323 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dfa5059fe7935cfe7a6a0f18df45655e.pdf fb10986af6a06955fc8d932ff0df80a2 PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 İbrişimoviç’s historical novel Karabey and Mizancı Mehmet Murat’s novel, firstly one by one, and than comparing with each other. In this way, it is aimed to contribute the researches of literature and also aimed to find points of common between two cultures. TÜRK SAĞININ İDEOLOJİK BAGAJI: NİHAL ATSIZ ROMANLARINDA MİTLER VE MİLLET Güldeniz KİBRIS Leiden University / Hollanda Anahtar Kelimeler: Milli kimlik, Türk milliyetçiliği, Nihal Atsız. ÖZET Milliyetçi elit, milli kimliğin yaratılması sürecinde, var olan tarihsel ve siyasi koşulların da etkisiyle bazı mitler, efsaneler, semboller kullanır. Buradaki esas amaç milli kimliği kimliğe meşruiyet kazandırarak devamlılığını sağlayabilmektir. Edebiyat kitleleri etkileyebilme gücü açısından bu ideolojik bagajın yaratılmasında önemli rol oynar. Bu doğrultuda bakıldığında; Türkiye’de sağ düşüncenin şekillenmesinde Nihal Atsız’ın yarattığı birikimin önemli katkıları bulunduğu görülebilir. Atsız’ın sunduğu ya da yeniden ürettiği mitler, semboller, düşman imgeleri sağın milliyetçi ideolojik bagajını tamamlamıştır. İşte, bu çalışmada yazarın Bozkurtlar Diriliyor, Bozkurtların Ölümü ve Deli Kurt romanlarında Türklük imgesi, düşman, ve devlet kavramlarına bakış açısı anlatılmaya çalışılacaktır. THE IDEOLOGICAL BAGGAGE OF THE TURKISH RIGHT: MYTHS AND NATIONHOOD IN NIHAL ATSIZ NOVELS Keywords:National identity, Turkish nationalism, Nihal Atsız. ABSTRACT National identities are constructed by the nationalist elite through shared symbols, myths and legends depending on the existing historical and political conditions. The actual aim here is to provide the continuity of the nation by 152 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 justifying its existence. Literature plays an important role because of its ability to influence a large number of people in the creation of the ideological baggage. Nihal Atsız’ ideas; the myths and symbols he presented or created have shaped and completed the Turkish rightist nationalist ideology. This paper focuses on the image of the Turk, the concepts of enemy, and state in Atsız’ novels of Bozkurtlar Diriliyor, Bozkurtların Ölümü and Deli Kurt. KİLİSLİ ZİHNÎ DİVANI’NDAKİ KERBELA MESİYELERİ Hasan ŞENER Fırat Üniversitesi, Elazığ / Türkiye Anahtar Kelimeler: Kilisli Zihnî, Kerbelâ, Mersiye. ÖZET Kilisli Zihni, 19. Yüzyılda Kilis’te yaşamış son dönem klasik Türk edebiyatı şairlerindendir. Asıl adı, Mehmet’tir. Babası Çermik müftüsü Abdullah Efendi’dir. Vasfi Mahir Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihinde onun 19.yy.da Tanzimat’tan sonra, İstanbul dışında yetişmiş en güçlü şahsiyetlerden birisi olduğunu söyler. Bir Nakşibendi tekkesi olan Kilis’teki Baytazoğlu tekkesine bağlı olup, Abdullah Sermest Efendi’ye intisap etmiştir. Abdullah Sermest Efendi ve Hacı Abdünnafi Efendi, onun çok sevdiği ve saydığı kimselerdendir. Abdullah Sermest Efendi’nin ölümü üzerine Zihni Efendi, büyük bir boşluğa düşmüş ve 1889 Birecik’e göçmüş ve 1893 yılında vefat etmiştir. Zihni Efendi, edebi üslubu itibariyle güçlü bir şairdir. Üslubu; sade, fikirleri açıktır. Rint- Meşrep bir kişiliği vardır. İslam tarihinin en hazîn olaylarından biri Kerbelâ hadisesidir. Kerbelâ’da Hz. Peygamber’in torunu Hz. Hüseyin’in ve ailesinin elîm bir şekilde şehit edilmesi, İslam âlemini derinden etkilemiştir. Türk edebiyatında birçok şair bu olay karşısındaki hislerini dile getirmek için mersiyeler kaleme almıştır. Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilmesine duyduğu derin üzüntüyü mersiye yazarak dile getiren şairlerden biri de, yukarıda hakkında kısaca bilgi verdiğimiz, XIX. yüzyıl divan şairlerinden Kilisli Zihnî’dir. Bildirimizde, Kilisli Zihnî 153 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2675 Title A name given to the resource TÜRK SAĞININ İDEOLOJİK BAGAJI: NİHAL ATSIZ ROMANLARINDA MİTLER VE MİLLET Author Author KİBRIS, Güldeniz Abstract A summary of the resource. Milliyetçi elit, milli kimliğin yaratılması sürecinde, var olan tarihsel ve siyasi koşulların da etkisiyle bazı mitler, efsaneler, semboller kullanır. Buradaki esas amaç milli kimliği kimliğe meşruiyet kazandırarak devamlılığını sağlayabilmektir. Edebiyat kitleleri etkileyebilme gücü açısından bu ideolojik bagajın yaratılmasında önemli rol oynar. Bu doğrultuda bakıldığında; Türkiye’de sağ düşüncenin şekillenmesinde Nihal Atsız’ın yarattığı birikimin önemli katkıları bulunduğu görülebilir. Atsız’ın sunduğu ya da yeniden ürettiği mitler, semboller, düşman imgeleri sağın milliyetçi ideolojik bagajını tamamlamıştır. İşte, bu çalışmada yazarın Bozkurtlar Diriliyor, Bozkurtların Ölümü ve Deli Kurt romanlarında Türklük imgesi, düşman, ve devlet kavramlarına bakış açısı anlatılmaya çalışılacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d26b08bfaed637202e65709b23dc6326.docx fd2a07c096a37150cbdd3d61212aade7 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/13709dd5f63f50ead7867243474efe18.pdf f21ca4a394f797ebd1f02baab3ddaebf PDF Text Text TÜRK ŞİİRİNDE SPOR VE SULTAN 3. SELİM’İN BİR GAZELİ Serhan Alkan İSPİRLİ Atatürk Üniversitesi, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Türk Dili ve Edebiyatı, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Sultan 3.Selim, divan, spor, şiir, futbol, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Günümüzde spor insan yaşamının önemli bir parçası olarak önem arz etmektedir. Futbol ise sporun en çok ilgi duyulan dalıdır. Toplumla bütünlesmiş yapısı itibariyle siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmeleri etkileyip yönlendirebilen sporun özellikle de futbolun edebiyata da konu olması kaçınılmazdır. Bu çalışmada Türk şiirinde spor, özellikle de futbol ele alınacak, konu ile ilgili olarak da Sultan 3. Selim’in İlhami mahlası ile yazdığı Divan’ında bulunan bir gazeli dikkatlere sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2277 Title A name given to the resource TÜRK ŞİİRİNDE SPOR VE SULTAN 3. SELİM’İN BİR GAZELİ Author Author İSPİRLİ, Serhan Alkan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Sultan 3.Selim, divan, spor, şiir, futbol, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Günümüzde spor insan yaşamının önemli bir parçası olarak önem arz etmektedir. Futbol ise sporun en çok ilgi duyulan dalıdır. Toplumla bütünlesmiş yapısı itibariyle siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmeleri etkileyip yönlendirebilen sporun özellikle de futbolun edebiyata da konu olması kaçınılmazdır. Bu çalışmada Türk şiirinde spor, özellikle de futbol ele alınacak, konu ile ilgili olarak da Sultan 3. Selim’in İlhami mahlası ile yazdığı Divan’ında bulunan bir gazeli dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a0db1679bd7c2dccd0cd94669869e083.docx 02d537db63ecce29ccfd87b1760eca13 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/962a356d36abcafb2dfab05684fde99d.pdf d740963126907e5b18b5b508d2d2fa2d PDF Text Text TÜRK TARİHİNDE Q. BİRHANEDDİN YARADICILIGINDAN ARAŞDIRMALAR Nezaket İSMAYİLOVA Nahcivan Devlet Üniversitesi, Nahcivan / Azerbaycan Anahtar Kelimeler: Türk dili , Burhaneddin, Dogu, Batı