Text International Conference on Economic and Social Studies, 10-11 May, 2013, Sarajevo Bosnia and Herzegovina - Turkey Relations: Aid Perspective Engin Akçay Turgut Özal University, Ankara, Turkey eakcay@turgutozal.edu.tr Turkey’s existence in Balkans dates back to centuries. As of this long historical background Turkey has still strong ties with the Balkan countries in general and particularly the population that are described as friend and / or relative communities. In this respect, Bosnia and Herzegovina has a special place in Turkish approach not only in terms of foreign policy but also public point of view. Resulting from its crucial importance, Bosnia and Herzegovina has always been a preferential region by Turkish decisionmakers and considered one of the highest priorities of Turkish aid policy. Turkey, which is a re-emerging donor and power at the region, tries to use the assistance factor as a diplomacy instrument. Therefore this paper does mainly focus on the role of Turkish aid in the bilateral relations. By summarizing the cooperation and aid affairs at the late Ottoman period, the article rather enlightens the post - independence years of the country. While the study aims to briefly touch on the theoretical aspect of aid instrument on one hand, it also scrutinizes both the characteristics and the effectiveness of Turkish aid, on the other hand. When the past two decade is taken into consideration, no doubt that Turkish International Cooperation and Coordination Agency (TİKA) has put an appearance as the institutional base for Turkish assistance. As TİKA has officially been declared the national coordinator agency for Turkish foreign assistance by 2005, TİKA’s role is analysed under the selected aid activities. By using these prominent examples, the article tends to reflect their impact to bilateral relations and the perception in Bosnia and Herzegovina in this context. How efficient was the Turkish aid to the country and what should be done for a better cooperation are the basic problematic areas to be handled. In order to contribute to the on-going altruistic efforts so far, the paper points out a set of ideas which may give concrete results in optimizing the current affairs. Keywords: Aid Policy, Balkans, Bosnia and Herzegovina, TİKA, Turkey. 100 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1508 Title A name given to the resource Bosnia and Herzegovina - Turkey Relations: Aid Perspective Author Author AKCAY, Engin Abstract A summary of the resource. Turkey’s existence in Balkans dates back to centuries. As of this long historical background Turkey has still strong ties with the Balkan countries in general and particularly the population that are described as friend and / or relative communities. In this respect, Bosnia and Herzegovina has a special place in Turkish approach not only in terms of foreign policy but also public point of view. Resulting from its crucial importance, Bosnia and Herzegovina has always been a preferential region by Turkish decisionmakers and considered one of the highest priorities of Turkish aid policy. Turkey, which is a re-emerging donor and power at the region, tries to use the assistance factor as a diplomacy instrument. Therefore this paper does mainly focus on the role of Turkish aid in the bilateral relations. By summarizing the cooperation and aid affairs at the late Ottoman period, the article rather enlightens the post - independence years of the country. While the study aims to briefly touch on the theoretical aspect of aid instrument on one hand, it also scrutinizes both the characteristics and the effectiveness of Turkish aid, on the other hand. When the past two decade is taken into consideration, no doubt that Turkish International Cooperation and Coordination Agency (TİKA) has put an appearance as the institutional base for Turkish assistance. As TİKA has officially been declared the national coordinator agency for Turkish foreign assistance by 2005, TİKA’s role is analysed under the selected aid activities. By using these prominent examples, the article tends to reflect their impact to bilateral relations and the perception in Bosnia and Herzegovina in this context. How efficient was the Turkish aid to the country and what should be done for a better cooperation are the basic problematic areas to be handled. In order to contribute to the on-going altruistic efforts so far, the paper points out a set of ideas which may give concrete results in optimizing the current affairs. Keywords: Aid Policy, Balkans, Bosnia and Herzegovina, TİKA, Turkey. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-10 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-4564 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0e04099951f64f994c48a4115d87c303.pdf f51ccbdd94225bd7325438cf99d79365 PDF Text Text ��������������������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3003 Title A name given to the resource Bosnia and Herzegovina in the Process of Fullfiling of the Copenhagen’s Political Criteria: Progress or Stagnation? Author Author Omerdić, Dženeta Abstract A summary of the resource. The task of state authorities is to enable, within its competencies, full and effective implementation of the principle of the rule of law, and to allow all individuals to participate in process of creation and achievement of human rights and fundamental freedoms. In connection to aforementioned, and according to the political criteria adopted in Copenhagen in June 1993, the paper analyzes status of Bosnia and Herzegovina in the European integration process. Special emphasis is placed on the analysis of the institutions of Bosnia and Herzegovina and their normative, professional and infrastructural readiness (and ability) to guarantee the implementation of fundamental democratic principles. Furthermore, the paper analyzes the measures that have been announced in the adopted reform agenda for Bosnia and Herzegovina 2015-2018, which are primarily related to the implementation of the principle of the rule of law and to the process of good governance. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-28 Keywords Keywords. Article PeerReviewed DOI Digital object identifier DOI: 10.14706/DO15222 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-5706 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/41562dab716f4b7d73befeaa2b5bd89d.docx 9dd33c34c4f0812abdb5d5f578f701b9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9a7adedd8947284f54e607dcc443d345.pdf 7c18f95d4edf4a68c80ec20ea7705639 PDF Text Text Bosnian Catenative Verbs in Syntactic Ambiguity Jasmin Hodžić University "Džemal Bijedić"/ Mostar, Bosnia and Herzegovina Key words:syntactic ambiguity, catenative verbs, verb complementation, syntactic-semantic analysis, Bosnian language ABSTRACT This paper deals with phenomenon of syntactic ambiguity in structure with catenative verbs in Bosnian language. The aim is to show certain characteristics in corelation between meaning and grammar, by applying syntacticsemantic analysis to selected examples of usage Bosnian catenative verbs, where we can examine the relationship between subject and/or object of main and embedded clause (ie. subject/object of catenative verb and it's complement). Different posibilities in analysis of grammar leads us to the different (semantic) interpretations, what by definition we call syntactic ambiguity. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1813 Title A name given to the resource Bosnian Catenative Verbs in Syntactic Ambiguity Author Author HODZIC, Jasmin Abstract A summary of the resource. Key words:syntactic ambiguity, catenative verbs, verb complementation, syntactic-semantic analysis, Bosnian language ABSTRACT This paper deals with phenomenon of syntactic ambiguity in structure with catenative verbs in Bosnian language. The aim is to show certain characteristics in corelation between meaning and grammar, by applying syntactic-semantic analysis to selected examples of usage Bosnian catenative verbs, where we can examine the relationship between subject and/or object of main and embedded clause (ie. subject/object of catenative verb and it's complement). Different posibilities in analysis of grammar leads us to the different (semantic) interpretations, what by definition we call syntactic ambiguity. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/be9480d876251d7fd8562a2cb8fd4287.pdf ad6e1243aee4b1281802f18fde9cb03a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IT Senior Design Projects Description An account of the resource The IT Senior Design Projects (SDPs) category showcases innovative and practical final-year capstone projects developed by undergraduate and graduate students in the field of Information Technology. These projects represent the culmination of students' academic and technical expertise, demonstrating their ability to solve real-world problems through software and hardware solutions. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource BOSNIAN NATURAL DISASTER MONITORING SYSTEM Author Author Ognjen Zarić Abstract A summary of the resource. This thesis presents the design and implementation of the Bosnian Natural Disaster Monitoring System (BNDMS), a web application that addresses the practical need for a unified, timely, and auditable way to report incidents, coordinate response tasks, and communicate official updates within Bosnia and Herzegovina. The problem targeted is the absence of a single, user-friendly system that connects citizens, emergency workers, organizers, and administrators around geolocated incident data and role-appropriate actions. BNDMS is implemented as a Django-based monolith with two logical layers (api and front_end). A custom Account model provides role-based access control (levels: logged-in user, emergency worker, organizer, admin). Core domain models – Report, Task, News, and Request – inherit from a shared base with UUID identifiers and soft-delete for auditability. Methods and procedures include: server-rendered forms for validation and CSRF protection; a thin controller layer that encapsulates uniform CRUD operations and soft-delete semantics; Bootstrap-based templates for a responsive UI; and a geospatial workflow where user-submitted addresses are geocoded and stored as latitude/longitude for immediate display on a Leaflet map with OpenStreetMap tiles. End-to-end procedures cover account registration and login, incident reporting (title, description, address → coordinates), organizer assignment of tasks to specific users, emergency-worker status updates, and the publication of official news by privileged roles. Quality is supported by unit tests for models, Selenium scaffolding for system flows, and management commands for repeatable role administration. Results show a working system that enables citizen reporting, real-time map visualization from stored coordinates, structured tasking tied to incidents, and transparent publication of official information – while preserving history and enforcing permissions. The conclusion is that BNDMS delivers a maintainable, open, and extensible foundation for operational situational awareness in a disaster context and is well positioned for future enhancements such as a REST API, PostgreSQL/PostGIS, richer spatial analytics (e.g., clustering and proximity queries), and a mobile client. Keywords Keywords. natural disaster monitoring; Bosnia and Herzegovina; incident reporting; geocoding; Leaflet; OpenStreetMap; Django; role-based access control; task management; auditability. Bosnia and Herzegovina Django sdp Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1079 Title A name given to the resource Bosnian-English-Turkish Phrase Book Author Author Akbarov, Azamat Abstract A summary of the resource. There is no doubt that the language is one of the greatest humankind's tools to communicate. The demand to learn foreign language is fast growing and it is easy once you have simple and instructive methods. This phrase book will feature headwords that offer the users accessibility and make it easy to navigate. It also includes extra cultural words to extend the user's knowledge of the language. It is useful for travelers, students and business people who need quick access to the core words of the language. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publications Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011-11 Keywords Keywords. Book PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6b6018f23bd59470ae0755fc5fb60b05.pdf aba0c75909829c6fc655bcc1f78aaf47 PDF Text Text Journal of Education and Humanities Volume 3 (1), pp. 105-119, Summer 2020 Professional paper ISSN 2566-4638 © International Burch University https://dx.doi.org/10.14706/JEH2020318 Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč, PhD International Burch University esad.oruc@ibu.edu.ba Abstract: Property relations of spouses in Bosnia and Herzegovina are subject to regulation by Family law, but since they contain a large number of reference provisions, they are subject to regulation and many other substantive and procedural laws. As a consequence of the above mentioned, in practice, but also in legal theory, many questions and dilemmas have arisen to which it is necessary to find adequate answers. In this regard, the paper presents the basic elements of marital property, with an emphasis on controversial issues regarding its content. The paper draw attention towards the inadequacies of the regulation related to marital property and make proposals for improvement of current legislation. Keywords: Marital property, co-ownership, marital community Sažetak: Imovinski odnosi bračnih partnera u Bosni i Hercegovini su predmetom regulacije porodičnog zakonodavstva, ali s obzirom da isti sadrže veliki broj upućujućih odredaba, isti su predmetom regulacije i mnogih