330 10 3494 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3285 Title A name given to the resource Društveni ogledi Author Author Centar za društvena istraživanja, Internacionalni Burč univerzitet Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-28 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-5706 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/525c20959d45395caea77d7c191b0907.pdf 21cc6d8c2424f1811ee3d637fb80a01c PDF Text Text ��������������������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3004 Title A name given to the resource Constitutionality of the Bankruptcy Proceedings in the Federation of Bosnia and Herzegovina: How Did We Kill Working Class? Author Author Begić, Zlatan Razić, Selma Abstract A summary of the resource. According to Constitution of B&H, as well as constitutions of entities and cantons, Bosnia and Herzegovina is a state of human rights in full capacity. International instruments which guarantee a wide range of human rights and freedoms are integral part of the legal order of Bosnia and Herzegovina. In the Federation of B&H, 22 international documents listed in the annex to the Constitution have the power of constitutional provisions. However, it often happens that laws and regulations of executive authority entirely suspend or limit rights and freedoms guaranteed by the constitution. Thus, in most cases, there is a mismatch of constitutional-normative regulations in comparison with the real state created by laws, and in some situations, by regulations of executive authorities. It’s a widespread practice that has, unfortunately, affected almost all areas of life. The paper analyzes the provisions of Bankruptcy Law of the Federation of B&H which substantially limits many constitutionally guaranteed rights of employees of debtor in bankruptcy proceedings. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-28 Keywords Keywords. Article PeerReviewed DOI Digital object identifier DOI: 10.14706/DO15223 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-5706 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3b225fddd4051a9821b100e8b79e1dea.pdf 5e6cd6be27157786f0ead4279ed9bb75 PDF Text Text ����     ������������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3002 Title A name given to the resource Activism of the European court of justice in determining the relations between the EU and third countries in the field of private international law Author Author Alihodžić, Jasmina Abstract A summary of the resource. The author of the paper analyzes the opinions and decisions of the European Court of Justice that established the external competence of the EU to regulate issues in the field of private international law with third countries. Activism of the European Court of Justice, which is reflected in the unique and consistent application of EU legal sources as well as strengthening of EU competence for regulation of this area, has a direct impact on the formation of a coherent legal system and the smooth functioning of the EU internal market. However, such a role of the European Court of Justice can negatively reflect on the relations of the Member States and third countries. The above is a consequence of the fact that the EU will not always have the interest to conclude an agreement in the field of private international law with third countries, i.e. Bosnia and Herzegovina, while in the same time there is a need for the same in the case of some Member States. In this sense, this article discusses the approach according to which the effects of the European Court of Justice Activism in this regard could be mitigated. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-28 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-5706 DO 10.14706/DO15221 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a9db924d3f2bae61844c7883d8f7fa00.pdf 03c148e18c679765c0ebeebcc008b1da PDF Text Text Journal of Economic and Social Studies The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Matej Živković International Burch University Bosnia and Herzegovina mat.zivko@gmail.com Lejla Hodžić Sarajevo School of Science and Technology Bosnia and Herzegovina lejla.hodzic@stu.ssst.edu.ba Abstract: Macroeconomic stabilization of every country depends largely upon the conduct of appropriate economic policy, which comprises both fiscal and monetary policy; therefore, it is of great importance to choose the most adequate and productive ones. Many countries across the board have employed monetary policy in their attempt to ease the consequences of economic crises in the aftermath of global financial meltdown, and in the search for sustainable economic development. This paper was confined to the monetary policy in Bosnia and Herzegovina specifically, and its aim was to address the current Currency Board Regime along with the available monetary policy instruments and to determine whether an opportunity for the improvement of economic growth and consequently economic development lies within it. The importance of Central Bank was stressed out, as it represents the anchor of the monetary system. The paper comprises the analysis of the implemented CBR, its brief history, monetary policy instruments available and its consequences on the economy of B&H and based on that, the recommendations for exit-strategy which, ceteris paribus, represent a key to achieving higher levels of development. The economic indicators suggested that macroeconomic performance under CBA is not advantageous for B&H; therefore, it is thought that abandoning the arrangement either by joining the EMU or by making the Central Bank more independent is necessary. Volume 6 Number 1 Spring 2015 Keywords: Macroeconomic Stabilization Monetary Policy Instruments;B&H Currency Board Regime; Economic Development; Monetary Easing JEL Classification: E52, O160 Article History Submitted: 11 June 2015 Resubmitted: 22 September 2015 Resubmitted: 20 October 2015 Accepted: 4 November 2015 http://dx.doi.org/10.14706/JECO SS16615 25 �Matej Živković, Lejla Hodžić Introduction Every country, in order to achieve macroeconomic stability, full employment and improved living standards for its citizens, faster economic growth and consequentially economic developmentneeds to conduct appropriate economic policy. Government has three instruments to achieve objectives of economic policies in a certain nation, namely investments, direct government and by state owned enterprises, as well as fiscal and monetary policy. An important part of every country’s economic policy is therefore monetary policy, whose aim is, by influencing the availability of credit and cost, tostabilize the prices, exchange rate and amount of money in circulation, to control inflation and maintain equilibrium of balance of payments. Monetary policy actions need to adjust to changes in the financial systems of countries, which happen regularly. Therefore, the model of managing the monetary policy has to be chosen with a lot of care. The use, influence and objectives of monetary policy have changed in the aftermath of the global financial crises and consequent global recession. One of the heritages of the seventies was the fear of high inflation that devours the value of everything in a single economy. This fear was multiplied in countries of the region by hyperinflation of the eighties. The terror of inflation has the left much of the world with the primary concern with general increase of prices for monetary policy. However global crises caused triggering the concept of easy money through what was later called monetary easing, with primary goal of revitalizing stumbled economic activities without any fear of overheating the economy with possible inflation. The paradigm has hence changed; monetary policy no longer targets levels of price at least not as its primary concern, but unemployment and other economic malaise produced by economic crises and attempts to assist together with other instruments of economic policy in achieving economic development. The subject of this paper is the monetary policy and its instruments, especially in Bosnia and Herzegovina, and it being the potential for achieving economic development. Throughout the paper, the importance of Central Bank will be highlighted as it represents the pillar of monetary system and is the holder of monetary policy. The method which will be used to serve the aim of the paper is a combination of modelling method, inductive method and Delphi method. 26 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Furthermore, the task of the paper is to address the Currency Board and to present possible changes in monetary policy that potentially could be the key to achieving faster growth and enabling the country to become economically stable. Literature review The topic of Currency Board Arrangement (CBA) has been used as a main research topic for many years, since many countries, at either same time or at different points in time, have experienced currency fluctuations and consequently financial instability and since currency boards have been existing for more than 150 years. The CBA was also the cover topic of most prominent economic newspapers, including The Economist. The most prominent study of currency boards was by Hanke and Schuler (1994) who provided with a comparison of currency boards versus central bank regime, highlighting benefits and disadvantages of each. Comparative statistics and formal econometric analysis of Gosh, Gulde and Wolf (1998) confirmed that, historically, currency board arrangements have achieved better performance and better results than any other fixed exchange rate regime (Fabris & Rodić, 2013). In addition, it has been found, through statistical and econometric analysis of Gulde, Julia and Keller in 2000, that the performance of inflation has been significantly better, meaning lower, and higher growth has been achieved under currency boards than under floating exchange rate regimes (Gulde, Julia, & Keller, 2000). Holger C. Wolf in his book “Currency Boards in Retrospect and Prospect” gave a synthesis of many different studies on this topic, focusing on the early forms of currency boards, the example of Argentina, stating that its disinflation success could be because of the CBA, but at the same time the CBA, with the lack of fiscal discipline, was the cause for financial crisis that happened afterwards. The third part of the book was devoted to explaining the most recent currency boards, including B&H’s CBA as the youngest, i.e. the last one implemented. It has been argued that despite different reasons for its implementation, European currency boards had the same objective of eventually abandoning it in order to be accepted into Eurozone membership (2008). As regards to the CBA in B&H topic, not much literature is available. The former Governor of the Central Bank B&H Kemal Kozarić presented an overview of the monetary policy regimes, with the review of the CBA currently implemented, and thereby stressing its advantages out (Kozarić, 2007). In addition, both Kovačević Dragan and Ivona Kristić have the same view on the effects of CBA on B&H’s economy, thereby emphasizing the stability achieved with the fixation of local currency. However, other literature, including the paper “Understanding of the Currency Board System in Bosnia and Herzegovina” by Ferizović Mersud and Volume 6 Number 1 Spring 2016 27 �Matej Živković, Lejla Hodžić Ferizović Naida accentuate that CBA has been beneficial in the immediate postwar period for B&H, but however it needs to be restructured so that the increased competitiveness of the country can be achieved. Current Monetary Policy of B&H: The Currency Board Regime (CBR) Bosnia and Herzegovina has the Currency Board implemented as the monetary policy regime, and it limits the authorities of the Central Bank. Currency Board is an arrangement in which the domestic currency is with a fixed exchange rate tied to another currency which represents the “Anchor”, gold or to a basket of currencies where all the money in circulation can be freely converted into reserve currency and where the functioning of the Central Bank is clearly prescribed by the Law on the Central Bank. Currency Board functions by the rules of passive monetary policy and it lacks the ability of implementing basic monetary policy instruments. However, it is known by its simplicity, transparency and precise rules (Kozarić, 2007). Brief History of the Currency Board in B&H Establishment of the Currency Board was built as Annex 4: Constitution into the Dayton Peace Agreement, which was initiated and concluded in Dayton, Ohio, United States on 21st November 1995 and it was officially signed 14th December 1995 in Paris (Fabris & Rodić, 2013). Article VII of the Constitution appointed Central Bank of Bosnia and Herzegovina (CBBH) as the only authority for conducting monetary policy throughout Bosnia and Herzegovina and with the approval to issue currency. In addition, it is stated that only Parliamentary Assembly could give the authority to Central Bank to extend credit by crating money, but only after six years since the adoption of the Constitution pass (OHR, 1995). Main motivation behind the implementation of Currency Board was the complex political situation in B&H, which made decision-making on political issues, on a single level, very difficult (Kozarić, 2007). Moreover, other reasons that contributed for adoption of such regime were: great division of the society, two entities and four currencies in circulation: Yugoslav Dinar, Croatian Kuna, Bosnian Dinar and German Mark. 28 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina However, Currency Board, as a model of managing the monetary policy, was not immediately adopted, because the Bosnia and Herzegovina was in a transition period from war to peacetime economy, from planned to market economy and from the status of the former Yugoslav Republic to an independent state with its monetary sovereignty, territorial integrity and political independence, which took time to happen (Kovačević, 2003). Therefore, the implementation occurred on 20th June 1997 under the assistance of International Monetary Fund (IMF), when the Central Bank of Bosnia and Herzegovina was established. In addition, the Convertible Mark (KM) was formed as a domestic currency, which was convertible on demand first into Deutsche Mark and after the adoption of Euro, into Euro (Gedeon, 2009). The fixed exchange rate by which KM was converted into Deutsche Mark and is now converted into Euro is set by the Law on the Central Bank of B&H. Article 32 of that Law states that the official exchange rate for the currency of Bosnia and Herzegovina is going to be one Convertible Mark per Deutsche Mark, or as of 1st January 2001, KM is pegged to the Euro at the exchange rate: one Convertible Mark for 0.511292 Euro, or one Euro for 1.955830 Convertible Marks (CBBH, 2002). The KM exchange rate against its anchor currency has not been altered since when it was first set by Law in 1997, and it is fixed nominal variable which influences inflationary expectations of the public (Centralna Banka Bosne i Herzegovine, 2015). The fixed exchange rate was important for the implementation of Currency Board, since its aim was to ensure economic stability in an extremely disordered postwar economic environment for Bosnia and Herzegovina, by providing solid nominal exchange rate of the domestic currency and by establishing the credibility of the Central Bank. Main Elements of the Currency Board Currency Board in B&H is very transparent and is characterized by four main elements: automatism, convertibility of the domestic currency, political and financial stability and credibility. Automatism refers to endogeneity of money supply and the self-regulation of monetary system. It is thought that domestic money supply is going to endogenously adjust to changes in the balance of payments (BoP), which represents imitation of self-regulatory mechanism of the gold standard. Moreover, convertibility of the domestic currency means that the domestic currency is always ready to be exchanged for the anchor foreign currency at a fixed exchange rate, and also for other foreign currencies as well. In addition, KM is fully backed up Volume 6 Number 1 Spring 2016 29 �Matej Živković, Lejla Hodžić by foreign assets reserves. Therefore, any increase in the money supply can be solely provided by increasing reserve currency in the same amount. This means that the Central Bank needs to hold reserves, which are high-quality, interest-bearing securities denominated in reserve currency, of at least 100% as set by Law; however, the Bank usually holds 105-110% as to be protected in the case of interest-bearing securities losing value. Figure 1. Coverage of Monetary Liabilities with Net Foreign Exchange Reserves. Source: CBBH Figure 1 represents the coverage of monetary liabilities with net foreign exchange reserves in the period from 2009 to 2013. During the period, the rule that net foreign exchange reserves, which include foreign currencies, gold or securities issued abroad and denominated in foreign currency less foreign liabilities of CBBH, need at all times to fully cover monetary liabilities in Convertible Marks, which include all bills and coins in circulation, the balances in commercial banks’ reserve accounts and other deposits with the CBBH, has been respected. The coverage in 2013 was approximately 106%. Since the Central Bank under CBR cannot create inflation, is protected from political pressures, makes interest rates to be lower and provides currency stability, the Currency Board Arrangement (CBA) establishes political and financial stability of the country. In the case of Bosnia and Herzegovina, it imports monetary policy from the European Central Bank, and interest rates as well as inflation closely track those in the anchor country. 