Türkiye. ÖZET Türk elleri dünyanın en eski ellerinden olarak, dört bin yıla yakın geçmişlerinde Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarına yayılmışlar ve oralarda büyük millet ve devletler kurmuşlar. Bu gün kabul edilen fikre göre Türklerin ana yurdu Orta Asyada Altay-Ural dağları arasındaki bozkırlar olup ve etrafa yayılmışlar. Bu gün Türkdilli eller Balkanlardan Büyük Okyanus’a kadar (yakutlar), Kuzeyde Buz denizinden güneyde Tibete kadar geniş bir arazide yaşıyorlar. Halkın ekseriyetini teşkil eden Türkler Türkiye, Doğu ve Batı Türküstan, Azerbeycan Türkmenistandan başka Tataristan, Çuvaşistan, Yakutistan ve Altay dağları Baykal gölü arasındaki Altay, Hakas ve Tuba eyaletlerinden ve halkın daha azını teşkil etmek üzre Yugoslaviyada (Makedoniya ve Üsküb’de), Lehistanda, Romanya’da (Dobruça ve Bessarabiya), Bulgaristan’da (Batı Trakya’da), Irakda (Kerkükde), Suriye’de, Afganistan’da, Kıbrıs’ta ve İranın bazı eyaletlerinde toplu halde yaşıyorlar. Bazı Türk ellerinin en mühimi Oğuz Türkleridir. Bu gün onlar İran, Türkiye, Azerbeycan, Türkmenistan, Irak ve Balkan Türkleri de Oğuz Türklerinden ibaretdir. Oğuzlar müslüman oladuktan sonra İran ve Anadoluya hicret edip, Selcuklar ve Osmanlılar gibi büyük bir İslam devleti kurmuşlar. Oğuz elleri çoklu kabilelerinden ibaretdir. Mahmud Qaşqariye göre kıpcak, yemek, peçenek ve bulgar lehceleri de oğuz grupuna dahildir. Soyca oğuzların Salur boyundan çıkmış, Kadı Burhaneddin Qeyseriyyede anadan olmuşdur. Anadilli şerimizin ilk büyük nümayendesi hesab olunur. M. Quluzade demiştir ki, onun şiirleri Azerbeycan halkının bedii medeniyyetini öğrenmek açısından kıymetlidir. O, ana dilinde ilk defa tuyug yaratmışdır. K. Burhaneddin Azerbeycan şifahi ve yazılı edebiyat ananelerinden Türk halklarının poetik uğurlarından behrelenerek kamala çatmışdır. O, Balasagunlu Yusuf, Yunus İmire, Ahmed Yasevi, Ali, Hasanoğlu şairlerinden ilham almışdır. Onun divanı ana dilinde yazılmış, günümüze kadar gelmiştir. İlk şiir divanıdır. K. Burhaneddin’in şahsiyeti, yaratıcılığı Doğu-Batı ve Avrupa alimleri tarafından araştırılmış, hakkında hayli kitaplar yazılmış ve yazılmaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1869 Title A name given to the resource TÜRK TARİHİNDE Q. BİRHANEDDİN YARADICILIGINDAN ARAŞDIRMALAR Author Author ISMAYILOVA, Nezaket Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk dili , Burhaneddin, Dogu, Batı Türkiye. ÖZET Türk elleri dünyanın en eski ellerinden olarak, dört bin yıla yakın geçmişlerinde Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarına yayılmışlar ve oralarda büyük millet ve devletler kurmuşlar. Bu gün kabul edilen fikre göre Türklerin ana yurdu Orta Asyada Altay-Ural dağları arasındaki bozkırlar olup ve etrafa yayılmışlar. Bu gün Türkdilli eller Balkanlardan Büyük Okyanus’a kadar (yakutlar), Kuzeyde Buz denizinden güneyde Tibete kadar geniş bir arazide yaşıyorlar. Halkın ekseriyetini teşkil eden Türkler Türkiye, Doğu ve Batı Türküstan, Azerbeycan Türkmenistandan başka Tataristan, Çuvaşistan, Yakutistan ve Altay dağları Baykal gölü arasındaki Altay, Hakas ve Tuba eyaletlerinden ve halkın daha azını teşkil etmek üzre Yugoslaviyada (Makedoniya ve Üsküb’de), Lehistanda, Romanya’da (Dobruça ve Bessarabiya), Bulgaristan’da (Batı Trakya’da), Irakda (Kerkükde), Suriye’de, Afganistan’da, Kıbrıs’ta ve İranın bazı eyaletlerinde toplu halde yaşıyorlar. Bazı Türk ellerinin en mühimi Oğuz Türkleridir. Bu gün onlar İran, Türkiye, Azerbeycan, Türkmenistan, Irak ve Balkan Türkleri de Oğuz Türklerinden ibaretdir. Oğuzlar müslüman oladuktan sonra İran ve Anadoluya hicret edip, Selcuklar ve Osmanlılar gibi büyük bir İslam devleti kurmuşlar. Oğuz elleri çoklu kabilelerinden ibaretdir. Mahmud Qaşqariye göre kıpcak, yemek, peçenek ve bulgar lehceleri de oğuz grupuna dahildir. Soyca oğuzların Salur boyundan çıkmış, Kadı Burhaneddin Qeyseriyyede anadan olmuşdur. Anadilli şerimizin ilk büyük nümayendesi hesab olunur. M. Quluzade demiştir ki, onun şiirleri Azerbeycan halkının bedii medeniyyetini öğrenmek açısından kıymetlidir. O, ana dilinde ilk defa tuyug yaratmışdır. K. Burhaneddin Azerbeycan şifahi ve yazılı edebiyat ananelerinden Türk halklarının poetik uğurlarından behrelenerek kamala çatmışdır. O, Balasagunlu Yusuf, Yunus İmire, Ahmed Yasevi, Ali, Hasanoğlu şairlerinden ilham almışdır. Onun divanı ana dilinde yazılmış, günümüze kadar gelmiştir. İlk şiir divanıdır. K. Burhaneddin’in şahsiyeti, yaratıcılığı Doğu-Batı ve Avrupa alimleri tarafından araştırılmış, hakkında hayli kitaplar yazılmış ve yazılmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5b7929af9f83b27208a5214bf053dc43.docx 627b111186959014d5f4be20d641b537 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fad1af55c04ba316577439f2bed514b4.pdf 06ef33452fd60d51eb89556f1e718ec6 PDF Text Text TÜRK TOPLUMUNDA NASREDDİN HOCA VE FIKRALARI Melek COŞGUN SOLAK - Yusuf SOLAK Bozok Üniversitesi, Sosyoloji Alanı, Yozgat / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, ortak akıl, tarihi şahsiyet, sembol. ÖZET Nasreddin Hoca bir halk klasiğidir ki, o Türk soylu halkların hepsinde aynı karakterde ama farklı isimlerle yer alır. İnsanların kendi davranışlarını kontrol etmelerini, ne yaptıklarının bilincinde olmalarını sağlayarak; pervasız davranışlar sergileyenlere göndermelerde bulunur. Bu yönüyle aslında toplumda bir kontrol mekanizmasıdır. Toplumsal sorunlara vurgu yapar, o sorunun kaynağına dikkat çeker; sorunları ince bir zekâ ve büyük bir ustalıkla fıkralarına taşır ve aynı ustalıkla kolay çözümler üretir. Güldürmece yönünden o Türk toplumunun ortak aklıdır. Toplumun bireysel olarak dile getiremediği düşünceleri dile getirir, dini, sosyal, siyasi konuların hassas ve tehlikeli noktalarına ustaca değinir; onda kırma ve kırılma yoktur. Nasreddin Hoca Türk toplumunun adeta özetlenmiş sembolüdür. Önce tarihi bir şahsiyet iken daha sonra sembol olmuştur. Nasreddin Hoca akıllı mı deli mi, kurnaz mı saf mı, ahlaklı mı değil mi, evli mi bekar mı, çocuğu var mı yok mu…? Nasreddin hoca deyince birçok insan tipini bir arada buluruz. Nasreddin Hoca her yerde, her yüzyılda yaşayan bir tiptir. O Türk toplumunun, Türk kültürünün özelliklerini bünyesinde taşıyan bir fıkra tipidir; aklıyla, ahlakıyla, cahilliğiyle, kurnazlığıyla, vs. bütün yönleri doğrudur. Nasreddin Hoca Türk insanının ahlaki yönünü yansıtır ve insanları ahlaki yönden eğitir. Söylenmek ve ya anlatılmak istenen, onun dilinde ince ve derin bir ifade ile bulur. Gayr-ı ahlaki davranış sergileyen; zulmedenler, bağnazlar, kendini bilgili zanneden cahiller vs. ondan nasibini alır. Nasreddin Hoca toplumdaki beğenilmeyen davranışlara bir tepkidir ve onun fıkraları bu olumsuz davranışların kontrol altına alınmasında kullanılır. Bildirinin amacı bir Türk bilgesi olan Nasreddin Hoca’yı bir kültür koruyucusu, eğitimci ve din adamı olarak, toplumun değer yargılarıyla ilgili tavırlarını (uyuşmayan dini, ahlaki, vs. toplumdaki her türlü davranış bozukluklarını hesaba çekmesi gibi) ortaya koymaktır. Aynı zamanda fıkralarıyla insanları güldürürken düşündüren, düşündürürken ise sorumluluğunu hatırlatan yönlerine dikkat çekmektir. Bunu yaparken fıkralarından yola çıkılacak, konuyla ilgili Nasreddin hoca fıkraları incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2278 Title A name given to the resource TÜRK TOPLUMUNDA NASREDDİN HOCA VE FIKRALARI Author Author COŞGUN SOLAK, Melek SOLAK, Yusuf Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, ortak akıl, tarihi şahsiyet, sembol. ÖZET Nasreddin Hoca bir halk klasiğidir ki, o Türk soylu halkların hepsinde aynı karakterde ama farklı isimlerle yer alır. İnsanların kendi davranışlarını kontrol etmelerini, ne yaptıklarının bilincinde olmalarını sağlayarak; pervasız davranışlar sergileyenlere göndermelerde bulunur. Bu yönüyle aslında toplumda bir kontrol mekanizmasıdır. Toplumsal sorunlara vurgu yapar, o sorunun kaynağına dikkat çeker; sorunları ince bir zekâ ve büyük bir ustalıkla fıkralarına taşır ve aynı ustalıkla kolay çözümler üretir. Güldürmece yönünden o Türk toplumunun ortak aklıdır. Toplumun bireysel olarak dile getiremediği düşünceleri dile getirir, dini, sosyal, siyasi konuların hassas ve tehlikeli noktalarına ustaca değinir; onda kırma ve kırılma yoktur. Nasreddin Hoca Türk toplumunun adeta özetlenmiş sembolüdür. Önce tarihi bir şahsiyet iken daha sonra sembol olmuştur. Nasreddin Hoca akıllı mı deli mi, kurnaz mı saf mı, ahlaklı mı değil mi, evli mi bekar mı, çocuğu var mı yok mu...? Nasreddin hoca deyince birçok insan tipini bir arada buluruz. Nasreddin Hoca her yerde, her yüzyılda yaşayan bir tiptir. O Türk toplumunun, Türk kültürünün özelliklerini bünyesinde taşıyan bir fıkra tipidir; aklıyla, ahlakıyla, cahilliğiyle, kurnazlığıyla, vs. bütün yönleri doğrudur. Nasreddin Hoca Türk insanının ahlaki yönünü yansıtır ve insanları ahlaki yönden eğitir. Söylenmek ve ya anlatılmak istenen, onun dilinde ince ve derin bir ifade ile bulur. Gayr-ı ahlaki davranış sergileyen; zulmedenler, bağnazlar, kendini bilgili zanneden cahiller vs. ondan nasibini alır. Nasreddin Hoca toplumdaki beğenilmeyen davranışlara bir tepkidir ve onun fıkraları bu olumsuz davranışların kontrol altına alınmasında kullanılır. Bildirinin amacı bir Türk bilgesi olan Nasreddin Hoca’yı bir kültür koruyucusu, eğitimci ve din adamı olarak, toplumun değer yargılarıyla ilgili tavırlarını (uyuşmayan dini, ahlaki, vs. toplumdaki her türlü davranış bozukluklarını hesaba çekmesi gibi) ortaya koymaktır. Aynı zamanda fıkralarıyla insanları güldürürken düşündüren, düşündürürken ise sorumluluğunu hatırlatan yönlerine dikkat çekmektir. Bunu yaparken fıkralarından yola çıkılacak, konuyla ilgili Nasreddin hoca fıkraları incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e810e11e8b4c41bcb40e0714be0219e1.docx 698fe6eb06bb9d3bbbc2ddae099a8ef6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/541f07d6276a414d2a793be2db654677.pdf 7094069a989bfc51e0daedd5137ee9dc PDF Text Text TÜRK YAZI ESERLERİNDEKİ ATASÖZLER Bakytgul KULZHANOVA El- Farabi Kazak Milli Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Fakültesi, Almatı / Kazakistan Anahtar Kelimeler: Kazakistan Cumhuriyeti, N.A. Nazarbayev, Müslümanlar, atasözleri, Orta Asya, Türk edebiyatı. ÖZET XI-XII yüzyıllar tarihte müslümanların geliştiği devir olarak bilinmektedir. Bu devirde Orta Asya’da Karahanlılarla başlayan edebiyat, kültür ve sanat gelişimi tarihte görülmemiş zirvesine ulaştı. Türki milletlerin manevi, medeni ve tarihi hayatında özellikle bu devirde yaşamış olan büyük düşünürlerin, ilim adamlarının, edebiyat ustadları ile dilci ulemanın Türki dillerinin güzel edebiyatının gelişimine oldukça büyük katkıları olmuş ve onlar sonraki nesiller için zengin edebi ve medeni miras bırakmış bulunmaktadır. Kökü ta derinlere kadar gitmekte olan halkımızın paha biçilmez mirasına değinen Kazakistan Cumhuriyeti cumhurbaşkanı N.A. Nazarbayev bir konuşmasında: “Bu uçsuz bucaksız bozkırı öteden beri mekan tutmuş olan halkımızın tarihi kökleri çok derinlere kadar ulaşmaktadır. Onun kendine özgü dünya görüşü, kökleşmiş milli gelenekleri, gelişmiş büyük kültür ve medeniyeti vardır. Eskilere gömülmüş kadim devirleri karıştırmasak da yakın dönemlik tarihi bulunan Türk hakanlıkları devrinden bugüne kadar ulaşmış olan tarihi ve kültürel eserleri bile Türk uygarlığının seviyesini göstermesi bakımından yeterlidir. Jusip Balasağuni’nin “Kutadgu Bilig’i”, Mahmut Kaşgari’nin “Türk Sözlüğü”, Hoca Ahmet Yesevi’nin “Divan’ı Hikmet’i”, Ahmet Yügineki’nin “Hakikat hediyesi” gibi eşiz eserleri, ayrıca dünyanın ikinci hocası diye bilinen Ebu Nasır El-Farabi’nin bugüne kadar araştırılmış olan muhteşem mirasları büyük bir tarihin, yüce bir medeniyetin ve tükenmez bilginin ebedi meyveleridir” diyerek bu mirasın gelecek nesil için ne kadar önemli olduğuna dikkat çekmektedir. Halkımız hep «sözdin körki - makal», yani “sözün özü atasözlerdir” diye bilmektedir. Asırlar derinliğine ibret nazarıyla baktığımızda atalarımızın hayat tecrübesinden çok anlamlı ibretler çıkarttıkları ve bunu hikmetler dolu sayısız çok atasözlerle nasıl bize aktarmaya çalıştıklarını görürüz. Her dilin en ince ve inci sözleri babalarından miras olarak aldıkları bu nevi hikmetli sözleri olduğu kuşkusuzdur. Bunlar halkla bir bütündür ve ayrılmaz bir parçasıdır. Kazaklarda buna makal-metel derken, Türk halklarında buna genelde atalar sözü denilmektedir. Bu makalede Türk halkları medeniyetinde ve hayatında kendine özgü özel bir yeri bulunan eşsiz babalar mirasından biri olan nakiller, hikmetler ve atasözleri üzerinde durulup, onları ihtiva ettiği anlamı ve içeriği açısından Kazak halkının makal-metelleriyle karşılaştırılması yapılmıştır. Böylece güzel edebiyatımızın ne kadar yüksek bir medeniyetin parçası olduğuna ve kökünün ne kadar derinlere kadar gittiğine şahit olunmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2240 Title A name given to the resource TÜRK YAZI ESERLERİNDEKİ ATASÖZLER Author Author KULZHANOVA, Bakytgul Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Kazakistan Cumhuriyeti, N.A. Nazarbayev, Müslümanlar, atasözleri, Orta Asya, Türk edebiyatı. ÖZET XI-XII yüzyıllar tarihte müslümanların geliştiği devir olarak bilinmektedir. Bu devirde Orta Asya’da Karahanlılarla başlayan edebiyat, kültür ve sanat gelişimi tarihte görülmemiş zirvesine ulaştı. Türki milletlerin manevi, medeni ve tarihi hayatında özellikle bu devirde yaşamış olan büyük düşünürlerin, ilim adamlarının, edebiyat ustadları ile dilci ulemanın Türki dillerinin güzel edebiyatının gelişimine oldukça büyük katkıları olmuş ve onlar sonraki nesiller için zengin edebi ve medeni miras bırakmış bulunmaktadır. Kökü ta derinlere kadar gitmekte olan halkımızın paha biçilmez mirasına değinen Kazakistan Cumhuriyeti cumhurbaşkanı N.A. Nazarbayev bir konuşmasında: “Bu uçsuz bucaksız bozkırı öteden beri mekan tutmuş olan halkımızın tarihi kökleri çok derinlere kadar ulaşmaktadır. Onun kendine özgü dünya görüşü, kökleşmiş milli gelenekleri, gelişmiş büyük kültür ve medeniyeti vardır. Eskilere gömülmüş kadim devirleri karıştırmasak da yakın dönemlik tarihi bulunan Türk hakanlıkları devrinden bugüne kadar ulaşmış olan tarihi ve kültürel eserleri bile Türk uygarlığının seviyesini göstermesi bakımından yeterlidir. Jusip Balasağuni’nin “Kutadgu Bilig’i”, Mahmut Kaşgari’nin “Türk Sözlüğü”, Hoca Ahmet Yesevi’nin “Divan’ı Hikmet’i”, Ahmet Yügineki’nin “Hakikat hediyesi” gibi eşiz eserleri, ayrıca dünyanın ikinci hocası diye bilinen Ebu Nasır El-Farabi’nin bugüne kadar araştırılmış