drugih zakona materijalne i procesne prirode. Kao posljedica navedenog, u praksi, ali i pravnoj teoriji pojavila su se mnoga pitanja i dileme na koje je neophodno pronaći adekvatne odgovore. S tim u vezi, u radu su prezentirane osnovni elementi bračne stečevine, sa akcentom na sporna pitanja u pogledu sadržaja iste. Detaljnom analizom pravnih propisa i relevantne sudske prakse ukazano je na određene propuste u regulaciji ovog instituta, te su predložena i adekvatna zakonska rješenja. Submitted: 15 April 2020 Accepted: 10 July 2020 Ključne riječi: Bračna stečevina, suvlasništvo, bračna zajednica. Article History �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 1. UVOD Brak je zakonom uređena zajednica života žene i muškarca, u kojoj nastaju različiti lični, ali i imovinski odnosi bračnih partnera. Imovinski odnosi bračnih partnera su predmetom regulacije porodičnog zakonodavstva, ali s obzirom da isti sadrže veliki broj upućujućih odredaba, isti su predmetom regulacije i mnogih drugih zakona. U našem zakonodavstvu, propisano je da bračni partneri mogu imati bračnu stečevinu i posebnu imovinu. U kontekstu ovog rada posebno se zanimljivim i značajnim čini institut bračne stečevine, koji čini poseban modalitet prava suvlasništva, koje opet predstavlja modalitet prava vlasništva sa više subjekata. Upravo činjenica da u vršenju prava vlasništva na jednoj nepodijeljenoj stvari učestvuje više lica, u slučaju bračne stečevine dva, sa vlastitim, ponekad i suprostavljenim interesima, čini bračnu stečevinu zanimljivim, ali i veoma složenim i zahtjevnim pravnim institutom. Zaista je rijetka situacija u kojoj jedan pravni institut potvrđuje takvu povezanost i interdisciplinarnost u regulisanju i primjeni prava kao što je to slučaj sa bračnom stečevinom, odnosno suvlasništvom (Oruč, 2016, p. 16). Ovu tezu potvrđuje činjenica da je institut bračne stečevine, odnosno suvlasništva regulisan kroz nekoliko grana materijalnog i procesnog prava. U tom smislu materijalnim pravom definisana je bračna stečevina, te uređeni odnosi između suvlasnika u istoj. S tim u vezi, u stvarnom pravu se nalaze osnovne odredbe o regulaciji suvlasništva, porodičnom pravu odredbe koje regulišu bračnu stečevinu i imovinu bračnih drugova kao posebne oblike suvlasničke zajednice, obligacionom pravu u kojem se nalaze načelne odredbe o bračnom i predbračnom ugovoru, notarskom pravu u kojem se nalaze odredbe o formi bračnog i predbračnog ugovora. Procesnim pravom regulisan je postupak razvrgnuća suvlasničke zajednice i uređenja prava korištenja, kao i izvršenja na suvlasničkom dijelu, te zaštite prava suvlasništva. Sve pomenuto definiše bračnu stečevinu, kao poseban vid suvlasničke zajednice, kao jedan od najkompleksnijih pravnih instituta sa aspekta njegove regulacije i sudskog tumačenja u primjeni pobrojanih pravnih izvora. Nadalje, konstantne promjene društveno-pravnog karaktera, te provođenje reformskih procesa u kojoj se naša država nalazi ne samo od nezavisnosti, već i ranije, nalaže konstantno preispitivanje i usklađivanje sa navedenim promjenama i novonastalim odnosima. U posljednjoj deceniji, u sferi imovinskog prava, u Bosni i Hercegovini su izvršeni najznačajniji reformski procesi ikada. Usvojeni su novi zakoni o stvarnom pravu, zemljišnoknjižnom pravu, nasljednom pravu, izvršene reforme porodičnog zakonodavstva i procesnih zakona. 106 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč 2. IMOVINSKI ODNOSI BRAČNIH PARTNERA Svakako da u jedno od najznačajnijih pitanja porodičnog, odnosno bračnog prava spadaju imovinskopravni odnosi bračnih partnera. Njima se uređuju odnosi između bračnih partnera, ali i odnosi između bračnih partnera i trećih osoba, i to ne samo u pogledu pitanja bračne stečevine i njene diobe, već i drugih pitanja, poput korištenja porodičnog doma, kao i instituta porodičnopravnog uzdržavanja (Rešetar B & Kiraly , 2012, p. 399). U svijetu danas postoji nekoliko sistema uređenja imovinskih odnosa bračnih partnera. Svi oni bi se mogli svrstati u grupu zakonskog i ugovornog režima bračne imovine. Kada je u pitanju zakonski režim uređenja pomenutih odnosa, u uporednom pravu su zastupljeni slijedeći sistemi (Draškić, 2009, p. 393.): a) zakonski režim zajednice imovina; b) zakonski režim odložene zajednice imovina i c) zakonski režim odvojenih imovina. Pored zakonskog režima, većina uporednih zakonodavstava dopušta istovremeno ugovorno uređenje odnosa bračnih partnera. Takva je situacija i u našem pravnom sistemu. Na prvi pogled, zakonski i ugovorni režim u našem porodičnom zakonodavstvu načelno je veoma jasan i jednostavan. Međutim, s obzirom na moguće načine, odnosno izvore stjecanja imovine bračnih partnera, sadržaj i implikacije u pravnom prometu, ipak moramo reći da postoje određene teorijske i praktične dileme o prirodi i sadržaju ove imovine. Također, pored preciznosti u definisanju određenih pitanja (o kojima će biti riječi), izvan zakonske regulacije su ostala određena pitanja od velikog praktičnog značaja, a na koja ćemo nastojati dati što potpunije i preciznije odgovore. Zakonski imovinski režim, prema pozitivnim propisima našeg prava, obuhvata dvije kategorije: zajedničku (bračnu stečevinu) i posebnu imovinu bračnih partnera. Na žalost, kao posljedica podjele ustavnih nadležnosti - iako sa dosta sličnim zakonskim rješenjima, u Bosni i Hercegovini ipak postoje tri odvojena pravna režima imovine bračnih drugova uspostavljena porodičnim zakonima,i te će isti biti analizirani kroz prizmu istih. 2.1. POJAM BRAČNE STEČEVINE Najznačajnija reforma imovine bračnih partnera izvršena je Porodičnim zakonom FBiH iz 2005. godine, kada se iz režima zajedničke imovine bračnih partnera prešlo u suvlasničku zajednicu uz zakonsku pretpostavku utvrđenih suvlasničkih dijelova u omjeru ½. Ipak, kao posljedica ustavnog uređenja naše zemlje, ali i sveukupne političke situacije, danas u BiH ne postoji jedinstven imovinski režim bračnih partnera. Tako, kao što je već pomenuto, u FBiH i DB BiH (Čl. 229. PZBDBiH) imovina bračnih partnera ima karakter suvlasničke zajednice, dok u RS-u (Čl. 269-289 PZRS) je zadržan stari model prema kojem imovina bračnih drugova ima karakter zajedničke imovine, gdje se udjeli i dalje 107 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 utvrđuju u sudskim postupcima pokrenutim radi diobe zajedničke imovine. Smatramo neophodnim naglasiti da u skladu s osnovnim načelom pravnog poretka o zaštiti stečenih prava, u slučaju kada novi zakon ta prava različito propisuje u odnosu na raniji zakon, na odnose nastale prije novog zakona da će se primjenjivati novi PZ iz 2005. godine, dok je npr. u R Hrvatskoj navedeno pitanje riješeno na drugačiji način, te se uvijek primjenjuje važeći zakon u vrijeme nastanka konkretnog odnosa (Županijski sud u Varaždinu, Gž. 724/08-2 od 10.03.2008. godine). U tom smislu, rješenje našeg zakona smatramo kvalitetnijim, jer isto u konačnici preciznije reguliše navedeno pitanje i ostavlja manje