30 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina However, Currency Board, although an efficient measure for stabilizing the level of inflation in short-term, limits monetary authorities to finance budget deficit and their possibilities to give support to banks that have liquidity problems. Therefore, the Central Bank of B&H could not and still cannot act as “lender of last resort” and cannot use the exchange rate as means for recovery from economic shocks (Savić & Savić, 2011). Monetary Policy Instruments of CBBH As stated in the Law on the CBBH a under chapter IV on Monetary Functions and Operations of the Central Bank, The CBBH is not allowed to engage in any money market operations which involve securities of any type (Monetary Functions and Operations of the Central Bank, 1997). In addition, it takes over the monetary policy of the European Central Bank and acts as a passive agent in order to achieve its primary task of obtaining the stability of EURO-KM parity. However, the Central Bank of Bosnia and Herzegovina has one monetaryinstrument available to carry out economic policy goals and influence monetary movements, and that is the level of required reserves. The Governing Board of the Central Bank requires that banks hold the deposits with the Central Bank at minimum level of between ten and fifteen percent of their deposits and borrowed funds. Required reserves are calculated as average daily reserves over ten days period. Moreover, the amount of funds in the reserve account with the CBBH determines the amount of money in circulation. The first time that CBBH used mandatory reserves as monetary policy instrument was in June 2003, when it decreased required reserve rate from 10% to 5%. However, in the next year the CBBH increased the rate up to 7.5% in September and to 10% in December and kept increasing it in order to eliminate high current account deficit as well as high credit growth (Kristić, 2007). Furthermore, since the effects of global financial crisis were also felt in B&H banking sector in 2008 and 2009, especially in terms of banking sector liquidity, the CBBH Governing Board decreased the required reserve rate from 18% to 14% in late 2008, and again it was reduced in 2009 to 10% for liabilities with a maturity over one year aiming to improve overall liquidity and economic activity by encouraging lending (CBBH, 2009). In 2010 the rates did not change; however, in 2011 the required reserve rate for maturities over one year was reduced to 7% as well as the required reserve rate for maturities up to one year, which then was set at 10%. From the base for calculating reserve requirement the value of government deposits for calculating development projects was excluded. Moreover, during 2011 significant loosening happened, which created conditions for monetary expansion (CBBH, 2011). Volume 6 Number 1 Spring 2016 31 �Matej Živković, Lejla Hodžić Figure 2. Quarterly Changes in Bank Liabilities and Reserve Account with the CBBH. Source: CBBH Figure 2 above represents the changes in reserve account, resident deposits and liabilities to non-resident over the 5 year period. It can be observed that deposits by residents have increased significantly as an aftermath of the growing public debt, whereas liabilities to non-resident have been reduced. In 2013, when B&H’s economy experienced slight recovery from previous shocks, the base for calculating reserve requirement has been raised, and the surplus funds held with the CBBH that exceed the required reserve were also increasing (CBBH, 2013). Selected Economic Indicators in B&H under the CBR As previously mentioned, Currency Board Arrangement has roots in classical paradigm and it is assumed that domestic money supply adapts endogenously to changes in the balance of payments, meaning that maintenance of financial equilibrium and restoration of full employment and the balance of payments occurs through self-adjustment of national price level and the free flow of specie. It is thought that when consumers trade domestic for foreign currencies, the current account deficit will reduce the monetary base. This further causes an increase in the interest rates, a decline in the aggregate demand and a depreciation of the real exchange rate. The contraction in the money supply also reduces labor demand and the demand for other factors of production and that in turn reduces country’s prices relative to other prices (Gedeon, 2010). This indicates that macroeconomic performance under CBR is not beneficial for the development of B&H. 32 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Recent data suggests that economic activity in B&H modestly continued to increase; however the growth in 2013 was very low and it counted almost 1 percent, which can be observed in Figure 3. Because of the limitations of the CBR, and the Central Banks’ inability to act as a “lender of last resort” and to influence the exchange rate, the growth in 2014 was projected by the IMF at around 2%, but based on the unofficial data it is even smaller than in 2013, namely 0.7% (International Monetary Fund, 2014). Figure 3: Real GDP Growth (in percent). Source: IMF Furthermore, the current account balance remains negative throughout the years, reflecting the fact that Bosnia and Herzegovina, because being unable to print money on its own and collect revenues through open market operations, is net borrower from the rest of the World, especially from the IMF. The negative current account balance can be seen in the figure below(International Monetary Fund, 2014). Volume 6 Number 1 Spring 2016 33 �Matej Živković, Lejla Hodžić Figure 4: Current Account Balance (in percent of GDP). Source: IMF Figure 5 is a graphical representation of the official and estimated core inflation, measured by the consumer price index, in the period from 2006 to 2013. The data was extracted from CBBH reports, with the cooperation of Bosnian Agency for Statistics (BHAS). Fluctuations in the official inflation can be observed; however, from 2011 slowdown trend in inflation is present due to the deflationary pressures. In 2013, Bosnia and Herzegovina experienced deflation; although, because of the low purchasing power of consumers, domestic demand was very weak. Monetary Policy as the Key Foundation for Economic Development in B&H Although the Currency Board Regime provides financial as well as political stability to the country by prohibiting the interference of the politicians and by curbing the inflation, it is at the same time disadvantageous for Bosnia and Herzegovina. Its benefits and efficiency could be seen in the period since its introduction; however, after continuous implementation of this arrangement researchers concluded that it is extremely harmful for the country since it leads to overvaluation of the domestic currency and the current account deficit is double that of countries with floating exchange rates (Fabris & Rodić, 2013). In addition, it does not give the authority to the Central Bank over monetary policy instruments, except for the required reserves. The present deflation is beneficial neither for the suppliers nor for the consumers, since it reflects low purchasing power and weak domestic demand and it could even 34 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina lead to the deepening of the recession. Moreover, as previously seen, Bosnia and Herzegovina is having difficulties in achieving even modest growth rate. Although, there is widespread understanding that discretionary monetary policy is not the best sustainable option for countries in transition. Further, CBA mechanism cannot prevent crisis in the banking sector, so consequences of such event can have disastrous effects on a country’s economy. Frederic Mishkin (2007) stated that:”The longer the currency board stays in existence, the greater the likelihood that there will occur a sufficiently large shock that leads to its collapse.” Figure 5: Official and Estimated Core Inflation. Source: BHAS and CBBH Having this in mind, in order for Bosnia and Herzegovina to achieve economic growth, and consequently economic development, it should develop exit strategy from the Currency Board Arrangement. The CBA is considered as a gold-standard in modern monetary system. Furthermore, it served as a stabilization device. However, since it was supposed to remove immediate causes of financial instability, now its abandonment represents the foundation of economic development in B&H. Delphi method, combined with previously used method of analysis, were used to present how changing the current monetary policy regime of B&H could help it achieve better level of economic development. Volume 6 Number 1 Spring 2016 35 �Matej Živković, Lejla Hodžić B&H could theoretically exit from CBA by imposing a central bank regime with autonomous monetary policy and the ability to conduct open market operations or by joining European Monetary Union in order to achieve progress in its economic performance. One has to bear in mind that whatever monetary policy is chosen, in order to provide positive results, appropriate fiscal policy should as well be conducted (Avramov, 2000). Abandoning Currency Board as a monetary policy of B&H could involve two or three stages, as was the case with Lithuania and Argentina and should be done in times when things are going well so that the smooth transition is feasible (Kozarić, 2007). First, it is necessary that the monetary conditions for the monetary reform are created, and that can be done by intervening in the primary market for securities. This means that the possibility of transaction of securities between commercial banks should be introduced, as well as the possibility of issuing notes and Lombard loans which were not in use (Kozarić, 2007). In addition, money market would be transparent and the communication between its operations would be prompt. Improving inter-bank communication, designing money market instruments and infrastructure represent essential precondition for introducing open market operations. Open market operations are significant as they steer interest rates, signal monetary policy viewpoint and manage liquidity. Second, the Central Bank needs to replace Currency Board system and it has to be sufficiently independent so to pursue long-run objectives such as price stability and monetary policy, and instruments other than required reserve have to be introduced. It is important that the Central Bank is independent and isolated from political pressures in order to efficiently achieve its goals and conduct its operations (Mishkin, 2007). This aspect of independency from shortterminism by politicians can be achieved by introducing member in the Board from ECB with veto rights in voting. Operational decision making would be left to domestic actors. Important advantages that B&H could have from independent central bank are the possibility of monetization of deficit and the CBBH having the function of “lender of last resort”. If B&H’s central bank gains the right to print money, then quantitative easing could be chosen. Given the assumption that CBBH could print and create money, it could buy bonds from financial institutions which would reduce the interest rates, further leading people, as well as businesses to borrow more which means they will spend more, create more jobs and thereby boost the economy. 36 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina With the independence of the Central Bank, which already is in force, B&H could choose a somewhat complex way of conducting monetary policy, and that is inflation targeting. In order to adopt inflation targeting, B&H should develop its financial markets and establish a reliable system of measuring inflation. Monetary instruments that would be used in conducting the monetary policy are short-term interest rates and control of the credit. This would further lead to changing fixed exchange rate with floating one, so that CBBH would be able to intervene in the market when it is necessary to ensure stability and avoid inflation (Kozarić, 2007). Floating exchange rate is more efficient than a peg and more important in determining the long-term value of the currency and for creation of the equilibrium in the international market. A gradual move from the almost orthodox CBR to a central banking system would return full monetary sovereignty to CBBH. In addition, great importance in the development of financial markets should be devoted to repurchase agreements. By establishing this money market instrument the way to a broader market development would be alleviated. Monetary instruments available to CBBH must be efficient in controlling overall monetary trends and they must improve, or at least allow, the establishment of market-oriented financial system. These instruments need to be compatible with the financial system within which they will work (Savić & Savić, 2011). For example, CBBH decides to target inflation at a certain low level in order to achieve sustainable economic growth. This could be done by a monetary policy decision which lowers interest rates and therefore also lowers the cost of borrowing. The result of such action would be higher investment activity as well as consumer spending. The expectation arising from lower interest rates that economic activity will strengthen, may cause banks to ease lending policies. Stocks become more attractive for purchase and they raise households’ financial assets. This in turn boosts household and business spending. In addition, with lower interest rates, domestic currency depreciates, imports become more expensive so the domestic demand increases. Combining these factors lead to an increase in output, employment and consumer spending, helping country to achieve higher level of economic development. On the other hand, if the abandonment of CBA is done in order to join the European Monetary Union, benefits are fewer than when imposing a central bank regime, yet still significant. By joining the monetary union, B&H would not have to give up independent monetary policy, since it already has given it up and it imports Volume 6 Number 1 Spring 2016 37 �Matej Živković, Lejla Hodžić one from the European Central Bank. However, there would be no more exchange rates between the members of the Union; therefore competition would be higher, prices would be lower and because of the greater price transparency international trade and investment would increase, causing B&H to move up on the latter of economic development. This would in turn lead to greater global status as well as greater political integration and influence in international affairs (Dolphin, 1995). If Bosnia and Herzegovina abandons Currency Board Arrangement, it could gain control over its monetary policy, and by having all monetary instruments at disposal it could substantially achieve greater level of development. Conclusion There is no universal model of monetary policy that could bring benefits and economic development for all the countries of the world. Monetary policy’s main goal is to achieve price stability, full employment and to balance the BoP. In Bosnia and Herzegovina particularly, the monetary policy under the Currency Board Arrangement has helped the country to achieve price, financial and political stability; however it seems like in the current stable environment it does not help it develop. Therefore, the importance of this research lies in the fact that if the proposals were implemented, B&H could move forward and become more economically stable country. Current situation of the state of monetary policy seems much outdated especially since dominant paradigms across the board have changed targeting economic development. Therefore, the key foundation for B&H’s development might be the abandonment of the CBA and moving toward central bank regime with the authority to conduct open market operations.It is very important for B&H to move away from the currently implemented monetary policy regime, since it only holds the country back from progressing. In that sense, this paper can serve as a useful guideline for policy makers when discussing and forecasting which path and which type of monetary policy to pursue to yield higher economic prospect. The process of transformation towards effective use of open market instruments in policy implementation doesn’t happen overnight and usually involves two or three stages of market development. The transition to indirect instruments of monetary policy causes the operational activities of the central bank and the treasury to become more connected than before. 