olan muhteşem mirasları büyük bir tarihin, yüce bir medeniyetin ve tükenmez bilginin ebedi meyveleridir” diyerek bu mirasın gelecek nesil için ne kadar önemli olduğuna dikkat çekmektedir. Halkımız hep «sözdin körki - makal», yani “sözün özü atasözlerdir” diye bilmektedir. Asırlar derinliğine ibret nazarıyla baktığımızda atalarımızın hayat tecrübesinden çok anlamlı ibretler çıkarttıkları ve bunu hikmetler dolu sayısız çok atasözlerle nasıl bize aktarmaya çalıştıklarını görürüz. Her dilin en ince ve inci sözleri babalarından miras olarak aldıkları bu nevi hikmetli sözleri olduğu kuşkusuzdur. Bunlar halkla bir bütündür ve ayrılmaz bir parçasıdır. Kazaklarda buna makal-metel derken, Türk halklarında buna genelde atalar sözü denilmektedir. Bu makalede Türk halkları medeniyetinde ve hayatında kendine özgü özel bir yeri bulunan eşsiz babalar mirasından biri olan nakiller, hikmetler ve atasözleri üzerinde durulup, onları ihtiva ettiği anlamı ve içeriği açısından Kazak halkının makal-metelleriyle karşılaştırılması yapılmıştır. Böylece güzel edebiyatımızın ne kadar yüksek bir medeniyetin parçası olduğuna ve kökünün ne kadar derinlere kadar gittiğine şahit olunmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/bdd81cc998d50dde7effc804a6122358.pdf 83d38f207cc03d9ff60692c8aa70453d PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 TÜRKÇE DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLERLE BOŞNAKÇA DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLER ARASINDA BENZER OLANLAR Kerima FİLAN Saraybosna Devlet Üniversitesi, Sarajevo / Bosna Hersek ÖZET Bu sunumda geçmiş yüzyıllarda Bosna'da kullanılmış olan Türkçenin söz varlığı ile ilgili bazı özellikler üzerinde durulacaktır. Tarihî Bosna Türkçesinde tespit edilen birleşik fiillerin bir kısmı öğe ve anlam bakımından günümüz Boşnak dilinde var olan kelime öbekleriyle benzerlikler göstermektedir. Bir dilin sözvarlığının, o dili konuşan toplumun maddî ve manevî kültürün yansıtıcısı, kavramlar dünyası olduğu düşüncesinden hareketle, uzun süre içerisinde temasta bulunmuş olan Türkçe ile Boşnakçanın kültür akrabalığı açısından birbirne yaklaştığı, önemli ilişkiler kurduğu sonucuna varılmaktadır. Bu iki dili konuşmuş olan insanların, bazı durumları dile yansıtmada birbirine eş anlatım yollarına baş vurdukları doğal gibi görünmektedir. Bu sunumda, Türkçe ile Boşnakça arasında gelişmiş olan etkileşim konusuna fazla giremeden, her iki dilde benzerlik gösteren ve deyim niteliğinde olan birleşik fiillere dikkat çekmekle yetinilecektir. Ele alınacak örnekler her iki dilde gerek anlam, gerekse söz dizimi bakımından benzerlik göstermekte ve anlamca aynı ögelerden oluşmaktadır. Boşnakça anlatımların bazıları halen edebî dilde varlığını sürdürmektedir. Buna karşın, sunumda gösterilecek bazı Boşnakça örnekler sadece halk dilinde duyulmaktadır. 10 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2624 Title A name given to the resource TÜRKÇE DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLERLE BOŞNAKÇA DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLER ARASINDA BENZER OLANLAR Author Author FİLAN, Kerima Abstract A summary of the resource. Bu sunumda geçmiş yüzyıllarda Bosna'da kullanılmış olan Türkçenin söz varlığı ile ilgili bazı özellikler üzerinde durulacaktır. Tarihî Bosna Türkçesinde tespit edilen birleşik fiillerin bir kısmı öğe ve anlam bakımından günümüz Boşnak dilinde var olan kelime öbekleriyle benzerlikler göstermektedir. Bir dilin sözvarlığının, o dili konuşan toplumun maddî ve manevî kültürün yansıtıcısı, kavramlar dünyası olduğu düşüncesinden hareketle, uzun süre içerisinde temasta bulunmuş olan Türkçe ile Boşnakçanın kültür akrabalığı açısından birbirne yaklaştığı, önemli ilişkiler kurduğu sonucuna varılmaktadır. Bu iki dili konuşmuş olan insanların, bazı durumları dile yansıtmada birbirine eş anlatım yollarına baş vurdukları doğal gibi görünmektedir. Bu sunumda, Türkçe ile Boşnakça arasında gelişmiş olan etkileşim konusuna fazla giremeden, her iki dilde benzerlik gösteren ve deyim niteliğinde olan birleşik fiillere dikkat çekmekle yetinilecektir. Ele alınacak örnekler her iki dilde gerek anlam, gerekse söz dizimi bakımından benzerlik göstermekte ve anlamca aynı ögelerden oluşmaktadır. Boşnakça anlatımların bazıları halen edebî dilde varlığını sürdürmektedir. Buna karşın, sunumda gösterilecek bazı Boşnakça örnekler sadece halk dilinde duyulmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/867f5808dba0352e3cb6e147961d0f03.docx 4568d81ecb433651ce9a2fd42ae3c16b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/785c7facde1bbb4633f9db19ec5a4ee2.pdf 522cbf702a23f1964ae2b20ee2e9c3f8 PDF Text Text TÜRKÇE İLE İLİŞKİSİ Muammer YÜCAL Ardahan Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Ardahan / Türkiye Anahtar Kelimeler: Saha (Yakut) Türkçesi, kök, ses değişikleri. ÖZET Saha (Yakut) Türkçesi, Kuzey Sibirya Türk Lehçeleri içerisinde değerlendirilmektedir. Bu lehçe ana Türkçeden erken bir tarihte ayrıldığı ve coğrafya olarak da uzakta kaldığı için, genel Türkçeden çok uzaklaşmıştır. Bu nedenle birçok bilim insanı Saha (Yakut) Türkçesi’ni ayrı ve bağımsız bir dil olarak ele almaktadır. Saha (Yakut) Türkçesi, lehçe olarak “z”li ve “ş”li (Zetasizm) sesleri kullanmaktadır. Kullanılan bu sesler sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiştir. Bunun sonucu olarak, sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre (Sedalı, Sedasız); ekler değişik biçimde görülür. Bir sözcüğün kökündeki son sesin özelliğine bağlı olarak ekler; 8, 16 bazen de 20 değişik biçimde bu köke eklenir. Bu çalışmada sözcüklerin köklerindeki son sesin özelliği dikkate alınarak, eklerin ses değişmeleri ele alınmıştır. Böylelikle Eski Türkçenin sözcük köklerindeki seslerinin özellikleri de düşünülerek; bu seslerin nasıl korunduğu ve kökteki son sese göre sözcüğün aldığı ekin nasıl bir değişime uğradığı tespit edilmeye çalışılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/cc16018d660a3ba7e861bb8dd732a441.docx 0c0ff70c378bc12b3586ce90685edc45 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/21dfae537a85bdee9a1298d9ddf58637.pdf 8765242d93d66a2255d59070a64dd87e PDF Text Text SAHA (YAKUT) TÜRKÇESİ’NDEKİ EK VARYANTLAŞMALARININ ESKİ TÜRKÇE İLE İLİŞKİSİ Muammer YÜCAL Özet Saha (Yakut) Türkçesi, Kuzey Sibirya Türk Lehçeleri içerisinde değerlendirilmektedir. Bu lehçe ana Türkçeden erken bir tarihte ayrıldığı ve coğrafya olarak da uzakta kaldığı için, genel Türkçeden çok uzaklaĢmıĢtır. Bu nedenle birçok bilim insanı Saha (Yakut) Türkçesi’ni ayrı ve bağımsız bir dil olarak ele almaktadır. Saha (Yakut) Türkçesi, lehçe olarak “z”li ve “Ģ”li (Zetasizm) sesleri kullanmaktadır. Kullanılan bu sesler sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiĢtir. Bunun sonucu olarak, sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre (Sedalı, Sedasız); ekler değiĢik biçimde görülür. Bir sözcüğün kökündeki son sesin özelliğine bağlı olarak ekler; 8, 16 bazen de 20 değiĢik biçimde bu köke eklenir. Bu çalıĢmada sözcüklerin köklerindeki son sesin özelliği dikkate alınarak, eklerin ses değiĢmeleri ele alınmıĢtır. Böylelikle Eski Türkçenin sözcük köklerindeki seslerinin özellikleri de düĢünülerek; bu seslerin nasıl korunduğu ve kökteki son sese göre sözcüğün aldığı ekin nasıl bir değiĢime uğradığı tespit edilmeye çalıĢılacaktır. Anahtar Kelimeler: Saha (Yakut) Türkçesi, kök, ses değiĢikleri. THE RELATIONSHİP OF ADDITIONAL VARYANTS IN SAHA (YAKUT) TURKISH WITH OLD TURKISH Abstract As it separeted from the main Turkish at early date and also kept far away as geography, it went very far away from the general Turkish.For this reason,many scientists have dealt with Sakha (Yakutia) Turkish as a separete and independent language. Sakha (Yakutia) Turkish uses tone of “z’’ and “Ģ’’ as dialect.These tones used have affected structure of theme and affix of words. As a result of this, affixes are seen in different way according to feature of speeches in the themes of words (sonorous, without sonorous). As related with feature of last tone in the theme of a word, affixesare added to this theme;8,16 and sometimes 20 different way.  