mogućnosti za nove sudske sporove. Navedene izmjene u porodičnom zakonodavstvu BiH zasnovane su primarno na načelu ravnopravnosti, međusobnom pomaganju i poštovanju članova porodice (Čl. 2. PZ FBiH), uz dodatnu namjeru zakonodavca da rastereti sudove dugih postupaka utvrđivanja visine suvlasničkih udjela bračnih partnera. Prema našem porodičnom zakonodavstvu, kao što je već pomenuto, bračni partneri mogu imati bračnu stečevinu i posebnu imovinu (Čl. 250. PZ FBiH). Bračnu stečevinu čini imovina koju su bračni partneri stekli radom za vrijeme trajanja bračne zajednice, kao i prihodi iz te imovine (Čl. 251. PZ FBiH). Dakle, zakon traži kumulativno postojanje dva uslova: da se radi o imovini koju su bračni partneri stekli radom; i da je imovina stečena tokom trajanja bračne zajednice. Vanbračna zajednica koja traje najmanje tri godine ili kraće ako je u njoj rođeno zajedničko dijete stvara imovinskopravne učinke na koje se na odgovarajući način primjenjuju odredbe o imovinskim odnosima bračnih drugova (Čl. 263. PZFBiH). S tim u vezi, naša sudska praksa zauzela je jedinstven stav da vanbračni drugovi stiču pravo suvlasništva na stvarima, ukoliko se na osnovu izričite ili prećutne volje vanbračnih drugova može zaključiti da su htjeli da pribavljene stvari budu zajedničke, odnosno u suvlasništvu (Medić & Tajić, 2008, p. 74-75). Sporazum vanbračnih drugova ne mora biti ni pismen ni izričit, već se o njegovom postojanju može suditi prema ponašanju stranaka (Vrhovni sud Vojvodine, br. Gž-113/77 od 17.06.1977. godine). Ovdje je bitno naglasiti da ne mogu nastati imovinski odnosi na principima stjecanja bračne imovine na temelju vanbračne veze koja je trajala za vrijeme trajanja braka jednog od vanbračnih parntera (Županijski sud u Varaždinu, Gž. 1168/08-2 od 21.10.2008. godine). 2.2. RAD KAO KONSTITUTIVNI ELEMENT BRAČNE STEČEVINE Zakon nije definisao šta se podrazumijeva pod radom, tako da se radi o faktičkom pitanju o kojem će sud donijeti stav u svakom konkretnom slučaju. Međutim, pravna praksa i teorija su izgradili određene standarde u pogledu ovog pitanja te bi se moglo bi se reći da se pod radom podrazumijeva svaki oblik rada: pojedinačni, zajednički, direktni i indirektni (Alinčić & Bakarić, 1989, p. 310). Posebno je bilo zanimljivo pitanje indirektnog-posrednog rada, odnosno 108 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč doprinosa u stjecanju zajedničke imovine bračnih partnera. Radi se o vrsti rada u kojem „bračni partner ne stječe imovinu neposredno svojim radom, već svojim radom omogućava drugom bračnom partneru da nesmetano i čak povećano zarađuje“ (Alinčić & Bakarić, 1989, p. 310). Ovo pitanje je definisano u našoj pravnoj teoriji odmah nakon II svjetskog rata, te je rečeno „da se indirektan, odnosno neizravan doprinos u stjecanju imovine sastoji u potpori koju jedan bračni drug pruža drugome kroz kućanske poslove, brigu o djeci, brigu o prehrani, kućanstvu i dr. Na taj način žene svojim radom u porodici omogućavaju muževima rad izvan kuće, oslobađajući ih pri tom brige o osnovnim obiteljskim životnim potrebama. Jasno je kako je položaj žena koje su ujedno zaposlene jedinstven, s obzirom da nose dvostruki teret u stjecanju zajedničke imovine“ (Prokop, 1959, p. 36/ Rešetar B & Kiraly , 2012, p. 403). Ovakav stav zauzela je i sudska praksa, te je zauzet stav da: „pojam "rada" kao pretpostavke za sticanje imovine ne treba shvatiti u užem smislu samo kao ekonomsku kategoriju koja bi prolazila od neposrednog rezultata rada, nego i tzv. posredni rad kojim jedan bračni drug pomažući drugome u obavljanju raznih poslova u domaćinstvu ovome omogućava da realno stiče prihode kojima se u pravilu najčešće dolazi do stjecanja imovine“ (Vrhovni sud RS, Rev 98/87, od 25. 12. 1997. godine i Rev. 33/98, od 02.04.1998. godine). S obzirom na navedeno, mogli bi smo reći da se pod radom treba podrazumijevati svaka djelatnost, odnosno aktivnost bračnih partnera kojom se na bilo koji način pridonosi povećanju imovine, uključujući i aktivnosti kojima se podmiruju potrebe bračnih partnera i članova njihove porodice, kao što su npr. briga i odgoj djece (Hrabar, 202, p. 47-48). Ono što je također bitno naglasiti da prema našem porodičnom zakonodavstvu obim, količina ili pak vrijednost rada izražena u novcu ne utječe na propisanu visinu suvlasničkih dijelova u bračnoj stečevini. 2.3. BRAČNA ZAJEDNICA KAO KONSTITUTIVNI ELEMENT BRAČNE STEČEVINE Drugi uslov, imovina stečena tokom trajanja bračne zajednice, također nije u potpunosti jasno definisan. U određivanju suštine ovog pojma neophodno je krenuti od postavke da brak i bračna zajednica nisu sinonimi, te da sklapanjem braka ne mora nužno doći i do nastanka bračne zajednice. S druge strane, bračna zajednica je sastavni dio braka i može trajati samo za trajanja braka. S obzirom da zakonom nije definisana, u određivanju sadržaja iste neophodno je uzeti u obzir motive, odnosno namjeru bračnih partnera, ali i dogovoreni način organizacije zajedničkog života, kao i datih okolnosti i prilika u kojima bračni partneri ostvaruju zajednicu života. U tom kontekstu dolazimo do zaključka, koji je usvojen i u sudskoj praksi (VSRH Rev 361/92 od 12. 3. 1992. godine) i pravnoj teoriji, da postojanje bračne zajednice nije nužno vezano za činjenicu faktičke zajednice života, već ista postoji i u slučaju da bračni partneri ne žive zajedno, ukoliko to stanje predstavlja izraz njihovog sporazuma (Vrhovni sud RS, Rev 4/94, od 28.01.1994. godine). Tako npr. bračna zajednica postoji i u slučaju da je „jedan bračni drug na radu u inostranstvu, a drugi u našoj zemlji u zajedničkom 109 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 stanu i poduzima sve poslove radi održavanja održavanja domaćinstva i eventualno poslove na poljoprivrednom imanju, stara se o zajedničkoj djeci i dr.“ (Zečević, 2005, p. 127.). U suprotnom, bez obzira na postojanje braka, ukoliko dođe do prekida bračne zajednice usljed poremećenosti odnosa, imovina stečena u tom periodu predstavljat će posebnu imovinu bračnih partnera, a ne bračnu stečevinu (Nakić-Momirović, 2006, p. 435). Postojanje bračne zajednice u toku braka se pretpostavlja, te sud treba utvrditi ako postane sporno smatra li se određena imovina bračnom stečevinom ili se radi o vlastitoj imovini, te je sljedom navedenog teret dokazivanja prestanka bračne zajednice je na onom bračnom drugu koji to tvrdi. Ne treba ipak potpasti pod uticaj, kako se to na prvi mah čini, da je sva imovina stečena za vrijeme trajanja bračne zajednice ujedno i bračna stečevina (VSRH Rev 1719/97 od 17. 5. 2001.), već je za njeno postojanje neophodno kumulativno postojanje prethodno analizirana dva konstitutivna elementa. 