38 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Creators of the monetary policy need to closely follow the level of development of the country’s financial system and to, in a timely manner, adjust their monetary activities to those changes. Though it has to be emphasized that transformation of monetary authority into one that has actual instruments at its disposal, should by no means happen at the expense of established independence of monetary pillar of the economy. References Avramov, R. (2000, May). Exit Strategies from Currency Board Arrangements. Tallin, Estonia. Central Bank of Bosnia and Herzegovina. (1997). Monetary Functions and Operations of the Central Bank In Law on the Central Bank of Bosnia and Herzegovina. Sarajevo: Official Gazette of BH, 1/97. Central Bank of Bosnia and Herzegovina. (2002). Article 6. In Law on Amendments and Supplements of the Law on the Central Bank of Bosnia and Herzegovina. Sarajevo: Official Gazette of B&H, 29/02. Central Bank of Bosnia and Herzegovina. (2009). Annual Report for 2009. Retrieved from http://www.cbbh.ba/files/godisnji_izvjestaji/2009/GI_2009_en.pdf Central Bank of Bosnia and Herzegovina. (2011). Annual Report for 2011. Retrieved from http://www.cbbh.ba/files/godisnji_izvjestaji/2011/GI_2011_en.pdf Central Bank of Bosnia and Herzegovina. (2013). Annual Report for 2013. Retrieved from http://www.cbbh.ba/files/godisnji_izvjestaji/2013/GI_2013_en.pdf Centralna Banka Bosne i Hercegovine. (2015). Edukacijski materijal: Devizni kurs. Retrieved from http://www.cbbh.ba/?id=886&lang=bs Dolphin, T. (1995, February 16). European monetary union: the benefits, the problems and the traveller's tale: LETTER. Independent. Retrieved from: http://www.independent.co.uk/life-style/european-monetary-union-the-benefits-theproblems-and-the-travellers-tale--letter-1573305.html Volume 6 Number 1 Spring 2016 39 �Matej Živković, Lejla Hodžić Fabris, N., & Rodić, G. (2013). The Efficiency of the Currency Board Arrangement. Journal of Central Banking Theory and Practice, 1: 157-176. http://www.cbmn.org/eng/index.php?bl=journal Gedeon, S. J. (2009). Money Supply Endogeneity Under a Currency Board Regime: the Case of Bosnia and Herzegovina. Journal of Post Keynesian Economics, 32, 97115. http://econpapers.repec.org/article/mespostke/default2.htm Gedeon, S. J. (2010). The Political Economy of Currency Boards: Case of Bosnia and Herzegovina. South East European Journal of Economics and Business, 5(2), 1932. DOI: 10.2478/v10033-010-0011-6 Gulde, A. M., Julia, K., & Keller, P. (2000). Pros and Cons of Currency Board Arrangements in the Lead-up to EU Accession and Participation in the Eurozone. Brussels: International Monetary Fund. International Monetary Fund. (2014). IMF Country Report No. 14-39. Washington D.C., United States of America. Kovačević, D. (2003). The Currency Board and Monetary Stability in Bosnia and Herzegovina. BIS Papers No 17, 59-61. Kozarić, K. (2007). Modeli monetarne politike sa osvrtom na valutni odbor Bosne i Hercegovine. Retrieved from: http://www.cbbh.ba/files/specijalne_teme_ istrazivanja/STI01_07_I%20tema.pdf Kristić, I. (2007). EPPU Mentored Research Paper:"Sustainability of the Currency Board Arrangement in BiH". Retrieved from: http://www.dep.gov.ba/dep_publikacije/ publikacije/default.aspx?id=256&langTag=bs-BA Mishkin, F. S. (2007). Monetary Policy Strategy. Massachusetts: MIT Press. Office of High Representative (1995). The General Framework Agreement: Annex 4. Retrieved from: http://www.ohr.int/dpa/?content_id=372 Savić, M., & Savić, M. (2011). Mesto i uloga monetarne politike Bosne i Hercegovine prilikom ulaska u Evropsku monetarnu uniju. Singidunum Revija, 8 (2): 19-26. http://www.singipedia.singidunum.ac.rs/content/1-Naslovna 40 Journal of Economic and Social Studies �The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Wolf, H. C. (2008). Currency Boards in Retrospect and Prospect. Massachusetts : Massachusetts Institue of Technology. Volume 6 Number 1 Spring 2016 41 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2969 Title A name given to the resource The Role of Monetary Policy as the Foundation of Economic Development in Bosnia and Herzegovina Author Author ŽIVKOVIĆ, Matej HODŽIĆ, Lejla Abstract A summary of the resource. Abstract: Macroeconomic stabilization of every country depends largely upon the conduct of appropriate economic policy, which comprises both fiscal and monetary policy; therefore, it is of great importance to choose the most adequate and productive ones. Many countries across the board have employed monetary policy in their attempt to ease the consequences of economic crises in the aftermath of global financial meltdown, and in the search for sustainable economic development. This paper was confined to the monetary policy in Bosnia and Herzegovina specifically, and its aim was to address the current Currency Board Regime along with the available monetary policy instruments and to determine whether an opportunity for the improvement of economic growth and consequently economic development lies within it. The importance of Central Bank was stressed out, as it represents the anchor of the monetary system. The paper comprises the analysis of the implemented CBR, its brief history, monetary policy instruments available and its consequences on the economy of B&H and based on that, the recommendations for exit-strategy which, ceteris paribus, represent a key to achieving higher levels of development. The economic indicators suggested that macroeconomic performance under CBA is not advantageous for B&H; therefore, it is thought that abandoning the arrangement either by joining the EMU or by making the Central Bank more independent is necessary. Key words: Macroeconomic Stabilization Monetary Policy Instruments;B&H Currency Board Regime; Economic Development; Monetary Easing Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed DOI Digital object identifier doi: http://dx.doi.org/10.14706/JECOSS16615 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 1986 – 8502, HB Economic Theory https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f5e0431dd21b9944b5f35a1d884e1253.docx fd929fa3f78ffcfe7bcd42b86bf9ce5f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3626 Title A name given to the resource Referendum kao oblik neposrednog učešća građana u vlasti i mogućnosti njegove zloupotrebe Author Author Čizmić, Mirsad Abstract A summary of the resource. Sažetak: Neposredna demokratija predstavlja učešće građana u procesima donošenja odluka od interesa za cjelokupnu društvenu zajednicu. Na taj način se najneposrednije ostvaruje volja naroda, jer rađani u cijelosti učestvuju u vršenju vlasti. Dakle, neposredna demokratija predstavlja takav oblik političke participacije građana, u kojem građani neposredno učestvuju u odlučivanju o nekom važnom pitanju u svojoj državi. Kao najpoznatiji primjeri neposredne demokratije u svijetu su prije svega referenduma, zatim zbor građana, narodna inicijativa i pravo peticije. Neki teoretičari poput Kostadinov, B. i Barić, S. smatraju da referendum kao oblik neposrednog učešća građana u vlasti, ne odražava uvijek stvarnu volju naroda, nego volju određene populacije. Zašto je to tako, vidjet ćemo u nastavku rada kroz analizu određenih slučajeva. Nadalje, iako je referendumsko odlučivanje često poželjno, jer referendumske odluke predstavljaju neposrednu volju građana, zanemaruje se činjenica da one ipak često dovode do diskriminacije određenih populacija u datoj državi, a tu se prije svega misli na manjinske skupine (skupine homoseksualne orijentacije, nacionalne manjine i slično). Pored navedenog, osnovna bit referenduma jeste da se dođe do odluke kao izbora, a ne put do nje, jer na referendumu nema mogućnosti raspravljanja o referendumskom pitanju, nema mogućnosti pribavljanja novih informacija o datom pitanju, nema mogućnosti alternative, što dovodi kasnije do problema u implementaciji referendumske odluke. Dakle, ovo su samo neka od pitanja o kojima će se raspravljati u ovom radu. Publisher An entity responsible for making the resource available Social Sciences Research Center Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/95cc6829018cadb3460ef82dcd7cd5b7.pdf f1de7f7486aa636ef4b57f768e06eb30 PDF Text Text HÂCE MUHAMMED LUTFİ EFENDİ VE DİVANI, HULÂSATU’L-HAKÂYIK, MEKTÛBÂT-I HÂCE MUHAMMED LÜTFİ Ali Rıza Özuygun1 Murat Kezel2 Özet Yirminci yüzyıla gelindiğinde divan şiirinin etkisi azalmıştır. Ancak asırlarca bu topraklarda şekillenen bu kültür; edebiyat sahasında hâkimiyetini kaybetse de günümüze gelene kadar çeşitli yollarla varlığını sürdürmüştür. Bu gelenekten beslenen ve şiirlerinde ona ait motifleri kullanan yirminci yüzyıl şairlerimizden biri de Alvarlı Hâce Muhammed Lutfi Efendi’dir. Onun şiirleri, Hulâsatu’l-Hakâyık ve Mektubât-ı Hâce Muhammed Lütfi adlı divanda toplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Şiir Geleneği, Yirminci Yüzyılda Türk Şiiri ,Klasik şiirin yirminci yüzyıldaki yansımaları, Alvarlı Hâce Muhammed Lutfi Efendi Dîvânı Hâce Muhammed Lutfi Efendi and Hıs Collectıons : Hulâsatu’l-Hakâyık,Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfi Abstract When the time comes to twentieth century, the impact of collected poems is decreased. But for centuries, this culture which created its own properties survived till today even it has finished its influence in these lands in many ways. One of of our poets, Alvarli Hace Muhammed Lutfi is also one of the poets who lived in twentieth century and benefited from this tradition and the culture. He used the motives from that culture in his poems. His poems, collected in Hulâsatu’l-Hakâyık and Mektubât-ı Hâce Muhammed Lutfi Collection. Key Words: Classic Poem Tradition, Twentieth Century Turkish Poem, Reflections of Classic Poems in Twentieth Century, Alvarli Hace Muhammed Lutfi Collection Giriş Klasik Türk şiiri olarak da adlandırılan divan şiiri, on dokuzuncu yüzyılda etkisini yitirmeye başlamış ve yerini sırasıyla Tanzimat ve Servet-i Fünun şiirlerine bırakmışsa da bu kadim kültürün, şiir dünyamızı bütünüyle terk ettiği söylenemez. Pek çok şairimiz bir şekilde divan geleneğinin kaynaklarından beslenmiş; onun mazmun ve sanatlarını kullanmıştır. Bu şiirle bütünleşen arzu ölçüsünü, yirminci yüzyılda kullanılan – ve nispeten daha sâde olan – dile başarıyla uygulayan şairlerin sayısı hiç de az değildir. Yahya 1 2 Doç. Dr. International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Öğretim Üyesi International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Yüksek Lisans Öğrencisi �Kemal, Mehmet Âkif ,Fâruk Nâfiz ,Veled Çelebi, Tâhirü’l-Mevlevî , İbrâhim Alaeddin, Ferit Kam, Ali Nihat Tarlan, Arif Nihat ve adını saymadığımız çok sayıda şairimiz; divan şiirimizin farklı nazım şekillerinde çok başarılı eserler vermiş;bir kısmı da dolaylı olarak şiirlerinde o dönemin izlerini yansıtmışlardır. Bunların yanında bazı şairlerimiz hususi birkaç türde şiir yazmakla kalmamış; dîvanlar tertip etmişlerdir: Ketencizâde Mehmet Rüştü Efendi, Esad Erbilî, Hacı Ali Gâlip Efendi, Erzurumlu Osman Kemâlî, Şemsî (Hüseyin Şemsi Ergüneş ) bunlardan birkaçıdır. Bunların eserlerinde; eski dîvanlarda olduğu gibi mesnevî, kaside, gazel, müstezad, rubâi, kıta, berceste ve tarih mısraları yer almaktadır. “Eski şiirin rüzgârıyla ”şiirler kaleme alan bu şairlere divan şiirinin takipçileri demek doğru olmaz. Onların şiirlerine bakıldığında bunların eskiye nispeten daha sade bir dille yazıldıkları ve sosyal hayata, günlük hâdiselere daha fazla yer verdikleri görülür. Yirminci yüzyılda şiirleriyle klasik edebiyatımıza ait ürünler veren şairlerimizden biri de Erzurum yöresinin tanınmış simalarından Alvarlı Hâce Muhammed Lütfi Efendi’dir. Bu makalede onun divanı ele alınmaktadır. Hâce Muhammed Lütfî Efendi ve Hayatı Hâce Muhammed Lütfî Efendi 1866’da Erzurum’un Pasinler (Hasankale) ilçesine bağlı Kındığı(Altınbaşak) köyünde dünyaya geldi. Babası Hâce Hüseyin Efendi, annesi Seyyide Hatice Hanım’dır. Babası Hüseyin Efendi âlim, mutasavvıf ve şairdi. Bugün Türkiye’de pek çok insanın aşina olduğu Kadem bastın gönül tahtına sultânım safâ geldin Dil-i pür-reng-i tab-ı derde dermânım safâ geldin mısralarıyla başlayan gazel, ona aittir. Çocukluk yıllarından itibaren dini ilimlerle haşir neşir olan Muhamed Lütfi Efendi; babası Hüseyin Efendi ve Ali Efendi’nin rahle-i tedrisinde okudu. İcazet aldıktan sonra,1888’de Pasinler’de bulunan Sivaslı Camii’nde imamlık vazifesine başladı. Aynı sene içinde Hüseyin Efendi ve kardeşi Vehbi Efendi’yle beraber Bitlis’e giderek Pîr Muhammed Küfrevi’ye intisap etti. Ardından Pasinler’e döndü ve irşat faaliyetlerinde bulundu.1890’da Erzurum merkeze bağlı köylerden Dinarkom’a yerleşti ve Birinci Dünya Savaşı’na kadar burada yaşadı. 1914’te Erzincan’ın Tercan ilçesine bağlı Yavi Nâhiyesi’ne yerleşti. Bir süre sonra işgal edilen Erzurum iki sene Rusların elinde kaldı. Hâce Muhammed Lütfi Efendi bu süre zarfında imamlık yaptı ve gönüllü milis kuvvetleri toplayarak, Ermeni çeteleriyle mücadele etti. Ardından, 12 Mart 1918’de Erzurum’u teslim almak üzere yol alan ordumuza katılıp memleketine döndü. Daha sonra Pasinler’in Alvar (Âlemvar) köyüne yerleşerek burada 24 yıl ikamet etti. 1939’da Erzurum’a yerleşti ve 1956’da burada vefat etti. �Edebî Yönü ve Şâirliği: Hâce Muhammed Lütfi Efendi, çok yönlü bir şahsiyettir. Onu yerine göre bir âlim ve mutasavvıf, yerine göre at üstü de bir alperen olarak görürüz. Önemli yönlerinden biri de şairliğidir. Bugün pek çok insanımız; “Seyr eyle güzel kudret-i Mevlâ neler eyler” ve “Sen Mevlâ’yı sevende Mevlâ seni sevmez mi” mısralarıyla başlayan şiirlerin, ona ait olduğunu bilmemektedir. Oysa Hâce Muhammed Lütfi Efendi, özellikle yaşadığı dönemde Erzurum ve çevresinde kendisine haklı bir şöhret kazandıran pek çok güzel şiirin sahibidir. Kendisi, ilme irfana açık bir çevrede yetişmiş olması yönüyle henüz küçük yaşta şiirle tanışmıştı. Yaşadığı muhitte sohbetler, mutlaka konuya uygun mısra ve beyitlerle süslenirdi. Babası Hüseyin Efendi ve kardeşi Vehbi Efendi gibi o da şiire yatkındı. Onun bu yönünün gelişmesinde, babası Hüseyin Efendi’nin payı büyüktür. Gedâî mahlasını kullanan ve içli şiirleri olan Hüseyin Efendi’nin sohbet meclislerinde zaman zaman daire(def) eşliğinde ilahiler, gazeller okunurdu. Bu şiirler Yunus Emre, Niyazi-i Mısri, Mir Hamza Nigâri, Eşrefoğlu Rûmî, Fuzuli gibi şairlere ait olabildiği gibi bazen Hüseyin Efendi’nin kendi yazdıkları da seslendirilirdi. Muhammed Lütfi Efendi bir gün yazdığı bir gazeli meclisteki gazelhanlara vermiş ve bunu okumalarını istemişti. Bu gazel Hâce Hüseyin Efendi’nin dikkatini çekmiş ve bu güzel sözlerin oğluna ait olduğunu öğrenince memnun olmuştu. Elindeki bir tomar kâğıdı sobaya attığını görenler ne yaptığını sorduklarında kendisine ait şiirleri yaktığını öğrenmişlerdi. “Bundan sonda benim sözlerime ihtiyaç kalmadı.” diyen Hüseyin Efendi, bu hareketiyle oğlunun önünü açmış ve onu bu konuda teşvik etmişti. Muhammed Lütfi Efendi’nin şiirleri zamanla kulaktan kulağa yayılmış, cönk ve mecmualara kaydedilir olmuştu. Şiirlerini irticalen söylerdi ve bu dizeler, yanında bulunan Demirci Osman Efendi, Sarı Hâfız (Behlül Efendi) gibi talebeleri tarafından hızla kaydedilirdi. Daha sonra bu satırlar ezberlenir, elden ele dilden dile yayılırdı. Muhammed Lütfi Efendi; şiiri bir araç olarak kullanmıştır. Onun şiirleri bazen gönül heyecanlarının tercümanı, bazen bir dostu ikaz, bazen insanlara yol gösterme aracı, bazen bir taziye mesajı, bazen uzaklarda yaşayan dostlara yazılan birer hasretnamedir. Bu şiirler mürettep bir divan oluşturma kaygısıyla değil, ekseriyetle günün gereklerine göre şekillenmiştir. Bunlar kimi zaman bir dost meclisinde kimi zaman bir köy ziyaretinde, kimi zaman bir vedalaşma anında, hatta iftar sofrasında irticalen söylenmiş ve gerek şairin arzusuyla, gerekse yanında bulunanların bu güzel sözleri kayda geçirme adına gösterdikleri gayretle kâğıda aktarılmıştır. Onda sanatlı bir dil kullanma merakı görülmez. Ancak içinde yetiştiği kültürün de etkisiyle belâğata, edebî sanatlara, dînî –tasavvufî ıstılahlara ve klasik şiirimizin mazmunlarına hâkim olması itibarı ile şiirlerinde bunlardan sıkça faydalanmıştır. Divan şairlerinde sık görülen fahriye edasıyla -nâdiren- şiirlerini nazara verdiği de olurdu: Verd-veş bülbül-i dil şevk-i fezadır sühanım Bâde-veş mest-i müdâmâne cezadır sühanım �Nehr-i nûr feyz-i Hudâ âb-ı revân-veş dökülür Dili âgâhîlere râh-ı hüdâdır sühanım Zevk-i mey leşker-i cândır dağılur leşker-i gam Bezm-i vahdet eseri rengîn edâdır sühanım Bülbül-i bâğ-ı ezel nağmesini şerh edeyim Gül-gülistân-ı vefâ bâd-ı sabâdır sühanım beyitleriyle sözlerinin güzelliğini ve etkisini anlatırken, “Ârifâne kıl nazar eş’ârıma baldan leziz / Sâye-i lutf-i Mesîhâ ârife candan leziz” gibi ifâdelerle de sevenlerini bu şiirlerden istifadeye çağırır. Şiirlerinin Etkisi Yukarıda da ifade edildiği gibi onun şiirleri söz konusu olunca okuyucu yerine dinleyici kelimesinin kullanılması yerinde olacaktır. Özellikle kendisinin hayatta olduğu dönemde insanlar bu şiirlerden pek çoğunu dinleyerek ezberler ve bunları çeşitli vesilelerle besteli ya da bestesiz olarak okurlardı. Bugün de bunun canlı örneklerine rastlanmaktadır. Çevresindeki sevenleri gelin getirme merasimlerinde, cenazelerde, düğünlerde, sünnetlerde, zikir meclislerinde, mevlitlerde; çoğu zaman da kendi huzurunda bunları okurdu. Kendisi hayattayken gazelleri Behlül Efendi, Ebsemceli Feyzullah Efendi, Nusret Efendi; sonraki kuşaklarda da Nesîmi Ateş, Mutahhar Efendi, Hüseyin Çiftçi gibi gazelhanlar tarafından terennüm edildi. Bu gazeller bugün de gerek özel günlerde gerek radyo programlarında terennüm edilmektedir. Dîvanı : Hâce Muhammed Lütfi Efendi, hayattayken vasiyette bulunmuş, şiirlerinin kaybolup gitmesine gönlünün razı olmadığını ifade etmişti. Onun vefatından sonra babasının bu arzusunu yerine getirmek isteyen Hâce Seyfeddin Efendi, bir heyet kurmuş, uzun ve titiz bir çalışmanın ardından bu şiirleri, “Hulâsatu’l-Hakâyık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lütfî’’ ismiyle yayınlamıştı. Talebelerinden Salih Sezgin’in farklı defterleri karşılaştırmalı olarak incelemesiyle topladığı şiirler üzerine yoğunlaşılmış; seçilen şiirlerin birden fazla nüshada kayıtlı olmasına dikkat edilmişti. Bu arada mahlası olmayan şiirler genellikle her ne kadar üslup ona ait olsa da ihtiyaten -birkaç istisna dışında- bu esere alınmamıştı. Bu derleme çalışmaları sırasında ulaşılamayan, sahipleri yurt dışında bulunan nüshalardan faydalanılamadığı gibi mektup olarak şahıslara gönderilen ve kişisel hatıralar arasında saklanan pek çok şiir de divanda yer almamıştır. Araştırmalarımız sırasında rastladığımız bu �örneklerle alakalı Sarı Hafız olarak tanınan Behlül Çiftçi ile Ahmet, Cemil ve Yusuf Boybeyi’ne ait gazel defterlerini; kendisinin hürmetkârlarından Tayyar Baba ve Hanecizade Salih Efendi’ye, Narmanlı Ali Efendi’ye gönderdiği şiirleri sayabiliriz. Muhteva Şiirleri muhteva yönüyle incelendiğinde özellikle karşımıza çıkan konular tevhit, peygamber aşkı ve naatlar, zamandan şikâyet, nasihatler, dört halife ve din büyüklerine duyulan hürmet, muharrem ayı ve Kerbela’da yaşananlardır. Divanda, bu konularda yazılmış pek çok şiir yer almaktadır. Divanında bunların dışında mersiyeler, hatıralar, Erzurum’a dair bazı manzumeler, taziyename ve dost mektupları adına da kayda değer örnekler vardır. 21 yaşındayken Hâce Hüseyin Efendi’yle çıktığı Bitlis yolculuğu ve orada görüp yaşadıklarına dair hatırlarını anlattığı mesnevîde, mürşidi Pîr Muhammed Küfrevî’den de övgüyle bahseder: Bin üç yüz yedide oldum revâne Erişdim ravza-i dârü’l-emâne Cihan gülzâr içinde bir gül-i ter O şehr-i Bitlîs idi verd-i ahmer Verirdi feyz-i Feyyâz’dan nişânı Var idi Bitlis’in bir âli-şânı O dem ki ol dür-i deryâ-yı hikmet Ledünniyâtını eylerdi sohbet… Birçok şiirinde dört halifeyi birlikte anar ve etrafındakilere onları sevmeyi tavsiye eder. Bu şiirlerinden birinin her bendini Cihanda dört velî hakkâ velidir Ebûbekir, Ömer, Osman Ali’dir mısralarıyla bitirir. �Anne tarafından soyu Ehl-i Beyt’e dayanan Muhammed Lütfî Efendi, İslam tarihinde derin izler bırakan Kerbelâ olayını sıkça işlemiş, bu şiirlerinde oldukça içli bir üslup kullanmıştır: Hüseyn’in sergüzeştin ger duyarsa Gül ağlar, bülbül ağlar, sümbül ağlar der ve her sene, muharrem ayını elemle karşılar, gönlündeki Ehl-i Beyt sevgisini terennüm ederdi: Bugün mâh-ı muharremdir muhibb-i hânedân ağlar Bugün eyyâm-ı matemdir bugün Âb-ı Revân ağlar Şiirlerinin geneline bakıldığında tevhid, gönül, muhabbet, peygamber sevgisi, sahabe ve ehl-i beyt muhabbeti, duâ gibi konular ön plana çıkar. Onun manzum duaları çok içlidir. Halk arasındaki meşhur tâbirle bu dualar, yanık bir üslupla söylenmiştir. Bunlar daha sonra divanından seçmeler yapılarak “Nazlı Niyazlar” adıyla ayrıca kitaplaştırılmıştır: Yâ Rab dilerim Hazret-i Muhtâr’a bağışla Ey Zât-ı Kerîm dildeki dildâra bağışla *** Bu dârı benim başıma dâr eyleme yâ Rab Ağyâr elemin gönlüme bâr eyleme yâ Rab *** Ey şân-ı kerem afv u kerem zâtına mahsûs Sen eyle n’olur derdime dermânımı yâ Rab *** Hulâsatü’l-Hakâyık (Hakîkatlerin özü) ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lütfi adıyla neşre hazırlanan divan, şu bölümlerden oluşmaktadır: 1.Mukaddime: Hâce Muhammed Lütfi Efendi’nin oğlu Hâce Seyfeddin Efendi’nin kaleme aldığı giriş yazısı ve bir hatıra… 2.Arapça Gazeller : Bu bölümde 11 gazel ile 1 kasîde (Kasîde-i Celâliye) bulunmaktadır. 