Ardahan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Programı Öğrencisi, myucal@hotmail.com. �In this study, taking into account the feature of last tone in the themes of words,sound changings of affixes are considered. Thus, also thinking of features of tones in the themes of word of old Turkish, how to these tones are protected and how affix of word is changed according to last tone in the theme are going to be determined. Key Words: Sakha (Yakutia), Turkish, stem, sound changes Giriş Saha (Yakut) Türkçesi, söz hazinesinde barındırdığı Moğolca ve Tunguzca sözcükler ile Türk lehçeleri içerisinde önemli bir yer teĢkil etmektedir. Türk dilinin en uzak lehçelerinden biridir. ReĢit Rahmeti Arat Saha Türkçesinin Türk dilinin ana Türkçe döneminde ÇuvaĢ Türkçesi ile birlikte ayrıldığını belirtir. N.Poppe ise, Saha Türkçesinin Türk dili ailesinin Kuzey grubuna dâhil olduğunu belirtir. 14. Yüzyılda Türk dillerinin bir grubundan ayrıldığını söyler. Ayrıca bu grubun Ģimdiki Tuva Türkçesinin bir kolu olduğunu da ekler. Poppe’ye göre; Saha (Yakut) Türkçesi bir “z” dilidir. Altay dillerinin, ÇuvaĢ Türkçesinin ve Moğolcanın “r” ve “l” diline sahip olduğu sözcüklerde, Saha (Yakut) Türkçesi “z” ve “s” seslerini kullanmıĢtır. Eski T. “tokuz” Saha T. “toğus”, ÇuvaĢ T. “tıhhır” Ģeklindedir. Saha (Yakut) Türkçesi’ndeki bu ses değiĢikliği sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiĢtir. Sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre ekler değiĢik biçimlerde görülmüĢtür. Bir ekin, sözcük tabanındaki son sesinin özelliğine bağlı olarak 8,16 bazen de 20 değiĢik biçimde eklenir. Ek Varyantlaşmaları 1. Yapım Ekleri Saha Türkçesinde addan ad, addan fiil, fiilden ad ve fiilden fiil yapma ekleri olmak üzere dört çeĢit yapım eki vardır: 1.1. Addan Ad Türeten Yapım Ekleri (Aat Tıl Aat Tıltan Üöskeehine) Eski Türkçedeki {+lIg} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +laax- +loox- +lööx- +taax- +teex- +toox- +tööx-; +daax- +deex- +doox- +dööx- +naax- +neex- +noox- +nööx- �Ünlülerden sonra ya da yan yana gelen iki ünlüden ve –l’den sonra; +laax, +leex, +loox, +lööx; -p,-t,-k,-s ve –x’den sonra; +taax, teex, +toox, +tööx; -r ve –y’den sonra; +daax, +deex, +doox, +dööx; -m,-n,-ñ’den sonra; +maax, +meex, +naax, +neex,+noox, +nööx biçiminde eklenir.  baar+daax-: “zengin”, bıtıx+taax-: “sakallı”, calın+maax-: “coĢkun, heyecanlı”, cal+laax-: “mutlu”, doğor+doox-: “arkadaĢı olan, arkadaĢlı”, öy+dööx-: “akıllı”, im+neex-: “damgalı, iĢaretli”, meñ+neex-: “benli”, con+noox-: “insanlı”. Kalınlık- incelik uyumu: baar+daax-; bıtıh+taax-; calın+maax-. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: doğor+doox-; öy+dööx-; con+noox-. DamaksıllaĢma: im+neex-; meñ+neex-. Türkiye Türkçesi’nde –lı/-li ekini karĢılayan bu ekin olumsuz Ģekli (-sız, -siz) yoktur. Bu olumsuz Ģekil ada gelen 3. Tekil Ģahıs iyelik eki ve “suox” “yok, değil” edatı ile karĢılanır.  bıtığasuox-: “bıyığı yok” (bıyıksız), baarasuox-: “zengin değil” (fakir). Eski Türkçedeki {+çI} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +hıt- +hit- +hut- +hüt-; +sıt- +sit- +sut- +süt-; +cıt- +cit- +cut- +cüt-; +çıt- +çit+çut- +çüt-; +nıt- +nit-, +nut-, +nüt- Meslek isimleri üreten bu ek, ünlü ve ikiz ünlülerden sonra; +hıt,+hit,+hut,+hüt; -k ve –x’dan sonra; +sıt, +sit, +sut, +süt; -p,-t ve –s’den sonra; +çıt,+çit, +çut, +çüt; -l,-r ve y’den sonra; +cıt, +cit, +cut, +cüt; -m,-n,-ñ’den sonra; +nıt, +nit, +nut, +nüt biçiminde görülür.  saa+hıt-: “tüfekli”, oğo+hut-: “hemĢire”, ınax+sıt-: “çoban”, ütülük+süt-: “eldiven yapımcısı”, abırah+çıt-: “tamirci”, kömür+cüt-: “kömürcü”, bul+çut-: “avcı”, timir+cit-: “demirci” ilim+ñit-: “yalnızca ağla avlanan balıkçı”, altan+ñıt-: “bakırcı” tiiñ+ñit-: “sincap avcısı”. Kalınlık-incelik uyumu: saa+hıt-; ınax+sıt-; abırah+çıt-; timir+cit; ilim+ñit-; altan+ñıt-; tiiñ+ñit-. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: oğo+hut-; ütülük+süt-; kömür+cüt-; bul+cut-. DamaksıllaĢma: altan+ñıt-; tiiñ+ñit-. �Eski Türkçedeki {+lIk} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +tık- +tik-+tuk- +tük-; +dık- +dik- +duk- +dük-; +lık- +lik- +luk- +lük-; +nık+nik- +nuk- +nükĠsimlere “zarf, alet, mekân” iĢlevi kazandırır. Ek, ünlü, ikiz ünlü, -p,-t,-s ve-x’dan sonra; +tık,+tik,+tuk,+tük; -r ve –y’den sonra; +dık, +dik, +duk,+dük; -l’den sonra; +lık,+lik,+luk,+lük; -m,-n,ñ’den sonra; +nık,+nik,+nuk,+nük biçiminde eklenir.  itii+tik-: “sıcakça”, kıra+tık-: “azıcık”, kihi+tik-: “adam gibi”, ot+tuk-: “otlak”, teñ+nik-: “eĢitçe”, kün+nük-: “bir günlük alınan mesafe, yol” tün+nük-: “pencere”. Kalınlık-incelik uyumu: itii+tik-; kıra+tık-; kihi+tik-: teñ+nik-. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: kün+nük-; tün+nük-; ot+tuk-. DamaksıllaĢma: teñ+nik-; tün+nük-; kün+nük-. 1.2. Addan Eylem Türeten Yapım Ekleri (Tuoxtuur Aat Tıltan Üöskeehine) Eski Türkçedeki {+A-} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +aa- /+ee, +oo-/öö-; ıa-/+ie-, +uo-/üöÜnsüz ile isimlere gelerek, onları geçiĢli ve geçiĢsiz fiil yapar. Eklendiği ismin son ünsüzünü tonlulaĢtırarak –s->-h-; -k->-g-; -p->-b-; -t->-d-; değiĢikliğine neden olur.  alğah+aa-: “yanılmak”, (geçiĢsiz); öh+öö-: “öç almak, intikam almak”, (geçiĢli); ıar+aa-: “ağırlaĢmak”, (geçiĢsiz); diriñ+ee- “derinleĢmek”, (geçiĢsiz).  xabıgır+aa- “çene çalmak”, bıtırgır+aa-“küçük sürgünler vermek” (yansıma ve mecaz anlamdaki sözcüklerden geçiĢsiz eylemler türetir.) Kalınlık-incelik uyumu: alğah+aa-; ıar+aa-; xabırgır+aa-; bıtırgır+aa-; diriñ+ee-. Düzlük- yuvarlaklık uyumu: öh+öö-. Eski Türkçedeki {+lA-} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +laa-/+lee, +loo-/+löö- ; +taa-/+tee- , +too-/+töö- ; +daa-/+dee- ; +doo-/+döö- ; +naa-/+nee- ; +noo-/+nöö- �Bütün isimlere gelerek onlardan yapma(kılıĢ) ve olma ifade eden fiiller türetir. Ek, ünlü, ikiz ünlü ve –l’den sonra; +laa- ,+lee- , +loo-, +löö-; -p, -t, -k, -s ve –x’den sonra +naa,+nee- , +noo-, +nöö-, biçiminde eklenir.  aççık+taa-: “açlık duymak, acıkmak”, muñ+naa-: “üzmek”, öy+döö-: “hatırlamak”, uu+laa-: “içmek, eritmek, sulandırmak”, tüört+tee-: “bir Ģeyi dört kez yapmak” ohox+too-: “(evde) soba kurmak”, xaar+daa-: “kar temizlemek”, oton+noo-: “yemiĢ toplamak”. Kalınlık-incelik uyumu: aççık+taa-; xaar+daaDüzlük-yuvarlaklık uyumu: öy+döö-; ohox+too-; oton+noo-; uu+laa-. DamaksıllaĢma: muñ+naa-. Eski Türkçedeki {+rA-} ekinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): +rğaa-/+rğee- ; +rğoo-/+rğöö- Ek, anlamlı duygu ve heyecan fiilleri meydana getirmektedir. Yansıma seslerden taklit fiilleri yaparak; ünsüz ile biten isim tabanlarına –ı,-i,-u,-ü bağlayıcı ünlülerini alarak eklenir.  