2.4. PRAVNA PRIRODA BRAČNE STEČEVINE Kako smo već rekli, novo porodično zakonodavstvo usvojilo je novi princip prema kojem bračna stečevina dobiva status suvlasništva. Tako su bračni partneri u jednakim dijelovima suvlasnici u bračnoj stečevini, ukoliko nisu drugačije ugovorili (Čl. 252. st. 1 PZFBiH). Ovaj novi režim bračne stečevine naišao je na dobro prihvatanje u pravnoj teoriji i praksi (Presuda Vrhovnog suda FBiH br. 58 0 P 000479 12 Rev od 13.03.2013. godine), ali je s druge strane u susjednoj Hrvatskoj dovedeno u pitanje njegovo ustavno utemeljenje. Tako je prema Ustavnom sudu R Hrvatske upućen prijedlog za pokretanje postupka za ocjenu usaglašenosti sa Ustavom članova 248. i 249. stavka 1. Obiteljskog zakona R Hrvatske. Ustavni sud je ocjenio neosnovanim podnešeni prijedlog, te iznio mišljenje da je zakonodavac priznavanjem prava suvlasništva na bračnoj stečevini u jednakim dijelovima (praesumptio iuris et de iure), a bez obzira na mogući različit doprinos bračnih partnera u stjecanju te imovine, izjednačio imovinskopravni položaj bračnih partnera, štiteći na taj način brak kao instituciju i odnose u braku, koji moraju počivati na načelima ravnopravnosti žene i muškarca, uzajamnog poštovanja i pomaganja (Odluka Ustavnog suda R Hrvatske Broj: U-I-1890/2007, od 25.11.2010. godine). Dodatni argument stajalištu Ustavnog suda R Hrvatske je i činjenica da, kako je to zakonom predviđeno, budući bračni partneri, odnosno bračni partneri mogu bračnim ugovorom drukčije urediti svoje odnose vezane za bračnu stečevinu (Čl. 252. st. 2. PZFBiH), pa samim tim i visinu suvlasničkih dijelova. Dakle, naš pravni sistem daje prednost ugovornom nad zakonskim režimom bračne stečevine (Bubić, 2008, p. 92). Nadalje, ukoliko je u zemljišne knjige kao vlasnik stečevine upisan jedan bračni partner, drugi bračni partner može zahtijevati ispravku upisa, u skladu sa odgovarajućim zemljišnoknjižnim propisima (Čl. 252. st. 2. PZFBiH). Ova mogućnost bračnih partnera je donošenjem novog zakona o stvarnim pravima prerasla u obavezu, ukoliko bračni partneri žele da imaju adekvatnu stvarnopravnu zaštitu. Naime kako je to 110 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč već rečeno, novim stvarnim pravom propisana je obaveza svim izvanknjižni nosiocima stvarnih prava da u roku od tri godine od dana stupanja na snagu Zakona o stvarnim pravima pokrenu postupak za upis stvarnih prava glede nekretnina i svih promjena na njima u zemljišnu knjigu (Čl. 361. ZSP FBiH, Čl. 346. ZSP RS). Pored bračnog partnera, pravo na podnošenja zahtjeva za ispravku upisa ili podnošenje tužbe za utvrđenje da su tuženi kao bračni partneri suvlasanici sa po ½ dijela nekretnine pripada i tužitelju kao povjerilocu jednog bračnog partnera (Presuda Vrhovnog suda FBiH broj: 43 0 P 025561 12 Rev od 17.09.2013. godine). S druge strane, u RS-u postoji oboriva pravna pretpostavka da svakom bračnom partneru pripada po jedna polovina zajedničke imovine, uz mogućnost da svaki od njih može zahtijevati od suda da odredi veći dio od pripadajuće mu polovine, ukoliko dokaže da je njegov doprinos u sticanju zajedničke imovine očigledno veći od doprinosa od drugog bračnog supružnika (Čl. 273. st. 1. PZRS). Sud određuje veličinu udjela bračnog supružnika prema njegovom doprinosu u sticanju zajedničke imovine, pri čemu vodi računa ne samo o ličnom dohotku i zaradi svakog bračnog supružnika, već i o pomoći jednog bračnog supružnika drugome, o radu u domaćinstvu i porodici, o brizi oko vaspitanja i podizanju djece, kao i o svakom drugom vidu rada i saradnje u upravljanju, održavanju i povećanju zajedničke imovine (Čl. 273. st. 1. PZRS). 2.5. SADRŽAJ I NEKA SPORNA PITANJA BRAČNE STEČEVINE S obzirom na to da bračna stečevina predstavlja složeniji oblik suvlasničke zajednice, iz njenog sadržaja, prirode, te nedovoljne definisanosti (misleći prevashodno na korištenje pravnih standarda u zakonskoj definiciji iste), razvio se čitav niz „spornih“ pitanja u praksi, primarno u pogledu njenog sadržaja. Pored navedenog, opće poznato je da nekretnine imaju veliki značaj za pravni promet, ali i privredu svake zemlje. Istovremeno, nekretnine, sa aspekta vrijednosti, u pravilu čine pretežiti sadržaj bračne stečevine. Ipak, nisu nisu rijetki slučajevi da je u zemljišnim knjigama kao vlasnik te bračne stečevine upisan samo jedan bračni partner, iako se radi o suvlasništvu bračnih partnera. Navedena situacija generiše brojna pitanja i dileme, kao što su: pitanje upravljanja i raspolaganja, kao i pitanje prava i obveza trećeg savjesnog lica koje je steklo pravo vlasništva na toj nekretnini ili je zasnovalo određeno pravo radi osiguranja svoga potraživanja, a na osnovu pravnog posla samo s jednim bračnim partnerom, ili prava drugog, neupisanog bračnog partnera u konkretnim primjerima. Postavlja se pitanje prioriteta u primjeni pojedinih načela građanskog i stvarnog prava: načela savjesnosti i poštenja, zloupotrebe prava, zaštite povjerenja u zemljišne knjige, načela nemo plus iuris ad alium potest quam ipse habet, načela sigurnosti pravnog prometa i sl. (Mutapčić & Oruč, 2017, p.9). S obzirom na novo stvarno i zemljišnoknjižno pravo, za očekivati je da će sudska praksa, koja je to već djelimično i uradila, dati konačne odgovore na ova pitanja. Svakako, s obzirom na raniju reformu stvarnog prava i ne postojanje naše 111 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 nove sudske prakse, interesantno je konsultovati i određenu sudsku praksu zemalja iz okruženja, prioritetno R Hrvatske, mada je primjetna nekonzistentnost i različiti stavovi Vrhovnog i Ustavnog suda ove zemlje po navedenim pitanjima. Nadalje, značajni problemi nastaju i u slučaju prestanka bračne zajednice. Neka od tih pitanja je svakako i pitanje ulaganja jednog bračnog partnera u vlastitu imovinu drugog, mogućnosti oštećenja vjerovnika, pitanje tzv. bankovnih ugovora bračnih partnera, kao i pitanje značenja otplaćivanja kredita uzetog radi stjecanja bračne stečevine. U nastavku rada ćemo pokušati da izložimo najaktuelnija teorijska, ali i stručna pitanja predmetne materije. Kao što je već pomenuto, bračnu stečevinu čini imovina koju su bračni partneri stekli radom za vrijeme trajanja bračne zajednice, kao i prihodi iz te imovine. Iako prema definiciji imovine (koja je širi pojam od prava vlasništva) proizilazi kako bračnu stečevinu, pored stvarnih prava, čine prava na potraživanja iz raznih obligacionih odnosa u koje stupaju bračni partneri, u praksi to ipak nije tako (Klarić & Vedrić, 2006, p. 94-97). U pravnim odnosima bračni partneri se ipak ne pojavljuju kao jedinstven pravni subjekt, što u konačnici spriječava bračne partnere da po sili zakona (na što bi ih legitimisala bračna stečevina kao imovina) imao pravo na suvlasnički dio potraživanja koja pripadaju drugom bračnom partneru, a u koje je on stupio tokom trajanja bračne zajednice. Navedeno je u suprotnosti sa osnovnom karakteristikom obligacionopravnog odnosa, tj. njegovom relatinvosti, odnosno djelovanjem inter partes. Tako, „u pravnoj teoriji postoji mišljenje da bračnu stečevinu ne čini sva imovina, nego samo ona koja se odnosi na subjektivna stvarna prava, za razliku od subjektivnih obveznih prava na potraživanja, koja pripadaju isključivo onom