3.Farsça Gazeller: Bu bölümde 7 gazele yer verilmiştir. 4.Silsiletü’z-zeheb : 64 beyitten oluşan bu kasidede, kendisinin de dahil olduğu Nakşî-Hâlidî okulunun devamı olan Küfreviye kolunun şeceresinde ismi geçen âlimleri birer beyitle zikreder. 5.İlticânâme : 76 beyitlik bir mesnevî 6.Mi’râcü’n-Neb’i : 198 beyitlik bir mesnevî �7.Mevlidü’n-Nebî : 190 beyitlik bir mesnevî 8.Gazeller: Bu bölümde 726 şiire yer verilmiştir. Erzurum yöresinde dînî içerikli pek çok şiire, özellikle def eşliğinde ve besteli olarak seslendirildikleri için gazel denmektedir. Bu münasebetle, bu kısımda farklı nazım türlerinde ve hece ölçüsüyle yazılan 726 eserin tamamı, gazeller başlığı altında sunulmuştur. Bunlardan dördü müstezad, 540 tanesi ise aruzun farklı kalıplarıyla yazılmış gazeldir. 9.Mesnevîler: Naat-ı Resûlullah : 20 beyitlik bir mesnevî İsimsiz Mesnevî İsimsiz Mesnevî : Muharrem ayı ve Kerbelâ hâdisesine dairdir. İsimsiz Mesnevî: Babası Hâce Hüseyin Efendi’yle çıktığı Bitlis yolculuğuna dair, 57 beyitlik bir mesnevî Der-vefât-ı Şeyh Abdülbâkî Efendi : Pîr Muhammed Küfrevî’nin oğlu Abdülbâkî Efendi için mersiye Vehbî Efendi için Mersiye : Kardeşi için yazdığı 32 beyitlik mersiye İlâhînâme : 35 beyitlik bir mesnevî Muhabbetnâme : 28 beyitlik bir mesnevî Sabânâme : 28 beyitlik bir mesnevî Gülün Bülbül ile Şîvesi : 23 beyitlik bir mesnevî Firkatnâme : 18 beyit İlâhî Hazretinden İlticâlar : 19 beyit Efrâd-ı Ümmet-i Muhammed’e : 20 beyit Hidâyet-i Hudâ Rehberiniz Olsun Zâhirini Bârî Hudâ mezkûr eder her dü-serâ : 12 beyit İsimsiz bir mesnevî (Bu mesnevinin ilk sekiz beyti kaydedilmiştir.) Kıt’alar Ferdler Muhammed Lütfi Efendi’nin Divanında Kullanılan Dil Şiirlerinde kullandığı dil, yaşadığı dönem itibarı ile ağır sayılmaz. Arapça ve Farsça kelimelerle dînî-tasavvufî terimleri sıkça kullanması dilinin ağır olduğunu akla getirebilir; ancak bunun pratikte böyle olmadığı gözlemlenmiştir. Onun şiirleriyle ilgilenenler ya bu sahalarda az çok bilgi sahibi olanlar ya da şiirlerine ve üslubuna aşina olanlardır. Kendisi edebî sanatlara sıkça yer vermiştir; ancak divanında özellikle sanatlı bir dil kaygısı gözlenmez. Şiirleri incelendiğinde daha ziyade teşbih, istiare, mecaz, tenasüp ve özellikle �telmih gibi çok kullanılan; eski edebiyatla alakalı derin bir vukuf gerektirmeyen sanatlardan sıkça faydalanıldığı görülür. Bir gün olur perdeyi yâr kaldırır Seyr-i cemâl ile seni güldürür Bir gün olur câhe atar Lütfî’yi Sonra Mısır şahlığına aldırır mısralarında telmih yaparak çektiği çilelerden sonra yüksek makamlara getirilen Hazreti Yusuf’un hayatına atıfta bulunur. Dünyadan bahsettiği bir gazelinde: Öyle bir meyhânedir ki zevk-i tevhid bahşeder Zehr-i dillere dâim tiryâk-ı bâkî bundadır diyerek dünyayı insanın aklını başından alan, ona tevhit sırlarını gösteren bir meyhaneye benzetir. Nice şahlar tâc ü tahtından geçüb Mecnûn-veş Oldular sahrâ-nişîn Leylâ nitâkı bundadır beytiyle de Leylâ ve Mecnun kıssasını hatırlatarak telmihte bulunur. Gülistân-ı risâletde gül-i handân olan cânân istiâresiyle peygamberlik müessesesini bir gül bahçesine, o bahçenin fertlerini güle, Hazreti Muhammed’i de yine o güller içinde ayrı bir güzelliğe sahip bir güle benzetmiştir. Mansur-âsâ âşık ol kaçma bu demde dârdan Candan ayrılmak olur ayrılmak olmaz yârdan beytinde Hallac-ı Mansur’a telmihte bulunurken, idam edilen Mansur ile dâr arasındaki tenâsüpten faydalanmıştır. Kâl ile kalan cehl-i celî râzı ne bilsün Ol zâğ-ı siyeh mezbelede yâzı ne bilsün sözleriyle de câhili yerinde sayan, kâlden hâle geçemeyen ve bu yönüyle çöplükte eşinen bir kargaya benzetir. Kimi şiirlerinde Âzerî Türkçesi’nin etkileri görülür. “Herkes yahşı men yaman, âlem buğday men saman sözleriyle tevâzuunu ifade eden şâirimizin, Sû-be-sû kûy-i dilârâyı seyâhat ederem gibi mısraları da Âzerî sahasından esintiler taşır. �Bazı şiirleri, Erzurum şivesinden izler taşır. Hidâyet-i Hudâ rehberiz olsun mısraında “rehberiniz’’ yerine kullanılan “rehberiz” kelimesinin söylenişi sadece vezne yönelik bir tasarruf değil, Erzurum konuşma dilinde sıkça rastlanan bir kullanımdır. Üslubu : Muhammed Lütfi Efendi’nin gerek hece ile gerekse aruzla yazdığı şiirlerinde içten ve akıcı bir üslup göze çarpar. Kimi şiirlerinde Yunus Emre, Niyazi-i Mısrî, Mir Hamza Nigârî, Eşrefoğlu Rûmî, Fuzulî, Nâbî gibi şairlerin etkileri görülür. Şiirlerinin ana unsuru; insanların kişisel ve genel sorunları karşısında duyarsız kalmamasıdır. Bu da eserlerine samîmî, babacan bir üslup olarak yansımaktadır. Aruzla yazdığı şiirlerinde dînî-tasavvufî terimleri daha çok kullandığı görülür. Bu şiirlerindeki üslubu nispeten okuyucuyu -daha doğrusu dinleyiciyi- yorar gibi görünse de biraz ilgi ve gayretle bu zorluk, pek çok kişi tarafından aşılmıştır. Şiirlerinin pek çoğunda hikemî tarzın etkileri görülen Muhammed Lütfi Efendi, hakîmâne söylediği şiirlerle hafızalarda yer etmiş; birçok yazılı ve sözlü ifâde, onun mısra ve beyitleriyle süslenmiştir. Her ne kadar divanında ifade edilmese de bazı şiirleri, nazîre olarak yazılmış olduğu izlenimi vermektedir: Kerem kıl kesme sultânım keremin bî-nevâlardan Keremkâne yakışır mı kerem kesmek gedalardan gazelinin bu ilk beyti,Fuzûlî divanında Kerem kıl kesme sâkî iltifâtın bî-nevâlardan Keremkâne yakışır mı kerem kesmek gedâlardan şeklinde karşımıza çıkar. Yine bir gazelinin mahlas kısmında yer alan “Şuarâ leşkerine mîr-i livadır sühanım” ifadeleri, Fuzûlî’nin “Sühânım leşker-i şu’arâya mîr-i livadır” mısraını akla getirmektedir. Divanında bulunmayan, Hânecizâde Salih Efendi’ye gönderdiği mektubundaki “Katre-i ummânı gözler gözlerim” gazeli de aynı redifleri içermesi yönüyle Eşrefoğlu Rûmî’nin “Kulluğa bel bağlayıp sultânı gözler gözlerim” gazelini akla getirmektedir. Mazmunlar Muhammed Lütfi Efendi, şiirlerinde klasik edebiyatımızın birçok mazmununu sık sık kullanmıştır. Bunlardan bazıları “Âb-ı hayat,âb-ı hayvân, âhû, ankâ, Ashâb-Kehf, âsitân, âşık, ayağ, bâde, Bâğ-ı İrem, bende, bezm, büt, bütgede, büthâne, câdû, cân, cânân, cîm-i cemal, Çâr-ı yâr, dâm-ı aşk, dem, Îsâ, dendân, dergâh, dergeh, dîdâr, dilber, dürr, ebrû, fettân, geysû, gonce, �gonce-i handân, gül-i hamrâ, gülistan, gül-izâr, gülşen, harâbistan, harem, haremgâh, Hayder-i Kerrâr, hazân, hûb, hurşîd, hümâ, İrem, işretgeh, kâkül, külbe-i ahzân, mâh, mahmur, mehrû, mey, meygede, meyhâne, murg-ı devlet, mühr-i Süleyman, müjgân, müşg, nây, nesîm, penâh, pîr-i muğân, rehnümâ, rind, sabâ, sadef, sahbâ, sâkî, seb’a-i seyyâre, sedd-i İskender, selsebîl, sihir, süreyyâ, Şâh-ı merdân, şebnem, şem’, şerâb, yâr, zülüf,…”şeklinde sayılabilir. Cismin hayâtı rûh ise ruhun hayâtı bâdedir Mey zevki dilde olmasa rûhâneler elden gider *** Ey sâkî-i devr-i zemân meyhânedir dârü’l-emân Lutfî diler bir mey hemân dem-hâneler elden gider *** Ey kemân-ebrû kamer-veş âleme verdin ziyâ Arş u ferş oldu münevver hurşîd-i eclâ mıdır *** Senin iklîm-i Çin’de müşg-feşân âhûların vardır Benim de rehgüzârında fedâ bir can-nisârım var *** Kûy-i cânâne gider bâd-ı sabâya süvâr ol *** Yâ Rab kerem et derdime Lokmân’ımı gönder Şahıslar: Divanda başta İslam peygamberi Hazreti Muhammed olmak üzere tüm peygamberlere yer veren Muhammed Lütfi Efendi’nin şirlerinde; Abdülkâdir Geylâni, Şah-ı Nakşibendî gibi din büyükleri ile çeşitli yönleriyle tarihte adı geçen şahısların isimlerine de sıkça rastlanır: Aristo, Âzer, Behram, Cemşid, Dârâ, Enverî, Firdevsî, Sâdî, Firavun, Haccac-ı Zâlim, Hassan, Hazreti Meryem, Hızır, Husrev, İskender, Kârun, Kayser, Keyhusrev, Keykubad, Kisrâ, Leyla, Lokman, Mansûr, Mecnun, Nemrud, Rüstem, Şeddad, Vâmık, Züleyhâ. Bir meserretgâhdır âlemde misli az olur Görse meddâhı olur Vâmık Söğütlü Köyü’ne *** Nübüvvet gülleri Osman Ali’dir Bu çâr-yâr velîler evvelidir *** �O bir Îsâ bin-i Meryem anı Hakk eyledi tebcil Zuhûr etdi ana İncîl beşikde hak sadâ geldi *** Ol kadar mânend-i Rüstem serv-i kadler kâmetin Kahr ile rû-ber-zemîn kânunu îcâd eyledin Tasavvufî Unsurlar : Klasik şiirimizin mazmunları içinde hatırı sayılır bir yere sahip olan tasavvufî unsurlar, divanda bol miktarda kullanılmıştır. Bunlardan bazıları: Ezel meyhânesinde bâde-i vahdet şerâb olmuş Gönülde o şerâbın katreleri dürr-i nâb olmuş Tecellîgâh-i Mevlâ’dır dil-i vîrâne-i uşşâk Sivâ serâyını yıkmış harâb-ender harâb olmuş Neredeyse her şiirinin satır aralarında gizli ya da açık tasavvufî unsurları serpiştiren Muhammed Lütfi Efendi, bir gazelinde de müstakil olarak tasavvufu anlatmıştır: Tasavvuf sâf-i dilden Hazreti Allah’a dönmektir Tasavvuf ıstılâhâtı ile sanma öğünmektir, derken onun kuru bir bilgi yığınından ibaret olmadığını, nazarîden amelîye geçildikçe bir kıymet ifade edeceğini söyler ve şöyle devam eder. Bu yolda ketm-i esrâr eylemek ağyârdan farzdır Cehâlet perdesine zâhiren vallah bürünmektir Sabîlere tezevvüc lezzetin söyleyen ahmaklar Hakîkatde olup sârık zâhir sâdık görünmektir Bu ifadelerle tasavvufun tanımını açık bir şekilde yaparken bazı şiirlerinde de avamdan ziyade, bu saha ile meşgul olanların irfanına seslenir: Nedir aşkın demi ey dil, gözü al kan olandan sor Kebâbın zevkini cânâ ciğer-biryân olandan sor Nedir sevdâ-yı sır sâkî gönülde işti’âl eyler Mey-i vahdet içüp bezm-i elest reyyân olandan sor �Nedir erbâb-ı diller şehsüvârdır râh-i ma’nâda Girüp dilhâne küncinde görüp hayrân olandan sor Bu eşyâ kim mezâhirdir nedir hikmeti zâhirdir Vukûf-i ilm-i esmâ ma’nevî Lokmân olandan sor Nedir ey Lutfî bu cûd-i vücudunda olan hikmet ‘Aref dershânesinde nâşir-i efkâr olandan sor Mahallî Edebiyat / Şahıslar : Hâce Muhammed Lütfi Efendi şiirlerinde mahallî unsurlara yer vermiştir. Divanının satır aralarında gezenler şehrin mesire yerlerinden bin bir hatime(1), halktan kişilerden şehrin yakın tarihine etki eden Ermeni zulmüne, kültürel yozlaşmadan kaynaklanan şikâyetlere varana kadar Erzurum ve Erzurumlu’yu alâkadar eden motiflerle karşılaşır. Cennet-i dünyâ desem lâyık Söğütlü köyüne Etrâfında var mıdır fâik Söğütlü Köyü’ne mısralarıyla ova köylerinden Söğütlü’yü metheden Muhammed Lütfi Efendi’nin; şehir halkının sevip saydığı Hacı İbrahim Baba, Faruk Efendi, Maksud Efendi, Kırklar İmamı gibi şahısların vefatları münasebetiyle yazdığı mersiyeler de divanında yer almıştır. Mektupları : Hâce Muhammed Lütfi Efendi’nin birçok beldede sevenleri vardı. Kendisi bunlara zaman zaman mektuplar yazar, hal hatırlarını sorardı. Bununla da kalmayıp bu mektupları onların irşat ve ikazında bir vesile olarak kullanırdı. Tasavvuf muhitlerinde Hasan Basrî’den bu yana kabul gören, çevresindekileri mektup vesilesiyle ikaz etme usulü; Muhammed Lütfi Efendi’de genellikle nasihat ve arz-ı muhabbet edâlı manzum mektuplar şeklinde göze çarpmaktadır. Bu yüzden divanına “Hulâsatü’l-Hakâyık ve Mektubât” ismi verilmiştir. Diyeceklerini manzum mektuplarla dile getiren şairimiz, zaman zaman bu şiirlerde, muhataplarını ismen zikretmiştir: Yûsuf seni ol Rabbü’l-enâm şâd ede her dem Ol kân-ı kerem lütfede dil-şâd ede her dem *** Hasan’ım ahsen-i hâli sorarsan sor sabâlardan Gezer âlem-i eşyâyı alur dersi hevâlardan �Tayyar seni Bârî Hudâ tayyâr ede cennetlere Eltâfı ile gark ede her dü cihan ni’metlere *** Dilerim her dem Hudâ’dan cân u dilden nûr-i dil Ahmed-i muhtârına yâr eyleye Sâlih seni(2) Bercesteler : Muhammed Lütfi Efendi’nin divanının son bölümünde “ferdler” başlığı altında müstakil mısra ve beyitlere yer verilmiştir: Ey mîr-i zemân şübhe ne yerler seni yerler *** Âdem oldur hak kelâmı duyduğunca şâd olur Kendünün hakkında doğru sözlere dilşâd olur *** Şiirlerinin geneline bakıldığında müstakil olarak kullanılabilecek özlü sözlere ve mısra-ı bercestelere sıkça rastlanır. Onun bu mısraları, klasik şiirimizden yapılan alıntılarla tertip edilen müntehebat kitaplarındaki seçmeleri aratmaz: Ârif-i billah olan bir ferd ile etmez cedel *** Bu derd meyhânesinde kimi gördün şâdumân olmuş *** Derd ehlinin feryâdını merhamet-i Rahman sever *** Dünyâ-yı denî dîde-i bî-dâre görünmez *** Ehl-i derd derd ehline esrârı söyler söylese *** Ehl-i dilin maksadı dildâr olur *** Ey gönül kaddimi ham etti nidem firkat-i yâr *** Ey mîr-i zaman devlet-i dünyaya güvenme �*** Ey nûr-i basar dildeki dldâra nazar kıl *** Ey şâh-ı zaman bir gün olur tahttan uçarsın *** Ezel mestânesi sermest olur dâim çeker âhı *** Garib bülbül haristân-ı belâdan âh u zâr eyler *** Gülistân-ı muhabbet bülbülünden dersin al ey dil *** Hasb-i hâlinden haber aldım garîbim gam değil *** Haste dilânın derdine dermân eder Allah *** Her dü-âlem murtefi’dir kıymeti âriflerin *** Iyd odur cânan ile can hem-dem ola bir zemân *** İhtiyârım hâricinde sevk eder sevdan beni *** İslam’da şeref emn ü eman kalmadı gitti *** Kesâfet perdesin kaldır gözünden seyret eşyâyı *** Lisânu’l-gayb olan âşık sana sırrın nihân söyler *** Lutf u kahrı yâd edince nâdimân ağlar güler *** Muhabbet bir Süleyman’dır gönül taht-ı revân olmuş �Öyle bir dîldâre bende ol ki olsun yâr-i gâr *** Öyle bir dildâre dil ver eyleye dil-şâd seni *** Pek güvenme dâr-ı dünyaya seni kabre güder *** Perîşânı bugün cânâ perîşân olmayan bilmez *** Seyr-i dildârını ârif dilde âhe söylemez *** Seyr-i dildâr ister isen dilde râhı gizlidir *** Sırr-ı tevhid seyridir bak mevc-i ummandan garaz *** Tarîk-i müstakimi tâbi-i Kur’ân olandan sor *** Yâ Rab kerem et derdime Lokmân’ımı gönder *** Yâ Rab kerem et derdimi dermana yetişdir *** Zevk-i dilden dûr olanlar şi’ri, ,inkâr eylemiş Sonuç Yirminci yüzyılda şiirleri divan geleneğinden izler taşıyan ve bu şiirin sanatlarını, mazmunlarını eserlerinde ustalıkla kullanan şairlerimizden biri de Hâce Muhammed Lütfi Efendi’dir. Onun şiirleri, bu yönüyle incelenmeye değer. Dipnotlar : (1)Bin bir Hatim: Erzurum’da yaklaşık olarak beş asırdır devam eden bir gelenektir. Bela ve musibetlerin def’i için Pir Ali Baba adındaki zatın başlattığı bu âdet, Birinci Dünya Savaşı’nı takiben uzun zaman sekteye uğramış, daha sonra Hâce Muhammed Lutfi Efendi’nin teşvik ve talebi üzerine tekrar başlatılmıştır. Buna göre yılın belli bir gününde, önceden paylaştırılıp tamamlanan hatimlerin duası yapılmaktadır. �(2)Hânecizâde Sâlih Efendi ve Tayyar Baba’ya hitâben yazdığı gazeller, divanında yer almamaktadır. Kaynaklar : -Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Prof. Dr. İskender Pala, Akçağ Yayınları -Türk Edebiyatında Mazmunlar, Ahmet Talat Onay, TDV Yayınları -Eşrefoğlu Rûmî Divanı -Mir Hamza Nigârî Divanı -Fuzûlî Dîvânı -Dîvân-ı Es’ad Erbilî -Edebiyat Lugatı, Tahirül Mevlevi, Enderun Kitabevi, Neşre Hazırlayan: Kemal Edip Kükçüoğlu,İst.1973 -Eski Türk Edebiyatında Nazım Şekilleri ve Aruz, Haluk İpekten, Dergah Yayınları,1994 -Son Devir Din Âlimleri, Sadık Albayrak -Mütevekkilzâde Hacı Ali Galip Efendi Divanı -Erzurumlu Şâirler, Hasan Ali Kâsır, Dergâh Yayınları -Hulâsatü’l-Hakâyık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfî, Alvarlı Efe Hazretleri İlim ve Sosyal Hizmetler Vakfı Yayınları, Damla Yayınevi, İstanbul,1996 -Nazlı Niyazlar, Damla Yayınları -Hâce Muhammed Lütfî; Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri; Hüseyin Kutlu, Damla Yayınları -Alvarlı Efe Hazretleri, Ahmet Ersöz, Nil Yayınları, İzmir, 1991 -Erzurum’un Manevi Mimarları, M. Sıtkı Aras, Erzurum Kitaplığı, Dergâh Yayınları, 1996 -Alvarlı Efe Hazretleri, Murat Kaya, Yağmur Dergisi, Sayı 81, Kasım 2015 -Alvarlı Efe Hazretleri, Prof. Dr. Veysel Güllüce, Yeni Ümit, Yıl:20, Sayı 78, Mart 2007 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3598 Title A name given to the resource HÂCE MUHAMMED LUTFİ EFENDİ VE DİVANI, HULÂSATU’L-HAKÂYIK, MEKTÛBÂT-I HÂCE MUHAMMED LÜTFİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza Kezel, Murat Abstract A summary of the resource. Özet Yirminci yüzyıla gelindiğinde divan şiirinin etkisi azalmıştır. Ancak asırlarca bu topraklarda şekillenen bu kültür; edebiyat sahasında hâkimiyetini kaybetse de günümüze gelene kadar çeşitli yollarla varlığını sürdürmüştür. Bu gelenekten beslenen ve şiirlerinde ona ait motifleri kullanan yirminci yüzyıl şairlerimizden biri de Alvarlı Hâce Muhammed Lutfi Efendi’dir. Onun şiirleri, Hulâsatu’l-Hakâyık ve Mektubât-ı Hâce Muhammed Lütfi adlı divanda toplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Şiir Geleneği, Yirminci Yüzyılda Türk Şiiri ,Klasik şiirin yirminci yüzyıldaki yansımaları, Alvarlı Hâce Muhammed Lutfi Efendi Dîvânı Abstract When the time comes to twentieth century, the impact of collected poems is decreased. But for centuries, this culture which created its own properties survived till today even it has finished its influence in these lands in many ways. One of of our poets, Alvarli Hace Muhammed Lutfi is also one of the poets who lived in twentieth century and benefited from this tradition and the culture. He used the motives from that culture in his poems. His poems, collected in Hulâsatu’l-Hakâyık and Mektubât-ı Hâce Muhammed Lutfi Collection. Key Words: Classic Poem Tradition, Twentieth Century Turkish Poem, Reflections of Classic Poems in Twentieth Century, Alvarli Hace Muhammed Lutfi Collection Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f42327e017949000f93b2382bcf855d0.pdf 47988eb1a5c13995d2931fa8f858a481 PDF Text Text ALEVİ-BEKTAŞİLİĞİN İNANÇ VE KÜLTÜR AKTARIMINDA OZAN’IN ROLÜ VE GÜNÜMÜZDE OZAN Ali Rıza Özuygun1 Mehmet Dinç2 Özet Aşıklık/Zakirlik/Ozanlık, Alevi-Bektaşi inancında en önemli figürlerden biridir. Zakir, ibadetin yapıldığı Cem evinde, Hz Muhammed, Hz Ali ve Hacı Bektaşi Veli’nin temsilcisi konumunda Post’a oturur. Cem’i yöneten dedenin yanı başındadır. Cem’in olabilmesi için gerekli olan 12 hizmetten birisini Zâkir yapar. Dede, Cem’i Zâkirle birlikte yönetir. AleviBektaşilerin “telli Kur’an” olarak kutsal bir mertebe verdikleri bağlama/saz Zâkir’e emanettir. Aşık/Zakir/Ozanlar Alevi-Bektaşi inanç, kültür, yaşayış tarzı ve öğretilerine ait kuşaktan kuşağa edindikleri bilgi birikimlerini saz ve sözle gelecek nesillere aktarırlar. Bu aktarım sürecinde kendi yorumlarını da katarlar, fakat genel çizgi ve öz’ün dışına çıkmazlar. Mevcudiyetini devam ettirme gayreti içerisinde olan bu gelenek, şehirleşme ve göçle birlikte bazı sorunlar yaşamaktadır. Gelenek, günümüz şartlarına uygun bir aktarım modeli arayışı içerisindedir. Sözlü kültür geleneğine sahip Alevilik Bektaşilik inancının yaşatılması ve aktarımında, şehirleşme ve göç sürecine bağlı ortaya çıkan problemlerin neler olduğu ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Alevi-Bektaşilik, Ozan/Zakir/Aşık, Kültür Aktarımı Abstract Asik/Zakir/Ozan (minstrelsy) is one of the most important figure in the belief of AleviBektasi.Zakir takes the nearest seat next to Dede who is known to be the representative of the Prophet Mohammed,Ali and Hadji Bektasi Veli.Dede directs the Cem ceremony with Zakir and Zakir makes one of the 12 services which is necessary to complete the Cem.'Saz' (which is called 'Stringed Quran'and holy for Alevi-Bektasi people) is relic to Zakir.Using 'saz' and 'words', Asik/Zakirler/Ozanlar(poet) passe their knowledge they've acquired from their culture,life style and belief to the future generations without departing from the. Although having some problems causing by urbanization and migration,this tradition endeavors to maintain its presence without being deformed. Keywords: Alavism, Bektashi Order, Minstrelsy, Poet, culture transmisson 1 2 Doç. Dr. International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Öğretim Üyesi International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Yüksek Lisans Öğrencisi �Giriş Her kültür, kendi varlığını ve taşıdığı birikimleri nesillerine aktarma gayreti içerisindedir. Bazı kültürler yazılı edebiyatı bazıları ise sözlü edebiyatı daha yoğun kullanarak bunu yaparlar. Toplulukların yaşayış tarzı bu farklılıkta belirleyici rol oynamıştır. Yüzyıllar boyu göçebe hayat tarzını benimsemiş Türk boylarında daha çok sözlü kültür hakimdir. Yerleşik hayata geçtikten sonra da bu özelliğini yitirmemiştir. Alevi-Bektaşi inanışında da yazılı kaynakların fazla olmamasından dolayı, özellikle dede-babalar ve Aşık/Ozan/Zakirler aracılığı ile bu inanış sözlü edebiyat vasıtası ile aktarılmıştır. Alevi kelimesinin sözlük anlamı; Ali’ye mensup, Ali taraftarı, Ali’yi seven, tevhide inanan, Muhammed Mustafa’yı peygamber olarak kabul eden ve Ehl-i Beyt’i seven, İslam’ın tasavvufi bir yönüdür. Alevilik İslam’dır. Alevilik ilke olarak, Hakk-Muhammed-Ali yolunu benimser. Bu yol; Kırklar meclisinde olgunlaşan, On iki İmamlarla devam eden, İmam Cafer-i Sadık’ın akıl ölçüsünü rehber alan, Horasan Erenlerinin himmetleriyle Anadolu’ya gelen Hazreti Pir ve ulu ozanlarımızın nefesleriyle haya bulan inancın adıdır. Alevi dedelerinin Alevilik tanımı aktaran İlyas üzüm. (Üzüm,2009 s7) Sözlü kültürün kendine has, dilden dile nesilde nesile aktarım yönü olduğu gibi, Aşıklık/Zakirlik/Ozanlık, de usta çırak ilişkisi içerisinde kuşaktan kuşağa aktarılır. Bu vesile ile kültürel birikimin tamamı yeni nesillere aktarılmış olur. Dolaysıyla, böyle bir silsilede meydana gelecek bir aksama, kültür ve inanç kodlarının, nesillere aktarılmasına engel olacak ve inanışta farklılaşmalara sebebiyet verecektir. Şehirleşme ve göçle birlikte, Alevi toplumunun, kendisini bir arada tutan musahiplik kurumuna, dede ve ozanlara uzak kalması sebebiyle sosyal kontrol giderek etkisini yitirmeye başlamıştır. Yazılı kaynakların yeterli derecede olmaması da kültürel birikimlere erişimi sınırlandırmış ve geçmişten günümüze bozulmadan aktarılan bu birikimler son dönemde değişim göstermeye başlamıştır. Alevi Bektaşi inancına sahip olan insanlar, dedeyi, Hz Muhammed, Hz Ali, Hacı Bektaşi Veli’nin varisi olarak görür ve ona hürmet ederler. Zakirlere de bu geleneğin sürdürülmesinde etkin rol oynadiklari için hürmet gösterirler.. “Alevi-Bektaşi kültüründe bugüne kadar gelen âşıklardan Yedi Kutuplar adı verilen Pîr Sultan Abdal, Kul Himmet, Hatayî, Yemîni, Virâni, Teslim Abdal ve Nesimî’nin kutsal sayıldığı görülür” (Atlı, 2005 s27-28) Yedi Ulu Ozan zakirlik geleneğinin en önemli isimleridir. Deyişlerde Hak-Muhammed-Ali , On iki imam, Ehli Beyt, kerbela, İmam Hüseyin ve Hacı Bektaşi Veli gibi konular işlenir. Deyişlerde “şah beyit” denen eseri yazan kişinin mahlasının geçtiği bölüme geldiğinde el göğse götürülür, yedi ulu ozandan birisi ise sonra işaret parmağı dudağa götürülüp niyaz istenir. AŞIK/ZAKİR/OZAN Aşık, gerçek anlamda gönlünü Hakk sevgisi ile dolduran ve bunu, yani gönül dilini özgün deyişlerle dile getiren kimsedir. Buyruğa göre aşık, Hakk’ı öven ve Hakk’ın buyruklarını yerine getiren kimse demektir. Hakk’a uymayan aşığın sözüne itibar edilmez. Asırlar boyunca Anadolu’da Alevi Bektaşi geleneğinde yüzlerce aşık yetiştirmiş, bunlar Hakka gönül dünyalarına yansıyan ifadelerle terennüm etmişlerdir. (buyruk, s.24) (Tiryaki 2013 s101) Aşık Alevi cemlerinde deyiş okuyan kişidir. Tanrıyı, kendinde görme aşamasında olan, seven gönül veren. Halk, Hak ozanı, aydınlatıcı, sanatçı, şair, sevdalı, gönlünü halka/ Hakk’a veren kişi. Alevilere ve Alevi dervişlerine aşıklarına daha önceleri: Selçuklu ve Osmanlı döneminde "Işık taifesi’ ‘ışık toplumu, dervişleri’ "ışık" denmiştir. Nitekim rehber, pir mürşit kavramları da aynı anlama gelmektedir. (DABF 2008 s78) �Zakir sözlükte zikreden kişi demektir. Buyruğa göre Zakir 90bin Hakk sözünü içinde gezdiren kimsedir. Zakir, bağlamanın telleri ile aşıkların söylediği tevhid, duvaz imam, deyiş ve nefesleri tüm canlarla paylaşan kimsedir. Zakir parmakları ile bağlamanın tellerine dokunurken aynı zamanda gönlündeki Hakk sözlerini harekete geçirir. Zakir deyişleri sadece dili ile değil gönlüyle de okuyan kimse demektir. Zakir, yerde gökte zikir sırasında bir bakıma tabiptir. Arıdır, temizdir. Her bağlama çalan Zakir olmaz. Zakir olabilmek için söylenen deyişlerin gönül telleriyle çalınabilmesi gerekir. (Buyruk s.31) (Tiryaki 2013 s102) On iki hizmetten oluşan cemde en başta dede/pir/baba bulunur. İkinci sırada ise Zâkir(ler) bulunur. Hem dede hem de Zâkir Alevi-Bektaşi edebiyatının yaratıcısı, aktarıcısıdır. Böylece dede ve Zâkir, bu edebiyatın ve müziğin yaşamını/sürekliliğini/ canlılığını ve korunmasını sağlarlar. Cemlerde ayeti/nefesi ya dede ya Zâkir ya da her ikisi seslendirirler. Bir çalgıyla seslendirilen nefesler, cemin etkili ya da coşkulu olmasının en önemli unsurudur (Clarke 1998: 259, Taşgın 2002: 31). Alevi-Bektaşi Kültüründe Saz/Bağlamanın yeri Alevi-Bektaşi inancında sözlü edebiyat, kültür ve inanç aktarımında başrolde olduğu için sözlü edebiyat aktarıcılarının en büyük yardımcısı, olmazsa olmazı Saz/Bağlamadır. Kur’an ayetleri, hadisler, kahramanlık öyküleri, edep, erkan, yol ile alakalı tüm birikimler bağlamanın telleri ile gönül dilinden gönül kulağına aktarılmıştır. “Anadolu Alevîleri sazın kutsallığı inancını İslami yapı içinde de yaşattılar. Saz, Alevî evlerinde baş köşede bulunmaktadır. Saz çalınacaksa, göğsünden üç kez öpülüp başa götürüldükten sonra çalınmaya başlanır. Birine verilecekse yine aynı şey yapılır. Bugün Alevîler saza “Telli Kur’an” demektedirler”. (Zelyut, 1992:167-168). “Telli Kur’an olarak bilinen bağlama ile Hünkar’ın âşıkları, bizi, bizim dilimizle irşat etti. Şah Hatayi, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet ,Virani ve Abdal gibi Zakirler, Hacı Bektaş Veli düşüncesini sözün ulaşabileceği en üst estetik ölçülerle bugünlere aktardı” (Özüdoğru,2011 s12) Yedi ulu ozandan biri olan “Sah Hatayi” mahlası ile yazan Sah İsmail’de aşağıdaki dizelerle bunu açıkça ifade etmiştir. Zakir’in zikri saz ile Kuran okur avaz ile Mümin Müslim niyaz ile Zakirlere haber olsun (Kaptan) Kültür Aktarımında Ozan/Zakir/Aşıklar Aşık/Zakir/Ozanlar, Alevi-Bektaşi inancını, kültürünü ve temel öğretilerini okudukları deyiş, nefes ve duvaz imamlarla nesilden nesile aktaran en önemli kanal olmuşlardır. İnanç, edeb, erkan, yol, ibadet ve toplumun tüm benliğine işlemiş, Kerbela gibi önemli olayları da farklı ağız ve söyleşilerle tekrar tekrar anlatarak zihinlerde ve kalplerde sıcak kalmasını sağlamışlardır. Alevi Bektaşi kültürünün günümüze ulamasında en büyük pay sahiplerinden birisi de ozanlardır. Alevi- Bektaşi inancında ve öğretisinde, söz üreticileri ve yaratıcıları, konuşan Kur’an olan ozanlardır. Ozanlar, bu inancın, değerlerini ortaya koyan, var olan değerleri geleceğe taşıyan ve o değerleri halka yayan bilge insanlardır. Ozanlar, konuşan, duyan, gören, algılayan, sezen, betimleyen vs. bir kültür insanıdırlar. Alevilikte ozan, olmazsa olmazdır. Bağlama, ozanı �konuşturan dilidir. Bağlama ve ozan, bir bütündür ve Alevilik, inanç ritüellerini, ozanın sözü ve bağlamasıyla gerçekleştirir. Aleviliğin en büyük kaynağı, ozanların söylemlerinde ve dizelerinde gizlidir. Alevilik konusunda kaynak arayanlar, ozanlara başvursunlar. Onların sözleri ve dizeleri, başka kaynaklara gerek duymadan, bu konuda yeterince bilgi verecek konumdadır. (Zaman, 2013 s78). Alevi kültüründe sözlü edebiyatın bir yansıması olarak ozanlar ve dedeler, topluluğun belleğidir ve işini icra ederken topluluktan uzakta değil, bizzat topluluğun karşısında ve topluluğun denetimine açık vaziyettedir. Bu açıdan ele alındığında Alevi aidiyetine hitap ettiği ölçüde sözün önemli bir özelliği de bu türden toplumsal hafıza sistemlerinde saklanabilir olmasıdır. (Okan, 2004,S68)Aşıklar, söz ve halleri ile insan-ı kamilliğe kadar giden yolda “öncü” olmuşlardır. (Eğri, 2013 s83) Deyiş, Nefes ve Duvaz-imamlarla kültür aktarımı Duvazlar, Nefesler, Deyişler veya Gulbanklarda Hak-Muhammed-Ali, Ehli Beyt ve yolundan gidenlerin öğretileri, edeb, erkan, yol, ahlak, ibadet gibi konular işlenmiş. Nihai olarak insan-i Kamil olma yolunda topluma yol gösterici olmuştur. Hz, Ali, Hz Fatima, Hz Hasan, gibi Ehl-i beyt ve On iki imam için methiyeler yazılmıştır, bunlar ozan/Aşık/Zakir tarafından dilden dile günümüze kadar aktarılmış, Alevi-Bektaşi inancında rol-model olan şahsiyetler hafızalara kazınmıştır. “Nefeslerde işlenen konular, Alevi- Bektaşi inancının çerçevesini de belirler niteliktedir. Yoğun olarak, Tanrı sevgisi, tasavvuftaki vahdet-i vücut kavramı; Hz. Muhammed, Hz. Ali ve On İki İ̇mam’a övgüler yani sıra başka Alevi- Bektaşi uluları için; örneğin Hacı Bektaş-ı Veli ve insani iyiye, güzele götürme yolları anlatılır. Bu bakımdan Hz. Muhammed için söylenen na’atlara ve Hz. Ali için söylenen methiyelere de nefes denilir” (Turan, 2009: 434). Deyişlerin Alevi- Bektaşi kültürünün en önemli aktarıcısı ve iletişim şekli olduğunu, bunların Alevi birlik ilişkisinde, söz söyleme, söylenen sözü dinleme, onları tekrarlama, yeniden oluşturma ve ortak geçmişe bağlanma şeklindeki en önemli öğrenme yöntemi olarak kabul edildiğini ifade eder. Âşıklar tarafından bağımsız olarak yaratılmış̧ deyişler dışında, özellikle Cem töreni sırasında seslendirilen, belirli anlam ve görevleri olan deyişlerin, On İki Hizmet deyişi, çerağ uyandırma deyişi, niyazlaşma deyişi, semah deyişi gibi isimler aldığı görülür.(Demir, 2009 s21) Duvâzların temel şahsiyeti Hz. Ali’dir. Ozanlar Hz. Ali’nin yiğitliği cesareti ve velâyetine vurgu yapmışlardır. Aynı zamanda, On İki İmam’ın Hz. Ali’yle bilendiği ve her imama Hz. Ali gibi bakıldığı anlaşılmaktadır. İmamların Hz. Ali soyundan gelmesi bu durumu oluşturan temel etkendir.(iyiyol,2013,s21) Ozanlar, çoğunlukla Hz. Fatima için Türk halk kültüründe de yaygın olarak görülen “Fatima Ana” ifadesini kullanırlar Âdem de kubbe-i cennet içinde Fatma Ana’yı gördüm ziynet içinde Bir hutbe on iki âyet içinde Hutbe-i duvâzda imam yazıldı. (Arslanoglu, (1997 s51) Örneğin, ozanlar Hz. Hasan’ın zehirlenerek şehit edilmesine sıkça telmih yapmışlardır. Zehirlenme olayı çoğunlukla, “Ağ̆u verme” şeklinde ifade edilmiştir. Duvâzlarda Hz. Hasan’ın zehirlenmesi ile Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehadetinin bir arada ifade edilmesine sıkça rastlanmaktadır. �Şah Hasan’a ağu verdi Mûaviye Mu’min olan Ehl-i Beyt-i tanıya Kerbelâ’da İ̇mam Hüseyn hani ya Zâhır Batıncümlesine bir geldi. Kul Hasan (Ergün, 1946a: 74). (İyiyol, 2013 s23) Cem’de Zakir Cem içerisinde saz ve söz birliktedir. Alevilerin büyük saygı ve sevgi beslediği yol ulularının ve yola ilişkin kuralların işlendiği Şah Hatayı, Pir Sultan ve Kul Himmet gibi ozanların deyişleri Dede veya Zakir/aşık tarafından saz eşliğinde söylenir. Saz/söz, Alevilerce “telli Kuran” olarak adlandırılır. Sözlü geleneğin hakim olduğu bu topluluklar, yola ilişkin bilgi gereksinmelerini, kitaplardan veya belli eğitim kurumlarından değil, saz ve söz birlikteliğinin ön planda olduğu bilgili büyükler ve pirlerden sağlamaktadırlar. (ACAR, 2008, s43) Cem Töreni, “On İki Hizmet” denilen ve mutlaka yerine getirilmesi gereken işleri kapsayan bir kurallar bütününe göre işler. 1. Mürşid, Hacı Bektaş̧'i temsil eder. 2. Rehber, sulûk edecek, Tarikate girecek olanlara yardımla görevlidir. 3. Zâkır (Sazandar ozan). Saz çalar ve nefesleri okur. Bir ya da daha çok Zâkır bulunabilir. 4. Farraş (Süpürgeci), Selmân-i Pâk'i (Selmân-i Fârsi’yi) temsil eder. Yeri, Kırklar Bezmi'nde Selmân-i Fârsî'nin aldığı yeri karşılamaktadır. Bu hizmete Selmân hizmeti adı da verilir. 5. Çırağ̆ci (Delilci), mumlara bakmakla görevli olan, 6. Pervane (Pazvand, Kapıcı), Yabancıların Meydan'a girişlerini önlemek ve giriş̧ kapısını gözlemekle görevli olan, 7. Gözcü (Gözetici), Törenin konulmuş̧ düzene göre akışından sorumlu olan görevli. Öbürleri arasında, içkinin fazla kaçırılmasından da sorumlu olmalıdır. 8. Sofradar (Sofracı), Yemeklerden sorumlu olan, 9. Meydancı, temizlikçi. 10.Şaka (Doliicu), Hüseyn'in ve yoldaşlarının şehadeti anılırken içilen suyu 11.Îbrikçi (îbrikdar), ceme katılanların ellerine gülsuyu dökmekle görevli bulunan, dağıtmakla görevli olan, 12.İ̇zinci (Ayakçı), Ayakkabıları kaldırmak ve koymakla görevli olan kişi. Bu On İki Hizmet şunlardır (Melikoff, 1999 s262) Günümüzde, büyük kentlere taşınmış̧ olan cem evlerinin, köylerdeki fonksiyonunu birebir yerine getirdiği söylenemez. Cem evleri kentlerde bir takım değişikliklere uğramıştır. Öncelikle cem evleri sabit bir mekân olarak yapılmıştır. Bazı cemler düğün salonlarında yapılmakta, ceme katılanlar ise sandalyede misafir gibi oturmaktadırlar. Köylerdeki cemleri referans alan katılımcılar için bu mekân değişimi, dinî tatmin için olumsuz bir durumdur. Ayrıca, Muharrem ayının sonunda yapılan Aşure cemleri de bireyin dinî duygularını tatminden ziyade, dernek ve vakıfların gövde gösterisi görünümündedir. Saha çalışmamız esnasında, Muharrem ayının sonunda kapalı spor salonlarında beş̧-on bin kişinin katıldığı Asure cemleri organize edilmiştir. Bu cemlerde, Alevîler dinî bir katılımcıdan çok izleyici topluluğu görünümünde idiler. F. Bozkurt’a göre, kentlerde yeniden kurulan cem evleri, cem töreninin ruhuna uygun düzenlenmelidir. Cem, katılanları izleyici durumundan kurtarıp, bizzat katılabildiği rol alabildiği bir tören durumuna getirilmelidir (Bozkurt, 2000: 147). Türkler İslamiyet’e yeni girdiklerinde, ilahiler ve şiirler okuyan, Allah rızası için halka iyiliklerde bulunup onlara dünya ve ahiret saadeti yollarını gösteren dervişleri, eski inançlarındaki kutsal kabul ettikleri ozanlara benzeterek sevgiyle kabul etmişler, onlara �bağlanmışlardır. Böylece, eski ozanların yerini, ata ve baba ünvanlı dervişler almıştır. Nitekim Hazreti Peygamberin sahabelerinden sayılan Arslan Baba ile Korkut Ata ve Çoban Ata bu dervişlerdendir.( Koprulu, 1991 s19) Belli düşüncelere bağlı olan Alevi-Bektaşi şiirinde yer alan konular: Ali sevgisi, Kerbela olayından duyulan derin üzüntü, inanç katılığını yerme, bu katılığa karşı çıkıp direnme, içinde yaşanılan dünyaya bağlanma, şeriatın acımasızlığını yerme, alaya alma, içkinin etkinliği, On İki İ̇mam’a duyulan saygı, yeryüzünde süregiden düzensizlik, eğrilik, doğruluktan kaçış̧, erdemsizlik, anlamsız yasaklar, mutluluk kutluluk özlemi gibi konulardır (Eyüboğlu, 1991 s34) Seyit yöre çalışmasında, Alevi- Bektaşi kültüründeki şiir ve musikinin ana özelliğinin edebî, dinsel ve kültürel temelli formlar olması ve bunların deyiş̧, nefes, nâ’t, mî’raclama, tevhîd ve mersiye olduğunu ifade eder. Alevi-Bektaşi kültürünün edebî ve müziksel eserlerinin , 13. yüzyıldan 20. yüzyılın ortalarına kadar oluşturulduğu, o tarihten günümüze kadar çoğunlukla var olan eserlerin tekrarlandığı söyler. Yani çok fazla yeni eserin ortay çıkmadığı, sonradan yazılan eserlerin ise, sosyal, siyasi ve güncel konulara değindiği veya popülerlik içinde olduğu ifade eder. (Yöre 2011 s220) İnanç, İbadet ve Ahlak eğitiminde Ozan/Zakir/Aşıkların rolü İnanç, İbadet ve Ahlak eğitiminde de Ozan/Zakir/Aşık çok önemli rol üstlenmiştir. Prof. Dr. Osman Eğri Alevi-Bektaşi inanışında bu üç eğitimi alanını velayetnameler, erkannameler, buyruklarda, icazetnamelerde nefes ve şiirlerde incelemiştir. Aşık/Zakir/Ozanlar, AleviBektaşilikteki İnanç, İbadet ve Ahlak eğitimini günümüze ulaştırmıştır. Yedi ulu ozan, Yunus Emre gibi aşıklar kendi üslupları ile bunu aktarmışlardır. Örneğin Yunus Emre Tevhid inancını aşağıdaki dizelerle aktarmış. “Bektaşi şairlerinin çoğu, tekke ve dergah hayatını bizzat yaşayarak yakından tanıyan kimselerdir. Dervişlerin olgunlaşma süreçlerindeki engelleri, ve imkânları her gün, her saat gözlemlemektedirler. Bu gözlemler çoğu zaman onlarca yıl almaktadır ve pratik değeri bulunmaktadır. Aşıklıktan dervişlik konumuna yükselmiş olan Bektaşi şairleri, bu tecrübe ve birikimlerini nefes ve şiirlerine aynen yansıtmışlardır.” (Eğri 2013 s212) Yağar karları eriten Akar suları kurutan Topraktan Adem yaratan Ol süphanallah değil mi? Yunus emre divanı s. 152 Yedi ulu ozandan biri olan Yemini Hazreti peygambere Cebrail’in vahiy getirdiğini şu beyitlerde ifade etmektedir. Bu beyitlerle birlikte Yemini, Allah, Peygamber ve Meleklere imanı da vurgulanmış. Meğer Cebrail ol dem hazır oldu Ki Hakk’dan Ahmed’e vahy geldi Eriştirdi Rasul’e Hak şelamını Ne emrolduysa arz etti tamamın (Ozen, s52) Seyyid nesimiye göre “edeb”e aykırı olan kötü huy ve davranışlar, “insan”a yakışmamaktadır. Allah insanın yüzünü “edeb”le yaratmıştır. Fatiha Süresi’nin anlamı edeb’tir. �Edebdir vech-i insanda müşavver Aceb kudret aceb nu-u mütahher Edebdir mani-i seb-i mesanı Salat ansız dürüst olmaz mukarrer (Kürkçüoğlu 1973)(Eğri, 2013 s217) Aşık/Zakir/Ozanlar, saz ve sözleriyle Ahlak ve Edep eğitiminde de bulunmuşlar. “İnsanların kibirlenip böbürlenmelerinin ahireti unutup iyilik yapmayı ihmal etmelerinin en büyük sebebi olarak; makam, mansib, mal, mülk ve şöhret gösterilmiştir. Seyyid Nizamoğlu, talip ve dervişleri, bu tür geçici heveslere kapılmaktan sakındırmakta için şu dörtlükleri söylemiştir”. Manasip devlet deyu yelme Atlaslar giyip kurulma Aç gözünü gafil olma Çehennem’den bir koz imiş Dünyayı yiğip ni’dersin Onu sonu bırakıp gidersin Seninle bile gidecek Beş altı arşın bez imiş (Özmen 1995) (Eğri, 2013 s218) Günümüzde Aşıklık/Zakirlik/Ozanlık, müessesinin durumu Aşıklık kurumu günümüzde geleneksel çizgisini devam ettirdiği gibi, kentli ve eğitimli olan gençler bağlamaya ilgi duymakla beraber, cem ve muhabbet ortamında yetişmedikleri için aşıklığın getirdiği üslup ve edep noktasında tam temsil etmedikleri gözlenmiştir. (Dedekarginoglu, 2010 say56) Köyden kente göçle büyük şehirlerde köy ve kent kültürü iç içe yaşamaya başlamıştır. Köyden şehre gelip büyük şehirlerde tutunma uğraşı veren insanların sıkıntıları, ikilemleri, âşığın şiirine konu olarak âşıklık geleneğinin konuları yeni bir boyut kazanmaya başladı. Ortaya kentte yaşayan, kent ortamında halkın kaynağından yararlanan, geleneğe yeni açılımlar sağlayan yeni bir âşık tipi ortaya çıkmıştır. Günümüz âşıkları günümüzde gelenekten kopmaya başladılar (Artun, 1996:11-25) Alevi-Bektaşi inanç ve kültürüne özgü olarak varlığını sürdüren ve müzik eşliğinde seslendirilen unsurlardan biri de bazı şiir formlarıdır. Bu formlar, öncelikle şiir olmasından dolayı, çalışmalarda sadece edebiyat alanı içerisinde incelenmiş̧ olsa da, Alevi- Bektaşi inanç ve kültürünü güçlü bir araç olarak temsil eden (representatıon) müzik, aynı zamanda bu şiir formlarını da var eder. Alevi- Bektaşi kültürünün müziksel eserleri, günümüzde konser salonu gibi birçok mekânda, geleneksel otantisitesi dışında popüler bağlamda bir gösteri olarak da sunulur. Yani, aslında inançlarını kendi içinde yaşamaları bağlamında daha kapalı olan AleviBektaşi geleneğinin müziksel görünümü, inanç uygulamasının dışında, popüler bir temsiliyet olarak da ortaya çıkar. (Yöre, 2011 s220) Bektaşi şiiri, başlangıcından günümüze kadar belli bir çizgi üzerinde yürümüş, kendine özgü niteliklerini korumuştur. Yaklaşık yedi yüzyıllık bir dönemi kapsayan bu şiirin yazılı kaynaklara göre, dört yüzün üzerinde ozanı vardır”. (Eyüboğlu, 2000 s551) Günümüz şartlarında Aşık/Zakir/Ozanların, yetişmesi �Usta-çırak ilişkisi içerisinde, muhabbet ve cem ortamlarında yetişen Aşık/Zakir/Ozanların, şehirleşme ve göçle birlikte uygun ortam oluşturmaları en büyük sorunu teşkil ediyor. Babası Aşık Büryanı gibi kendisi de günümüzdeki en önemli Alevi ozanlarından birisi olan, “Unesco tarafından 2010 yılında yaşayan insan hazinesi ödülüne” layık görülen Dertli Divani nasıl yetiştiğini “Gözümü açtım, 5-6 yaşlarımdan itibaren babamın dizinin dibinde muhabbet ortamlarında Arif, Kamil, Aşık, Sadıkların içinde yetiştim. Çocukluğumda hatırlıyorum gece 1’lere kadar muhabbetler olurdu, Seyit Nesimi, Pir Sultan Abdal, Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli, Fuzuli, Yunus Emre gibi Ulular ve Pirlerin deyişleri, nefesleri icra edilir, ne anlama geldiği ve batını anlamları muhabbet konusu yapılırdı. Çocuk yaşta çok fazla bir şey anlamadığımı sanırdım ama hepsi kulağımda küpe olarak kaldı, bilinç altıma yetişti. Erişkin çağa geldiğimde ne kadar şanslı olduğumu sonradan fark ettim. Babam, 27 yaşımdayken hakka yürüdü, o döneme kadar ne aldıysam babamdan aldım. Sonrasında tabi Hacı Bektaş dergahı Postnişini, “devri daim olsun” Feyzullah Ulusoy ve Veliyettin Ulusoy pirimizden dergah adabında bilgiler edindim ve kendim ne katabildim kendimi ne kadar geliştirebildiysem” ifadeleriyle özetliyor.13-19 Kasım 2015, Zaman France Dertli divani, günümüzde Alevi-Bektaşi kültürünün eskiye oranla kendi inanç ve kültür özelliklerini koruma noktasında geleneksel yöntemlerden uzak kaldığı görmüş, bu sebeple yeni bir yöntem geliştirmiş. Farklı ülke ve şehirlerde yasayan Alevi-Bektaşi gençler için kültürü bulundukları mekana taşıyor. Özellikle Avrupa’da kurduğu Mekteb-i İrfan okullarıyla bu kültürün yaşatmaya çalışıyor. Divani “Son 3 yılda Fransa’da 5 noktada, Türkiye’de 2 noktada, Belçika ve Hollanda’da 2 noktada olmak üzere toplamda 14 muhabbet grubu oluştu bu gruplarda 30-40 kişilik gençlerle birikimlerimi paylaşmaya çalışıyorum. Kısacası mektep, okul, irfan, ilim Alevi-Bektaşi- Kızılbaş inancı ve inandığımız değerlerle ilgili bildiklerimizi ve yaşamımızı aktarmamız konusunda bu muhabbeti yapmaya çalışıyoruz” ifadeleriyle günümüz şartlarında kültürün devamı için bir yöntem geliştirmiş olduğunu görüyoruz. Sonuç Alevi-Bektaşi inancının geçmişten günümüze kültür ve inanç aktarımını yoğun olarak sözlü edebiyat üzerinden aktardığını gözlemliyoruz. Din, ibadet, ahlak, edeb, erkan, yol ve yaşayışa dair birikim ve üretilenler sözlü edebiyat üzerinden nesillere aktarılıyor. Sözlü edebiyat aktarında en büyük görevi dedelerle birlikte Aşık/Zakir/Ozanların, yapıyor. Saz/Bağlama da bu inanışın aktarılmasında Aşık/Zakir/Ozan’ın, en büyük yardımcısı, olmazsa olmazı durumunda hatta Alevi-Bektaşi toplumunda kutsiyet atfedilmiş. Aşık/Zakir/Ozanların, ustaçırak ilişkisi içerisinde daha çok kırsal veya küçük yerleşim alanlarında yetişme imkanı buluyorlar. Alevi-Bektaşi toplumun şehirleşmesi ve göçle birlikte birliktelik ve sosyal kontrol azalmış, dede ve Aşık/Zakir/Ozanların, toplum üzerinde etkisi azalmıştır. Aşık/Zakir/Ozanların, yetişme ve ortamında sınırlandığı için inanış ve kültür aktarımında problemler yaşanmaktadır. Kültür veya inanışın nesillere aktarımı için günümüzde ferdi olarak bazı çıkış yolları aransa da soruna henüz çaplı ve yeterli çözüm bulunamamıştır. �Kaynakça ACAR Feramuz, (2008); Danimarka Alevi Bektaşi inanç esasları, DABF bağlı kurul, 43.sayfa ARSLANOĞLU, İbrahim. (1997) İstanbul; Kul Himmet,: Ekin Yayınları. 51. Sayfa ARTUN Erman 1996, KKTC “Adanalı Âşıkların Şiirlerinde Kıbrıs Barış̧ Harekatı”, Kıbrıs Araştırmaları Dergisi, C.2, Sayı.4, ATLI, Ahmet (2005) Ankara Türk Din Musikisinde Bektaşi Nefeslerinin Yeri, Yayımlanmamış̧ Yüksek Lisans Tezi A. Ü. Sosyal Bil Enstitüsü DABF (2008) Danimarka: Alevi Bektaşi inanç esasları DABF bağlı kurul. DEDEKARGINOĞLU Hüseyin 2010 Dünkü ve Bugünkü Alevilik Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 56 DEMİ̇R, Sevgi (2009) İstanbul; Cem Evlerinde Cem Erkâni, Ritüeller ve Müzikal Formasyonlar Üzerine Analitik Karşılaştırma, Yayımlanmamış̧ Yüksek Lisans Tezi,. İ̇. U. Sosyal Bilimler Enstitüsü. EGRI Osman (Ocak 2013) İstanbul ; Alevi Bektaşi yolu, Hak Muhammed, Ali, Ufuk yayınları, sayfa 8 EGRI Osman (Ocak 2013) İstanbul ; Alevi Bektaşi yolu, Hak Muhammed, Ali, Ufuk yayınları, sayfa 212 EYÜBOĞLU, İ̇smet Zeki. (1991). İstanbul Alevi Bektaşi Edebiyatı. İ34.sayfa EYUBOGLU İsmet Zeki 2000, İstanbul Bütün yönleriyle Bektaşilik, s551 IYIYOL Fatih (2013) 24.sayfa ) (ALEVÎ-BEKTAŞ̧Î GELENEĞ̆İNDE DUVÂZLAR-DUVÂZİMAMLAR IYIYOL, Fatih (2013) Alevi Bektaşi geleneğinde Duvaz İmam,Uluslararası sosyal araştırmalar dergisi, cilt 6 sayı 27 Sayfa 21 KOPRULU Fuad, 1991 Ankara; Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara, s. 19. KUL Hasan (Ergün, 1946a: 74). duvaz Bektaş̧ı Şairleri ve Nefesleri İ-II, İ̇stanbul: Maarif Kitaphanesi KURKCUOGLU, Kemal Edip, 1973 İstanbul; (Seyyid nesimi divanından seçmeler M.E.B YayınlarıMELIKOF İrene 1999 İstanbul, Efsaneden Geleceğe Hacı Bektaş, Cumhuriyet Kitapları OKAN, Murat (2004) Ankara; Türkiye’de Alevilik (Antropolojik Bir Yaklaşım), İmge Kitabevi, s 68 OZUDOGRU, Özgür Savaş (2011) Alevilik Araştırma Dergisi 1.sayı. Uluslararası hakemli bilimsel akademik süreli yayın OZEN İsmail, 1995 Ankara Alevi Bektaşi şiirleri antolojisi ç2 s.52-100 Saypa Yayın Dağıtım OZEN İsmail, Alevi Bektaşi şiirleri antolojisi ç2 s.52-100 YEMINI Faziletname, REMZI kaptan 23. Sayfa (Alevi duaları gülbanklar, TAŞ̧GIN, Ahmet (Temmuz- Ağustos 2002): “Ayet ‘ten Nefese: Alevi -Bektaşi Edebiyatında Dönüşüm”, Yol Dergisi, 18, 28-43. TIRYAKI, Recep (2013) İstanbul: 100 Soruda Alevilik Bektaşilik? Şahı Meradan yayınları TURAN, Metin, ( Ocak 2009) Ankara Alevi ve Bektaşi Kültüründe Aşıklar ve Nefesler” UZUM, İlyas (2009) İstanbul Tarihsel ve Kültürel Boyutlarıyla Alevilik. İslam Araştırmalar Merkezi yay. S 7 YORE Seyit 2011 Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi sayı 60, sayfa 220 ZAMAN Suleyman (Eylül 2013) Alevilik Temel Dersleri Cilt 1/ 78.sayfa ZAMAN France 13-19 Kasım 2015 Sayfa 9 ZELYUT, Rıza. (1990) İstanbul, Hacı Bektaş̧ Veli, Hürriyet Ofset Matbaacılık ve Gazetecilik A. S. Görüşmeler Dertli divani: (2010 yılında Unesco tarafından “yasayan İnsan Hazinesi” ödülüne layık görülen Alevi-Bektaşi Ozanı) Kasım 2015 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3597 Title A name given to the resource ALEVİ-BEKTAŞİLİĞİN İNANÇ VE KÜLTÜR AKTARIMINDA OZAN’IN ROLÜ VE GÜNÜMÜZDE OZAN Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza Dinç, Mehmet Abstract A summary of the resource. Aşıklık/Zakirlik/Ozanlık, Alevi-Bektaşi inancında en önemli figürlerden biridir. Zakir, ibadetin yapıldığı Cem evinde, Hz Muhammed, Hz Ali ve Hacı Bektaşi Veli’nin temsilcisi konumunda Post’a oturur. Cem’i yöneten dedenin yanı başındadır. Cem’in olabilmesi için gerekli olan 12 hizmetten birisini Zâkir yapar. Dede, Cem’i Zâkirle birlikte yönetir. Alevi-Bektaşilerin “telli Kur’an” olarak kutsal bir mertebe verdikleri bağlama/saz Zâkir’e emanettir. Aşık/Zakir/Ozanlar Alevi-Bektaşi inanç, kültür, yaşayış tarzı ve öğretilerine ait kuşaktan kuşağa edindikleri bilgi birikimlerini saz ve sözle gelecek nesillere aktarırlar. Bu aktarım sürecinde kendi yorumlarını da katarlar, fakat genel çizgi ve öz’ün dışına çıkmazlar. Mevcudiyetini devam ettirme gayreti içerisinde olan bu gelenek, şehirleşme ve göçle birlikte bazı sorunlar yaşamaktadır. Gelenek, günümüz şartlarına uygun bir aktarım modeli arayışı içerisindedir. Sözlü kültür geleneğine sahip Alevilik Bektaşilik inancının yaşatılması ve aktarımında, şehirleşme ve göç sürecine bağlı ortaya çıkan problemlerin neler olduğu ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Alevi-Bektaşilik, Ozan/Zakir/Aşık, Kültür Aktarımı Abstract Asik/Zakir/Ozan (minstrelsy) is one of the most important figure in the belief of Alevi-Bektasi.Zakir takes the nearest seat next to Dede who is known to be the representative of the Prophet Mohammed,Ali and Hadji Bektasi Veli.Dede directs the Cem ceremony with Zakir and Zakir makes one of the 12 services which is necessary to complete the Cem.'Saz' (which is called 'Stringed Quran'and holy for Alevi-Bektasi people) is relic to Zakir.Using 'saz' and 'words', Asik/Zakirler/Ozanlar(poet) passe their knowledge they've acquired from their culture,life style and belief to the future generations without departing from the. Although having some problems causing by urbanization and migration,this tradition endeavors to maintain its presence without being deformed. Keywords: Alavism, Bektashi Order, Minstrelsy, Poet, culture transmisson Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1af86411e93916f17e401b978385f5ef.pdf 27e31b6274d7c1c2aec0a94dc2a3cb51 PDF Text Text BÂKİ`NİN ’’SÖYLEN SÖYLESÜN’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN1 Elif BARAN 2 ÖZET Bu çalışmada, XVII. Yüzyıl Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden Sultanü’ş-şuara (Şairler sultanı) olarak anılan Bâkȋ`nin “söylen söylesün” redifli gazeli incelenmiştir. Gazel; öncelikle klasik şerh metodu ile daha sonra da yapısalcılık açısından incelenmesinden oluşmaktadır. Öncelikle dilbilim ve yapısalcılık hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar Kelimeler : Bâkȋ, Gazel, Şerh, Yapısalcılık Giriş Şerh kelime olarak keşfetmek, açıklamak, anlaşılanı açıklamak, kolay anlaşılması için izah etmek manalarına gelir. Edebiyat alanında “şerh” ve “belâgat” çalışmaları 8. yüzyılda başlamış, bilhassa Anadolu Osmanlı sahasında 20. yüzyılın başlarına kadar devam etmiştir. Öncelikle Kur’ân-ı Kerîm ve onun i‘câzı ile Hz. Muhammed’in hadislerini daha iyi, daha doğru anlayıp aktarabilme gayretleri, beraberinde Arap dili ve edebiyatı üzerinde yoğun bir düşünme sürecini başlatmış, bu süreç birçok ilim dalının doğup hızla gelişmesinin fikrî zeminini oluşturmuştur. Tefsir, hadis gibi konuyla doğrudan ilgili ilimlerin yanında, bu ilimlerin alt yapısını oluşturan nahiv, sarf, lugât, iştikak gibi dil; fesâhat, meânî, beyân, belâgat, aruz, kâfiye, inşâ gibi edebiyat bilimleri zamanla başlı başına birer ilmî disiplin hâline gelmişlerdir. Batı edebiyatında olduğu gibi doğu edebiyatında da yüzlerce yıllık bir geçmişe sahip olan “metin şerhi”, genel olarak “bir metnin, daha iyi anlaşılsın diye, o metni başkalarından daha iyi anladığı kanaatinde olan kişiler tarafından açıklanması” şeklinde tarif edilmektedir. “Metin şerhi” başlığı altında tıp, matematik, tarih, felsefe, nahiv, sarf, belâgat gibi ilimlere ait eserlerin yanında, kelâm, hadis gibi dînî karakterli metinler de şerhe konu edilegelmiştir. “Edebî metinler şerhi” ise bu ana başlık altında hatırı sayılır büyüklükte bir bölümü ifâde eden alt başlık sayılabilir. (Dağlar, 2007:163). Temelinde bir dilcilik faâliyeti olan şerh veya metin şerhi öncelikle, hangi dilde, sahada ve şekilde yazılmış olursa olsun, şerhe konu olan kelimeleri, cümleleri, mısraları, beyitleri bazen parçadan bütüne (kelime biriminden cümle veya mısra/beyit bütününe) bazen de bütünden parçaya (cümle veya mısra/beyit bütününden kelime birimine) ait olduğu dilin eserin yazıldığı dönemdeki durumunu gözeterek ele alır, gramer ve anlam düzlemi içindeki yerini tespit eder. Bu, şerhin dilciliği ilgilendiren kısmıdır. (Dağlar, 2007:293-294). Metin şerhinin bundan sonraki kısmı ise şârihin ve o konuda daha önceden fikirlerini beyan etmiş kişilerin yorumlarının yer aldığı, bazen de tartışıldığı kısımdır. Eğer şerh edilen metin hele edebî bir metin ise, bu kısımlar daha çok edebiyat araştırmacılarının ilgi alanına girmektedir. Ele alınan 1 2 Doç. Dr., International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Öğretim Üyesi International Burch University, Eğitim Fakültesi, TDE Bölümü, Yüksek Lisans Öğrencisi �metinde geçen kelimelerin metnin yazıldığı dönemde veya ona yakın dönemlerde yüklenmiş olduğu manaların, yine aynı gelenek içinde yer alan şârihler tarafından tespiti ve te’yidi günümüz klâsik Türk edebiyatı araştırmacıları için emsalsiz veriler teşkil etmektedir. (Dağlar, 2007:294). Şerh edebiyatımıza bütünleyici bir nazarla bakıldığında ise Arapça, Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilden eserlere şerhlerin yazıldığı görülür. Şerh çalışmalarının sınırları, edebî eserleri de içine alarak zaman içerisinde genişler. İlk bakışta anlaşılmayan ince anlamlar ve mecazlar ihtiva etmeleri, edebî eserlerin de şerh edilmeleri sonucunu doğurur. (Gök, 2014:412). Günümüzde yapılan literatür ve tasnif çalışmaları sayesinde divanlardan, lügatlere yapılan şerhlere kadar her türden eserin şerh edildiğini öğrenmekteyiz. (Gök, 2014:413).Arapça, Farsça ve Türkçe yazılmış ve klâsik kabul edilen eserler için yapılmış Arapça, Farsça ve Türkçe şerhleri kastettiğimiz “Klâsik Şerh Edebiyatı” tek bir literatür yazısıyla sınırlanamayacak kadar kapsamlı bir konudur ve sayısız örneğe sahiptir. Tasavvufî ve klâsik olmak üzere 2 ana kola ayrılan Şerh Edebiyatı; hem nazım hem nesir birçok eseri muhtevî genel bir başlık olarak edebiyat tarihlerindeki yerini al mistir. Klâsik şerhler, genel mahiyetiyle, Arap ve İran edebiyatının klâsik kabul edilmiş eserlerine yapılan şerhlerin ortak adıdır ve bu eserlere “klâsik” denilmesinin sebebi, eserlerin kendi türleri içinde şaheser niteliğini hak etmiş olmasıyla izah edilmektedir. Klasik Türk şiirine, günümüzde geleneksel şerh yöntemi ve belagate dayalı estetik anlayışın yanı sıra modern eleştiri ve inceleme yöntemleri ile de yaklaşıldığı görülmektedir. Böylece sadece “Doğu” medeniyetine ait olduğu savunulan klasik şiirin “Batı’da üretilen yöntemlerle de incelenebileceği ortaya çıkmıştır.(Akçay t.y:1). Bu tanımlara baktığımızda metni serhetmenin amacının, metnin içerisinde yer alan sanatını, dilini ve estetik özelliklerini ortaya çıkarmak ve eseri daha anlaşılır kılmak olduğu anlaşılmaktadır. Tzevetan Todorov’a göre şerhin “dilbilimsel ve tarihsel” olmak üzere iki kanadı vardır.(Sahin, 2001:8). Geleneksel metot da konunun niteliğinin, eserin var edildiği tarih ve ortamın vasıflarının, çağın gelenek ve göreneklerinin ve sanatçı ile ilgili bilgilerin şârihin fikir ve inançlarının oluşturduğu bakış açısı ile değerlendirilmesinden ibarettir; bu şekildeki metne yaklaşma metodu “tarihsel”dir. Türk şiirinde 20. yüzyıla kadar popülerliğini sürdüren bu tür geleneksel şerhler “daha çok artsüremli çalışmalar olup, dili eskimiş, kadim eserleri incelemek, anlamak ve eleştirmekle yetiniyordu.”(Erdem, 2003:228-238 ). Tarlan`a göre metin şerhi edebi bir tenkit metodu değildir. Çünkü bir metnin edebi yönden eleştirisi metnin bedii değeri hakkında bir hüküm verir. Bedii güzellik yani estetik değer, tenkit edenin zevkiyle yakından ilgili olduğu, dolayısıyla kurallarını ve sınırlarını tayin etmenin güç olduğu düşünüldüğünde münekkidin şahsi zevklerinin tesiriyle yazdığı tenkitlerin de ikinci türden bir edebi metin olduğunu ve bunların şiiri anlamaya yetmeyeceğini söyler. Münekkid, edebi bir metni duyan ve hisseden kişiyse, metinler şerhçisi anlayan kişidir, diyerek ciddi bir ayrıma gider. Şerhçinin metodu bellidir, anladığını anlatabilir. Anlattıkları ise nesneldir, ölçülebilirdir. Söylediklerini belgelendirir, okuyanın zevkine karışmaz. Şerhin sonunda bir esere güzel veya çirkin hükmünü vermez. Yapmış olduğu iş laboratuvarda çalışan bir ilim adamı gibi tarafsızdır. Ortak özelliklerini bulur, sıralar, devrine ait özellikleri ortaya çıkarmaya çalışır.(Güleç, t.y: s. 85). 19. ve 20. yüzyıllarda Batı’da yapılan bilimsel keşif ve icatlar dil ve edebiyat çalışmalarını da etkilemiş, özellikle Ferdinand de Saussure’ün temellerini attığı yapısalcılık, dil çalışmalarını, �dilsel varlıkların algılanışını ve değerlendirilişini toptan değiştirmiştir. Gerçeği tek tek nesneler üzerinden değil, nesneler arasındaki ilişkiler yoluyla saptayan yapısal yöntem, adından da anlaşılacağı gibi incelendiği nesnenin yapısına yönelmektedir. “Saussure’ün dil hakkında öne sürdüğü en önemli, en etkin görüş “dil”in bir sistem olduğu görüşüdür. O ‘dil’deki ‘sistem’e dikkat çekip belli bir zaman diliminde, bir ‘dil durumu ’nu saptayıp dilin yapısını incelemek gerekliliğini vurgular, yani eşsüremli bir incelemenin önceliğini belirtir.” (Ucan,2003:209-219). 1950- 1960 yılları arasında büyük bir yayılma gösteren yapısalcılık, dilbilim dışında özellikle insanbilim alanında F. de Saussure’ün, R. Jakopson’un ve N. Trubetskoy’un çalışmalarının yanı sıra matematik ve mantıktan da yararlanan C. LeviStrauss’ta en ileri yöntemsel aşamasına ulaşmıştır. Yapısalcılık, göstergebilim alanında da etkisini güçlü bir biçimde duyurmuş, değişik doğrultularda gelişen çeşitli akımların kalkış noktasını oluşturmuştur (Vardar, 2002:219). Yapısalcılıkta eleştirici yansız olarak metne bakar. Ne yazar ne de diğer etkenleri dikkate alarak metne bakmaz. Metne tarafsız olarak karşıdan bakar ve kendi kurduğu modelle karşılaştırarak onu incelemeye çalışır. Yapısalcılık metni incelerken belirgin bir yol takip eder. İlk olarak eleştirmen metni birim parçalara böler. Bu parçalar anlambilimi, sözdizimi, söyleniş biçimi olarak üçe ayrılır. Bu inceleme sonucunda eleştirmen metni kendine has yönlerini bulup yorumlar (ERDEM, 2003:232). Öncelikle, gazel geleneksel yöntemle şerh edilecek daha sonra yapısalcı yaklaşımla bir inceleme yapılacaktır. Bâki `nin” Söylen söylesün “Redifli Gazeli Günümüz Türkçesine Çevirisi ve Şerhi 1.Söylemez küsmüş bana cânâne söylen söylesün Neyledüm ol yâr-ı âlî-şâne söylen söylesün (Sevgili bana küsmüş, benimle konuşmuyor. Söyleyin benimle konuşsun O, sani yüce sevgiliye ne yaptım? Söyleyin bana söylesin.) Divan edebiyatında, sevgili her zaman asığını pesinden koşturur, yüz vermez. Şair burada tecahül arif sanatını kullanmistir, bilir ancak bilmezden gelerek sorar. “Neyledüm” diyerek hem sevgiliden şikâyet eder, hem de “söylesin” diyerek medet umar. 2.Nâz ile güftâre gelmezse helâk eyler beni Ol cefâ vü cevri bî-pâyâne söylen söylesün (Nazlanıp durur da benimle konuşmazsa, helak olurum, O cefa ve eziyeti sonsuz olan sevgiliye söyleyin nazlı nazlı konuşsun benimle.) Sevgili hercaidir, nazlanır, aşığını peşinden koşturmak hoşuna gider.Sevgilinin yokluğu aşığa acı verir çünkü âşık sevgilinin aşkından beslenir, hayat bulur. Burada da şair, sevgilinin nazlanması devam ederse, helak olacağını söyleyip, O, naz etmekten usanmayan sevgiliye haber edilmesini, kendisiyle barışmasını, aksi takdirde bu acıya dayanamayıp, yok olacağını, helak olacağını soyluyor. �3.Derd-i aşkı gayrdan sorman ne bilsün çekmeyen Ânı yine âşık-ı nâlâne söylen söylesün (Aşk acısını aşk derdinden haberi olmayana sormayin, ne bilsin. Onu aşk ile inlemiş olana sorun, o, benim derdimi anlatsın.) Aşk acısıyla yanmamış olan benim derdimden anlamaz, siz onu aşk acısıyla inleyene söyleyin da sevgiliye haber etsin çünkü ancak beni O anlar. Gerçek âşık olmayan aşk derdinden anlamaz, şair, gerçek âşık olup aşk derdi çekenler kendini daha iyi anlayacağı için onlardan yardım istiyor. 4.Hâr zahmından neler çektiğimi gülzârda Bâğbân-ı bülbül-i giryâne söylen söylesün (Gül bahçesinde dikenin zahmetinden neler cektigimi, bahcivan olan bülbüle sorun size anlatsın.) Sevgili güldür, âşık ise bülbül. Gül bahçesi sevgilinin mekânıdır, dikenler ise âşığı sevgiliden uzak tutan sebeplerdir. Nasıl ki bülbül gül bahçesinde şakırsa, tıpkı onun gibi âşık da sevgilisine nağmeler dizer. Bülbülün ona yaptığı gibi O da sevgilisinin aklini çelmeye çalışır. Buradan yola çıkarak şair, bülbülden medet umuyor, güle yani sevgilisine haber etmesini istiyor. Çünkü bülbül o bahçenin ayni zamanda kapıcısıdır. Kapıcıdan, geldiğini sevdiğine haber vermesini istiyor. 5.Bâkıyâ din turmasun güftâre tâkat kalmadı Vaktidur ol hüsrev-i devrâne söylen söylesün (Ey Bâkȋ! Devrin güzellik sultanına söyleyin; benim söylemeye mecalim kalmadi, konuşmanın vaktidir artık benimle konuşsun.) Asik: Vuslati arzulayan bir dilenci, sevgili:Devrin Sultani, sairin dostlari ise elcidir. Asigin söz söyleyecek gücü kalmamistir. Asik vuslata ermek icin dostlarindan yardim dilenir, dostlarını sevdiğine elçi gönderir, dostlarindan, masukuyla konusup, onu vustlata razi etmelerini ummaktadir. B. Gazelin Yapısalcılık Açısından İncelenmesi 1. Nazım Şekli: Gazel Türk edebiyatında gazeller 4-15 beyit arasında değişmektedir. Dört beyitli gazeller yok denecek kadar azdır. Divanlarda bulunan bu gazellerin yarım mı kaldıkları, yoksa bazı beyitlerinin eksik mi yazıldığı belli değildir. Kesin bir kural olmamakla birlikte gazeller genellikle 5, 7, 9, 11 gibi tek sayılı beyitlerde yazılmışlardır. Gazel Âşıkane konulu bir gazeldir. Baki`nin bu gazelinde “söylen söylesün” redifinden yararlanılmıştır. Bu gazel 5 beyitten meydana gelmektedir. Bakinin divanında 548 gazel bulunmakta,548 gazelden 451 'inde; 21 kıt ‘adan 15' inde ve 31 matla'dan 18'inde redif bulunmaktadır.( Aydın, 2012:42) �2. Gazelin Vezni: Gazel, aruzun, remel bahrinin müsemmen kalıbı olan Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılmıştır. Aşağıdaki tablodan gazelin vezin unsurlarına baktığımızda; 4 kelimede med, 17 kelimede imale, 3 kelimede de vasl (ulama) yapıldığını görüyoruz. Beyitleri aruz kuralları açısından değerlendirecek olursak dengeli ve sağlam bir kuruluşu vardır. Gazelde anlam, ‘’söylen söylesün ‟ redifiyle daha netleşiyor. Gazelin kafiyesi cânâne, âlîşâne, bî-pâyâne, nâlâne, giryâne, devrâne kelimelerinde gecen ”ân”olup, zengin kafiyedir. Kafiyede ki ‘’â‟ kalın ve uzun sesiyle birlikte, redifin söylenişine bir zenginlik ve güçlü bir ses değeri vermektedir. Bâki’nin ‘‘söylen söylesün’’ redifli gazeli aruz açısından kusursuzdur. Bu durum Bâki’nin aruzdaki ustalığının bir göstergesidir. Gazelin yukarıdaki açıklanan aruz özellikleri aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. Bu grafikte, gazeldeki ses uyumunu gözler önüne sermektedir. Tablo 1: Gazeldeki Aruz Vezni Unsurlarının Dağılımı Med İmale Zihaf Vasl 1.Beyit 0 2 0 1 2.Beyit 0 4 0 2 3.Beyit 1 4 0 0 4.Beyit 3 4 0 0 5.Beyit 0 1 0 0 3 Gazelde Kullanılan Ünlü ve Ünsüzler: Beyitler Yumuşak Ünsüzler Sert Ünsüzler Kalın Ünlüler 1 2 3 4 5 Toplam 32 33 29 36 30 160 11 6 11 7 14 49 9 7 12 10 15 53 İnce Ünlüler 20 72 23 68 16 68 17 70 15 74 91 352 Toplam Tablo 2: Gazelde kullanılan kalın ve ince ünlülerin beyitlere göre dağılımı. Beyitler 1.Beyit Kalın Ünlüler 9 İnce Ünlüler 20 29 Toplam 2.Beyit 3.Beyit 4.Beyit 5.Beyit 7 23 30 12 16 28 10 17 27 15 15 30 Tablo 3: Gazelde kullanılan yumuşak ve sert ünsüzlerin beyitlere göre dağılımı. Beyitler 1. Beyit 2. Beyit 3. Beyit 4. Beyit 5. Beyit Yumuşak 32 33 29 36 30 �Ünsüzler 11 6 11 7 14 Sert Ünsüzler 43 39 40 43 44 Toplam Kalın ve ince ünlülerin beyitlere göre dağılımının gösterildiği yukarıdaki grafiğe bakıldığında, toplamda kalın ve ince ünlülerin beyitlere neredeyse eşit dağıldığı görülmektedir. Gazelin ünlü ve ünsüz dağılımı, tablolarda gördüğümüz gibi birbiriyle uyum içindedir. Yumuşak ve sert ünsüzlerin de beyitlere dağılımının gösterildiği yukarıdaki grafiğe bakıldığında, toplamda yumuşak ve sert ünsüzlerin beyitlere eşit dağıldığı görülmektedir. Gazele hâkim olan harflerin, yumuşak sessiz harfler olduğunu goruyoruz. Buradan hareketle, gazelde anlamla yapı arasında uyum söz konusudur. 4 Gazelin Sözdizimi İncelemesi 5.1. Kelime Çeşitleri ve Yapıları Gazelde 61 kelime kullanılmıştır. Bu kelimelerden en fazlası 35 kelimeyle Türkçe, daha sonra 17 kelimeyle Farsça ve 11 kelimeyle de Türkçe olmuştur. Âşıkane konulu bir gazel olduğu için kelimeler Türkçe ağırlıklıdır. 5.2. Tamlama Çeşitleri ve Yapıları Gazeldeki isim ve sıfat tamlamalarının büyük çoğunluğu Farsça dilbilgisi kurallarına göre yapılmıştır. Türkçe, Farsça ve Arapça isim ve sıfatlar, Farsça tamlamalarda bir araya gelmişlerdir. Gazelde 5 adet ikili tamlama ve 1 tanesi de 3 kelimeden oluşan zincirleme isim ve sıfat tamlaması olmak üzere toplamda 6 tamlama vardir. Gazelde ağırlıklı olarak Farsça tamlamalar kullanıldığını görmekteyiz. Gazelin tamlama tablosu ise aşağıdaki gibidir. Tablo 4: Gazelde geçen tamlamalar. Tamlamalar yâr-ı âlî-şân Türü Farsça İ.T derd-i aşk Farsça İ.T âşık-ı nâlân Farsça S.T hâr zahmı Türkçe İ.T hüsrev-i devrân Farsça İ.T bâğbân-ı bülbül-i giryân Farsça İ.T Kelimelerin Özellikleri yâr Farsça âlî Arapça şân Arapça derd Farsça aşk Arapça âşık Arapça nâlân Farsça hâr Farsça zahmı Farsça hüsrev Farsça devrân Arapça bâğbân Farsça bülbül Farsça giryân Farsça İsim Sıfat İsim İsim İsim İsim Sıfat İsim İsim İsim İsim İsim İsim Sıfat �5.3. Gazelin Cümle Çeşitleri ve Yapıları Bâki`nin 5 beyitlik bu gazelinde 21 adet cümle vardır. Gazeldeki cümlelerin çoğu, fiil cümlelerinden oluşmaktadır. 20 fiil cümlesi, 1 adet isim cümlesi kurulmuştur. Genelde devrik cümlelerle dikkat toplanmıştır. ‘’Söylemez’’ kelimesiyle başlayan gazelde önce dikkat çekilerek, mana sonrakiler üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Tablo 5: Gazelin Cümle Çeşitleri Cümle Sayısı 1.Beyit 6 2.Beyit 3 3.Beyit 4 4.Beyit 2 5.Beyit 6 Yüklemine Göre Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Fiil Isim Fiil Fiil Öğe Dizilişine Göre Devrik Kurallı Kurallı Devrik Kurallı Kurallı Devrik Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Devrik Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Anlamına Göre Olumsuz Emir Emir Olumlu Emir Emir Olumlu Emir Emir Emir Olumsuz Emir Emir Emir Emir Emir Emir Olumsuz Olumlu Emir Emir Yapısına Göre Basit Basit Basit Basit Basit Basit Girişik Bileşik Basit Basit Basit Basit Basit Basit Girişik Bileşik Basit Basit Basit Basit Basit Basit Basit 5.4. Gazelin Anlam İncelemesi Beyitler Gönderici 1. Beyit Sair 2.Beyit Sair İletilen Alıcı Şair, sevdiğinin küsmesinin sebebini merak ettiğinden dolayı bilmek istemesi Nazlı sevdiğinin nazından konuşmaması aşığı helak etmekte, aşığın hüzne gark olması Şairin dostları Şairin dostları �3.Beyit Sair 4.Beyit Sair 5.Beyit Sair Dertlinin halini, dert çekenler anlar, derdini aynı derdi çekenlerin anlatması Sevilenin sevene anlatılması ettiği eziyetin Şairin sevdiğinin konuşmamasına Takatinin kalmamasi, kuslugun sona erip, derhal sevdiğinin konuşmasını istemesi Şairin dostları Şairin dostları ve kendisi Şairin dostları Sonuç: Sairler Sultanı diye bilinen Mahmud Abdulbaki divan şairlerimizin önde gelen isimlerindendir. Doğduğu şehrin lehçesini şiirlerinde kullanarak, edebiyatımıza yenilik ve güzellik katmıştır. Bu çalışmada Baki`nin “söylen söylesün” isimli gazeli geleneksel şerhle birlikte ele alınmış, diğer taraftan da gazele yapısalcı bir bakışla değinilmiştir. Klasik şerhte fark edilemeyen, iç ve yapı bütünlüğü, biçim ve ses örgüsü incelenip, gazelin zenginliği kapsamlı bir şekilde tanıtılmaya çalışılmıştır. �Kaynakça AKÇAY, G. (t.y) Fuzuli ve Nedim`in “Eyler Beni” Redifli Gazellerinin Yapısalcı Yöntemle Karşılaştırılması, trbys.trakya.edu.tr/file/download/72228799/. AYDIN, H.(2012) Muhtevanin Çerçevesi Bâkî Divan Örnegi, Pr Dr Mine Mengi Adina Turkoloji Sempozyumu Bildirileri, s.42. DAGLAR, A. (2007) Klasik Türk Edebiyati Şerh Gelenegi Ve Haci İbrähim Efendi’nin Şerh-i Belagat’ina Dair, turkishstudies, s.163. DAGLAR , A. (2007):Vassâf Tarihi Şerhinden Hareketle Şerh Kaynakları Meselesi, Turkish Studies, ss.293- 294. GOK, T. (2014) Şem’i Şem’ullâh Ve Şerh-i Subhatü’l-Ebrâr’i Şem’î Şem’ullâh and His Şerh-i Subhatu’L-Ebrâr: jasstudies, s. 412. ERDEM, M. ( 2003) “Dilbilimsel Eleştiri”, Hece, Eleştiri Özel Sayısı, S. 6, Hece Yay, Ankara, s. 228-238. ERDEM, M. ( 2003). “Dilbilimsel Eleştiri”, Hece Eleştiri Özel Sayısı, Hece Yay, MayısHaziran-Temmuz, Özel Sayı:6, Ankara, s.232. GULEÇ ( t.y) Klasik Türk Edebiyatı Metinleri Nasıl Şerh Edilmeli? , journals.istanbul, s. 85, TODOROV, T, .( 2001), Poetikaya Giriş, Akt: Şahin, K. Metis Yayınevi, İstanbul, s.8 UCAN, H.( 2003) “Dil, Yazar, Metin, Eleştiri Bağlamında Yapısalcılık,” Hece Eleştiri Özel Sayısı 6, Ankara, s. 209-219. VARDAR, B.( 2002), Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, Multilingual Yay, İstanbul, s.219. YILMAZ, O.(2007), “Klâsik Şerh Edebiyatı Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 9, İstanbul, s. 271-304. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3617 Title A name given to the resource BÂKİ`NİN ’’SÖYLEN SÖYLESÜN’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza Baran, Elif Abstract A summary of the resource. Bu çalışmada, XVII. Yüzyıl Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden Sultanü’ş-şuara (Şairler sultanı) olarak anılan Bâkȋ`nin “söylen söylesün” redifli gazeli incelenmiştir. Gazel; öncelikle klasik şerh metodu ile daha sonra da yapısalcılık açısından incelenmesinden oluşmaktadır. Öncelikle dilbilim ve yapısalcılık hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar Kelimeler : Bâkȋ, Gazel, Şerh, Yapısalcılık Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b35f0b249a717c2ecb1632eba8235ffa.pdf 51c00a07f59a8eeba070698182e9945b PDF Text Text EUROPEAN BANKING UNION: EFFECTS AND CHALLENGES Emina Žunić Dželihodžić School of Economics and Business Bosnia and Herzegovina zunic.emina@gmail.com Abstract: This paper analyzes impact of new banking structure on different countries. Analysis include banking sectors of both: European Union members and non-European Union member’s countries. For the purpose of analysis, data from these banking and financial sectors for period 2008-2014 were used. European banking sector as well as entire financial sector integration is necessary. This necessity is deduced from the problems in this banking sector. Namely, widespread connection between banks and sovereigns which was detected by analysis of these two types of debts. Fragmentation of the Eurozone credit markets was, mainly, caused by sovereign debt crisis due their extremely high correlation. Analysis has shown that this was especially emphasized in peripheral countries of Eurozone. This was disclosed through correlation analysis of sovereign and bank Credit Default Risk premium. Therefore, banking union with good absorbing shock mechanism at union level, credible discipline on state level as well as with central regulatory mechanism should resulted in reduction of this correlation and its complete elimination in the long run. However, potential benefits of this new structure will be unequally distributed. Actually, effects will depend on number and size of banks which are located in certain country. Keywords: correlation, Eurozone, banking union, bank, sovereign JEL Classification: E44, E58, G21 Introduction Eurozone financial sector asset – including banks, insurance companies, ICPFs (pension funds) and so called „banking from shadow“ have almost double during last decade and reached level of 57 trillion euros in 2014th. From the beginning of the crisis 2008th Eurozone banking sector has pass through rationalization process that resulted in decrease of credit institutions. This banking sector consolidation is connected with pressures on cost reduce, deleveraging and restructuring. At the end of 2014th total number of credit institutions (including foreign branches) was 5.948 and it was reduced from 6.100 at the beginning of 2014th. By comparison, this number at the end of 2008th was 6.690. Developments over time resulted in decrease of 742 credit institutions since then to 2014th, what represents decrease of around 11, 1%. ICESoS 2016 - Proceedings Book 75 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Graph 1: Number of credit institutions and foreign branches 2008 vs 2014 Source: Banking Structure Report, 2015 Market concentration measured by total asset hold by five greatest credit institutions or by Herfindahl index has increased in Eurozone as well as at European Union level from 2010th and further compared with the period before the crisis. This indicator recorded a high value in 2011th, after that it has decreased in 2012th and again recover in 2013th and 2014th, but in any case, remaining above the level before the crisis period. Graph 2: Market concentration Source: Banking Structure Report, 2015 76 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation A modest increase in 2014th was mostly caused by developments during the crisis in countries where big banks were affected by consolidation by parent banks decisions what was especially noticeable in Cyprus, Greece and Spain. If we compare those indices between different countries, we will notice a huge number of structural factors. Therefore, banking system in big countries such as Germany and Italy are much more fragmented with bigger amount of savings and more cooperative banking sector. On the other hand, banking systems in smaller countries are much more concentrated with exception of Austria and Luxembourg. At the end of 2014th market concentration has reached level of near 95% in Greece and at the Germany and Luxembourg a little bit above 30%. According to current situation development during period 20082014, it is expected that over time the banking structures have become much more concentrated in most countries. Literature review Since problematic that this paper considers is most recent problem in European banking sector, a few papers had the subject of this issue. Namely, idea of new banking sector structure have occurred a few years ago and together with that new researches occurred. First disclosed paper gives a first legal and technical analysis new banking structure proposals, referring also to some of the discussions that have already sprung up and identifying a few of the controversial points. (Wytmeersch, 2012) Further, researches have analyzed a number of euro-area countries that have been affected by a lethal negative feedback loop between banking and sovereign risk, followed by disintegration of the financial system, real economic fragmentation and the exposure of the European Central Bank. (Pisani-Ferry & Wolff, 2012) Following paper have shown that it was much easier to endorse the concept of a banking union than it is to design and implement one. Banks are central to the European financial system, supplying about three quarters of all credit, and are therefore critical to the functioning of the wider economy in Europe. Their supervision is not just a technical issue, but it requires many subjective judgments that have serious implications for credit provision, economic growth and jobs. (Elliott, 2012) The following paper have investigated the role of “Europeanisation” for bank recovery and resolution that will be managed nationally based on EU law. A first evaluation indicates that the potential benefits of solving bank problems via the resolution mechanism of a new European banking union would be distributed unequally between the member countries of the Euro area. Germany would be the biggest loser, Spain and the Netherlands the biggest winners. Of the non-euro countries, the UK and Sweden have the most to gain, but Poland would lose. The country-specific gains of European banking union depend on the number and size of banks which are located in a country. It is, however, not yet clear whether the goal of macroeconomic stabilizing of bank resolutions would be better achieved when executed via the Single regulation mechanism or with the ESM, both for the countries affected and for the Euro area as a whole. (Breuss, 2013) Further, authors have analyzed role of SRM. The central body of the SRM should be either the European Commission, or a new authority. This legislative effort should not be taken as an excuse to delay decisive action on the management and resolution of the current European banking fragility, which imposes a major drag on Europe’s growth and employment. (Veron & Wolff, 2013) Further, it was proven that 2014 handover, and a subsequent change in the European treaties that will establish the robust legal basis needed for a sustainable banking union, together define the policy sequence as a bridge that can allow Europe to cross the choppy waters that separate it from a steady-state banking policy framework. (Veron, A realistic bridge towards European banking union, 2013) ICESoS 2016 - Proceedings Book 77 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Banking Union From the beginning of crisis 2008th, European Commission has worked hard to discover the lessons from the crisis in order to create a safe and stable financial sector. Commission has suggest 28 new rules for better regulation, supervision and financial sector management so that in the future, taxpayers will not pay full price for the mistakes of banks. Most of the rules are now in force or are nearing completion. Since financial crisis develop and transform to debt crisis in Eurozone 2010/11, it was clear that for these countries with together currency need to work harder in order to break the vicious circle between banks and public finances. Therefore, in June 2012 the Heads of State and Government decided to create a banking union, exclusively economic and monetary union in order to enable a centralized application for all banks in the euro area (as well as for those countries that are not EU members, but that they wanted to join). Therefore, the objectives of the introduction of this new structure could be defined as: • • • • • • • • • strengthening of bank capital and liquidity, “Single rule book” including rules about salaries, an effective resolution regime that protects depositors, effective control and supervision, suppression paradigm “too big to fail”, safer and more transparent financial markets, reducing reliance on credit ratings, identifying risks posed by “banking from the shadows” and prevention and punishment of market abuse. This new regulatory framework with equal rules for all banks in 28 member countries, listed in one rule book is basis of banking union. Uniform Rules will primarily help preventing a banking crisis and if banks get into difficulty a common framework for the management of the process including the means to mitigate them in the right way is defined. This uniform rules will also ensure that all EU deponents their deposits up to 100.000 euro will be secure at anytime and anywhere in Europe. Banking union ensure uniform implementation of these rules in Eurozone. New banking structure could be presented as follows. Figure 1: Banking Union 78 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Since November 2014th ECB has become supervisor for 6.000 banks in Eurozone in the context of the single supervisory mechanism. In order to ensure that ECB has clear insight into banks that are under its control, a comprehensive assessment of the financial condition of each bank conducted. In case of bank meltdown despite strong supervision, unique new resolution mechanism will enable the efficient resolution of problems in banks through Unique-resolution committee and the Single-resolution fund. If the bank still suffers meltdown unique regulatory mechanism will with clear rules for decision-making for internationally active banks a ton more effectively solve problems than the existing framework of national resolution. Together with the new EU regulatory framework for the financial sector, the creation of a banking union is a big step in the economic and monetary integration in the European Union. This should lead to increase in financial stability. Thus, financial sector should now be able to lend to real sector, thereby supporting economic recovery and job creation. Figure 2: Steps in the implementation of new banking structure European Commission has prepared suggestions of 28 legal requirements that covers all financial participants in order to better manage financial sector. These proposals constitute a single rulebook. Therefore, it’s important to ensure strong pervasive regulation, without gaps, in order to be able to guarantee equal conditions for all banks that enable formulation of unique financial services market. A unique supervisory mechanism gives the European Central Bank responsibility for supervising banks in the Eurozone. Therefore, ECB is charged to ensure real European supervisory mechanism which is not intended to protect national interests but the weakening of the link between banks and public finances taking into account the risk to financial stability. Package capital requirements for banks and the regulation of capital requirements created by a new global standard for banking capital (known as the Basel III framework) in the legal framework of the European Union. The new rules have been in force since 01 January 2014 and, as such, allow banks to keep a sufficient level of capital both in terms of quality and in terms of quantity. The financial sector and the whole European Union is now based on a strong basis in the event that some of the banks will encounter difficulty. These resolutions require banks to present their recovery plans describing the measures that would be taken in the event of entering into unwanted financial situation and plans for changes to existing plans if they are no longer applicable. Banking supervisors have expanded their powers to be able to intervene in the event that an institution gets into financial difficulties, but before the problem becomes critical and while its financial position has not become irreversible. In banking union, if is considered that viability of banks in danger, ECB is only supervisory authority that will supervise early intervention in coordination with relevant resolution authorities. ICESoS 2016 - Proceedings Book 79 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Advantages and Disadvantages From the conceptual point of view unified supranational banking supervision should help to strengthen the single European financial market. Also, as positive aspect of these new structure it should be considered unique rule book and fact that implementation of new banking union could help in raising cross-border comparability of de jure and de facto control of the banking sector in the euro area and the EU. The unique regulation of the banking sector as well as coordination will support the simplification and harmonization of critical areas such as stress tests or taxation of the banking sector. Concentration of banking sector supervision in one supranational body should also improve banking regulation management. Also, form practical point of view, supranational banking supervision should increase regulator independency from political parties, while it will also significantly help improve the banking as well as the capacity to manage the financial crisis. However, increased regulation of the banking sector and international cooperation in itself does not end there. A unique supranational regulatory body of the banking sector in Europe should ensure the achievement of the ultimate goal of regulation of the banking sector - financial stability. Mostly on a voluntary basis based participation of non-EU countries in supranational banking union should help in avoidance of excessive remuneration of national and / or additional uncoordinated local regulations. Such practices could literally eat profitability internationally active banks in non-EU countries, what potentially could lead to higher market risk at aggregate level some big banking groups from West Europe that operate in those countries. For larger internationally active banks to maintain and manage liquidity and capital buffers at the aggregate level will be much more effective than holding too much liquidity and capital buffers to each local market. Banking union will contribute to the termination of the links between banks and the state on following way: • • • Banks will be stronger and more immune to shocks - unified supervision will ensure the effective implementation of prudential requirements for banks, requiring them to keep an adequate level of reserves and liquidity. This will make the EU stronger banks, strengthen their capital in order to adequately manage the risks associated with their activities and absorb any losses; The problematic banks will be resolved without taxpayer money, limiting negative effects on government fiscal position - troubled banks will be solved by financing shareholders of the bank, its creditors and the decision of the Fund to finance industry. Banks should get out of trouble while the fiscal position of the country should not be weakened; Banks will no longer be “European in life but national in death” - since it will be watched truly European mechanism so will any destruction be supervised these same mechanisms. Besides advantages of these centralized and unified supranational banking sector, supervision and regulation by the banking union is carried ECB can cause a lot of nontrivial overflow, for EU countries and also for non-EU countries. Since non-EU countries are small markets, they won’t be standards market at the EU level as well as at the global level, but they will be its followers. For example, central banks of these countries have very limited de jure and de facto presence in the relevant international bodies and forums (such as the BIS, the ECB or G7 / G20 forum). The experience of European integration has shown that at some stage, banking union may suffer from some problems in the community, or more precisely, it was easier to create it, but to manage it. In addition, the marginal costs of cooperation are growing with the 80 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation growth of the number of members of the community as the banking union. Therefore, policies to achieve the greatest possible number of voluntary members of the Union may be called into question. Furthermore, policy makers at the EU should be aware of the risk that voluntary entry into the banking union could mean entering the euro zone in particular non-EU countries. Also, as in the euro zone there is no option of voluntary leaving and the banking union the same option does not exist because it is not feasible from a practical point of view. The effect on Member States Inevitably there will be many demanding tasks in terms of implementation of new parts improved banking regulation in the years to come. Consistent implementation countercyclical capital protection will be a major challenge for both the EU Member States and to other countries and, as such, will require close co-ordination and cooperation. The implementation of the new requirements will be especially difficult for developing countries. In some of these countries there is still considerable scope for financial deepening. Therefore, the gap in the ratio of loans / GDP is significant in these countries, which per se does not have to result in financial stability. On the other hand, a fairly consistent implementation of additional capital requirements, particularly in the European Union and banking union, can definitely stimulate regulatory arbitrage. All in all, a consistent implementation of anti-cyclical policy and capital protection throughout the European banking market will definitely be a challenge in the future. A recent upgrade of regulations is definitely put emphasis on the fact that the Bank of Western Europe and reduce the risk of borrowing in an unstable economic environment with disappointing low level of GDP growth. In this regard it is worth mentioning that there is empirical evidence that even the application of Basel I in countries whose economies are not bank-based, such as the United States, had a significant impact on credit growth. Therefore, it’s not surprise that there is very weak credit growth in Eurozone. From the perspective of the private sector should be emphasized that the deleveraging in non-EU countries was gradually and that definitely can be classified in one of the toughest on the European banking market. Therefore, it should be noted that the recent strengthening of the regulation is definitely the most impact on the less profitable business lines and markets. Therefore, the bank became even more challenging to implement long-term strategies and make a profit at low interest rates. Graph 3: Total cross-border claims of European banks Source: http://www.rbinternational.com/eBusiness/01_ template1/829189266947841370-829189181316930732-829189181316930732-NA-2-EN. html ICESoS 2016 - Proceedings Book 81 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Conclusion Regardless of the foregoing, the fact is that the supranational control under the control of the ECB met with resistance from the competent national authorities since new structure take away some of the powers that until then had control of the banks. Large European banks must still work with their supervisors in their daily regulatory programs. This is especially true for banks that operate outside the euro zone markets. Consistent and supranational banking sector supervision in entire Europe will, unquestionably, become one of the main factors for strengthening of cooperation in banking sector and strengthening of financial stability in west as well as in central and east Europe. Political initiator to coordination, harmonization and simplification of regulation and supervision of banking sector is, also, good thing for CEE countries. Namely, banking markets at this region are highly integrated with banking sector of west Europe. Ideally speaking, unique supranational supervision could help to reduce overall IT costs, direct and indirect, as well as supervisory who control the private sector. References (2015). Banking Structure Report. Frankfurt: European Central Bank. Breuss, F. (2013). European Banking Union. Osterreichisches Institut Fur Wirtschaftforschung. Elliott, J. D. (2012). Key issues on european banking union. Global Economy and Developement. Pisani-Ferry, J., & Wolff, G. (2012). The fiscal implications of a banking union. Bruegel Policy Brief. Veron, N. (2013). A realistic bridge towards European banking union. Bruegel Policy Contribution. Veron, N., & Wolff, G. (2013). From supervision to resolution: Next steps on the road to European banking union. Bruegel Policy Contribution. Wytmeersch, E. (2012). The European Banking Union, a first analysis. Financial Law Institute. 82 ICESoS 2016 - Proceedings Book � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3322 Title A name given to the resource EUROPEAN BANKING UNION: EFFECTS AND CHALLENGES Author Author Zunic Dzelilhodzic, Emina Abstract A summary of the resource. Abstract: This paper analyzes impact of new banking structure on different countries. Analysis include banking sectors of both: European Union members and non-European Union member’s countries. For the purpose of analysis, data from these banking and financial sectors for period 2008-2014 were used. European banking sector as well as entire financial sector integration is necessary. This necessity is deduced from the problems in this banking sector. Namely, widespread connection between banks and sovereigns which was detected by analysis of these two types of debts. Fragmentation of the Eurozone credit markets was, mainly, caused by sovereign debt crisis due their extremely high correlation. Analysis has shown that this was especially emphasized in peripheral countries of Eurozone. This was disclosed through correlation analysis of sovereign and bank Credit Default Risk premium. Therefore, banking union with good absorbing shock mechanism at union level, credible discipline on state level as well as with central regulatory mechanism should resulted in reduction of this correlation and its complete elimination in the long run. However, potential benefits of this new structure will be unequally distributed. Actually, effects will depend on number and size of banks which are located in certain country. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3447 Title A name given to the resource HESITATIONS IN SPEECH PRODUCTION IN THE MEDIA Author Author Zovko Dinković, Irena Banić, Maja Abstract A summary of the resource. Nowadays we are witnessing a substantial growth in the number of radio stations, as well as a simultaneous decline in the quality of hosts’ speech, particularly its fluency. Whereas people may be quite tolerant of various hesitations in everyday conversations, listeners often find dysfluencies in the speech of radio hosts distracting and irritating, expecting the hosts to be skilled in controlling their output. This research paper therefore offers a contrastive analysis of hesitations in the speech production of English and Croatian radio hosts, with the aim of determining whether the frequency of hesitation markers can be related to the formal training of hosts. If so, we can suppose that greater fluency of speech may be achieved through practice. To this purpose we have analyzed eight minutes (480 seconds) of speech of 32 radio hosts, 16 American and 16 Croatian, with an equal number of males and females in each group. Also, half of the hosts work on public radio stations, and the other half on commercial ones. In order to obtain as objective results as possible, the analyzed samples were taken from different episodes of talk-shows on various subjects, as well as from different parts of the episodes (beginning, middle part and ending). The results indicate that there is no correlation between gender and fluency since there was no relevant difference in the frequency of hesitations produced by male and female hosts, in spite of the generally accepted popular view that women are more fluent and verbal than men. More importantly, the results indicate that fluency is an aspect of speech that can be improved through practice and formal training. A surprisingly similar number of hesitations in the speech of American and Croatian hosts confirms the fact that speech fluency is a cognitive aspect of language, independent of language specific features. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English