ağa+rğaa-: “birisini öz baba saymak”, oğo+rğoo-: “çocuklara sevgi beslemek”, sıtı+rğaa-: “koklamak” Kalınlık-incelik uyumu: ağa+rğaa-; sıtı+rğaa-. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: oğo+rğoo-. 1.3. Fiilden Fiil Yapım Ekleri (Tuoxtuur Tuoxtuurtan Üöskeehine) Eski Türkçedeki {+Ur-, +gUr-, +tUr-} eklerinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri (fonetik varyantları): -tar-/-ter ; -tor-/-tör- ; -dar-/-der ; -dor-/-dör ; -nar-/-ner ; -nor/-nör ; -lar-/-ler ; lor-/-lörEttirgenlik çatısı eklerinin en çok kullanılanıdır. Sonu –r ile biten çok heceli fiiller ve –y, -t, -p, -s, -x ve –k’den sonra; –tar-/-ter- ; -tor/-tör; sonu –r ile biten tek heceli fiillerden sonra; -dar-/-der-, -dor-/-dör- ; damaksıl seslerden sonra; -nar-/-ner- ; -nor-/-nör; -l’den sonra –lar-/ler-; -lor-/-lör; Ģeklinde değiĢim göstererek eklenir. � bil+ler-: “birisine bir Ģeyi bildirmek, hissettirmek,”, kön+mör-: düzeltmek, ütülemek, oñor+tor-:” hazırlatmak”, üün+ner-: “yetiĢtirmek” Ekin özellikle sonu –s ve –t ile biten iki veya daha çok heceli fiil gövdelerinden sonra –nar/-ner Ģeklinde eklendiği görülmektedir.  oxsulum+nar-: “döğüĢtürmek”, östölüm+ner-: “düĢman etmek”, utatım+nar: “içirtmek”. Ek, ayrıca diğer ettirgenlik eklerinden sonra katmerli ettirgenlik meydana getirir.  kördör+dör-: “göstermek”, ölör+tör-: “öldürtmek”, siter+ter-: “bitirtmek”, tüher+ter-: “düĢürtmek”. Kalınlık-incelik uyumu: bil+ler-; siter+ter-. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: kön+mör-; üün+ner-; oñor+tor-; östölüm+ner-; utatım+nar-; kördör+dör-; ölör+tör-; DamaksıllaĢma: üün+ner-; oxsolum+nar-; östölüm+ner-. oxsulum+nar-; Eski Türkçedeki –mak,-mek eklerinin Saha Türkçesindeki ses değiĢiklikleri(fonetik varyantları): -baxtaa-/-bextee- ; -boxtoo-/-böxtöö-; -maxtaa-/-mextee- ; -moxtoo-/-möxtöö- ; -paxtaa-/-pextee- ;- poxtoo-/-pöxtöö Ek, sonu –n,-ñ ve m ile biten fiillerden sonra –maxtaa-/-mextee- ; -moxtoo-/-möxtöö Ģeklinde; sonu –l,-r ve –y ile biten fiillerden sonra –baxtaa-/-bextee- ; -boxtoo-/-böxtööbiçiminde; sonu –s ve –t ile biten fiillerden –paxtaa-/-pextee ; -poxtoo-/-pöxtöö Ģeklinde görülür. Sonu –t ile biten fiillerden sonra –tp->-pp- biçiminde gerileyici ünsüz benzeĢmesi olur. Ayrıca ek, hızlılık ve çabukluk ifade etmesinin yanı sıra istemeden telaĢla, aceleyle yapılan bir hareketi iĢaret eder.  ahaa+baxtaa-: “acele ile çabuk çabuk yemek”, kel+bextee-: “çabukça gelmek, çabucak gelmek.” Kalınlık incelik uyumu: axaa+baxtaa-; kel+bextee-. 2. İsim (Aat tıl) 2.1. Çokluk Ekleri Saha Türkçesinde çokluk ekleri -ler, -lar ekleri ile karĢılanır. Ama bu ek eklendiği sözcüğün son ünlü ve ünsüzüne göre 16 değiĢik biçime girer. �Ünlü, ikiz ünlü(diftong) ve –l’den sonra –ler, -lar, -lor, -lör biçiminde görülür:  ağa-lar “babalar”, kinige-ler “kitaplar”, oğo-lor “çocuklar”, börö-lör “kurtlar” Kalınlık-incelik uyumu: ağa-lar, kinige-ler. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: oğo-lor, börö-lör. -p, -t, -k, -s, -x ünsüzlerden sonra -tar, -ter, -tor, -tör biçiminde görülür:  at-tar “atlar”, tiis-ter “diĢler”, ohox-tor “ocaklar” Kalınlık-incelik uyumu: at-tar, tiis-ter. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: ohox-tor. Ünsüz benzeĢmesi: at-tar, tiis-ter. -y ve –r’den sonra –dar, -der, -dor, -dör Ģeklinde görülür:  atıır-dar “aygırlar”, öy-dör “akıllar”, tomtor-dor “topuzlar” Damaksıl seslerinden sonra –nar, -ner, -nor, -nör biçiminde görülür:  suorgoñ-nar “yorganlar”, çleñ-ner “üyeler”, bödöñ-nör “kuvvetler” Kalınlık-incelik uyumu: atıır-dar, çleñ-ner. Düzlük-yuvarlaklık uyumu: tomtor-dor, bödöñ-nör 2.2. İyelik Ekleri 1.tk. Ģh 2.tk. Ģh 3.tk. Ģh 1.çk.Ģh 2.çk.Ģh 3.çk.Ģh Saha Türkçesi -m -ñ -A, -TA -BIT -ĞIT -LARA Eski Türkçe -m -ñ -ı,-i,-sı,-si -mız,-miz, -muz, müz -ñız, -ñiz, ñuz, ñüz -ları, leri Ġyelik ekleri kurallı eklendiklerinde teklik ve çokluk biçimleri değiĢik Ģekillerde görülür. 1.ve 2.tk. Ģh iyelik eklerinde ünlü ile biten sözcüklere doğrudan, ünsüz ile biten sözcüklere ise tüm bağlayıcı ünsüzleri alarak gelirler. � aatım, aatıñ “adım, adın”, ütüm, üütüñ “sütüm, sütün” 3.tk.Ģh iyelik eklerinde ünlülerden sonra –ta, -te, -to, tö; ünsüzlerden sonra –a, -e, -o, -ö biçiminde eklenmektedir.  ağata “babası”, iyete “annesi”, ete “eti”, töbötö “tepesi” 1.çk.Ģh iyelik eklerinde ünlü,ikiz ünlü ve –l, -r, -y’den sonra –bıt,-bit, -but, -büt; -p,t,-k,-s,-x’den sonra –pıt, pit, -put, -püt; damaksıl seslerden sonra –mıt, -mit,-mut,-müt biçiminde eklenir.  uolbut “ oğlumuz”, iyebit “annemiz”, kılaaspıt “sınıfımız” 2.çk.Ģh iyelik eklerinde geniĢ ünlü ve ikiz ünlüden sonra –ğıt,-ğit, -ğut, ğüt; -k –p –s –t’den sonra –kıt, -kit,- kut, -küt; dar ünlü, -l, -r, ve –y seslerinden sonra –gıt, -git ,-gut, -güt; x’den sonra –xıt, -xit, xut, xüt; nazal seslerden sonra –ñıt, ñit,-ñut,-ñüt biçiminde eklenir.  iyeğit “anneniz”, ubayıt “abiniz”, sürexxit “yüreğiniz”, aaññıt “kapınız” 3.çk.Ģh iyelik eklerinde ünlü, ikiz ünlü ve –l’den sonra –lara,-lere,-loro, -lörö; -x, -k, -p, -s, -t’den sonra –tara, -tere ,-toro, -törö; -r ve -y’den sonra –dara,- dere, -doro, -dörö; nazal seslerden sonra –nara, -nere, -noro, -nörö biçiminde eklenir.  cielere “ evleri”, tünnüktere “pencereleri” tölönnörö “alevleri” 2.3. Durum Ekleri Durum eklerinde genel olarak ünlü, ikiz ünlü –l,-r-y; -k,-p,-s,-x ve damaksıl seslerden sonra gelen ek değiĢimleri korunmuĢtur. Farklı olarak yükleme durumunda ek değiĢikliği görülür. 2.3.1 Yükleme Durumu (Tuoxtuu Padej) Yükleme durumu 8 biçimdedir. Ünsüzlerden sonra –ı,-i,-u,-ü Ģeklindedir.  xatıñı “kayını”, tiihi “diĢi”, ohoğu “ocağı”, tünnügü “pencereyi” Ünlü ve ikiz ünlülerden sonra -nı,-ni,-nu,-nü biçimindedir.  ağanı “babayı”, börönü” kurdu”, oğunu” çocuğu” �3. Fiil (Tuoxtuur) 3.1.Şahıs Ekleri (Tuoxtuur Sireydere) 3.1.1. Zamir Kökenli Şahıs Ekleri Teklik 1.Ģahıs 2.Ģahıs 3.Ģahıs Çokluk 1.Ģahıs 2.Ģahıs 3.Ģahıs -bın,-bin, -bun,-bün -pın,-pin,-pun,-pün -mın,-min,-mun,-mün -ğın,-ğin,-ğun,-ğün -kın,-kin,-kun,-kün -gın,-gin,-gun,-gün -xın,-xin,xun,-xün ñın,-ñin,-ñun,ñün Ø -bıt,-bit,-but,-büt -pıt,-pit,-put,-püt -mıt,-mit,-mut,-müt -ğıt,-ğit,-ğut,-ğüt -kıt,-kit,-kut,küt -gıt,-git,-gut,güt -xıt,xit,xut,xüt ñıt,-ñit,ñut,ñüt -lar,ler,-lor,-lör -tar,-ter,-tor,-tör -dar,-der,-dor,-dör, -nar,-ner,-nor,-nör Bu ekler Ģahıs zamiri kökenlidir. ġimdiki zaman, kesin geçmiĢ zaman, ara sıra olan geçmiĢ zaman, gereklilik, Ģart, endiĢe, olumluluk ve alıĢılmıĢlık kiplerine gelmektedir. Ünlü veya ünsüz ile biten fiillere değiĢik biçimlerde eklenirler. �Sonuç Genel olarak Ünlü, ikiz ünlü ve –l,-r,-y; -p,-k,-s,-x,-t ve nazal seslerden sonra değiĢik biçimlerde görülen ekler, olumsuz Ģekillerde ise, -suox(değil) kalıbı ile ifade edilir. Emir kipi 1. teklik Ģahıslarda ünlü, ikiz ünlü ile biten fiillerde –ıı,-ii, -uu, -üü biçiminde uzama görülür. Ayrıca Saha Türkçesinde, eski Türkçenin eklerinin ses değerlerini koruyarak, çeĢitli ağız özellikleri ve söyleyiĢ değiĢiklikleri nedeni ile fonetik varyantlaĢmaların kalınlık-incelik, düzlük-yuvarlaklık, benzeĢme ve diğer ses