bračnom partneru koji je učesnik konkretnog obligacionog odnosa“ (Rešetar B & Kiraly , 2012, p. 117). S druge strane, postoje i autori koji smatraju da od obligacionih prava u bračnu stečevinu ulaze i sva potraživanja, ali i dugovi koje su bračni partneri stvorili za potrebe zajedničkog domaćinstva, te da o navedenim pravima kao predmetima bračne stečevine u sudskoj praksi nema sporova (Traljić & Bubić, 2007, p. 77). Drugo značajno pitanje je da li, pored osnovnih konstitutivnih elemenata: rada i bračne zajednice, porijeklo imovine ima odlučujući karakter, odnosno uticaj pri odluci da li nešto ulazi u bračnu stečevinu ili ne? Drugim riječima, da li imovina koja je stečena tokom bračne zajednice, ali sredstvima koja čine posebnu imovinu bračnih partnera ulazi u režim bračne stečevine: npr. imovinom od prodaje nasljedstva, posuđenim novcem, imovinom od poklona i sl.? Pitanje je izazvalo različite reakcije u sudskoj praski domaćih, ali i sudova regiona. U Hrvatskoj se povodom ovog pitanja razvila različita sudksa praksa, ali i stanovište pravne teorije. Tako je u ranijim odlukama Vrhovnog suda R Hrvatske zauzet stav da je za primjenu materijalnog prava relevantan trenutak stjecanja sredstava, a ne stvari plaćene tim sredstvima (Kačer, Momčinović & Žuvela, 2009, p. 5569). Navedeni stav Vrhovnog suda R Hrvatske dosljedno je primjenjivan i u drugim slučajevima (Ernst, 2012, p. 1327). Naknadno su Vrhovni (Vrhovni sud Republike Hrvatske, Rev 369/06 od 26. 3. 2008. godine), ali i Ustavni sud R Hrvatske (Odluka Ustavnog suda Republike Hrvatske, U-III/2103/2008) 112 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč odstupili od pomenutog stava dajući prednost porijeklu imovine, što je izazvalo i određene kritike pravne nauke. Naša sudska praksa u ovakvim slučajevima uzima u obzir još jednu činjenicu koja svakako ima težinu prilikom odlučivanja karaktera stečene imovine. Radi se o „volji bračnih partnera da se posebnom imovinom jednog bračnog partnera kupe zajedničku imovinu kao bračnu stečevinu“ (Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj: 33 0 P 015117 12 Rev od 11.06.2013. godine). U tom slučaju, prema stavu suda imovina ima karakter bračne stečevine, te nastaje suvlasništvo u zakonom utvrđenim dijelovima. U suprotnom, s obzirom na nedostatak konstitutivnog elementa - da je imovina stečena radom, radilo bi se o posebnoj imovini bračnog druga (Zečević, 2002, p. 329). U ovom slučaju smatramo da bi bilo ispravnije da se imovinsko-pravni odnos između bračnih partnera primarno prosuđuje prema odredbama ZSP o stjecanju vlasništva, odnosno suvlasništva, a ne po pravilima o sticanju bračne imovine stečene radom bračnih partnera za vrijeme trajanja bračne zajednice (VSRH Rev. 966/06 31. 01. 2007. godine). Ovo iz razloga što su odredbe ZSP fleksibilnije u odnosu na dosta restriktivan pristup porodičnih zakona, jer je prema ZSP bitna sama volja sticaoca prava vlasništva pri tom ne ulazeći u njihove međusobne odnose. Pored imovine stečene radom za vrijeme trajanja bračne zajednice, u bračnu stečevinu ulaze i: prihodi od bračne stečevine (zakupnina, dividenda, kamata i sl.); prihodi od posebne imovine koji su ostvareni radom bračnih partnera (Vrhovni sud RS, broj 118-0-Rev-07-000 871 od 29.05.2009. godine); naknade za oštećenje stvari iz režima bračne stečevine, kao i druge naknade; naknade koje su po raznim osnovama dobijene za rad bračnih partnera, a ne predstavljaju zaradu (otpremnina, stipendije, odlikovanja i sl) (Draškić, 2009, p. 396); imovina stečena na osnovu ugovora o doživotnom izdržavanju (Odluka Županijskog suda u Varaždinu, br. Gž.910/12-2, od 4. 02. 2013. godine); pokloni trećih osoba učinjeni za vrijeme trajanja bračne zajednice (u novcu, stvarima, pružanju pomoći radom i sl.), bez obzira na to koji ih je bračni partner primio, ukoliko drukčije ne proizlazi iz namjene poklona ili se iz okolnosti u momentu davanja poklona može zaključiti da je poklonodavalac želio učiniti poklon samo jednom od bračnih partnera (Čl. 251. st. 2. PZFBiH). Tako npr. davanje stana na besplatno korištenje bračnim partnerima predstavlja poklon učinjen za oba bračna partnera (Vrhovni sud BiH, br. Rev 663/86, od 09.07.1987. godine). Također u bračnu stečevinu ulazi i dobitak od igara na sreću, kao i prihodi od intelektualnog vlasništva ostvareni za vrijeme trajanja bračne zajednice (Čl. 251. PZFBiH), nekretnine stečene za vrijeme bračne zajednice, strana sredstva plaćanja bez obzira što ih je kao ličnu zaradu stekao jedan od bračnih partnera (Vrhovni sud BiH, Rev. 664/86, od 20.11.1987. godine), prihodi stečeni „nedozvoljenom trgovinom“ jednog bračnog partnera u bračnoj zajednici (Vrhovni sud BiH, Rev. 627/85, od 20.03.1986. godine), pravo na otkup stana (Vrhovni sud FBiH broj 65 0 P 199331 11 Rev od 19.01.2012. godine), ostvarena novčana protivrijednost prodate stvari koja je bila u režimu bračne stečevine (Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 70 0 P 000143 09 113 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 Rev od 25.01.2011. godine), imovina stečena tokom vanbračne zajednice (Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 70 0 P 000720 10 Rev od 08.09.2011. godine), i dr. Neka od spornih pitanja oko sadržaja bračne stečevine jesu predmeti ugovora zaključenih prije braka sa trećim licima, a njihovo izvršenje nastaje nakon zasnivanja bračne zajednice (npr. stan kupljen kreditom ugovorenim prije stupanja u brak, ali otplaćivan tokom braka) ili s druge strane vlasništvo na određenoj stvari stečeno u toku trajanja bračne zajednice pretežitim sredstvima jednog bračnog paartnera, a samo djelimično sredstvima iz bračne stečevine. U prvom slučaju, sudska praksa stoji na stanovištu da „drugi bračni partner (koji je učestvovao u otplati kredita) ne stiče stvarno pravo na dijelu tog stana, već obveznopravni zahtjev razmjerno uloženim sredstvima u otplati kredita“ (Odluka Vrhovnog suda RH, br. Rev 3024/90-2, od 30.12.1991. godine). Analogno navedenom novčana sredstva koje jedan bračni partner stekne tokom trajanja bračne zajednice po osnovu ugovora o kreditu, koji je utrošen za povećanje zajedničke imovine ili za druge zajedničke potrebe, ne predstavlja njegovu posebnu imovinu, te će u slučaju razvoda braka dug tog bračnog partnera po osnovu navedenog kredita predstavljati dug koji tereti oba bivša bračna partnera (Odluka Županijskog suda u Varaždinu, br. Gž.3608/13-3, od 17. 07. 2013. godine). Također, okolnost što nakon eventualnog razvoda, odnosno prekida bračne zajednice, jedan bračni partner vraća kredit namijenjen za izgradnju porodične kuće, ne utiče na povećanje njegovog suvlasničkog dijela već predstavlja pravni osnov za postavljanje obligacionog zahtjeva prema drugom bračnom partneru za novčanu naknadu u vrijednosti njegovog suvlasničkog dijela (Vrhovni sud BiH, broj Rev. 683/88, od 04.08.1989. godine). U drugom slučaju, kada je vlasništvo na određenoj stvari stečeno u toku trajanja bračne zajednice pretežitim sredstvima jednog bračnog partnera, a samo djelimično sredstvima iz bračne stečevine, se ne primjenjuju gore utvrđena pravila. Ovdje se ne radi o čistom obligacionopravnom već o stvarnopravnom odnosu, te je u svakom pojedinom slučaju, ukoliko nije postojala izričito izjavljena volja bračnih partnera, neophodno utvrditi koliki je suvlasnički dio drugog bračnog partnera u zajedničkoj imovini za koju nije sporno da je kupljena za vrijeme trajanja bračne zajednice i dijelom sredstvima stečenim radom bračnih partnera. Suvlasnički udio prvog bračnog partnera bi bio ono što je od vlastite imovine uložio u kupovinu nekretnine (Vrhovni sud Republike Hrvatske Rev 468/06 od 28. 8. 2007. godine). Isti je slučaj i kada je jedan bračni partner ulagao svoja sredstva u zajedničku nekretninu bračnih partnera nakon prekida bračne zajednice, odnosno razvoda braka. Tada će se eventualno povećanje njegovog suvlasničkog dijela prosuđivati prema odredbama stvarnog prava, a ne po pravilima o stjecanju bračne stečevine tokom braka (Županijski sud u Koprivnici Gž 1186/00 od 01. 03. 2001. godine). Drugo važno pitanje u pogledu sadržaja bračne stečevine je i status imovine, odnosno pravne posljedice radnji usmjerenih na uvečanje imovine koja je u vlasništvu jednog bračnog partnera, odnosno njegova posebna imovina? Ovdje se prije svega misli na investiciona ulaganja, kojima se u većoj ili manjoj 114 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč mjeri povećava vrijednost stvari, kao što je to slučaj sa izgradnjom, adaptacijom, nadziđivanjem i sličnim radnjama na nekretninama. Pitanje je da li novostvorena vrijednost ima karakter bračne stečevine ili i dalje ostaje u statusu posebne imovine bračnih partnera, te da li, i koji sve faktori utiču na određivanje karaktera ove imovine. S obzirom na nepostojanje eksplicitnih zakonskih odredbi kojima se regulišu pomenuti odnosi, potrebno je kao i u prethodnim slučajevima posegnuti za stavovima i rješenjima sudske prakse. U tom kontekstu, naša prijeratna sudska praksa koja je i danas relevantna izgradila je određene stavove po ovom pitanju. Tako je Vrhovni sud BiH zauzeo stav da „ukoliko je stambena zgrada izgrađena tokom trajanja bračne zajednice na zemljištu u vlasništvu jednog bračnog partnera, oba bračna partnera postaju suvlasnici zgrade, ali i zemljišta u sastavu građevinske parcele (ovo posljednje je direktna posljedica obnutog dejstva načela jedinstva nekretnine koji je važio u starom stvarnopravnom režimu)“ (Rješenje Vrhovnog suda BiH, broj Rev. 179/85, od 16.05.1985. godine). Iz prezentiranog stava proističe da nova stvar, odnosno nekretnina potpada pod režim bračne stečevine, što će uvijek biti slučaj kod potpune izrgadnje, odnosno nastanka nove stvari. Drugo pitanje koje se ovdje nameće je visina suvlasničkih dijelova, da li će u ovom slučaju vrijediti prezumpcija jednakih suvlasničkih dijelova ili je ipak neophodno u obzir uzeti i vrijednost zemljišta (posebne imovine) na kojoj je izgrađena građevina? Prethodno citirana sudska presuda je iz vremena kada je načelo jedinstva nekretnine bilo derogirano, tako da je potrebno postaviti novi standard koji će biti uzet u obzir prilikom odgovora na prethodno iznesenu dilemu. U tom smislu smatramo da bi bilo neophodno prethodno utvrditi kolika vrijednost zemljišta (posebne imovine) sudjeluje u vrijednosti nekretnine u cjelini objekta sa zemljištem (bračne stečevine), a potom i ovisno o odnosu tih vrijednosti, uz uvažavanje zakonske presumpcije o jednakom doprinosu bračnih drugova u stjecanju bračne stečevine, utvrditi suvlasnički omjer na tako stečenoj imovini (Županijski sud u Zagrebu Gž 3215/02 od 1. 4. 2003. godine). Drugačiji je pristup u slučajevima koji su nastali kao rezultat neznatnih ulaganja, kao što je već pomenuti primjer adaptacije. Tako se u jednoj drugoj presudi Vrhovnog suda ističe da „bračni drug koji je svojim radom u toku bračne zajednice učestvovao u adaptaciji građevinskog objekta koji čini posebnu imovinu drugog supružnika ne može steći pravo na suvlasnički dio u tim objektima ako izvedeni adaptacioni radovi nisu bili takvog značaja, obima i vrijednosti da su u potpunosti izmijenili karakteristike ranijih objekata, tako da se adaptirani objekti mogu smatrati novoizgrađenim“ (Presuda Vrhovnog suda BiH, broj Rev. 85/85, od 21.03.1985. godine). U navedenom slučaju, smatramo da se radi o obligacionopravnom, a ne stvarnopravnom odnosu, te da drugom bračnom partneru pripada pravo na novčanu naknadu u vrijednosti uloženih sredstava (Zečević, 2002, p. 328). Svi pobrojani slučajevi impliciraju složenost bračne stečevine kao suvlasničke zajednice, koji svakako u praksi izazivaju čitav niz nedoumica, ali i otežavaju pravni promet i pravnu sigurnost. 115 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 3. ZAKLJUČAK Reformski procesi privatnog prava u BiH zahvatili su i sferu imovinskopravnih odnosa bračnih partnera. Tako je najznačajnija reforma imovine bračnih partnera izvršena Porodičnim zakonom FBiH iz 2005. godine, kada se iz režima zajedničke imovine bračnih partnera prešlo u suvlasničku zajednicu uz neoborivu zakonsku pretpostavku utvrđenih suvlasničkih dijelova u omjeru ½. Ipak, kao posljedica ustavnog uređenja naše zemlje, ali i sveukupne političke situacije, danas u BiH ne postoji jedinstven imovinski režim bračnih partnera. Tako, kao što je već pomenuto, u FBiH i DB BiH imovina bračnih partnera ima karakter suvlasničke zajednice, dok u RS-u je zadržan stari model prema kojem imovina bračnih partnera ima karakter zajedničke imovine, gdje se udjeli i dalje utvđuju u sudskim postupcima pokrenutim radi diobe zajedničke imovine. Iako, prema našim procjenama, najveći broj suvlasničkih zajednica u našoj državi je u statusu bračne stečevine, analizom zakonskih tekstova utvrdili smo da ni porodični zakon, niti ZSP FBiH/RS ne sadrže detaljnu regulaciju ovog instituta, već upućuju na primjenu općih pravila imovinskog prava. Pored navedenog, u samom definisanju i određivanju sadržaja bračne stečevine korišten je veliki broj pravnih standarda koji su naknadno definisani kroz sudsku praksu i njeno ujednačavanje. Treba istači da se suvlasništvo na bračnoj stečevini stječe se na osnovu zakona, a da pri tom upis u zemljišnu knjigu nema konstitutivno, već deklarativno pravno dejstvo. Stoga se veoma često događa da je kao vlasnik nekretnine u zemljišnu knjigu upisan jedan bračni partner, iz čega proizilazi da zemljišna knjiga ne odražava istinito stanje. Sve navedeno rezultira problemima u pravnom prometu prilikom prenosa vlasništva ili prilikom osnivanju prava osiguranja potraživanja na cijeloj nekretnini od strane upisanog vlasnika, kao i stjecanja prava vlasništva treće osobe povjerenjem u zemljišnu knjigu. Kako bi se u potpunosti uklonile mogući problemi potrebno je de lege ferenda izvršiti izmjene našeg porodičnog zakonodavstva i shodno specifičnostima bračne zajednice predvidjeti veći broj odredbi kojima bi, između ostalih, bila riješena i pitanja koja se odnose na sadržaj bračne stečevine, kao i pitanja raspolaganja imovinom u režimu bračne stečevine. 116 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč LITERATURA KNJIGE I ČLANCI Alinčić, M. & Bakarić, A. (1989). Porodično pravo, Narodne novine Zagreb, Draškić, M. (2009). Porodično pravo i pravo deteta, Pravni fakultet u Beogradu Ernst, H. (2012). Oštećenje vjerovnika i bračna stečevina u novoj ustavnosudskoj analizi, Zbornik PFZ, 62, (5-6) 1323-1362. Hrabar, D. (2002). Status imovine bračnih drugova – neka pitanja i dvojbe , Pravo u gospodarstvu, 41, 43-62 Klarić, P. & Vedriš, M. (2006). Građansko pravo, Narodne novine Krešić, B. (2009), Bračni ugovor u porodičnom zakonodavstvu Bosne i Hercegovine sa osvrtom na uporedno pravo, magistarski rad, Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli, Medić, D & Tajić, H. (2008). Sudska praksa iz stvarnog prava , Privredna štampa Sarajevo Mutapčić, H. Oruč, E. (2017). Applicatoin of the Principle of Trust in the Land Registry in the Context of the Disposition of Marital Assets, Časopis Human, Volume 7, Issue 1, 4-15. DOI: 10.21554/hrr.041701 Nakić – Momirović, S. (2006). Imovinski odnosi supružnika i vanbračnih partnera – vanugovorni režim, Novo porodično zakonodavstvo, Zbornik radova sa savjetovanja, Kragujevac Oruč, E. (2016). Pravo preče kupovine kod suvlasništva na nekretninama u pravu Bosne i Hercegovine, Društveni ogledi-Časopis za pravnu teoriju i praksu, Centar za društvena istraživanja IBU, Volume 3, Issue 2, 33-55. DOI: 10.14706/DO16322 Prokop, A. (1959). Komentar Osnovnom zakonu o braku I, Školska knjiga Zagreb Rešetar, B. & Kiraly, L. (2012). Razlike i sličnosti mađarskog i hrvatskog uređenja imovinskih odnosa bračnih drugova, u: Suvremeni pravni izazovi: EU - Mađarska – Hrvatska (ur. Župan M, Vinković M), Pravni fakultet Sveučilišta u Pečuhu, Bubić, S. (2008). Ugovorni bračni imovinski režim u pravu EU i uporednom pravu, Evropsko zakonodavstvo, godina VII, broj 25-26 Traljić, N & Bubić, S. (2007). Bračno pravo, Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu, Josipović, V & Ernst, H. (2009). Uloga zemljišnih knjiga u pravnom prometu bračnom stečevinom, u: Kačer, H.; Momčinović, H.; Žuvela, M. (ur.), Liber amicorum in honorem Jadranko Crnić, Novi Informator, Zagreb, str. 547-592 Zečevi, E. (2005). Porodičnopravni odnosi, „Logos“ Centar za edukaciju i pružanje intelektualnih usluga Zečević, E. (2002). Sudska praksa- zbirka pravnih stanovišta u primjeni pravila građanskog i privrednog prava, Dom štampe Zenica PROPISI Porodični zakon RS, Službeni glasnik br. 54/02 Porodični zakon FBiH, Službene novine br. 35/05 i 31/14 Porodični zakon Brčko Distrikta BiH, Službeni glasnik br. 23/07 117 �Journal of Education and Humanities Volume 3, Issue 1, Summer 2020 SUDSKA PRAKSA Županijski sud u Varaždinu, Gž. 724/08-2 od 10.03.2008. godine Vrhovni sud Hrvatske, br. Gzz – 69/71, od 19.08.1971; Vrhovni sud Hrvatske, br. Gž-2088/60, od 24.12.1960. godine; Vrhovni sud Jugoslavije, br. Gz-8/69 od 22.04.1969. godine Vrhovni sud Vojvodine, br. Gž-113/77 od 17.06.1977. godine Županijski sud u Varaždinu, Gž. 1168/08-2 od 21.10.2008. godine Vrhovni sud RS, Rev 98/87, od 25. 12. 1997. godine i Rev. 33/98, od 02.04.1998. godine - Bilten VS RS, broj I/1999, odluka broj 116 8. VSRH Rev 1719/97 od 17. 5. 2001. 9. VSRH Rev 361/92 od 12. 3. 1992. godine 10. Vrhovni sud RS, Rev 4/94, od 28.01.1994. godine - Bilten VS RS, broj I/1999, odluka broj 119 11. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine br. 58 0 P 000479 12 Rev od 13.03.2013. godine 12. Odluka Ustavnog suda R Hrvatske Broj: U-I-1890/2007, od 25.11.2010. godine 13. Presuda Vrhovnog suda FBiH broj: 43 0 P 025561 12 Rev od 17.09.2013. godine 14. Odluka Vrhovnog suda RH, br. Rev 57/2005-2, od 14. 12. 2005. godine 15. Odluka Županijskog suda u Bjelovaru, br. Gž-657/09-2, od 26. 03.2009. godine 16. Vrhovni sud Republike Hrvatske, Rev 171/05 i Rev 57/05 17. Vrhovni sud Republike Hrvatske, Rev 1005/04 od 13. 1. 2005. godine 18. Vrhovni sud Republike Hrvatske, Rev 369/06 od 26. 3. 2008. godine, 19. Odluka Ustavnog suda Republike Hrvatske, U-III/2103/2008 20. Odluka Vrhovnog suda RH, br. Rev 369/06-2, od 26. 03 2008. godine 21. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj: 33 0 P 015117 12 Rev od 11.06.2013. godine 22. Odluka Vrhovnog suda BiH, Rev. 484/90, od 20.09.1991. godine 23. VSRH Rev. 966/06 31. 01. 2007. godine 24. Vrhovni sud RS, broj 118-0-Rev-07-000 871 od 29.05.2009. godine. 25. Odluka Županijskog suda u Varaždinu, br. Gž.910/12-2, od 4. 02. 2013. godine 26. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 58 0 P 900294 08 Rev od 09.02.2010. godine 27. Presuda Vrhovnog suda Mekedonije. Rev. 495/84 od 06.12.1984. godine 28. Vrhovni sud BiH, br. Rev 663/86, od 09.07.1987. godine 29. Vrhovni sud BiH, br. Rev 586/85, od 27.02.1986. godine 30. Rješenje Vrhovnog suda BiH, Rev. 664/86, od 20.11.1987. godine 31. Vrhovni sud RS, broj Rev 10/96, od 18.03.1996. godine - Bilten VS RS, broj I/1999, odluka broj 118 32. Vrhovni sud BiH, Rev. 627/85, od 20.03.1986. godine 33. Rješenje Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 65 0 P 199331 11 Rev od 19.01.2012. godine 34. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj: 70 0 P 000642 10 Rev od 25.10.2011. godine 35. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 70 0 P 000143 09 Rev od 25.01.2011. godine 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 118 �Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine Esad Oruč 36. Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 70 0 P 000720 10 Rev od 08.09.2011. godine 37. Odluka Vrhovnog suda RH, br. Rev 3024/90-2, od 30.12.1991. godine 38. Odluka Županijskog suda u Varaždinu, br. Gž.3608/13-3, od 17. 07. 2013. godine 39. Vrhovni sud BiH, broj Rev. 683/88, od 04.08.1989. godine, 40. Vrhovni sud BiH, broj Rev. 157/89, od 27.10.1989. godine 41. Županijski sud u Zagrebu Gž 9272/03 od 28. 10. 2003.godine 42. Vrhovni sud Republike Hrvatske Rev 468/06 od 28. 8. 2007. godine 43. Županijski sud u Koprivnici Gž 1186/00 od 01. 03. 2001. godine 44. Rješenje Vrhovnog suda BiH, broj Rev. 179/85, od 16.05.1985. godine 45. Presuda Županijskog suda u Zagrebu Gž 3215/02 od 1. 4. 2003. godine 46. Presuda Vrhovnog suda BiH, broj Rev. 85/85, od 21.03.1985. godine 47. Općinski sud u Zenici, broj 43 0 P 001107 08 P od 12.03.2010. godine 48. Županijski sud u Varaždinu, Gž. 173/07-2 od 19.02.2007 49. VSRH, Rev. 745/07-2 od 09.04.2008. godine 50. Vrhovni sud BiH, broj Rev. 415/87, od 19.05.1988. godine Porodični zakon RS, Službeni glasnik br. 54/02 (u daljem tekstu: PZRS), Porodični zakon FBiH, Službene novine br. 35/05 i 31/14 (u daljem tekstu: PZFBiH), Porodični zakon Brčko Distrikta BiH, Službeni glasnik br. 23/07 (u daljem tekstu: PZBDBiH) i 119 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Bračna stečevina u zakonodavstvu i sudskoj praksi Bosne i Hercegovine