olayları aracılığı ile oluĢtuğu tespit edildi. Kaynakça KĠRĠġÇĠOĞLU Fatih, (1999) Saha (Yakut) Türkçesi Grameri, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. ERCĠLASUN Ahmet, (2007) Türk Lehçeleri Grameri, Akçağ Yay., Ankara. YILDIZ Hülya, (2007) Orhon Türkçesi ile Yakutçanın Söz Varlığı ve Söz Yapımı Bakımından KarĢılaĢtırılması, Yüksek Lisans Tezi, EskiĢehir. KarĢılaĢtırılmalı Türk Lehçeleri Grameri 1 (Fiil- Basit Çekim), (2010) TDK Yay Gramer Dizisi, Ankara. www.sahaeli.com � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2036 Title A name given to the resource TÜRKÇE İLE İLİŞKİSİ Author Author YÜCAL, Muammer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Saha (Yakut) Türkçesi, kök, ses değişikleri. ÖZET Saha (Yakut) Türkçesi, Kuzey Sibirya Türk Lehçeleri içerisinde değerlendirilmektedir. Bu lehçe ana Türkçeden erken bir tarihte ayrıldığı ve coğrafya olarak da uzakta kaldığı için, genel Türkçeden çok uzaklaşmıştır. Bu nedenle birçok bilim insanı Saha (Yakut) Türkçesi’ni ayrı ve bağımsız bir dil olarak ele almaktadır. Saha (Yakut) Türkçesi, lehçe olarak “z”li ve “ş”li (Zetasizm) sesleri kullanmaktadır. Kullanılan bu sesler sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiştir. Bunun sonucu olarak, sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre (Sedalı, Sedasız); ekler değişik biçimde görülür. Bir sözcüğün kökündeki son sesin özelliğine bağlı olarak ekler; 8, 16 bazen de 20 değişik biçimde bu köke eklenir. Bu çalışmada sözcüklerin köklerindeki son sesin özelliği dikkate alınarak, eklerin ses değişmeleri ele alınmıştır. Böylelikle Eski Türkçenin sözcük köklerindeki seslerinin özellikleri de düşünülerek; bu seslerin nasıl korunduğu ve kökteki son sese göre sözcüğün aldığı ekin nasıl bir değişime uğradığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5a7ce8964d08db85a4e8ed90fa347aad.docx 4568d81ecb433651ce9a2fd42ae3c16b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d6f93d1935c69c81cdf5103529bef5de.pdf 522cbf702a23f1964ae2b20ee2e9c3f8 PDF Text Text TÜRKÇE İLE İLİŞKİSİ Muammer YÜCAL Ardahan Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Ardahan / Türkiye Anahtar Kelimeler: Saha (Yakut) Türkçesi, kök, ses değişikleri. ÖZET Saha (Yakut) Türkçesi, Kuzey Sibirya Türk Lehçeleri içerisinde değerlendirilmektedir. Bu lehçe ana Türkçeden erken bir tarihte ayrıldığı ve coğrafya olarak da uzakta kaldığı için, genel Türkçeden çok uzaklaşmıştır. Bu nedenle birçok bilim insanı Saha (Yakut) Türkçesi’ni ayrı ve bağımsız bir dil olarak ele almaktadır. Saha (Yakut) Türkçesi, lehçe olarak “z”li ve “ş”li (Zetasizm) sesleri kullanmaktadır. Kullanılan bu sesler sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiştir. Bunun sonucu olarak, sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre (Sedalı, Sedasız); ekler değişik biçimde görülür. Bir sözcüğün kökündeki son sesin özelliğine bağlı olarak ekler; 8, 16 bazen de 20 değişik biçimde bu köke eklenir. Bu çalışmada sözcüklerin köklerindeki son sesin özelliği dikkate alınarak, eklerin ses değişmeleri ele alınmıştır. Böylelikle Eski Türkçenin sözcük köklerindeki seslerinin özellikleri de düşünülerek; bu seslerin nasıl korunduğu ve kökteki son sese göre sözcüğün aldığı ekin nasıl bir değişime uğradığı tespit edilmeye çalışılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1959 Title A name given to the resource TÜRKÇE İLE İLİŞKİSİ Author Author YUCAL, Mammer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Saha (Yakut) Türkçesi, kök, ses değişikleri. ÖZET Saha (Yakut) Türkçesi, Kuzey Sibirya Türk Lehçeleri içerisinde değerlendirilmektedir. Bu lehçe ana Türkçeden erken bir tarihte ayrıldığı ve coğrafya olarak da uzakta kaldığı için, genel Türkçeden çok uzaklaşmıştır. Bu nedenle birçok bilim insanı Saha (Yakut) Türkçesi’ni ayrı ve bağımsız bir dil olarak ele almaktadır. Saha (Yakut) Türkçesi, lehçe olarak “z”li ve “ş”li (Zetasizm) sesleri kullanmaktadır. Kullanılan bu sesler sözcüklerin kök ve ek yapılarını etkilemiştir. Bunun sonucu olarak, sözcüklerin köklerindeki seslerin özelliklerine göre (Sedalı, Sedasız); ekler değişik biçimde görülür. Bir sözcüğün kökündeki son sesin özelliğine bağlı olarak ekler; 8, 16 bazen de 20 değişik biçimde bu köke eklenir. Bu çalışmada sözcüklerin köklerindeki son sesin özelliği dikkate alınarak, eklerin ses değişmeleri ele alınmıştır. Böylelikle Eski Türkçenin sözcük köklerindeki seslerinin özellikleri de düşünülerek; bu seslerin nasıl korunduğu ve kökteki son sese göre sözcüğün aldığı ekin nasıl bir değişime uğradığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d68366fec98ff8097bc5069ce8c3a5c8.docx e8b21d4ee560a7bbafb42afcd3204d8b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c20c23301006a8746124943b736e78e5.pdf da9052ee1b3a226af6fe808487b3d3b3 PDF Text Text TÜRKÇE KISA ÖYKÜLERDE EĞRETİLEME KULLANIMI Gülsüm Songül ERCAN - Özge CAN Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, İzmir / Türkiye Anahtar Kelimeler: Eğretileme, Yapısal Eğretileme, Yönelimsel Eğretilme, Varlıkbilimsel Eğretileme, Kısa Öykü Metin Türü. ÖZET Eğretileme, iki şey arasında bağlantı kurmak veya bir benzerliği belirtmek için sözcüğün düz anlamından başka bir anlamda kullanılmasıdır. Düşünce ve eylemlerimizin bir parçası olan eğretilemeler kültürel bir olgudur. Bu çalışmada, eğretileme farklı yazarlar tarafından yazılmış dört farklı kısa öyküde incelenmektedir: Karanfiller ve Domates Suyu (Sait Faik Abasıyanık), Keçi (Yaşar Kemal), Bir Orman Hikayesi (Sabahattin Ali), ve Harika Çocuk (Orhan Kemal). Veri tabanımızda yer alan kısa öykü yazarları Türk edebiyatında önemli bir yeri olan yazarlardır. Seçilen yazarlardan Sait Faik Abasıyanık ve Yaşar Kemal şiirsel anlatımları ve gerçeği kurgulama biçimleriyle yine veri tabanımızda yer alan diğer yazarlar Sabahattin Ali ve Orhan Kemal’den farklılaşmaktadır. S. Ali ve O. Kemal ise yalın ve gerçekçi anlatımlarıyla dikkati çekmektedir. Bu çalışmada, söz konusu yazarların öykülerindeki eğretileme kullanımı Lakoff ve Johnson’ın (1980) ‘Kavramsal Eğretileme Kuramı’ kapsamında sınıflandırdığı yapısal, yönelimsel ve varlıkbilimsel eğretileme bağlamında incelenmektedir. Çalışmamızın bulgularının yazarlar arasındaki yalın/şiirsel/gerçekçi biçemsel farklılıkların eğretileme kullanımına sıklığı ve türüne yansıdığı önvarsayılmaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2309 Title A name given to the resource TÜRKÇE KISA ÖYKÜLERDE EĞRETİLEME KULLANIMI Author Author ERCAN , Gülsüm Songül CAN, Özge Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Eğretileme, Yapısal Eğretileme, Yönelimsel Eğretilme, Varlıkbilimsel Eğretileme, Kısa Öykü Metin Türü. ÖZET Eğretileme, iki şey arasında bağlantı kurmak veya bir benzerliği belirtmek için sözcüğün düz anlamından başka bir anlamda kullanılmasıdır. Düşünce ve eylemlerimizin bir parçası olan eğretilemeler kültürel bir olgudur. Bu çalışmada, eğretileme farklı yazarlar tarafından yazılmış dört farklı kısa öyküde incelenmektedir: Karanfiller ve Domates Suyu (Sait Faik Abasıyanık), Keçi (Yaşar Kemal), Bir Orman Hikayesi (Sabahattin Ali), ve Harika Çocuk (Orhan Kemal). Veri tabanımızda yer alan kısa öykü yazarları Türk edebiyatında önemli bir yeri olan yazarlardır. Seçilen yazarlardan Sait Faik Abasıyanık ve Yaşar Kemal şiirsel anlatımları ve gerçeği kurgulama biçimleriyle yine veri tabanımızda yer alan diğer yazarlar Sabahattin Ali ve Orhan Kemal’den farklılaşmaktadır. S. Ali ve O. Kemal ise yalın ve gerçekçi anlatımlarıyla dikkati çekmektedir. Bu çalışmada, söz konusu yazarların öykülerindeki eğretileme kullanımı Lakoff ve Johnson’ın (1980) ‘Kavramsal Eğretileme Kuramı’ kapsamında sınıflandırdığı yapısal, yönelimsel ve varlıkbilimsel eğretileme bağlamında incelenmektedir. Çalışmamızın bulgularının yazarlar arasındaki yalın/şiirsel/gerçekçi biçemsel farklılıkların eğretileme kullanımına sıklığı ve türüne yansıdığı önvarsayılmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/09ceab659e340f6bffbfcd27f5311bb5.docx 50a67614578f5c8b6f5da388bd50134f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c852326991160f3233ac203aa81f5752.pdf d456d294ff60589194e7e8159111fe7a PDF Text Text Türkçe Öğrenen Yabancıların Konuşma Becerilerinde Sosyolinguistik Etkenler Bekir İnce Sakarya University/ Sakarya, Turkey Key words: Sociolinguistics, foreign language teaching, Turkish education, cohesion, conjunction ABSTRACT Dilbilimsel yaklaşımlar, bir metnin anlamlı ve sağlıklı bir şekilde oluşabilmesi için "bağlılık" özelliğine sahip olması gerektiğini söylemektedir. Bağlılık ile ilgili çalışmalara baktığımızda bağlılığın metnin yüzeyindeki ilişkileri düzenleyen temel bir yapı olduğu görülmektedir (Halliday ve Hasan, 1976). Erdağı’na göre bir metnin yüzey yapısındaki dilsel birimler birbirlerine dilbilgisel kurallar çerçevesinde ardıl bir biçimde bağlıdırlar ve bu ise, metindeki dilsel, dilbilgisel uyum, yani bütünlüktür (Erdağı, 2008:14). Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin sözlü performansla oluşturdukları metinlerin iletişim amacına hizmet edebilmesi ve tutarlı olabilmesi, oluşturdukları metinlerin bağlılık özelliğine sahip olmasına bağlıdır. Halliday ve Matthiessen (2004) bağlılık yaratan dört büyük grup önermişlerdir. Bunlar metin içi göndergeler, eksiltiler, bağlaçlar ve sözcüksel bağlılıktır (akt. Akıncı, 2007). Yabancılara Türkçe dersi bağlamında öğrencilerin metin bağlılığı ile ilgili sorunlar yaşandığı bilinmektedir (Çotuksöken, 1983) Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen ve farklı coğrafyalardan gelen öğrencilerin sözcükleri, cümleleri bir araya getirerek metni oluştururken sıralama ve yan tümce bağlaçlarını ne sıklıkta ve hangi tercihle kullanma eğiliminde olduklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Zira bağlaçlar, bağlama işlevleriden gelen özellik dolayısıyla, cümleler arasında konu ve anlatım bütünlüğünü sağlayan temel unsurlardır. Bu bağlamda Sakarya Üniversitesi bünyesindeki TÖMER’de A2/B1 seviyesinde eğitim gören Bosna-Hersek, Makedonya, Sırbistan ve Bulgaristan gibi Balkan ülkelerinden gelen öğrencilerin sözlü metinlerindeki bağlılık özelliği ile eşdeğer seviyedeki Türkmenistan, Azerbaycan gibi Türkî Cumhuriyetlerden gelen öğrencilerin sözlü metinlerindeki bağlılık özellikleri karşılaştırmalı bir bakış açısı ile incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma olup alan araştırması yöntemine dayanmaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilere yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan bir kısa film izlettirilmiş akabinde ise öğrencilerle film hakkında 4 dakikalık bir mülakat yapılarak öğrenci görüşleri ses kayıt cihazı ile kaydedilmiştir. Daha sonra çözümlenen ses kayıtları üzerinden elde edilen verilerin analizi yapılmıştır. Çalışma sonuçları değişik coğrafyalardan gelen öğrencilerin, metin bağlılığını oluşturan unsurlardan “sıralama” ve “yan tümce” bağlaçlarını farklı sıklıkta kullandıklarını ortaya koymuştur. Çalışmanın sonuçlarına göre yabancılara Türkçe öğretiminde öğrencilerin ürettikleri metinlerde bağlılık oluşturma işlevi taşıyan unsurların öğretimine ilişkin etkin stratejiler belirlenmesi gerektiği ve değişik dilsel yapıların öğretilmesinde sosyolinguistik özelliklerin de göz önünde tutulması gerektiği söylenebilir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1736 Title A name given to the resource Türkçe Öğrenen Yabancıların Konuşma Becerilerinde Sosyolinguistik Etkenler Bekir İnce Author Author INCE, Bekir Abstract A summary of the resource. Key words: Sociolinguistics, foreign language teaching, Turkish education, cohesion, conjunction ABSTRACT Dilbilimsel yaklaşımlar, bir metnin anlamlı ve sağlıklı bir şekilde oluşabilmesi için "bağlılık" özelliğine sahip olması gerektiğini söylemektedir. Bağlılık ile ilgili çalışmalara baktığımızda bağlılığın metnin yüzeyindeki ilişkileri düzenleyen temel bir yapı olduğu görülmektedir (Halliday ve Hasan, 1976). Erdağı’na göre bir metnin yüzey yapısındaki dilsel birimler birbirlerine dilbilgisel kurallar çerçevesinde ardıl bir biçimde bağlıdırlar ve bu ise, metindeki dilsel, dilbilgisel uyum, yani bütünlüktür (Erdağı, 2008:14). Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin sözlü performansla oluşturdukları metinlerin iletişim amacına hizmet edebilmesi ve tutarlı olabilmesi, oluşturdukları metinlerin bağlılık özelliğine sahip olmasına bağlıdır. Halliday ve Matthiessen (2004) bağlılık yaratan dört büyük grup önermişlerdir. Bunlar metin içi göndergeler, eksiltiler, bağlaçlar ve sözcüksel bağlılıktır (akt. Akıncı, 2007). Yabancılara Türkçe dersi bağlamında öğrencilerin metin bağlılığı ile ilgili sorunlar yaşandığı bilinmektedir (Çotuksöken, 1983) Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen ve farklı coğrafyalardan gelen öğrencilerin sözcükleri, cümleleri bir araya getirerek metni oluştururken sıralama ve yan tümce bağlaçlarını ne sıklıkta ve hangi tercihle kullanma eğiliminde olduklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Zira bağlaçlar, bağlama işlevleriden gelen özellik dolayısıyla, cümleler arasında konu ve anlatım bütünlüğünü sağlayan temel unsurlardır. Bu bağlamda Sakarya Üniversitesi bünyesindeki TÖMER’de A2/B1 seviyesinde eğitim gören Bosna-Hersek, Makedonya, Sırbistan ve Bulgaristan gibi Balkan ülkelerinden gelen öğrencilerin sözlü metinlerindeki bağlılık özelliği ile eşdeğer seviyedeki Türkmenistan, Azerbaycan gibi Türkî Cumhuriyetlerden gelen öğrencilerin sözlü metinlerindeki bağlılık özellikleri karşılaştırmalı bir bakış açısı ile incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma olup alan araştırması yöntemine dayanmaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilere yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan bir kısa film izlettirilmiş akabinde ise öğrencilerle film hakkında 4 dakikalık bir mülakat yapılarak öğrenci görüşleri ses kayıt cihazı ile kaydedilmiştir. Daha sonra çözümlenen ses kayıtları üzerinden elde edilen verilerin analizi yapılmıştır. Çalışma sonuçları değişik coğrafyalardan gelen öğrencilerin, metin bağlılığını oluşturan unsurlardan “sıralama” ve “yan tümce” bağlaçlarını farklı sıklıkta kullandıklarını ortaya koymuştur. Çalışmanın sonuçlarına göre yabancılara Türkçe öğretiminde öğrencilerin ürettikleri metinlerde bağlılık oluşturma işlevi taşıyan unsurların öğretimine ilişkin etkin stratejiler belirlenmesi gerektiği ve değişik dilsel yapıların öğretilmesinde sosyolinguistik özelliklerin de göz önünde tutulması gerektiği söylenebilir. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed