24 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7323cc31a865b8a908105804605865c7.docx 3f69d34113633a8f222b578952bef6bd https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dd8f684a16f69e03b46d333419c95a35.pdf a4110b00deb3a4b0a09b08721f7f4021 PDF Text Text Autori: (1) Doc. dr. Darko Radić; (2) Doc. dr Radenko Jotanović Institucija: Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci E-mail: d.radic@pravobl.org; r.jotanovic@pravobl.org ZAŠTITA ŢIRANATA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE Saţetak U FBiH je 2013. godine usvojen Zakon o zaštiti žiranata koji je stupio na snagu 18.12.2013. godine. Radi se o lex specialis zakonu kojim se reguliše pravna zaštita žiranata kao posebne katergorije lica kod ugovora o kreditu. Međutim, ovaj zakon predviđa brojna rješenja koja značajno odstupaju od opštih pravila obligacionog prava, a naročito odredbama ZOO kojima se uređuju ugovor o kreditu i ugovor o jemstvu. U ovom radu razmatraju se pojedina rješenja iz Zakona o zaštiti žiranata i analizira njihova neusaglašenost sa opštim pravilima obligacionog prava, jer je evidentno da se postojećim rješenjima u Zakonu o zaštiti žiranata, u stvari, potencijalno vrši dekonstrukcija određenih obligacionopravnih instituta. Definicija ugovora o kreditu, kako je utvrđena u pomenutom zakonu, odnosno posebno uređenje odnosa između povjerioca i jemca u značajnoj mjeri odstupaju od opštih pravila obligacionog prava i u tom smislu predstavljaju rješenja koja nisu kompatibilna institutu jemstva – njegovim opštim pravilima, strukturi i vrstama jemstva. Pored toga, predviđena su posebna ograničenja slobode ugovaranja za lice koje namjerava da jemči za obavezu glavnog dužnika iz ugovora o kreditu. Autori u ovom radu upravo preispituju opravdanost i prihvatljivost ovih rješenja, kako sa stanovišta ostalih zakonskih propisa kojima se uređuje ova materija pravnih odnosa, tako i sa stanovišta domaće pravne tradicije, a u cilju pronalaženja odgovora da li su razmatrana rješenja harmonizovana sa ostalim pozitivnim zakonskim propisima i da li su u funkciji pravne sigurnosti. Ključne riječi: ugovor o kreditu, glavni dužnik, povjerilac, žirant, davalac kredita, korisnik kredita. �1. Uvod Usljed dugotrajnog i kontinuiranog nezadovoljstva žiranata u Federaciji Bosne i Hercegovine (dalje: FBiH), krajem 2013. godine Parlament FBiH usvojio je Zakon o zaštiti žiranata u Federaciji Bosne i Hercegovine (dalje: ZZŽ)i. Usvajanem ovog zakona je, dakle, trebalo da se obezbijedi dodatna pravna zaštita za žirante, koji su uglavnom preko različitih udruženja građana predstavljavli javnosti brojne i raznovrsne probleme u kojima su se našli, istovremeno insistirajući na svom pravno inferiornom položaju u odnosu na davaoce kredita (banke i mikrokreditne organizacije). Opšti stav ove grupe građana, iako svi oni nisu opterećeni istom vrstom problem, jeste da su nedovoljno zaštićeni i da je nužna pravna zaštita od povjerilaca prema kojima dužnici imaju obaveze za čije ispunjenje su jamčili. U takvoj višegodišnjoj atmosferi pritisaka na razne nivoe vlasti u cijeloj Bosni i Hercegovini, zakonodavac u FBiH odlučio se da usvoji poseban zakon kojim se bliže uređuju prava i obaveze jemca, kako u smislu njegovog odnosa prema povjeriocu, tako i u pogledu odnosa između povjerioca i dužnika. Na opisani način u FBiH uveden je lex specialis, koji u značajnoj mjeri sadrži rješenja drugačija od onih koja su sadržana u opštim pravilima obligacionog prava (naročito u dijelu obligacionopravnog zakonodavstva u kojem se uređuje ugovor o kreditu i ugovor o jemstvu), zbog čega se osnovano može postaviti pitanje njihove usaglašenosti, odnosno opravdanosti drugačijeg pristupa u regulisanju instituta jemstva. Iz analize sadržaja odredaba ZZŽ proizlazi naredni problema, a tiče se moguće dekonstrukcije instituta jemstva i redefinisanja odnosa između jemstva (ugovora o jemstvu) i kredita (ugovora o kreditu), jer su pravila iz ZZŽ u značajnoj mjeri promijenila konfiguraciju jemstva (u slučaju kada se jemči za obavezu iz ugovora o kreditu). U tom smislu, smatramo korisnim da se razmotre pojedina rješenja iz ZZŽ i analizira njihova potencijalna neusaglašenost sa opštim pravilima obligacionog prava, a u svijetlu pronalaženja odgovora na pitanje da li se pravilima sadržanim u ZZŽ u stvari vrši nedozvoljen upliv u obligacionopravno zakonodavstvo, a u pravcu dekonstrukcija nekih obligacionopravnih instituta. 2. Pojam, ugovarači i struktura ugovora o kreditu u ZZŢ Pojam ugovora o kreditu utvrđen je u odedbama ZOOii. Međutim, u dijelu ZZŽ koji nosi naslov "Odnos prema drugim propisima" zakonodavac je odredio značenja pojedinih pojmova u smislu ovog zakona. Svoje mjesto našao je i pojam ugovora o kreditu/mikrokreditu za koji se konstatuje da ima značenje utvrđeno u zakonu kojim se uređuju obligacioni odnosi i u zakon o mikrokreditnim organizacijamaiii (čl. 4 alineja 5 ZZŽ). Imajući u vidu prethodno navedeno, definisanje ugovora o kreditu je upravo jedno od interesantnih pitanja i potencijalno spornih rješenja u ZZŽ. U čl. 7 st. 1 ZZŽ ugovor o kreditu se određuje kao jedinstven i da sadrži sva međusobna prava i obaveze glavnog dužnika, povjerioca i žiranta. U čl. 1065 ZOO, ugovor o kreditu drugačije je definisan: ugovorom o kreditu bankaiv vse obavezuje da korisniku Službene novine, br. 100/13. Službeni list SFRJ, br. 29/78, 39/85, 45/89 и 57/89; Službeni list RBiH, br. 2/92, 13/93 i 13/94; Službene novine FBiH, br. 29/03. iii Pojam kredita se u Zakon o mikrokreditnim organizacijama – ZMKO (Službene novine FBiH, br. 59/06) zapravo i ne definiše posebno u smislu određivanja ugovornih strana, prava i obaveza, bitnih elemenata ugovora, i sl., već se utvrđuje da su mikrokrediti oni krediti koji ne prelaze iznos od 50.000,00 KM kada je davalac kredita mikrokreditno društvo, odnosno 10.000,00 KM kada je davalac kredita mikrokreditna fondacija (čl. 4 st. 1). iv Pored banaka, čija je jedna od djelatnosti davanja kredita, zakonom je propisano da mikrokreditne organizacije mogu obavljati djelatnost davanja mikrokredita. Vid. čl. 39 t. 2 Zakona o bankama FBiH – dalje: ZB (Službene novine FBiH, br. 39/98, 32/00, 48/01, 27/02, 41/02, 58/02, 13/03, 19/03 i 28/03) i čl. 2 i čl. 15 st. 1 ZMKO. v Pored banaka i mikrokreditnih organizacija i drugi subjekti (kreditne institucije) mogu odobravati kredite. To se posebno odnosi na privredne organizacije koje daju neposredno, odnosno putem banke kredite korisnicima svojih proizvoda i usluga tako što im omogućuju njihovu kupovinu ili korišćenje na rate (tzv. potrošački kredit, odnosno „praksa vezivanja usluga“ ili „praksa objedinjavanja usluga“ po Direktivi 2014/17/EU od 04.02.2014. godine o ugovorima o potrošačkim kreditima koji se odnose na i ii �kredita stavi na raspolaganje određeni iznos novčanih sredstava, na određeno ili neodređeno vrijeme, za neku namjenu ili bez utvrđene namjene, a korisnik se obavezuje da banci plaća ugovorenu kamatu i dobijeni iznos novca vrati u vrijeme i na način kako je utvrđeno ugovorom (Vasiljević, 2013; Đurđević, 2003).vi Iz zakonskog uređenja ugovora o kreditu, kako je to utvrđeno odredbama ZOO, jasno proizlazi da je na jednoj strani ugovora banka kao davalac kredita, sa osnovnom obavezom da korisniku kredita stavi na raspolaganje određeni iznos novčanih sredstava, dok je na drugoj strani korisnik kredita čije su osnovne obaveze da banci plaća ugovorenu kamatu i da dobijeni iznos novca vrati banci u vrijeme i na način kako je to ugovorom određeno (Vasiljević, 2013). Dakle, riječ je o dvostrano obaveznom, teretnom, trajnom, komutativnom i formalnom ugovoru. Međutim, iz definicije ugovora o kreditu kako je to utvrđeno u čl. 7 st. 1 ZZŽ rađaju se izvjesne dileme. Naime, za razliku od određivanja pojma ugovora o kreditu kako je to učinjeno u ZOO, u citiranoj odredbi ZZŽ definicija ugovora o kreditu ne sadrži određenje o osnovnim pravima i obavezama ugovornih strana, već se ističe da je "jedinstven" i da "sadrži sva međusobna prava i obaveza glavnog dužnika, povjerioca i žiranta". Uvođenjem odrednice "jedinstven", zakondavac je, po svemu sudeći, nastojao da naglasi da se radi o pravnom poslu u koji su involvirani davalac kredita, korisnik kredita i jemac. Drugim riječima, vidljiva je intencija zakonodavca da ugovorom o kreditu u stvari obuhvati i elemente ugovora o jemstvu, što nije dio domaće pravne tradicije i što u značajno mjeri otežava primjenu instituta jemstva kako je ono uređeno pravilima obligacionog prava. Ovo nesumnjivo proizlazi iz odredbe čl. 29 st. 2 ZZŽ u kojom se ne dopuštaju dva posebna ugovora: ugovor između povjerioca (davaoca kredita) i glavnog dužnika (korisnika kredita), odnosno ugovor između povjerioca i jemca. Međutim, u čl. 9 st. 3 ZZŽ, a u kojem se govori o funkciji i prirodi jemstva, ističe se da je "jemstvo akcesoran (sporedni) ugovor koji nema samostalno pravno postojanje, već je zavisno od postojanja i valjanosti osnovnog pravnog posla čijem osiguranju i koristi". Dakle, u potonjoj normi ugovor o jemstvu se razlikuje (i odvaja) od ugovora o kreditu, pri čemu se jasno određuje njihov međusobni odnos u smislu kojeg je ugovor o jemstvu akcesoran i zavisi od ugovora o kreditu. Prema tome, u pogledu definisanja ugovora o kreditu i u smislu određivanja odnosa između ugovora o kreditu i ugovora o jemstvu, ne samo da postoji neusaglašenost između ZZŽ i drugih relevantnih zakonskih propisa, već je evidentna i neusaglašenost između pojedini odredaba isto zakona – ZZŽ. S druge strane, zakonodavac prilikom određenja kredita zauzima interesantan pristup i u pogledu utvrđivanja ugovarača, pa se pominju glavni dužnik, povjerilac i žirant (jemac). Ne treba posebno obrazlagati argument da je ugovor o kreditu dvostranoobavezan i teretan ugovor, u kojem, prema tome, na objema ugovornim stranam leže prava i obaveze. Sljedstveno tome, svaka od ugovornih strana – davalac kredita i korisnik kredita mogu u odnosu na određeni akt ponašanja biti kako na poziciji povjerioca, tako na poziciji dužnika. Dakle, ovakav pristup u označavanju ugovornih strana nije sasvim korektno rješenje. Apstrahujući odredbe ZZŽ, odnosno oslanjajući se na odredbe ZOO kojima se uređuje ugovor o kreditu, nesporno je da su ugovarači iz ugovora o kreditu davalac kredita, koji nakon stavljanja na raspolaganje drugoj strani određenog iznosa novčanih sredstava ima poziciju povjerioca, i korisnik kredita, koji ima obavezu da dobijeni iznos novca vrati u vrijeme i na način kako je propisano ugovorom i da davaocu kredita plati ugovorenu kamatu, i koji ima poziciju dužnika, dok je jemac treće lice koje se povjeriocu obavezuje da će ispuniti punovažnu i dospjelu obavezu dužnika akto to ovaj ne učini (čl. 997 i 1065 ZOO). Međutim, zakonodavac u odredbi čl. 7 st. 1 ZZŽ uvodi tremin "glavni dužnik" želeći da utvrdi da se na istoj - dužničkoj strani ugovornog odnosa nalazi i jemac, a da je naspram ovih lica – na drugoj strani ugovornog odnosa povjerilac. Na ovaj način, zakonodavac potvrđuje da se, u smislu razmatrnih odredaba ZZŽ, ugovor o kreditu ne posmatra odvojeno od ugovora o jemstvu, i obrnuto, uvažavajući činjenicu da je ugovor o jemstvu akcesornog karaktera, već se elemnti oba ova ugovora "unose" u jedan ugovorni odnos u kojem su davalac kredita, povjerilac i jemac. Kada je riječ o ugovornim strana, ni ovde stvari nisu do kraja jasne. U ZOO ugovorne strane iz ugovora o kreditu su davalac kredita i korisnik kredita. No, u ZZŽ ugovorne strane iz ugovora o kreditu stambene kredite i o izmjeni direktive 2008/48/EZ i 2013/36/EU i Uredbe (EU) br. 1093/2010). Isto tako i svako fizičko lice (nekreditna institucija) može biti u ulozi davaoca kredita pod uslovom da se radi o sporadičnom slučaju i da nije riječ o zelenaštvu. vi Gotovo istu definiciju ugovora o kreditu sadrži Njemački građanski zakonik – Bürgerliches Gesetzbuch 1896. (par. 488). �su: povjerilac, glavni dužnik i jemac. Dakle, umjesto davaoca kredita (banka ili u slučaju mikrokredita mikrokreditna organizacija) koristi se termin "povjerilac", što je u stvari generički pojam i koristi se za označavanje strane u obligacionopravnom odnosu. S druge strane za korisnika kredita upotrebljava se pojam "glavni dužnik", čime se želi nagovjestiti učešće trećeg subjekta i odnos između korisnika kredita i trećeg. Dakle, za razliku od ugovora o kreditu kako je regulisan u odredbama ZOO, zakonodavac kroz ZZŽ uvodi u ovaj ugovora kao ugovornu stranu i jemca, odnosno naglašava jedinstvo ovog ugovora, iako je u čl. 4 alineji 5 ZZŽ propisano da ugovor o kreditu ima značenje utvrđeno u zakonu kojim se uređuju obligacioni odnosi.vii Navedeno rješenje ZZŽ u pogledu ugovornih strana u ugovoru o kreditu prihvata se i u pravnoj teoriji, tako da se i jemci smatraju dužnicima ili bolje reći sadužnicima (jemcima platcima) iz ugovora o kreditu od kojih kreditor može da se namiri ukoliko to ne uspije od glavnog dužnika kao korisnika kredita (Vasiljević, 2013). Dakle, ovdje se ističe razlika između korisnika kredita i dužnika u smislu da pojam “dužnik” obuhvata, ali se ne ograničava pojmom “korisnik kredita”. Time se struktura subjekata ugovora o kreditu usložnjava, ali je samo korisnik kredita lice koje u tom smislu zaključuje sa davaocem ugovor o kreditu (Vasiljević, 2013). 3. Model jemstva u odredbama ZZŢ Jemstvo je jedno od ličnih sredstava obezbjeđenja izvršenja dužnikove obaveze. Ugovorom koji se zaključuje između povjerioca i jemca ovaj drugi se obavezuje da će povjeriocu ispuniti punovažnu i dospjelu dužnikovu obavezu, ako to dužnik ne učini. Na ovaj način je i zakonodavac definisao jemstvo, propisujući da je pisana forma ugovora o jemstvu uslov da ugovor obavezuje jemca (čl. 997 i 998 ZOO). Predmet ugovora o jemstvu je obaveza koju dužnik ima prema povjeriocu iz postojećeg obligacionopravnog odnosa, pa je jemčeva obaveza akcesorna i supsidijarna (Morait, 2010). Ista zavisi od punovažnosti i dospjelosti obaveze dužnika. Akcesornost obaveze jemca potvrđena je i kroz pravila kojima se uređuje zastarjelost jemčeve obaveze. Zastarjelošću obaveze dužnika, zastarijeva i obaveza jemca (čl. 1019 st. 1 ZOO).viii Međutim, pravno uređenje uslova i načina ostvarivanja prava žiranata, kako je to utvrđeno odredbama ZZŽ, podrazumijeva nešto drugačiji koncept jemstva, barem kada su u pitanju jemci koji jemče za ispunjenje obaveze dužnika koju je ovaj preuzeo ugovorom o kreditu/mikrokredituix. Iako se u čl. 9 st. 4 ZZŽ konstatuje da je prema svojoj prirodi i funkciji jemstvo akcesoran (sporedni) ugovor koji zavisi od postojanja i valjanosti osnovnog pravnog posla čijem obezbijeđenju služix, zakonodava je ovlastio jemca da može odustati od zaključenog ugovoraxi i to bez navođenja razloga za odustanak (čl. 8 st. 1 ZZŽ).xii Iako se čl. 3 st. 2 ZZŽ propisuje da će se na sva pitanja koja nisu drugačije uređena ovim zakonom primjenjivati odredbe ZOO, smatramo da se na odustanak iz čl. 8 st. 1 ZZŽ ne može primjeniti institut odustanicexiii. Dakle, jemac u roku od sedam dana od zaključenja ugovora može odustati od ugovora, obavještavajući povjerioca o tome u pisanoj formi.xiv Ako pođemo od premise da je jemac ugovorna strana u ugovoru o Upor. čl. 4 alineja 4, odnosno čl. 7 st. 1 ZZŽ i čl. 1065 ZOO. Ukoliko je rok zastarjelosti obaveze glavnog dužnika duži od dvije godine, onda obaveza jemca zastarijeva za dvije godine od dospjelosti obaveze glavnog dužnika (čl. 1019 st. 2 ZOO). ix Budući da se krediti i mikrokredit u smislu razmatranih propisa razlikuju prema davaocu (status i oblik organizacije – banke i mikrokreditne organizacije), odnosno prema visini iznosa kreditnih sredstava, dio analize koji se odnosi na ugovor o kreditu vrijedi i za ugovor o mikrokreditu bez posebnog naglašavanja u tekstu ugovora o mikrokreditu. x Budući da se cijeli zakon odnosi na pravno uređenje uslova i načina ostvarivanja prava žiranata, bilo je za očekivati da će zakonodavac govoriti o zavisnosti jemstvau u odnosu na ugovor o kreditu, umjesto što je upotrijebio mnogo širi pojam "pravni posao". Isto tako, primjećujemo da se jemstvom ne obezbijeđuje pravni posao (niti ugovor o kreditu), već se jemstvom obezbijeđuje izvršenje obaveze glavnog dužnika. xi Nije bliže određeno o kojem se ugovoru radi. Imajući u vidu definiciju ugovora o kreditu iz čl. 7 st. 1 ZZŽ, pretpostavlja se da je zakonodavac na umu imao ugovor o kreditu. xii U ZOO regulisana je samo mogućnost da korisnik kredita može odustati od ugovora prije nego što je počeo koristiti kredit, v. čl. 1068, st. 1. xiii Odustanica je ovlašćenje na temmelju sporazuma ugovornih strana da jedna ili svaka ugovorna strana može da odustane od ugovora davanjem odustanice (čl. 82 ZOO). xiv Odredba u stavu 2 čl. 8 ZZŽ nije najsrećnije formulisana. Naime, u stavu 1 čl. 8 ZZŽ jemcu se daje pravo da odustane od ugovora u sedmodnevnom roku, a u narednom stavu istog člana jemac se obavezuje da povjerioca o takvoj svojoj namjeri vii viii �kreditu, a što proizlazi iz čl. 7 st. 1 i čl. 29 st. 2 ZZŽ, odnosno od premise da jemac može odustati od ugovora (u roku od sedam dana), izvodi se zaključak da jemac svojom izjavom volje i nezavisno od ponašanja ostalih ugovarača (glavnog dužnika i povjerioca) koje je saobrazno sadržaju ugovora, odnosno bez obzira na njihovu vjernost i privrženost ugovoru, može dovesti do prestanka ugovora. Ovakva pravna moć kojom raspolaže jemac ima ozbiljne implikacije na primjenu načela ravnopravnosti ugovornih strana (čl. 11 ZOO). Budući da se odustanak jemca ne može pravno kvalifikovati kao primjena instituta odustanice, niti se to može posmatrati kao jednostrani raskid ugovora (zbog neispunjenja ili u drugim zakonom propisanim slučajevima), nije jasna pravna priroda ovog prava jemca, koje ipak ima obilježja preobražajnog prava. Opštim pravilima obligacionog prava predviđena su dva oblika jemstva: supsidijarno jemstvo (čl. 1004 st. 1 ZOO) i soliradno jemstvo (čl. 1004 st. 3 ZOO). U prvom slučaju povjerilac može zahtijevati ispinjenje obaveze od jemca tek nakon što je glavni dužnik ne ispuni u roku koji je određen u pismenom pozivu. U slučaju solidarnog jemstva, jemac (je jemac platac i) odgovara povjeriocu kao glavni dužnik za cijelu obavezu i povjerilac ga može pozvati na ispunjenje cijele obaveze istovremeno kad i glavnog dužnika ili samo njega (jemca) ili samo glavnog dužnika. Međutim, iz tumačenja odredaba čl. 7 st. 3 t. 14 i 15, odnosno čl. 17 st. 1 ZZŽ proizlazi da povjerilac ne može pozvati jemca na ispunjenje obaveze nakon što je glavni dužnik ne ispuni u roku koji je određen u pismenom pozivu ili kad i glavnog dužnika, već isključivo onda kada je iscrpio sva pravna sredstva u namirenju svojih potraživanja prema glavnom dužniku.xv Dakle, jemstvo (kada se jemči za obavezu iz ugovora o kreditu) se kao pravna ustanova uređuje na sasvim drugačiji način nego što je to učinjeno u ZOO. 4. Pravni poloţaj jemca Odredbama ZZŽ jemac, ili zakonskom terminologijom žirant je pravno ili fizičko lice koje je garant kreditnog posla i koje se obavezuje, isključivo u pisanoj formi, izvršiti namirenje povjeriocu teka kad to nije moguće izvršiti koristeći sve instrumente osiguranja kredita u skladu sa odredbama ovog zakona (čl. 4 alineja 1). U smislu kompariranja regulative jemstva u ZOO i ZZŽ, jednaka su rješenja u pogledu forme – oba zakona propisuju da je jemac dužan ispuniti obavezu ako se na to obavezao u pisanoj formi (čl. 998 ZOO i čl. 4 alineja 1 ZZŽ). Time se gotovo iscrpljuju identičnosti, ili in linea extremis usaglašenosti ovih propisa u pogledu instituta jemstva. Naime, prema pravilima obligacionog prava, jemac se obavezuje povjeriocu da će ispuniti obavezu dužnika, ako to ovaj ne učini (čl. 997 ZOO). Dakle, jemac jemči (garantuje) za obavezu dužnika. Međutim, u ZZŽ ističe se da je jemac garant kreditnog posla. Budući da je pojam kreditnog posla je širi pojam od pojma obaveze dužnika – korisnika kredita, sa svim je jasno da se između ovih kategorija ne može povući znak jednakosti. Drugim riječima, za razliku od rješenja u ZOO, a prema kojem jemac odgovara za obavezu dužnika, u ZZŽ je prihvaćeno rješenje da jemac garantuje za cijeli kreditni posao. Podsjećamo kreditni posao obuhvata prava i obaveze dužnika, ali i povjerioca. Dakle, jezičkim tumačenjem mogao bi se izvesti zaključak da je jemac kroz pravila ZZŽ dospio u manje povoljan položaj od onog kojeg ima u odredbama ZOO. Sljedstveno tome, postavlja se pitanje da li je zakonodavac, uprkos inicijalnoj intenciji – da zaštiti jemca, kroz definisanje pojedinih zakonskih odredaba odstupio od svoj prvobitne namjere, za koju vjerujemo da je opredijelila i naziv zakona, ili je pak svojom nespretnošću i nekonzistentnim pristupom doveo jemca u manje povoljnu poziciju od one koje mu je obezbijeđena kroz odredbe ZOO. Vjerujući je da se radi o potonjoj situaciji, ukazujemo da naredne problem koji proizlaze iz zakonske definicije jemca (žiranta). Za razliku od pravila ZOO, u kojima se predviđa supsudijarno jemstvo obavijesti prije isteka sedmodnevnog roka, što u suštini skraćuje "period hlađenja", odnosno rok da jemac donese odluku. Ovo naročito treba posmatrati s obzirom na činjenicu da je ZZŽ regulisao duplo kraći rok nego što je rok za povlačenje potrošača iz ugovora regulisan u Direktivi 2014/17/EU. xv O nedorečenosti ove konstrukcije već je prethodno bilo riječi. �i solidarno jemstvo, zakonodavac kroz odredbe ZZŽ, a uređujući jemstvo za obavezu iz ugovora o kreditu, promoviše poseban moel jemstva koji ima određene specifičnosti. Naime, jemac je, prema njegovoj zakonskoj definiciji, obavezan da ispuni obavezu povjeriocu, tek kad to (ispunjenje) nije moguće izvršiti koristeći sve instrumente osiguranja kredita u skladu sa odredbama ZZŽ. Dakle, jemac se može pozvati na ispunjenje dužnikove obaveze prema povjeriocu tek kada su iscrpljene druge mogućnosti, a koje se ogledaju u korištenju sredstava obezbjeđenja kredita. Pri tome, vjerujemo da je zakonodavac pod teminom "sredstva obezbjeđenja kredita" mislio na sredtsva za obezbjeđenje izvršenja dužnikove obaveze – korisnika kredita. Zaštita jemaca se, dakle, ogleda u propisivanju obaveznog pokušaja namirenja povjeriočevog potraživanja kroz ostala sredstva obezbjeđenja obaveze dužnika, što otvara dilemu da li su druga lica (npr. zalogodavac) koja su svojom imovinom involvirana u cijeli pravni posao (ugovor o kreditu), a dajući sredstva obezbijeđenja ispunjenja dužnikove obaveze, zapravo u inferiornom položaju u odnosu na jemca. Pored toga, problem vidimo i u odredbiama čl. 7 st. 3 t. 14 i 15 ZZŽ, a naročito u smislu njene neusaglašenosti sa odredbom čl. 4 alineja 1 ZZŽ, jer se u prvopomenutim odredbama predviđa da povjerilac prije utuženja jemca treba iscrpiti sva pravna sredstva u namirenju svojih potraživanja prema glavnom dužniku. Prvi problem vidimo u činjenici da zakonodavac prejudicira stanje odnosa između povjerioca i jemca, ne razlikujući ovlašćenje povjerioca od zahtijeva povjerioca (prava povjerioca da zahtijeva ispunjenje obaveze dužnika prinudnim putem). Dakle, nije isključeno da će jemac na poziv povjerioca ispuniti obavezu za koju je jemčio, iako zakonodavac propisuje da ugovor o kreditu i mikrokreditu mora da sadrži odredbu da će povjerilac prije utuženja jemca iscrpiti sva pravna sredstva u namirenju svojih potraživanja prema glavnom dužniku. Budući da je potraživanje povjerioca (davaoca kredita ili mikrokredita) subjektivno obligaciono pravo, te da je obaveza dužnika (korisnika kredita) imovinskog karaktera, sasvim je jasno da u skladu sa načelom autonomije volje ovi učesnici u obligacionom odnosu mogu slobodno odlučivati o vršenju svojih prava - povjerilac slobodno odlučuje da li će zahtijevati ispunjenje obaveze, a jemac slobodno odlučuje da li će obavezu za koju je jemčio ispuniti na poziv povjerioca ili će se pak upustiti u sudski spor. Dalje, zakonodavac zahtijeva od povjerioca da prije utuženja jemca iscrpi sva pravna sredstva u namirenju svojih potraživanja prema glavnom dužniku (čl. 7 st. 3 t. 14 ZZŽ), odnosno jemac se oslobađa obaveza da vraća kredit (ispuni obavezu dužnika) sve dok povjerilac ne preduzme prethono opisane radnje (čl. 7 st. 3 t. 15 ZZŽ).xvi S tim u vezi postavlja se pitanje šta se ima smatrati iscrpljivanjem svih pravnih sredstava: da li je riječ o pravima povjerioca (vršenju povjerilačkih prava) ili se radi o mogućnostima da povjerilac u procesnpravnom smislu preduzme sve radnje u pravcu namirenja svog potraživanja (i u svim stepenima i instancama sudskog odlučivanja), ili pak i jedno i drugo? U vezi sa obimom jemčeve obaveze evidentiramo i to da se u odredbi čl. 7 st. 3 t. 15 ZZŽ navodi da ako dođe do otplate kredita od strane jemca, onda visina rate ne smije prelaziti 1/3 redovnih primanja jemca. Na ovaj način postavlja se ograničenje u pogledu visine obaveze jemca koja može biti manja od visine obaveze (anuiteta) dužnika, što nije u koliziji sa pravilima ZOO kojima se uređuje jemstvo, jer se potonjim pravilima predviđa da jemac odgovara za cijelo ispunjenje obaveze za koju je jemčio, ako njegova odgovornost nije ograničena na neki njen dio ili na drugi način podvrgnuta lakšim uslovima. Budući da pravila ZZŽ predviđaju pomenuto ograničenje koje u svakom slučaju predstavlja lakše uslove i povoljniju poziciju za jemca, ima mjesta za primjenu odredbe čl. 7 st. 3 t. 15 ZZŽ, koja je u tom smislu usaglašena sa ciljem i domašajem odredbe iz čl. 1002. St. 2 ZOO. 5. Posebna zaštita ţiranta ili specijalna ograničenja slobode ugovaranja U namjeri da se prava i interesi jemca posebno zaštite, zakonodavac je posegnuo za specijalnim instrumentima zaštite koja izazivaju pravne dileme. Poseban problem je zakonska formulacija prema kojoj ”žirant neće vraćati kredit prije nego što povjerilac preduzme sve radnje” koje se odnose na iscrpljivanje svih pravnih sredstava prije utuženja jemca. Nije jasno da li se ovde misli na otplatu kredita u smislu ispunjenja obaveze dužnika koja glasi na vraćanje određenog iznosa sredstava (cjelokupnog iznosa kredita) ili je zakondavac imao intenciju da se ova norma odnosi na isplatu anuiteta kredita. Vjerujemo da je u pitanju isplata anuiteta, ne nužno i cjelokupnog iznosa kredita, jer je mogućno da u određenom momentu dužnik (korisnik kredita) postane sposoban za nastavak otplate kredita. Ovo potvrđuje drugi dio odredbe iz čl.7 st. 3 t. 15 ZZŽ u kojem se navodi da ako dođe do otplate kredita od strane jemca, onda “visina rate ne smije prelaziti 1/3 redovnih primanja svakog žiranta pojedinačno i svih žiranata solidarno”. xvi �Prvi u nizu slučajeva odnosi se na specifičan pristup uređenju odnosa jemstva i još jednog sredstva obezbjeđenja izvršenja dužnikove obaveze. Naime, odredbama ZZŽ nije dopuštena primjena instituta jemstva u slučaju kada je predviđena - kao sredstvo obezbjeđenja izvršenja dužnikove obaveze – zaloga (čl. 29 st. 3 ZZŽ). Iako se, istina do određene mjere, može razumijeti da zakonodavac želi da zaštiti jemca, nije jasno zašto na posve radikalan način postupa u odnosu na situaciju kada se kao instrument obezbjeđenja iste obaveze glavnog dužnika već predviđa zaloga. Valjda je to povoljnija pozicija od one u kojoj je jemstvo jedino sredstvo obezbjeđenja izvršenja dužnikove obaveze. Razumije se, ovakva zabrana ugovaranja jemstva predstavlja ograničenje autonomije volje, odnosno sloboda ugovaranja kao oblik njene realizacije, koje je jedno od načela obligacionog prava (čl. 10 ZOO). S tim u vezi, vrijedna pažnje je i odredba čl. 17 st. 2 kojom se glavnom dužniku za vrijeme trajanja ugovora o kreditu zabranjuje da pokloni ili proda svoju imovinu.xvii Ovo je još drastičniji primjer ograničenja slobode ugovaranja, gdje ne postoji nikakav ligitimitet, jer se iza ovakvog ograničenja ne nalazi razlog zaštite opšteg intetersa. Čini se da je zakonodavac u namjeri da zaštiti jemca potpuno zaboravio na institu vršenja povjerilačkih prava i mogućnosti pobijanja pravnih radnji dužnika. No, ukoliko glavni dužnik ipak postupi suprotno odredbi čl. 17 st. 2 ZZŽ, onda povjerilac ne može tražiti ispunjenje obaveze od jemca, sve dok ne zatraži od suda da se imovina glavnog dužnika vrati u prvobitno stanjexviii. Međutim, zakonodavac dozvoljava izuzetak od prethodno citiranog pravila i dozvoljava da povjerilac zahtijeva ispunjenje obaveze od jemca koji se "vlastitom voljom i odlukom obavezao povjeriocu o preuzimanju obaveze izmirenja duga" (čl. 17 st. 5 ZZŽ). Ostavljajući po strani pitanje kako se neko može obavezati bez svoje volje, ovde uočavamo hibridnu konstrukciju – mješavinu ustanove jemstva i instituta preuzimanja ispunjenja.xix Zatim, u čl. 11 st. 1 ZZŽ propisano je da se jemac koji je fizičko lice može obavezati ako nije stariji od 65 godina, niti mlađi od 18 godina. U pogledu određivanje minimalne starosne granice, smatramo da je suvišno da se u ovom zakonu određuje minimalna dob jemca, jer nema sumnje da za ugovor o jemstvu, kao i za druge ugovore vrijedi opšte pravilo da se sposobnost za zaključenje punovažnog ugovora kojim se preuzimaju obaveze, odnosno potpuna poslovna sposobnost stiče punoljetstvom, odnosno sa navršenih 18 godina života.xx Međutim, određivanje “gornje starosne granice” za jemca smatramo izuzetno problematičnim. Dakle, zakonodavac zabranjuje fizičkim licima starijim od 65 godina da jemče za obavezu dužnika. Ovo predstavlja presedan da životna dob jednog fizičkog lica determiniše njegovu ugovornu sposobnost. I pored činjenice da je lice potpuno poslovno sposobno i da može zaključiti druge teretne ugovore, zakonodavac “štiti” potencijalnog jemca na način da ograničava njegovu slobodu ugovaranja i zabranjuje mu da zaključi ugovor o jemstvu, odnosno da u smislu odredaba iz čl. 7 st. 1 ZZŽ bude ugovorna strana u ugovoru o kreditu. Iz ovoga proizlazi da lice starije od 65 godina, koje nije djelimično ili potpuno lišeno poslovne sposobnosti, može raspolagati svojom imovinom pravnim poslovima inter vivos (npr. prodaja stvari ili prava) i pravnim poslovima mortis causa (npr. testamentom), ali ne može jemčiti za obavezu koju je temeljem ugovora o kreditu preuzeo korisnik kredita. Paradoksalno je dakle, da nema zakonskih prepreka da jedno lice starije od 65 godina, koje nije djelimično ili potpuno lišeno poslovne sposobnosti, zaključi ugovor o kreditu kao korisnik kredita i preuzeti obavezu vraćanja određenog iznosa novčanih sredstava u ugovorom definisanom roku uz sporazumno utvrđenu kamatu, a isto to lice ne može jemčiti za istovrsnu obavezu koju bi u svojstvu korisnika kredita preuzelo tređe lice. Osim što se ovakvom rješenju može prigovoriti sa formalno-pravnog i logičkog aspekta, nesumnjivo je da je razmatrano rješenje u koliziji sa drugim relevantnim zakonskim normama koje se odnose na poslovnu sposobnost (i ugovornu sposobnost) fizičkog lica. Konačno, ističemo “zakonsko ukidanje kategorije žiranta”, ukoliko se radi o kreditnim iznosimaxxi većim od 20.000,00 konvertibilnih maraka i kada je predviđen period otplate kredita u roku dužem od 3 U zakonskom tekstu se kaže "...pokloniti, prodati ili prepisati trećem licu.." Termin "prepisati" nije sasvim korektan i vjerovatno se mislilo na raspolaganje putem prenosa prava svojine na nekoj stvari (najčešće nepokretnosti). xviii Treba li ovde uopšte postaviti pitanj zaštite pravne sigurnosti i prava savjesnog trećeg lica. xix Podsjećanja radi, preuzimanje ispunjenja obaveze je odnos inter debitores i tiče se sporazuma između dužnika i trećeg lica, a ne povjerioca (čl. 453 ZOO). xx Vid. čl. 56 st. 1 ZOO i čl. 137 st. 2 Porodičnog zakona FBiH (Službene novine FBiH, br. 35/05 i 41/05). xxi Mada bi korektnije bilo definisati da se radi o iznosu obaveze korisnika kredita za koju se jamči. xvii �godine (čl. 15 ZZŽ). Dakle, lice starije od 65 godina, koje nije djelimično ili potpuno lišeno poslovne sposobnosti, ne može da bude jemac za obavezu koju ima korisnik kredita kada je ona veća od 20.000,00 konvertibilnih maraka i kada je rok otplate kredita duži od 3 godine. Gotovo da se mogu iskoristiti isti argumenti koji su izneseni u pogledu kritike prethodno komentarisanog rješenja iz čl. 11 st. 1 ZZŽ. Drugim riječima, neko ko može slobodno da raspolaže svojom imovinom i da preuzima obaveze, istovremeno ne može da jemči za obavezu koja prevazilazi određeni novčani iznos i kada je rok za ispunjenje te obaveze duži od zakonom propisanog. Na ovaj način potpuno se derogira princip “ko može više, može manje”. Na kraju, ne i najmanje važno, smatramo da razmatrani mehanizmi zaštite jemca imaju vrlo ozbiljne implikacije sa stanovišta mogućih ograničenja i/ili povrede prava koja su licima garantovana Ustavom BiH, odnosno Ustavom FBiH – pravo na imovinu i zabrana diskriminacije.xxii 4. Zaključak U savremenom društvu, jedna od osnovnih funkcija koju ima zakon u cilju obezbjeđenja pravde, slobode, mira, reda i sigurnosti, jeste zaštita slabijih u odnosu na jake. Nesumljivo da je donošenje ZZŽ imalo za cilj da svojim normama uspostavi ravnotežu između banke ili drugih davalaca kredita, sa jedne strane i korisnika kredita i jemca, sa druge strane. Ova ravnoteža se očigledno nije mogla (dovoljno) ostvariti postojećim zakonskim propisima, prvenstvo odredbama ZOO, na osnovu kojih su se zaključivali ugovori o kreditu i ugovori o jemstvu. ZOO je štitio slabiju ugovornu stranu kod ugovora o kreditu ograničenjem slobode ugovaranja propisivanjem pisane forme ugovora, obaveznih elemenata ugovora (iznos kredita, uslovi davanja , uslovi korišćenja i uslovi vraćanja kredita), kao i zabranom ugovaranja tzv. nepravičnih klauzula čija je svrha poštovanje načela savjesnosti i poštenja, načela ekvivalentnosti uzajamnih prava i obaveza i drugih načela obligacionog prava u slučaju kad se zaključuje ugovor prema unapred određenoj sadržini od strane jedne (ekonomski jače) ugovorne strane. Međutim, i pored “dobrih namjera” koje je imao zakonodavca, čini se da ZZŽ, ne samo da nije dodatno (dovoljno) zaštitio prava žiranata, već je na određeni način njihov pravni položaj dodatno otežan, a dovedena je u pitanje i konstrukcija nekih osnovnih instituta obligacionog prava zasnovanih na domaćoj pravnoj tradiciji. Prvenstveno je dovodena u pitanje sama pravna konstrukcija ugovora o kreditu, jer se u ZZŽ ovaj ugovor definiše kao “jedinstvo” međusobnih prava i obaveza povjerioca, glavnog dužnika i žiranta. Ovakvim regulisanjem se na određeni način vrši subrogacija ugovora o kreditu i ugovora o jemstvu, odnosno njihova dekonstrukcija u odnosu na način kako su normirani u ZOO-u. I pored neprihvatljivog određenja ugovora o kreditu kao “jedinstvenog” ugovora između povjerioca, glavnog dužnika i žiranta, ZZŽ nije ostao dosljedan ni ovoj svojoj odredbi, pa u okviru dijela o funkciji i prirodi jemstva vrši njegovo razdvajanje na ugovor o kreditu i ugovor o jemstu ističući da je jemstvo akcesoran ugovor koji je zavisan od glavnog pravnog posla koji osigurava. Određivanje ugovora o kreditu kao “jedinstvenog” unosi konfuziju i u pogledu terminologije koja se koristi za označavanje ugovornih strana (povjerilac, glavni dužnik i žirant, umjesto davalac kredita i korisnik kredita), koja sama po sebi implicira i regulisanje određenih uzajamnih prava i obaveza učesnika u pravnom poslu. Kao što se to i u samom nazivu zakona ističe, žirant je u “glavnoj ulozi” i u ugovoru o kreditu, što se naročito ogleda u pravnoj moći da jednostrano raskine ugovor nezavisno od ponašanja povjerioca i glavnog dužnika čime se dovodi u pitanje načelo ravnopravnosti ugovornih strana. ZZŽ ide još dalje regulišući da je jemac garant kreditnog posla, umjesto da garantuje za obavezu dužnika, kako to reguliše ZOO. Ovakvim obavezivanjem jemac je dospio u nepovoljniji položaj nego što je imao prije donošenja ZZŽ, jer je kreditni posao širi pojam od pojma obaveze dužnika – korisnika kredita. ZZŽ je jemca doveo u nejasan položaj uvođenjem novog, nedovoljno određenog, modela jemca koji je obavezan na ispunjenje obaveze prema povjeriocu tek onda kad ispunjenje nije moguće izvršiti koristeći sve instrumente osiguranja kredita prema glavnom dužniku, čime se odstupa od načela supsidijarnosti i solidarnosti jemstva regulisanih odredbama ZOO-a. Radi opravdanja donošenja samog ZZŽ zakonodavac reguliše i, naizgled, još neke specijalne instrumente zaštite jemaca, a u stvari se radi o ograničenjima xxii Vid. čl. II.3 t.k i čl. II.4 Ustava BiH, odnosno čl. II.2 st. 1 t. d i t. K Ustava FBiH. �osnovnih pravnih načela. Takav karakter imaju odredbe o zabrani jemstva kada ja kao sredstavo obezbjeđenja predviđena zaloga, zatim zabrana raspolaganja imovinom od strane glavnog dužnika za vrijeme trajanja ugovora o kreditu, zabrana da jemac bude lice mlađe od 18 godina, odnosno starije od 65 godina i zakonsko ukidanja kategorije žiranata za kreditne iznose preko određenog iznosa i perioda otplate kredita. Imajući u vidu navedena rješenja ZZŽ, čini se da je zakonodavac od prevelike želje za zaštitom žiranata, odnosno pod pritiskom ove kategorije građana ishitreno donio zakon kojim je na neodgovarajući način regulisao pojedina rješenja, pri čemu je propustio da na sveobuhvatan način pruži potpunu pravnu zaštitu žirantima. Tako su se mogle razraditi odredbe Direktiva 2014/17/EU i 2008/48/EZ, kao i Zakona o zaštiti potrošača koje se odnose na potrošače, pa samim tim i na žirante kao učesnike u ugovoru o kreditu, a koje se tiču odgovornijeg ponašanja (kreditiranja), ekonomskog ponašanja, kodeksa ponašanja, profesinalnog ponašanja, nedozvoljenog uticaja, nepoštenih (nekorektnih) klauzula u ugovoru, nepoštene (nasrtljive) poslovne praksa, prava na informisanje (i dostavljanje nacrta) prije zaključenja ugovora putem standardizovanog oblika Evropskog standardizovanog informativnog obrasca (ESIS), kao i prilikom reklamiranja usluga, naročito u slučaju ugovora o objedinjavanju usluga (povezivanja ugovora o kreditu i osnovnog ugovora o kupovini roba i usluga), kao i edukacija u tom pogledu (finansijsko obrazovanje), zatim zaklučivanja dosljednih, fleksibilnihih i pravednih ugovora o kreditu, zaštite osnovnih životnih uslova i preduzimanje mjera za olakšavanje otplate kredita, nadzora davaoca kredita (kreditne i nekreditne institucije), vansudsko rješavanje sporova između učesnika u ugovoru o kreditu, itd. Posebno aktuelno pitanje koje nije obuhvaćeno ZZŽ, a postoje opravdani zahtjevi (pritisak) određene kategorije građana za ovim regulisanjem, jesu ugovori o kreditima sa valutnom klauzulom švajcarski franak. Radi se o ugovorima o kreditu gdje se korisnik saglasio sa primjenom ove valutne klauzule, ali je davalac kredita propustio da informiše korisnika na mogućnost špekulativnog kursa franka, čija vrijednost zavisi samo od jedne države, čime se načelo ekvivalentnosti uzajamnih davanja ugovornih strana narušava u tolikoj mjeri da se javljaju kontraverze o (ne)postojanju elemenata zelenaškog ugovora. Imajući u vidu navedeno, opšta je ocjena da je zakonodavac umjesto rafiniranih mehanizama kvalitetne pravne zaštite jemca, pokazao paternalistički odnos prema jemcu i svoju inicijalnu intenciju, zbog previše politike i premalo prava, u značajnom dijelu kompromitovao. 5. Literatura Vasiljević, Z. (2013). Pravna teorija kredita. Banja Luka: Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, Đurđević, M.(2003). Ograničenja slobode ugovoranja u ugovorima o kreditu između banke i pojedinca. Pravo i privreda, 5-8(2003), 348-349, Morait, B. (2010). Obligaciono pravo. Banja Luka: Komesgrafika, Zakon o zaštiti žiranata, “Službene novine”, br. 100/13, Zakon o mikrokreditnim organizacijama, “Službene novine”, br. 59/06, Zakona o bankama FBiH, “Službene novine”, br. 39/98, 32/00, 48/01, 27/02, 41/02, 58/02, 13/03, 19/03 i 28/03, Zakon o obligacionim odnosima, „Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 и 57/89; “Službeni list RBiH”, br. 2/92, 13/93 i 13/94; “Službene novine FBiH2, br. 29/03, Porodiči zakona FBiH, „Službene novine“, br. 35/05 i 41/05. �Authors: Darko Radić, PhD, Assistant Professor; (2) Radenko Jotanović, PhD, Assistant Professor Institution: Faculty of Law, University of Banja Luka E-mail: d.radic@pravobl.org; r.jotanovic@pravobl.org PROTECTION OF GUARANTOR IN LAW ON GUARANTOR’S PROTECTION IN FEDERATION OF BOSNIA AND HERZEGOVINA Abstract Parliament of Federation of Bosnia and Herzegovina adopted Law on guarantor’s protection in 2013. It is a lex specialis which regulates legal protection of guarantor as a special category of persons in loan agreement. However, the law provides a numerous solutions which derogating general rules in obligation law, particularly rules in Law on obligations regarding loan agreement and warranty. In this paper, authors consider both certain rules regarding guarantor’s protection and their compliance with general rules in law of obligations. Definition of loan agreement and special regulation of relationship between creditor and guarantor are not in compliance with rules of warranty – general rules, structure and species. Moreover, there are some limits of freedom of contracting for those who has intention to guarantee for debtor’s liability in loan agreement. Authors in this paper consider validity and acceptability of special rules in order to find answer whether those rules match other relevant rules in positive legislation and do they serve to legal certainty. Key words: loan agreement, debtor, creditor, guarantor. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3186 Title A name given to the resource ZAŠTITA ŽIRANATA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE Author Author RADIĆ, Darko JOTANOVIĆ, Radenko Abstract A summary of the resource. U FBiH je 2013. godine usvojen Zakon o zaštiti žiranata koji je stupio na snagu 18.12.2013. godine. Radi se o lex specialis zakonu kojim se reguliše pravna zaštita žiranata kao posebne katergorije lica kod ugovora o kreditu. Međutim, ovaj zakon predviđa brojna rješenja koja značajno odstupaju od opštih pravila obligacionog prava, a naročito odredbama ZOO kojima se uređuju ugovor o kreditu i ugovor o jemstvu. U ovom radu razmatraju se pojedina rješenja iz Zakona o zaštiti žiranata i analizira njihova neusaglašenost sa opštim pravilima obligacionog prava, jer je evidentno da se postojećim rješenjima u Zakonu o zaštiti žiranata, u stvari, potencijalno vrši dekonstrukcija određenih obligacionopravnih instituta. Definicija ugovora o kreditu, kako je utvrđena u pomenutom zakonu, odnosno posebno uređenje odnosa između povjerioca i jemca u značajnoj mjeri odstupaju od opštih pravila obligacionog prava i u tom smislu predstavljaju rješenja koja nisu kompatibilna institutu jemstva – njegovim opštim pravilima, strukturi i vrstama jemstva. Pored toga, predviđena su posebna ograničenja slobode ugovaranja za lice koje namjerava da jemči za obavezu glavnog dužnika iz ugovora o kreditu. Autori u ovom radu upravo preispituju opravdanost i prihvatljivost ovih rješenja, kako sa stanovišta ostalih zakonskih propisa kojima se uređuje ova materija pravnih odnosa, tako i sa stanovišta domaće pravne tradicije, a u cilju pronalaženja odgovora da li su razmatrana rješenja harmonizovana sa ostalim pozitivnim zakonskim propisima i da li su u funkciji pravne sigurnosti. Ključne riječi: ugovor o kreditu, glavni dužnik, povjerilac, žirant, davalac kredita, korisnik kredita. Publisher An entity responsible for making the resource available Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-16 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-50-9 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d45df1e786ae3bb0f0648d7ada7d7ebb.docx 079da24bd8c3d3be773c64d4d7112f42 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a060b290207225f02a299d55cacbd1c9.pdf 36b15bd5c8585a8caaddcd2814f4915e PDF Text Text Autor: (1) Djelza Alija-Selmanović, MA; (2) Benjamina Londrc, MA Institucija: Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku E-mail: djelza.alija@pfk.edu.ba; benjamina.londrc@pfk.edu.ba ZAŠTITA LJUDSKIH PRAVA KROZ PRIZMU POVELJE EVROPSKE UNIJE O TEMELJNIM PRAVIMA Sažetak U savremenom dobu postoji veliki broj konvencija i deklaracija koje proklamuju širok korpus ljudskih sloboda i prava koje su većinom nastale i dobile univerzalni značaj tek nakon Drugog svjetskog rata. Korpus proklamovanih i garantiranih ljudskih prava je danas vrlo širok, te obuhvata od ličnih, građanskih, političkih, ekonomskih, socijalnih, kulturnih prava te u novije vrijeme i praSva na zaštitu od tehnološkog razvitka, prava stranaca i izbjeglica. Posebno važnu ulogu u zaštiti ljudskih prava ima Povelja Evropske unije o temeljnim pravima koja je usvojena 07. decembra 2000. godine u Nici od strane predstavnika Evropskog vijeća, Komisije i Parlamenta i koja proklamira politička, građanska, ekonomska i socijalna prava. Već u preambuli Povelje se naglašava pravo na dostojanstvo, Povelja proklamuje ovo pravo kao temeljnu vrijednost na kojem cijela Unija (EU) počiva, te ističe da je Unija svjesna svojeg duhovnog i moralnog naslijeđa. Prema Povelji Evropska Unija se temelji na nedjeljivim, univerzalnim vrijednostima slobode, jednakosti i solidarnosti, garantuje se jednakost svih građana pred zakonom i zabranjuje se svaki vid diskriminacije na osnovu spola, rase, boje kože, etničkog ili socijalnog porijekla, genetskih osobina, jezika, vjere ili uvjerenja, političkoga ili bilo kakvoga drugog mišljenja, pripadnosti nacionalnoj manjini, imovine, rođenja, invalidnosti, dobi ili spolnog usmjerenja. Cilj rada je predstaviti trajne vrijednosti Povelje u svjetlu zaštite ljudskih prava i temeljnih sloboda kao jednog od osnovnih uvjeta za pristup Evropskoj Uniji. Ključne riječi: Ljudska prava, Evropska unija, Povelja o temeljnim pravima Evropske unije, zaštita. �1. Uvod Analizirajući ljudske slobode i prava na evropskom tlu neophodno je posebnu pažnju posvetiti tekstu Povelje o temeljnim pravima Evropske unije. Godine 1999. tokom zasjedanja Evropskog vijeća u Kölnu je odlučeno da se sva prava i slobode, koje su na snazi u Evropskoj uniji, sakupe na jednom mjestu. Naredne godine, 2. decembra je usvojen prijedlog Povelje o temeljnim pravima EU od strane tijela kojeg su sačinjavali predstavnici vlada država članica, predstavnici Komisije, evropskih parlamentaraca i nacionalnih parlamenata, te predstavnici Evropskog suda pravde (ECJ) u ulozi posmatrača. U izradi Povelje je učestvovalo 15 predstavnika šefova država i vlada, 16 predstavnika Evropskog Parlamenta i 1 predstavnik Komisije, predstavnici nacionalnih parlamenata te u ulozi posmatrača i predstavnici određenih evropskih institucija. Ova skupina predstavnika je formira zasebno tijelo pod nazivom Konvent ili Konvencija. Povelja je usvojena od strane predstvanika Evropskog vijeća, Parlamenta i Komisije 7. decembra 2000. godine u Nici. Cilj rada je predstaviti trajne vrijednosti Povelje u svjetlu zaštite ljudskih prava i temeljnih sloboda kao jednog od osnovnih uvjeta za pristup Evropskoj Uniji. U naučnoj i stručnoj literaturi objavljenoj u Bosni i Hercegovini analizi povelje posvećeno je malo pažnje i iz tog razloga se rad temelji prvenstveno na izvornom tekstu normativa. Metode rada koje su se primjenjivale u istraživanju i pomoću kojih se obrađivao predmet teme, te ostvario cilj i ponudili odgovori na postavljena pitanja su sljedeće: 1. hronološka metoda 2. vanjska i unutrašnja kritika izvora koje su korištene utvrđivanja samog teksta Povelje. Metoda unutrašnje kritike dovela je do zaključka da Povelja prestavlja važan izvor za zaštitu ljudskih prava i temeljnih sloboda u Evropskoj Uniji. 1.1. Sadržaj Povelje Povelja je sačinjena od Preambule i sedam poglavlja u kojem je sadržano 54 člana koji su struktuirani po sljedećem redosljedu: - Preamble (Preambula) - Chapter I – Dignity (Poglavlje I – Dignitet) – čl. 1-5 - Chapter II – Freedoms (Poglavlje II – Slobode) – čl. 6-19 - Chapter III – Equality (Poglavlje III – Jednakost) – čl. 20-26 - Chapter IV – Solidarity (Poglavlje IV – Solidarnost) – čl. 27 – 38 - Chapter V – Citizens rights (Poglavlje V – Prava građana) – čl. 39 - 46 - Chapter VI – Justice (Poglavlje VI – Sudska zaštita) - čl. 47 - 50 - Chapter VII – General provisions (Poglavlje VII – Opće odredbe) – čl. 51 - 54 U Povelji su proklamovana prava i slobode prve i druge generacije odnosno, građanska i politička prava te ekonomska i socijalna prava. U Preambuli Povelje je iskazan i primarni razlog i cilj usvajanja Povelje koji se ogleda u tome da su narodi Evrope usvojili ovu Povelju u cilju stvaranja još većeg jedinstva među njima, te kako su riješeni da dijele mirnu budućnost zasnovanu na zajedničkim vrijednostima. U daljem tekstu Preambule, Povelja se direktno poziva i rearfirmiše prava koja proizilaze iz ustavnih tradicija i međunarodnih obaveza koje su zajedničke za države članice, iz Ugovora o Evropskoj uniji, Ugovora Zajednice, Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, društvenih povelja koje je Zajednica i Vijeće Evrope usvojila, te iz slučajeva sudske prakse Suda pravde Evropskih Zajednica i Evropskog suda za ljudska prava. O zaštiti prava koje Povelja proklamira objašljava član 53. da Povelja ne dopušta tumačenja svojih odredbi kojim bi se išlo ispod standarda u smislu postojećih međunarodnih akata o zaštiti ljudskih prava i sloboda, kao ni odgovarajuće ustavne prakse država članica. 2. Značaj Povelje Značaj Povelje nalazi se prvenstveno u legitimaciji Unije i njenih rezultata. Obaveza Unije je poštivanje ljudskih prava i temeljnih sloboda, što je u mnogome osigurano i garantovano implementacijom Povelje o temeljnim pravima EU. Povelja predstavlja potvrdu i dodatnu zaštitu ljudskih prava i temeljnih �sloboda koju su definisale i odredile Opća dekleracija o pravima čovjekai i Evropska konvencija o pravima o zaštiti ljudskih prava i temeljnih slobodaii. Poseban doprinos shvatanju značaja Povelje i afirmaciji ljudskih prava u Evropskoj Uniji dao je profesor Petar Bačić koji ističe da su: „u samom tekstu nabrojana osobna, politička i socijalna prava od kojih neka u određenom vidu predstavljaju novine, a uz njih i nova prava: pravo na zaštitu osobnih podataka, pravo na zaštitu radne sredine, kao i zaštita od eksperimenata sa genetskim materijalima. Prema shvatanju europskih parlamenaraca temeljna prava postaju ključna komponenta identiteta EU. Usko povezana s pitanjem evropskog državljanstva, Povelja kao katalog temeljnih prava shvata se kao dodatna garancija državljanima članica EU-a“iii Za poštivanje načela Povelje nadležan je Evropski sud pravde sa sjedištem u Luxembourg-u. Nakon usvajanja Povelje, ECJ je odlučio da će prilikom donošenja svojih odluka koristiti Povelju kao svojevrstan „vodič“ i time je otvoren proces harmonizacije minimuma pravne zaštite u EU. Prema mišljenju Bačića Povelja predstavlja prvi korak prema evropskom ustavu.iv 3. Nadzor nad ostvarivanjem Poveljom proklamovanih prava Agencija za osnovna prava EUv je obrazovana krajem 2006. godine uz saglasnost Vijeća Evrope. Glavni zadatak Agencije je da vrši nadzor nad ostvarivanjem prava građana proklamovanih u Povelji. Početak obavljanja svog zadatka je bio predviđen za januar 2007., no počela je sa radom tek u martu 2007. godine. Nadležnost Agencije je prikupljanje objektivnih, pouzdanih i uporedivih podataka o ostvarivanju i poštivanju osnovnih prava u državama članicama, te pružnje informacija institucijama EU i državama članicama. Također Agencija može, na zahtjev institucija EU i država članica, zauzimati stavove o određenim pitanjima i davati preporuke. Međutim, glede nadzora, djelokrug Agencije je ograničen na osnovna prava ne obuhvatajući pitanja poštivanja ljudskih prava u vezi sa djelovanjem organa unutrašnjih poslova, odnosno povodom djelovanja policije i pravne saradnje nadležnih organa u krivičnim stvarima.vi Ovo rješenje je naišlo na mnogobrojne kritike, prvenstveno nevladinih organizacija koje se bave zaštitom ljudskih prava. 4. Povelja i Lisabonski ugovor Povelja je 2004. godine inkorporirana u tekst Evropskog ustava kao njegov sastavni dio, preciznije drugi dio ustavavii, i time joj je trebala biti data veća pravna snaga. Međutim, Ustav je na referendumima održanim u Francuskoj i Nizozemskoj 2005. godine doživio neuspjeh i time se onemogućilo ukorjenjivanje Povelje kao pravno obavezujućeg akta Unije te time Nela Popović zaključuje da „ [...] se nije razvila šira svijest među građanima Unije o Povelji kao aktu Unije koji će im zajamčiti bolju zaštitu ljudskih prava i olakšati pristupanje EZ-aviiiEvropskoj konvenciji [...] time je i politički cilj „promicanja vidljivosti i snage zaštite ljudskih prava u Evropskoj uniji“ izražen u Preambuli Povelje ostao neostvaren.“ix Datuma 13. decembra 2007. godine dolazi do potpisivanja Lisabonskog ugovora od strane lidera država članica u težnji da se nakon neuspjeha Ustava poveća demokratski legitimitet Unije. Komisija u svom mišljenju o revidiranju Osnivačkog ugovora navodi da je jedan od ključnih ciljeva Reformskog ugovora veća demokratičnost, transparentnost, učinkovitosti, jačanje solidarnosti, sigurnosti te prava pojedinca kao građanina Unije. Predsjednici Komisije, Parlamenta i Vijeća Unije su dan prije potpisivanja Lisabonskog ugovora potpisali Povelju i javno su izrazili želju da se Povelja učini pravno obavezujućom za institucije Unije. To znači da kad Evropska unija predlaže ili provodi neki Opća deklaracija o pravima čovjeka. (1948). UN, vidi u: http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=src3 (30.11.2015.) ii Evropska konvencija o zaštiti ljudskih prava i temeljnih sloboda. (1951). Vijeće Evrope, vidi u: http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_BOS.pdf. iii Bačić, P. (2005). Ustav za Evropu (2004.) i značaj konstitucionalizacije ljudskih prava . Vidi u: Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu, god. 42, 105-119. iv Ibid. v Agencija za osnovna prava EU vi Vidjeti više u: Misita, N. (2007). Osnovi prava Evropske unije. Sarajevo: Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu, 289. vii Bačić, P. (2005). Ustav za Evropu (2004.) i značaj konstitucionalizacije ljudskih prava . Vidi u: Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu, god. 42, 105-119. viii Evropskih zajednica. ix Popović, N. (2008). Politika ljudskih prava Evropske Unije: razvoj i izazovi za budućnost. Zagreb: Centar za evropske studije Fakulteta političkih znanosti Zagreb, br. 2., 2-19. i �zakon, mora poštovati prava navedena u Povelji, isto moraju činiti i države članice kad primjenjuju zakone EU-a.x Dopunjenim člankom 6. Ugovora o Evropskoj uniji propisuje se da će Povelja imati jednaku pravnu snagu kao i Osnivački ugovori i da će Unija pristupiti Evropskoj konvenciji, no njene definirane nadležnosti Osnivačkim ugovorom se neće proširivati ni mijenjati.xi U Lisabonskom ugovoru se izričito navodi da Povelja ni na koji način ne proširuje ovlasti unije određene ugovorima te da se njom nije stvorilo niti jedno novo pravno načelo koje već nije sadržano u pravnom poretku EU. Prema riječima Nele Popović: „Povelja je najprije donešena kao samostalni i neobavezujući akt o čijoj pravnoj snazi je trebala odlučiti Međuvladina konferencija i Konvencija o budućnosti Evropske unije 2004. - koja je poslije donešena kao Evropski ustav.“xii Za razliku od Ustava koji je integrisao Povelju u svoj tekst, Lisabonski ugovor je ne integriše, već se ona odvaja kao zaseban dokument. Ovaj potez se smatra političkim ustupkomxiii na simboličkoj razini u kojem se željela građanima prikazati razlika između Reformskog i Ustavnog ugovora i time pravdati izostanak referenduma. No, odvajanje Povelje od osnivačkog ugovora u dvije različite cjeline jeste samo formalan potez, jer će Povelja stupiti na snagu zajedno sa Lisabonskim ugovorom i imat će istu pravnu snagu kao i ugovori. Također je ustupak pravljen u odnosu na Ustavnu koncepciju u vidu prihvatanja rezervi dvaju država koji su regulisani Protokolom o primjeni Povelje na Poljsku u Ujedinjeno Kraljevstvo. Ove dvije države su izuzete iz nadležnosti Evropskog suda. 5. Protokol br. 30 Ujedinjeno Kraljevstvo – Poljska Glavni cilj Protokola Ujedinjenog Kraljevstva je da limitira zadiranje ekonomskih i socijalnih prava, propisane Poveljom, u nacionalno-pravni sistem Ujedinjenog Kraljevstva. Ovo ograničenje se odnosi na prava radnika i kolektivno pregovaranje, socijalnu sigurnost, zdravstveno osiguranje i pristup servisima od sveopćeg ekonomskog interesa. Član 52(6) dodaje da će se kompletan izvještaj uzimati od nacionalnih prava i prakse kao što je navedeno u Povelji. Protokol 30 sadrži 2 odredbe. One su: 1. Član 1(1) koji navodi da Povelja ne proširuje nadležnosti Evropskog suda Pravde ili bilo kojeg suda i tribunala u Ujedinjenom Kraljevstvu, Poljskoj ili Češkoj Republici. 2. Član 1(2) navodi da ako se želi proširiti odredba Povelje koja se odnosi na nacionalno pravo i praksu, onda će Ujedinjeno Kraljevstvo, Poljska i Češka Republika primijeniti tu odredbu u mjeri u kojoj te propise unutrašnje pravo i praksa prepoznajexiv. Kao dodatak ovim odredbama Ujedinjeno Kraljevstvo je insistiralo da se usvoji Protokol na Lisabonski ugovor koji je naknadno privukao pažnju Poljske. Češka Republika, koja je od ranije imala Deklaraciju na Lisabonski ugovor je ovime dobila argument da bi izvukla korist iz Protokola Ujedinjeno Kraljevstvo – Poljska kada naredne države članice budu potpisivale ugovor. Engleski teoretičari se pitaju da li Protokol proizvodi ograničeno isključivanje iz Povelje u korist nekih određenih država članica (Poljska, Ujedinjeno Kraljevstvo, Češka Republika) ili pak jednostavno pojašnjava ujednačeni učinak Povelje na sve države članice.xv Teoretičari smatraju da tekst Protokola nije u potpunosti jasan. Naime, navode da je činjenica da su Poljska i Ujedinjeno Kraljevstvo istaknute u nazivu Protokola i u preambuli i u svakom članu. Osim toga u 11-tom recitalu gdje „potvrđuje“ da Protokol nema utjecaja na promjenu Povelje „na ostale države članice“xvi ali se stoga može tumačiti kao posebna primjena ili status Poljske i Ujedinjenog Kraljevstva. No, kao moguće objašnjenje se može uzeti to da su one poželjnije države: „koje su zatražile pojašnjenje nego li države u kojima Povelja ima niži stupanj primjene“. Vlada Ujedinjenog Kraljevstva je uvjerena da je Protokol zapravo pomoć u razumijevanju (i ograničavanju) primjene Povelje. Član 1. Protokola propisuje da Povelja „ ne proširuje sposobnosti Suda pravde Evropske Unije, ili nehog drugog suda ili arbitra...Ujedinjenog Kraljevstva, da utvrđuje da li su prava, regulacije ili administrativne odredbe, praksa ili postupcu Ujedinjenog Kraljevstva nekonzistentni sa Vaš vodič kroz lisabonski ugovor. (2009). Brussels: Evropska komisija Opća uprava za tisak i komunikacije, Publikacije B-1049, 10. Ibid. xii Popović, N. (2008). Politika ljudskih prava Evropske Unije: razvoj i izazovi za budućnost. Zagreb: Centar za evropske studije Fakulteta političkih znanosti Zagreb, br. 2., 2-19. xiii Vidjeti više u: Đurđević, Z. (2008). Lisabonski ugovor: prekretnica u razvoju kaznenog prava u Evropi. Zagreb: Hrvatski ljetopis za kazneno pravo i praksu, Zagreb, Vol.15., br. 2., 1077.-1127. xiv Kaczonowska, A. (2011). European Union Law – second edition.. Routledge: Oxon, 254. xvBiondi, A., Eecckhout, P. & Riplez, S. (2012). EU Law and Lisabon. Oxford: Oxford Universty press, 167. xvi Ibid, 168. x xi �temeljnim pravima, slobodama i načelimaxvii“. Naime, Član 1(1) Protokola jasno daje do znanja da Povelja ne može sama od sebe dodati nove kompetencije sudovima u Poljskoj, Ujedninjenom Kraljevstvu ili Uniji, no to ne umanjuje njihove već postojeće kompetencije. Lord Goldsmith je istakao bit na vrlo jednostavan način: „Povelja reflektira samo postojeća prava, temeljna prava će i dalje imati efekta na Ujedinjeno Kraljevstvo, kao i na sve ostale države članice – kao što je to oduvijek bilo“xviii 6. Protokol Ujedinjeno Kraljevstvo – Irska Protokol iz područja sloboda, sigurnosti i pravde također može imati implikacije na provedbu Povelje u Ujedinjenom Kraljevstvu. Protokol izuzima Ujedinjeno Kraljevstvo i Irsku iz mjera koje su usvojene pod Naslovom V trećeg dijela Ugovora o Funcionisanju Evropske Unije. To znači da Ujedinjeno Kraljevstvo sudjeluje u područjima sloboda, sigurnosti i pravde na temelju mjera – po – mjera razmatrajući svaki zakonodavni prijedlog po meritumu. Doslovna primjena Člana 51. sugerira da Ujedinjeno Kraljevstvo ne treba biti obavezno prema Povelji na tim instancama. No, ako je Povelja obavezna za primjenu unutar djelokruga EU, onda je odgovor manje jasan. Engleski autori smatraju da pravosuđe Ujedinjenog Kraljevstva i zakonodavstvo unutrašnjih poslova trebaju razmotriti da ostanu u djelokrugu prava EU, čak i pod okolnostima kada se Ujedinjeno Kraljevstvo nije opredijelilo za mjere Unijexix. 7. Nova ljudska prava propisana u Povelji Povelja sadrži 54 člana koja su svrstana u šest poglavlja. Povelja je dopunjena sa Memorandumom o obrazloženju. Prava koja su sadržana u Povelji uključuju tzv. „klasična“ politička i građanska prava (npr. pravo na život član 2., pravo na privatnost član 7., i pravo na pravično suđenje član 47.), ekonomska, socijalna i kulturna prava (pravo na preventivnu zdravstvenu zaštitu član 31., pravo na poštene i pravedne uvjete rada član 31.) No, neka prava jasno odražavaju zahtjeve na području zaštite ljudskih prava koje su postavljene nedavnim razvitkom nauke i društva. Kao npr. pravo na integritet osobe (član 3.) eksplicitno uključuje zabranu engueničke prakse. Neka prava koja su sadržana u poglavlju o građanskim pravima se odnose samo na građane Evropske Unije npr. pravo glasa i kandidature na izborima za Evropski Parlament (član 39.), pravo na diplomatsku i konzularnu zaštitu (član 46.), dok druge odredbe poglavlja se mogu odnositi na osobe sa prebivalištem u nekoj od država članica – pravo na pristupa dokumentima (član 42.) i pravo na peticiju Evropskom Parlamentu (član 44.). Državljanstvo EU je definirano kao sljedeće: „svaki državljanin države članice je i državljanin Unije“ i on „uživa dvojno drtžavljanstvo“xx: kako nacionalno tako i Evropsko državljanstvo koje on ili ona slobodno koristi sa svim pravima i dužnostima koje mu pripadaju. U isto vrijeme pravo glasa i kandidature na općim izborima za Evropski Parlament, pravo na peticiju, pravo obraćanja i dobijanja odgovora od Evropskih institucija na vlastitom jeziku znače veoma važnu stepenicu prema aspektu interakcije sa građanima u odnosu na zahtjevajuću transparentnost i demokratsku legitimnost. 8. Zaključak Povelja o temeljnim pravima EU predstavlja regionalni instrument zaštite ljudskih prava na nivou Evropske unije koji prvi put u historiji Unije u jednom dokumentu objedinjuje katalog političkih, građanskih, ekonomskih i socijalnih prava svih građana i osoba sa prebivalištem u Evropskoj Uniji. Iako je prošla trnovit put od proglašenja do pravno obavezujućeg dokumenta, Povelja objedinjuje katalog ljudskih prava i sloboda koji se trebaju poštivati i primjenjivati u pravu Evropske Unije. Povelja proklamira novi spektar zagarantovanih ljudskih prava kao što su: pravo na integritet osobe, pravo glasa i kandidature na izborima za Evropski Parlament, pravo na diplomatsku i konzularnu zaštitu, pravo na pristupa dokumentima, pravo na peticiju Evropskom Parlamentu. Navedena nova prava su većim dijelom vezana isključivo za građane Evropke unije. Izuzetak je napravljen glede Poljske i Ujedinjenog Kraljevstva i Češke Republike, jer ove države članice Protocol on the application of the Charter of fundamental rights of the European Union to Poland and to the United Kingdom, 17.12.2007. Official Journal of the European Union, http://eurlex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:c:2007:306:0156:0157:en:pdf Datum pristupa: 05.03.2015., 11.12h. xviii The Rt Hon Lord Goldsmith QC. The Charter of Fundamental Rights: speech to BIICL. Datum pristupa: 15.11.2008. Biondi, A., Eecckhout, P. & Riplez, S. (2012). EU Law and Lisabon. Oxford: Oxford Universty press, 170. xix Ibid. xxEncyclopedia of Human Rights – Volume 1. (2009). Editor in chief David P. Forsy. Oxford: Oxford Universty press, 196. xvii �nisu željele usvojiti sistem ljudskih prava proklamiranih Poveljom jer, kako smatraju pojedini autorixxi, bi se morale odreći, ili pak promijeniti neka nacionalna stajališta o vjerskim pitanjima ili pristupu prema manjinama. Stoga, njih obavezuje sudska praksa Evropskog suda ali ne i temeljna prava Povelje. Krajniji cilj Povelje je da prava koje ona proklamira budu više prepoznatljiva i vidljiva. No, sada kada nacionalni sudovi i Sud pravde moraju uzeti u razmatranje Povelju, ona će služiti u svrsi pomaganja u slučajevima gdje se reguliraju pitanja iz domena prava Evropske Unije. 9. Literatura Biondi, A., Eecckhout, P. & Riplez, S. (2012). EU Law and Lisabon. Oxford: Oxford Universty press. Kaczonowska, A. (2011). European Union Law – second edition. Routledge: Oxon. Bačić, P. (2005). Ustav za Evropu (2004.) i značaj konstitucionalizacije ljudskih prava. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu, god. 42, 105-119. Misita, N. (2007). Osnovi prava Evropske unije. Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo. Popović, N. (2008) Politika ljudskih prava Evropske Unije: razvoj i izazovi za budućnost. Centar za evropske studije Fakulteta političkih znanosti Zagreb, stručni članak, br. 2., Zagreb, 2-19. Vaš vodič kroz lisabonski ugovor. (2009). Brussels: Evropska komisija Opća uprava za tisak i komunikacije, Publikacije B-1049, 10. Đurđević, Z. (2008). Lisabonski ugovor: prekretnica u razvoju kaznenog prava u Evropi. Zagreb: Hrvatski ljetopis za kazneno pravo i praksu, Vol.15., br. 2., 1077.-1127. Borchardt, K.D. Abeceda prava Evropske unije. Zagreb: Ured za publikaciju Evropske unije. Misita, N. (2009). Evropska unija institucije. Sarajevo: Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu. Gasmi, G. (2010). Pravo i osnovi prava Evropske unije. Beograd: Univerzitet Singidunum. Euroinfocentar. Datum pristupa: <www.euinfocentar.ba/page.php?q=61> 18.10.2015. u 12:23h. Preuzeto sa: Direkcija za Evropske integracije, Povelja o osnovnim pravima Evropske unije. Datum pristupa: 18.10.2015. u 14:45h. Preuzeto sa: <www.dei.gov.ba/dokumenti/?id=4795> Abeceda prava Evropske unije. Datum pristupa: 20.10.2015. u 09:55h. <www.hina.hr/EUdoc/articles-Abeceda_prava_Europske_unije_hr-1323622253.pdf> Preuzeto sa: European Court of Human Rights. Datum pristupa: 22.10.2015. u 09:35h. Preuzeto sa: <www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/CCC3C900-67F1-4ED1-8FDB D9FF05F63E8E/0/HRV_FRA_CASE_LAW_HANDBOOK.pdf> EnterEurope - Vodič kroz informacije o Europskoj uniji. Datum pristupa: 24.10.2015. u 13:27h. Preuzeto sa: <www.entereurope.hr/page.aspx?PageID=24> xxi Vidjeti više u: Borchardt, K.D. Abeceda prava Evropske unije. Zagreb: Ured za publikaciju Evropske unije, 28 �Encyclopedia of Human Rights – Volume 1. (2009). Editor in chief David P. Forsy, Oxford: Oxford Universty press. European Parlament, Charter of Fundamental Rights. Datum pristupa: 24.10.2015. u 15:08h. Preuzeto sa: <www.europarl.europa.eu/charter/default_en.htm>. EU Charter of Fndametal <www.eucharter.org/ > Rights. Datum pristupa: 25.10.2012. u 10:11h. Preuzeto sa: Protocol on the application of the Charter of fundamental rights of the European Union to Poland and to the United Kingdom, 17.12.2007. Official Journal of the European Union. Datum pristupa: 05.03.2015., 11.12h. Preuzeto sa: <http://eurlex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:c:2007:306:0156:0157:en:pdf > The Eu Charter: are we in or out. Rosalina English, UK Human Rights Blog. Preuzeto sa: <http://ukhumanrightsblog.com> Datum pristupa: 04.05.2015. u 13.32h. �Authors: (1) Djelza Alija-Selmanović, LL.M., (2) Benjamina Londrc, LL.M. Institution: Faculty of Law, University of Travnik E-mail: djelza.alija@pfk.edu.ba; benjamina.londrc@pfk.edu.ba THE PROTECTION OF HUMAN RIGHTS THROUGH THE PRISM OF THE CHARTER OF FUNDAMENTAL RIGHTS OF THE EUROPEAN UNION Abstract In modern times, there is a number of conventions and declarations which proclaim the broad corpus of human rights and freedoms which are mostly created and got universal significance only after the Second World War. Corpus of proclaimed and guaranteed human rights is now very broad, and includes the personal, civil, political, economic, social, cultural rights, and in recent times and the right to the protection from technological development, the rights of foreigners and refugees. An especially important role in protecting human rights has the EU Charter of Fundamental Rights which was adopted on 07 December 2000 in Nice by the representatives of the European Council, Commission and Parliament, and which proclaims political, civil, economic and social rights. The preamble of the Charter stresses the right to dignity; the Charter proclaims this right as a fundamental value on which the entire Union (EU) rests and points out that the Union is aware of its spiritual and moral heritage. According to the Charter, the European Union is founded on the indivisible, universal values of freedom, equality and solidarity, guarantees the equality of all citizens before the law and prohibits any form of discrimination based on sex, race, color, ethnic or social origin, genetic features, language, religion or belief, political or any other opinion, membership of national minority, property, birth, disability, age or sexual orientation. The purpose of this paper is to present the permanent values of the Charter in the light of human rights and fundamental freedoms as one of the main conditions for EU accession. Keywords: Human rights, European Union, Charter of Fundamental Rights of the European Union, protection. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3177 Title A name given to the resource ZAŠTITA LJUDSKIH PRAVA KROZ PRIZMU POVELJE EVROPSKE UNIJE O TEMELJNIM PRAVIMA Author Author SELMANOVIĆ, Alija Djelza LONDRC, Benjamina Abstract A summary of the resource. U savremenom dobu postoji veliki broj konvencija i deklaracija koje proklamuju širok korpus ljudskih sloboda i prava koje su većinom nastale i dobile univerzalni značaj tek nakon Drugog svjetskog rata. Korpus proklamovanih i garantiranih ljudskih prava je danas vrlo širok, te obuhvata od ličnih, građanskih, političkih, ekonomskih, socijalnih, kulturnih prava te u novije vrijeme i praSva na zaštitu od tehnološkog razvitka, prava stranaca i izbjeglica. Posebno važnu ulogu u zaštiti ljudskih prava ima Povelja Evropske unije o temeljnim pravima koja je usvojena 07. decembra 2000. godine u Nici od strane predstavnika Evropskog vijeća, Komisije i Parlamenta i koja proklamira politička, građanska, ekonomska i socijalna prava. Već u preambuli Povelje se naglašava pravo na dostojanstvo, Povelja proklamuje ovo pravo kao temeljnu vrijednost na kojem cijela Unija (EU) počiva, te ističe da je Unija svjesna svojeg duhovnog i moralnog naslijeđa. Prema Povelji Evropska Unija se temelji na nedjeljivim, univerzalnim vrijednostima slobode, jednakosti i solidarnosti, garantuje se jednakost svih građana pred zakonom i zabranjuje se svaki vid diskriminacije na osnovu spola, rase, boje kože, etničkog ili socijalnog porijekla, genetskih osobina, jezika, vjere ili uvjerenja, političkoga ili bilo kakvoga drugog mišljenja, pripadnosti nacionalnoj manjini, imovine, rođenja, invalidnosti, dobi ili spolnog usmjerenja. Cilj rada je predstaviti trajne vrijednosti Povelje u svjetlu zaštite ljudskih prava i temeljnih sloboda kao jednog od osnovnih uvjeta za pristup Evropskoj Uniji. Ključne riječi: Ljudska prava, Evropska unija, Povelja o temeljnim pravima Evropske unije, zaštita. Publisher An entity responsible for making the resource available Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-16 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-50-9 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3b5a5ebdea318bf74656ee75969fb28f.docx 5cb1288995cf82a692d86e2d2cc5eeb1 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7eeebdc56c46998a8c8274744e07ecbe.pdf 7c6f50770833c3400d24f8f1b25711a0 PDF Text Text Autori: (1) Prof. dr. Miodrag N. Simović; (2) Prof. dr. Dragan Jovašević; (3) Doc. dr. Vladimir M. Simović Institucije: (1) sudija Ustavnog suda Bosne i Hercegovine i redovni profesor Pravnog fakulteta u Banjoj Luci, dopisni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, inostrani član Ruske akademije prirodnih nauka i član Evropske akademije nauka i umjetnosti; (2) Redovni profesor Pravnog fakulteta Univerziteta u Nišu; (3) Tužilac Tužilaštva BiH i docent Fakulteta za bezbjednost i zaštitu Nezavisnog univerziteta u Banjoj Luci USLOVNI OTPUST U PRAVU REPUBLIKE SRBIJE I EVROPSKI STANDARDI Sažetak Na bazi preuzetih međunarodnih standarda koji su sadrţani u brojnim dokumentima međunarodnih organizacija regionalnog karaktera (Savjet Evrope, Evropska unija) i Republika Srbija je donošenjem novog krivičnog zakonodavstva 2005. godine i drugim dopunskim zakonodavstvom odredila pojam, uslove za primjenu, način izvršenja i druga pitanja boravka osuđenog učinioca krivičnog djela na slobodi i nadzor nad njegovim ponašanjem, ţivotom i radom. Iako je kazna zatvora (lišenje slobode) osnovna i najznačajnija vrsta krivične sankcije i u Republici Srbiji, ona se u većoj ili manjoj mjeri ne mora izvršavati u institucionalnim (penitensijarnim) uslovima, već je to moguće i na slobodi. U radu se analiziraju evropski standardi za primjenu nadzora nad osuđenim licima na slobodi i njihova implementacija u krivičnom zakonodavstvu Srbije, i to sa teorijskog i praktičnog aspekta. Ključne riječi: evropski standardi, zakon, kazna zatvora, uslovni otpust, nadzor, sloboda. �1. Uvod U sistemu mjera društvene reakcije na kriminalitet preovladavaju po svom značaju kazne, a među njima kazna zatvora. To je lišenje slobode kretanja učinioca krivičnog djela za u sudskoj odluci određeno vrijeme. Ona je propisana za najveći broj krivičnih djela samostalno ili alternativno, odnosno kumulativno sa novčanom kaznom. Izriče se na određeno vrijeme u trajanju od 30 dana do 20 godina ili u trajanju od 30 do 40 godina (dugotrajni zatvor). Ali, izrečena mera kazne zatvora ne mora u svakom konkretnom slučaju da se efektivno i izvrši u potpunosti. To znači da se osuđeno lice moţe pustiti sa izdrţavanja kazne zatvora i prije nego što ju je u potpunosti izdrţao - ako su za to ispunjeni zakonom propisani uslovi. Tada dolazi do primjene uslovnog otpusta. To je izvršenje kazne lišenja slobode na slobodi. Uslovni otpusti se sastoji u otpuštanju osuđenog lica sa izdrţavanja kazne zatvora prije nego što ju je u potpunosti izdrţao, pod uslovom da do isteka vremena za koje je izrečena kazna ne učini novo krivično djelo (član 46 Krivičnog zakonika - KZii). Ako takvo lice ne izvrši krivično djelo za vrijeme dok mu kazna teče, neće doći do opozivanja uslovnog otpusta. Uslovni otpust je sličan uslovnoj osudi jer se oba instituta sastoje u oslobađanju učinioca krivičnog djela od izdrţavanja kazne, s tim što je kod uslovne osude to oslobođenje u potpunosti, a kod uslovnog otpusta se radi o djelimičnom oslobođenju od kazne.iii U funkcionalnom smislu uslovni otpust je sastavni dio izrečene kazne zatvora, jer utiče na njenu sadrţinu budući da se institucionalni tretman u zavodskoj ustanovi zamjenjuje tretmanom na slobodi. To je poseban oblik izdrţavanja „kazne lišenja slobode na slobodi“.iv 2. Evropski standardi o uslovnom otpustu Među brojnim evropskim dokumentima koji čine korpus evropskog krivičnog prava, po svom značaju se nameće Evropska konvencija o nadzoru nad uslovno osuđenim ili uslovno oslobođenim licimav (ETS 051) koja je donijeta još 30. novembra 1964. godine, a stupila na snagu 22. avgusta 1975. godine. Ovu konvenciju je potpisala i bivša SFRJ, 1991. godine.vi Cilj njenog donošenja je bio da se uspostave minimalni uslovi među drţavama ugovornicama – članiocama Savjeta Evrope u pruţanju pomoći koja je nuţna za resocijalizaciju osuđenih učinilaca krivičnih djela, putem odgovarajućeg nadzora, kroz primjenu određenih mjera koje treba da podstaknu promjenu njihovog ponašanja i resocijalizaciju, a, sa druge strane, da kontrolom njihovog ponašanja omoguće izvršenje izrečene kazne i bez njenog efektivnog izvršenja. U odredbama čl. 4-9 pomenute konvencija razrađuje se odredbe o načinu, postupku i uslovima izvršenja uslovnog otpusta u slučaju da je kazna zatvora izrečena u jednoj drţavi, a da se izvršava u drugoj drţavi. Nadzor nad primjenom uslovnog otpusta je uređen glavom dva, u odredbama čl. 10-15 Konvencije koje treba da omoguće efikasnu primjenu ovog instituta u procesu izvršenja izrečenih kazni putem sudskih presuda. Izvršenje sudskih odluka (čl. 16-21) je predmet razmatranja u glavi trećoj Konvencije, dok glava četvrta (čl. 22-25) uređuje ustupanje prava na izvršenje izrečene kazne zatvora, odnosno uslovnog otpusta nad osuđenim licem u korist zamoljene drţave. Odredbe ove konvencije su u potpunosti implementirane u zakonodavstvo Republike Srbije, posebno, poslije noveliranja KZ i donošenja posebnog Zakona o izvršenju vanzavodskih sankcija i mjera.vii Vidi Jovašević, 2010, 216-219. „Sluţbeni glasnik Republike Srbije“ br. 85/05, 88/05, 107/05, 72/09, 111/09, 121/12, 104/13 i 108/14. iii Vidi Radulović, D. (2005).Uslovni otpust. Zbornik radova „Kazneno zakonodavstvo – progresivna ili regresivna rješenja, Beograd, 515528. iv Vidi Stojanović, Z. (1984). Uslovni otpust: problemi i perspektive. Zagreb: Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu, (1-2), 185-197. v Vidi Pavišić, 526-530. vi „Sluţbeni list SFRJ - Međunarodni ugovori“ broj 4/91. vii „Sluţbeni glasik Republike Srbije“ broj 55/14. i ii �3.Uslovni otpust u Republici Srbiji 3.1. Pojam i uslovi za primjenu uslovnog orpusta Uslovni otpustviii predstavlja kriminalnopolitičku i penološku mjeruix kojom se vrši dopunska individualizacija kazne i ostvaruje resocijalizacija osuđenog, uz njegovo lično i aktivno učešće kada se s obzirom na postignute rezultate specijalno-preventivnog sadrţaja moţe skratiti prethodno odmjereno trajanje oduzimanja slobode. On se moţe dati svakom licu koje izdrţavax: a) kaznu zatvora (u svim oblicima, uključujući i kaznu kućnog zatvora), b) mjeru bezbednosti obaveznog psihijatrijskog liječenja i čuvanja u zdravstvenoj ustanovi, c) vaspitnu mjeru upućivanja u vaspitnu ustanovu, d) vaspitnu mjeru upućivanja u vaspitno-popravni dom i e) kaznu maloljetničkog zatvora.xi Uslovni otpust se obavezno daje: a) ako je osuđeni izdrţao dvije trećine izrečene kazne zatvora, pri čemu se ovaj rok računa od dana kada je započeto izvršenje kazne i b) ako se osuđeni u toku izdrţavanja kazne tako popravio da se sa osnovom moţe očekivati da će se na slobodi dobro vladati, a naročito da do isteka vremena za koje je izrečena kazna neće učiniti novo krivično djelo.xii Na taj način, uslovni otpust je u skladu sa principom individualizacije kazne, jer je svodi upravo na onu mjeru koja je stvarno potrebna u konkretnom slučaju za ostvarenje ciljeva kaţnjavanja. Pri ocjeni da li će se osuđeni uslovno otpustiti, sud uzima u obzir njegovo vladanje za vrijeme izdrţavanja kazne, izvršavanje radnih obaveza s obzirom na njegovu radnu sposobnost i druge okolnosti koje pokazuju da je postignuta svrha kaţnjavanja. KZ je poslije novele iz decembra 2012. godine isključio davanje uslovnog otpusta osuđenom licu: a) koji je tokom izdrţavanja kazne dva puta disciplinski kaţnjavan i b) kome su oduzete dodijeljene pogodnosti. Zakon o posebnim mjerama za sprečavanje vršenja krivičnih djela protiv polne slobode prema maloljetnim licimaxiii iz aprila 2013. godine (član 5 stav 2) je isključio davanje uslovnog otpusta učiniocu sljedećih krivičnih djela: 1) silovanje, 2) obljuba nad nemoćnim licem, 3) obljuba sa djetetom, 4) obljuba zloupotrebom poloţaja, 5) nedozvoljene polne radnje, 6) podvođenje i omogućavanje vršenja polnog odnosa, 7) posredovanje u vršenju prostitucije, 8) prikazivanje, pribavljanje i posjedovanje pornografskog materijala i iskorišćavanje maloljetnog lica za pornografiju, 9) navođenje maloljetnog lica na prisustvovanje polnim radnjama i 10) iskorišćavanje računarske mreţe ili komunikacije drugim tehničkim sredstvima za izvršenje krivičnih djela protiv polne slobode prema maloljetnom licu. Ukoliko ispunjava zakonom propisane uslove, sud moţe uslovno otpustiti i osuđenog: a) koji izdrţava kaznu zatvora od 30 do 40 godina, b) koji je osuđen za: krivična djela protiv čovječnosti i drugih dobara zaštićenih međunarodnim pravom, krivična djela protiv polne slobode, krivično djelo nasilja u porodici, krivično djelo neovlašćene proizvodnje i stavljanja u promet opojnih droga, krivična djela protiv ustavnog uređenja i bezbjednosti Republike Srbije, krivično djelo primanja mita i krivično delo davanja mita, c) koji je osuđen od strane nadleţnih sudova, odnosno njihovih posebnih odjeljenja, u postupcima koji su vođeni u skladu sa odredbama Zakona o organizaciji i nadleţnosti drţavnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih teških krivičnih djelaxiv i d) koji je više od tri puta pravnosnaţno osuđen na bezuslovnu kaznu zatvora, a nije izvršeno brisanje ili ne postoje uslovi za brisanje neke od osuda.xv Vidi Simović, Jovašević, Simović, 189-193. U teoriji se mogu naći shvatanja prema kojima je uslovni otpust osnov za gašenje kazne ili zakonska smetnja za dalje izvršenje kazne [Kurtović, A. (1995). Ustrojstvo i pravna priroda uslovnog otpusta. Rijeka: Zbornik Pravnog fakulteta u Rijeci, (2), 314]. Novoselec smatra da uslovni otpust nije osnov za gašenje kazne, jer postoji mogućnost njenog izvršenja u slučaju opoziva uslovnog otpusta, pa je čak teško i tvrditi da je uslovni otpust smetnja za dalje izvršenje kazne pošto su neki oblici izvršenja kazne (kao mjere pomoći i nadzora) mogući i za vrijeme trajanja uslovnog otpusta [Novoselec, 356]. x Vidi Petrović, Jovašević, 2005, 296-298. xi Vidi Milošević, N. (1983). Uslovni otpust prema maloljetnicima. Beograd: Pravni ţivot, (1), 28-37. xii Vidi Horvatić, 181 i 182. xiii Ovaj zakon je u javnosti Republike Srbije poznat pod kolokvijalnim nazivom Marijin zakon. U njemu su propisane stroţije mjere kontrole nad osuđenim učiniocima krivičnih djela protiv polne slobode prema KZ. Ime je dobio po osmogodišnjoj djevojčici iz Starih Ledinaca kraj Novog Sada koja je 26. juna 2010. godine ubijena od strane učinioca koji je prije toga bio osuđivan za seksualne delikte prema djeci i maloljetnicima xiv „Sluţbeni glasnik Republike Srbije“ br. 42/02, 27/03, 39/03, 67/03, 29/04, 45/05, 61/05 i 72/09. Više Jovašević, 2012, 15-21. xv Vidi Čejović, 488-491. viii ix �3.2. Davanje i opozivanje uslovnog otpusta Za razliku od ranijeg rješenja, kada je o uslovnom otpustu odlučivala posebna Komisija za uslovni otpust koju je obrazovalo Ministarstvo pravde, prema čl. 563-568 Zakonika o krivičnom postupku (ZKP)xvi o uslovnom otpustu sada odlučuje sud koji je donio odluku u prvom stepenu.xvii Postupak za davanje uslovnog otpusta pokreće molbom osuđenixviii ili njegov branilac. Ako molbu ne odbacixix, sud u postupku obavezno traţi izvještaj od zavoda u kome osuđeni izdrţava kaznu zatvora o njegovom vladanju i o drugim okolnostima koje ukazuju da je postignuta svrha kaţnjavanja, kao i izvještaj povjerenika Uprave za izvršenje krivičnih sankcija (član 564 ZKP). Pri tome je sud duţan i da sasluša nadleţnog javnog tuţioca. U odluci o uslovnom otpustu sud moţe da odredi duţnost osuđenom licu da ispuni (u određenom roku) obaveze koje su predviđene krivičnopravnim propisima. Ako uslovni otpust ne bude opozvan, smatra se da je osuđeni izdrţao izrečenu kaznu u potpunosti. Zakon o izvršenju krivičnih sankcijaxx u članu 184 predviđa mogućnost prijevremenog otpuštanja osuđenog lica iz zavodske ustanove. To je posebna vrsta uslovnog otpusta koji daje administrativni organ. U ovom slučaju direktor Uprave za izvršenje krivičnih sankcija, na prijedlog upravnika zavoda u kome se nalazi osuđeno lice, a na osnovu prethodno pribavljenog mišljenja stručnog tima, moţe da ga pusti sa izdrţavanja kazne zatvora najduţe šest mjeseci do isteka kazne ako su ispunjena dva uslova: a) ako je osuđeni izdrţao devet desetina izrečene kazne i b) da se osuđeni dobro vladao, pa su postignuti rezultati u programu postupanja.xxi Ako uslovno otpušteni ne opravda ukazano povjerenje, dolazi do opozivanja uslovnog otpusta i njegovog ponovnog vraćanja u zavodsku ustanovu. Postoje dvije vrste opozivanja uslovnog otpusta (član 47 KZ).xxii To su: a) obavezno opozivanje i b) fakultativno opozivanje. Do obaveznog opozivanja uslovnog otpusta dolazi ako su ispunjeni sljedeći uslovi: a) kada uslovno otpušteni za vrijeme dok se nalazi na uslovnom otpustu izvrši krivično djelo ili kada mu se sudi za krivično djelo koje je ranije učinio, ali se za njega nije znalo u vrijeme davanja uslovnog otpusta i b) da je za novoizvršeno ili novootkriveno krivično djelo izrečena kazna zatvora preko jedne godine.xxiii Do fakultativnog opozivanja uslovnog otpusta dolazi u slučaju: a) kada uslovno otpušteni za vrijeme trajanja uslovnog otpusta učini jedno ili više krivičnih djela ili mu se sudi za krivična djela koja je ranije učinio, a za koja je izrečena kazna zatvora do jedne godine i b) kada uslovno otpušteni ne ispuni neku od obaveza koje su predviđene krivičnopravnim odredbama, a koje mu je sud odredio. Pri ocjeni da li će opozvati uslovni otpust, sud naročito uzima u obzir sljedeće okolnosti: a) srodnost učinjenih krivičnih djela, b) pobude iz kojih su djela učinjena i c) druge okolnosti koje ukazuju na opravdanost opozivanja uslovnog otpusta. Kada sud opozove uslovni otpust, izriče kaznu primjenom pravila o odmjeravanju kazne za djela u sticaju, uzimajući ranije izrečenu kaznu kao utvrđenu. Dio kazne koji je osuđeni izdrţao po ranijoj osudi, uračunava se u novu kaznu, a vrijeme koje je proveo na uslovnom otpustu se ne uračunava. Ako uslovno otpušteni bude osuđen na kaznu zatvora do šest mjeseci, a sud ne opozove uslovni otpust, upućuje se u zavodsku ustanovu na izdrţavanje ove kazne, pri čemu se produţava uslovni otpust za vrijeme koje je osuđeni proveo na izdrţavanju kazne zatvora. KZ je postavio ograničenje prema kome se uslovni otpust moţe opozvati najkasnije u roku od dvije godine od dana kada je njegov rok istekao.xxiv „Sluţbeni glasnik Republike Srbije“ br. 72/11, 101/11, 121/12, 32/13, 45/13 i 55/14. U drugim drţavama uslovni otpust mogu da daju i administrativni organi (odbor ili komisija za uslovni otpust). Vidi Mrvić Petrović, 141 i 142. xviii Postupak za puštanje na uslovni otpust pokreće se samo na molbu osuđenog lica (rješenje Okruţnog suda u Kraljevu, Kţ. 117/05). xix Sud će molbu odbaciti ako je podnijeta od neovlašćenog lica ili prije ispunjenja zakonom propisanog minimuma od dvije trećine izdrţane kazne. xx „Sluţbeni glasnik Republike Srbije“ broj 55/14. xxi Vidi Babić, Marković, 387-390. xxii Vidi Turković et al., 87-95. xxiii Vidi Jovašević, Ikanović, 260-263. xxiv Vidi Jovašević, 2003, 19-22. xvi xvii �3.3.Izvršenje uslovnog otpusta Zakon o izvršenju vanzavodskih sankcija i mjera predviđa mjere nadzora nad izvršenjem uslovnog otpusta, bez obzira na to da li je on dat punoljetnom ili maloljetnom licu i o kojoj se krivičnoj sankciji institucionalnog (zavodskog) karaktera radi. Nadzor nad uslovno otpuštenim licem iz zavodske ustanove (član 44) obavlja Povjerenička sluţba ako je u odluci o uslovnom otpustu sud odredio da je osuđeni duţan da ispuni jednu od sljedećih obaveza: 1) javljanje organu nadleţnom za izvršenje zaštitnog nadzora, 2) osposobljavanje učinioca za određeno zanimanje, 3) prihvatanje zaposlenja koje odgovara sposobnostima učinioca, 4) uzdrţavanje od posjećivanja određenih mjesta, lokala ili priredbi, ako to moţe biti prilika ili podsticaj za ponovno vršenje krivičnih djela, 5) blagovremeno obavještavanje o promjeni mjesta boravka, adrese ili radnog mjesta, 6) uzdrţavanje od upotrebe opojnih droga ili alkoholnih pića, 7) posjećivanje određenih profesionalnih i drugih savjetovališta ili ustanova i postupanje po njihovim uputstvima i 8) ispunjenje drugih obaveza koje su predviđene krivičnopravnim odredbama. Sud koji je donio odluku o davanju uslovnog otpusta, kojom određuje ispunjenje jedne ili više navedenih obaveza, duţan je da izvršnu odluku bez odlaganja dostavi Povjereničkoj sluţbi. Nadzor nad uslovno otpuštenim licem sprovodi povjerenik, koji utvrđuje i prati program izvršenja uslovnog otpusta (član 45). Zakon po prvi put predviđa mogućnost primjene elektronskog nadzora, kao oblik nadzora nad primjenom određenih mjera nad licem koje se nalazi na uslovnom otpustu (član 46). U slučaju da je sud donio odluku o uslovnom otpustu kojom je odredio da je osuđeni duţan da ispuni obaveze predviđene krivičnopravnim odredbama uz primjenu elektronskog nadzora, elektronski nadzor ne moţe trajati duţe od jedne godine, niti duţe od trajanja uslovnog otpusta. Na primjenu elektronskog nadzora shodno se primenjuju odredbe zakona kojima se uređuje izvršenje kazne zatvora, bez napuštanja prostorija u kojima osuđeni stanuje (kućnog zatvora), sa elektronskim nadzorom.xxv Zakon je precizno odredio prava i duţnosti povjerenika i osuđenog lica koje se nalazi na uslovnom otpustuxxvi (član 47). Prema ovom zakonskom rješenju, osuđeni je duţan da se odmah po puštanju na uslovni otpust javi nadleţnoj Povjereničkoj kancelariji. Povjerenik je duţan da odmah po prijemu odluke o uslovnom otpustu uspostavi kontakt sa sluţbom tretmana u zavodu, da preduzme potrebne radnje za njeno izvršenje i da po potrebi uspostavi saradnju sa porodicom osuđenog, policijom, ustanovama zdravstvene i socijalne zaštite, poslodavcem i drugim ustanovama, organizacijama i udruţenjima. Povjerenik je takođe duţan da u roku od osam dana od dana prijema odluke o davanju uslovnog otpusta osuđenom licu - donese program, uzimajući u obzir utvrđeni program pripreme za otpust iz zavoda u kome je osuđeni izdrţavao kaznu zatvora. Povjerenik upoznaje osuđenog sa utvrđenim programom, kao i sa posljedicama neizvršenja postavljenih obaveza. Ovaj program povjerenik dostavlja sudu koji je donio odluku o uslovnom otpustu i odgovarajućem organu, ustanovi, organizaciji. U cilju uspješnog sprovođenja programa izvršenja obaveza, osuđeni mora da se javlja povjereniku u vrijeme, na način i na mjestu koje povjerenik odredi (član 48). Osuđeni je duţan da za vrijeme trajanja uslovnog otpusta ispunjava obaveze redovnog ili vanrednog školovanja ili druge utvrđene oblike stručnog osposobljavanja ili sticanja vještina (član 49). Takođe, osuđeni u saradnji sa povjerenikom i Nacionalnom sluţbom za zapošljavanje aktivno učestvuje u pronalaţenju odgovarajućeg zaposlenja, prema ponuđenim poslovima na trţištu rada (član 50). Osuđeni je, u smislu člana 51 ovog zakona, duţan da se pridrţava zabrane posjećivanja određenih mjesta koja mogu biti prilika ili podsticaj za ponovno vršenje krivičnih djela. On je takođe duţan da u roku od tri dana obavijesti povjerenika o promjeni mjesta boravka, adrese ili o promjeni radnog mjesta. Ako to ne učini, smatraće se da nije ispunio obavezu iz odluke o uslovnom otpustu (član 52).xxvii Osuđeni je duţan da se uzdrţava od upotrebe opojnih droga, alkohola i drugih psihoaktivnih supstanci (član 53). Ako povjerenik osnovano sumnja da se osuđeni ne pridrţava ove obaveze, a na osnovu Vidi Petrović, Jovašević, 2006, 222-229. Vidi Vidović, V. (1987). Uslovni otpust osuđenog sa izdržavanja zatvorske kazne. Banja Luka: Godišnjak Pravnog fakulteta u Banjoj Luci, (11), 59-71. xxvii Vidi Ilić, Z. (2012). Uslovni otpust kao instrument kaznene politike. Zbornik radova „Kaznena politika (raskol između zakona i njegove primjene“, Istočno Sarajevo, 445-460. xxv xxvi �neposrednog uvida ili informacija dobijenih od porodice ili drugih lica bliskih osuđenom, ovlašćen je da obavi odgovarajuće testiranje na prisustvo psihoaktivnih supstanci. Ako se na osnovu rezultata testa utvrdi da se osuđeni ne pridrţava ove obaveze ili ako i odbije testiranje, smatra se da nije ispunio obavezu iz odluke o uslovnom otpustu. Osuđeni je duţan da se uključi u tretman u odgovarajućem savjetovalištu ili ustanovi u skladu sa programom izvršenja obaveza (član 54). Povjerenik je duţan da nakon isteka uslovnog otpustaxxviii obavijesti nadleţni sud o ispunjenosti svih postavljenih obaveza od strane uslovno otpuštenog lica (član 55). Ako krivicom osuđenog izvršenje obaveza ne otpočne u roku od 15 dana od dana izrade programa ili osuđeni ne ispunjava obaveze koje su mu određene, odnosno ispunjava ih delimično, povjerenik je duţan da odmah o tome obavijesti nadleţni sud. U ovom slučaju nadleţni sud u roku od osam dana donosi odluku o opozivu uslovnog otpusta ili pak obavještava povjerenika i osuđenog o nastavku izvršenja uslovnog otpusta. 4. Primjena uslovnog otpusta u sudskoj praksi Na obim, prirodu i značaj uslovnog otpusta kao oblika (faze) u izvršenju izrečene kazne zatvora (redovne, dugotrajne ili kazne kućnog zatvora) ukazuju i brojni primjeri iz domaće sudske prakse. Tako: - - - - - Ima mjesta uslovnom otpuštanju osuđenog sa izdrţavanja kazne zatvora samo ako je postignuta svrha kaţnjavanja. Da li je u konkretnom slučaju ostvarena svrha kaţnjavanja, utvrđuje se svim dokazima. U situaciji kada osuđeni prema izvještaju KPZ ima negativan stav prema učinjenom krivičnom djelu, ne moţe se zaključiti da bi puštanjem bila ostvarena svrha kaţnjavanja i da na slobodi neće učiniti novo krivično djelo.xxix Osnovni uslov za primjenu instituta uslovnog otpusta je vladanje osuđenog za vrijeme izdrţavanja kazne, kao i procjena o njegovom budućem ponašanju. Neosnovani su navodi u ţalbi javnog tuţioca koja je izjavljena protiv rješenja prvostepenog suda kojim je usvojena molba za uslovni otpust osuđenog - da nije bilo mjesta za prihvatanje ove molbe, jer se radi o izvršenju teškog krivičnog djela koje je za posljedicu imalo smrt jednog lica, te da je poslije saobraćajne nezgode osuđeni pobjegao sa lica mesta. Iz izvještaja KPZ, u kome osuđeni izdrţava kaznu zatvora, proizilazi dobro ponašanje osuđenog, ispoljene radne navike, da je proces resocijalizacije okončan i da ustanova predlaţe usvajanje molbe osuđenog.xxx U situaciji kada osuđeni izdrţava kaznu zatvora zbog krivičnog djela razbojništva, kada je disciplinski kaţnjavan i iz izvještaja KPZ proizlazi da je svrha kaţnjavanja ostvarena, ne moţe se prihvatiti stav prvostepenog suda iznijet u rješenju kojim je molba za uslovni otpust usvojena i zbog kratkog vremenskog perioda ostatka kazne zatvora koju treba da izdrţi. Zato je uvaţena ţalba javnog tuţioca i preinačeno rješenje prvostepenog suda - tako da se molba osuđenog za uslovni otpust odbija kao neosnovana.xxxi Nema mjesta usvajanju molbe za uslovni otpust osuđenog u situaciji kada je ostalo da izdrţi kaznu zatvora u trajanju od četiri mjeseca, a iz izvještaja ustanove u kojoj se nalazi proizilazi da su samo prisutne promjene u stavu i ponašanju osuđenog, da je proces resocijalizacije još u toku i da nisu ispunjeni ciljevi generalne i specijalne prevencije. Prema zakonu, za usvajanje molbe za uslovni otpust, pored neophodnog proteka vremena, potrebno je imati u vidu i sadrţinu izvještaja ustanove u kojoj osuđeni izdrţava kaznu zatvora.xxxii Osnovano se u ţalbi javnog tuţioca ističe da iz navedenog izvještaja proizilazi da je osuđeni zbog teţeg disciplinskog prestupa disciplinski kaţnjen i upućen u samicu u trajanju od deset dana, kao i da je proces resocijalizacije u toku, da se odvija bez poteškoća i da je u ovoj fazi ocijenjen pozitivnim, ali da nije okončan. Vrhovni sud nalazi da u konkretnom slučaju svrha kaţnjavanja ne Vidi Radulović, D. (2007). Uslovni otpust kao alternativa kazni zatvora u uporednom pravu i praksi. Banja Luka: Pravna riječ, (12), 523536. xxix Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 492/06 od 28. marta 2006. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 5/06, 20. xxx Rješenje Okruţnog suda u Subotici, Kţ. 459/07 od 3. decembra 2007. godine, Beograd: “Sudska praksa, 2-3/08, 17. xxxi Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1617/07 od 16. oktobra 2007. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1/08, 18. xxxii Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1890/07 od 5. novembra 2007. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1/08, 18. xxviii �- - - - - bi bila postignuta puštanjem osuđenog na uslovni otpust, te da se ne moţe osnovano očekivati da će se osuđeni na slobodi dobro vladati i da neće učiniti novo krivično djelo.xxxiii Kod odlučivanja o molbi za uslovni otpust osuđenog prvenstveno je značajno njegovo ponašanje za vrijeme izdrţavanja kazne zatvora. Osnovano se u ţalbi ističe da prvostepeni sud nije cijenio izvještaj okruţnog zatvora o vladanju osuđenog za vrijeme izdrţavanja kazne zatvora, pa nije jasno zbog čega je njegova molba za puštanje na uslovni otpust odbijena. Prvenstveno se ukazuje prvostepenom sudu da se u postupku, a po molbi za uslovni otpust, ne odlučuje o kazni koja je izrečena osuđenom licu, već da li je dijelom izdrţane kazne postignuta svrha kaţnjavanja, a s obzirom na vladanje osuđenog. Iz izvještaja okruţnog zatvora proizilazi drukčiji zaključak od onog koji je iznio prvostepeni sud. Zaista, sud nije isključivo vezan mišljenjem iz izvještaja ustanove gdje se nalazi osuđeno lice na izdrţavanju kazne zatvora, ali je duţan da navede razloge zbog čega je odbijena njegova molba za uslovni otpust i pored pozitivnog mišljenja ustanove u pogledu vladanja osuđenog. U konkretnom slučaju ne samo da nisu navedeni razlozi, već se ne daje ni ocjena izvještaja okruţnog zatvora, niti se konstatuje da su ispunjeni zakonom propisani uslovi.xxxiv Rješenjem prvostepenog suda usvojena je molba osuđenog za uslovni otpust sa izdrţavanja kazne zatvora, ali je rješenjem drugostepenog suda ono preinačeno tako da se molba osuđenog odbija kao neosnovana. Opisano ponašanje osuđenog u obrazloţenju izvještaja KPZ ukazuje upravo na suprotan zaključak da osuđeni, iako je svoje ponašanje uskladio sa pomenutim zahtjevom i pravilnikom, još uvijek nema definisan program postupanja, jer se nalazi u fazi dijagnostifikovanja i definisanja tretmana, odnosno u fazi procjene i definisanja njegove ličnosti tj. da je na početku ostvarivanja procesa resocijalizacije. Osuđeni se po nalaţenju ovog suda u toku izdrţavanja kazne nije tako popravio da se moţe osnovano očekivati da će se na slobodi dobro vladati, a naročito da do isteka vremena na koje je izrečena kazna neće vršiti krivično djelo. Dio kazne koji je do sada izdrţao ukazuju da proces resocijalizacije još uvek nije završen, a svrha kaţnjavanja u odnosu na osuđenog u pogledu individualne prevencije još uvijek nije ostvarena.xxxv Osnovano se ţalbom javnog tuţioca ukazuje da nisu ispunjeni uslovi za puštanje osuđenog na uslovni otpust. U konkretnom slučaju, prema razlozima pobijanog rješenja, prvostepeni sud je na osnovu izvještaja o vladanju osuđenog u toku izdrţavanja kazne zatvora, zaključio, imajući u vidu kratko vrijeme do isteka kazne (45 dana), kao i korektno ponašanje tokom izdrţavanja - da je svrha kaţnjavanja postignuta, pa je usvojena molba osuđenog za puštanje na uslovni otpust. Međutim, po ocjeni Vrhovnog suda, takva odluka je preuranjena posebno zbog toga što se radi o teškom krivičnom djelu i da je prvostepeni sud prilikom odmjeravanja kazne ublaţio zakonom propisanu kaznu skoro do granice zakonskog minimuma. Kod ovakvog stanja stvari, Vrhovni sud nalazi da svrha kaţnjavanja još nije postignuta, a iz izvještaja okruţnog zatvora proizilazi da u toku tretmana nisu postignuti pozitivni efekti zbog specifične strukture ličnosti osuđenog i nedovoljne motivacije iz čega proizilazi da proces resocijalizacije još nije okončan.xxxvi Pravilno je prvostepeni sud odbio molbu za puštanje na uslovni otpust osuđenog, jer je ocijenio izvještaj o vladanju osuđenog u toku izdrţavanja kazne zatvora u kome je navedeno da je osuđeni ispoljio promjenljivo ponašanje, da je dva puta mijenjao vaspitne grupe zbog neprilagođenosti, da je pet puta disciplinski kaţnjavan, kao i duţinu neizdrţanog dijela kazne zatvora u ukupnom trajanju od devet godina. Pored toga, i navodi iz ţalbe da je osuđenom za vrijeme izdrţavanja kazne majka preminula, da mu je otac nezaposlen i srčani bolesnik i da se za vrijeme izdrţavanja kazne oţenio, odnosno da ţivi u vanbračnoj zajednici - bez uticaja su na pravilnost pobijanog rješenja, jer proces resocijalizacije još nije završen, odnosno nije postignuta svrha kaţnjavanja.xxxvii Nije dozvoljen uslovni otpust osuđenog sa izdrţavanja kazne zatvora koja se izdrţava po rješenju suda kojim je neplaćena novčana kazna zamijenjena kaznom zatvora. Kazna zatvora, koja se izdrţava kao zamjena za neplaćenu novčanu kaznu, ne moţe se poistovetiti sa kaznom zatvora, jer Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 2266/07 od 19. decembra 2007. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 2-3/08, 16-17 Rješenje Okruţnog suda u Subotici, Kţ. 213/08 od 6. maja 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 5-6, 20. xxxv Rješenje Okruţnog suda u Subotici, Kţ. 389/2008 od 30. jula 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 5-6/2009, 14. xxxvi Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 573/08 od 18. marta 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 7-8/08, 19. xxxviiRješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 621/08 od 25. marta 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 7-8/08,18. xxxiii xxxiv �- - - - - je ova kazna autonomna i specifična po svojoj prirodi i predstavlja samo način izvršenja novčane kazne.xxxviii Rješenjem je odbijena molba osuđenog za puštanje na uslovni otpust, jer proces resocijalizacije još uvek nije okončan, pa nije ostvarena svrha specijalne prevencije. Vrhovni sud nalazi da podaci sadrţani u izvještaju KPZ o tome da je osuđeni ispoljio prilagođeno ponašanje, da radne zadatke izvršava savjesno i odgovorno, disciplinski nije kaţnjavan, priznaje izvršenje krivičnog djela, da je proces resocijalizacije u toku i da se odvija po planu i programu zavoda bez problema - očigledno ukazuje da proces resocijalizacije osuđenog još uvijek nije završen, budući da se osuđeni nije tako popravio da se sa osnovom moţe očekivati da će se on na slobodi dobro vladati, a posebno da neće vršiti krivična djela. U toj situaciji nije postignuta svrha kaţnjavanja sa stanovišta specijalne prevencije, pa nisu ispunjeni uslovi za puštanje na uslovni otpust osuđenog.xxxix Nema mjesta prihvatanju molbe za uslovni otpust osuđenog ako proces resocijalizacije nije okončan u potpunosti. Iako je osuđeni izdrţao više od polovine izrečene kazne zatvora, iz izvještaja ustanove u kojoj izdrţava kaznu proizilazi da u proteklom periodu izdrţavanja kazne nije svoje ponašanje u potpunosti uskladio sa zahtjevima zavodskog tretmana, da verbalno izraţava kajanje i prihvata odgovornost, ali nije u dovoljnoj mjeri svjestan teţine i društvene opasnosti učinjenog krivičnog djela, da se sa njim obavlja tretmanski rad po planu i bez značajnijih problema, uz saradnju sa osuđenim, ali se dostignuti stepen resocijalizacije ne moţe ocijeniti dovoljnim. Stoga se i puštanjem osuđenog sa daljeg izdrţavanja kazne zatvora ne bi ostvarila svrha kaţnjavanja, kako u pogledu specijalne, tako i u pogledu generalne prevencije, pa se njegova ţalba odbija kao neosnovana.xl Zaključak prvostepenog suda da ima mjesta usvajanju molbe osuđenog za puštanje na uslovni otpust je za sada neprihvatljiv jer ne sadrţi ni dovoljne, ni pravilne razloge u pogledu postojanja svih odlučnih činjenica od značaja za puštanje na uslovni otpust sa izdrţavanja kazne zatvora, a i dati razlozi su u suprotnosti sa stanjem u spisima predmeta. U izvještaju KPZ je navedeno da je ponašanje osuđenog na izdrţavanju kazne zatvora primjerno, da poštuje sluţbena lica, ne dolazi u konflikt sa ostalim osuđenim licima, radne zadatke izvršava odgovorno i savjesno, koristi pogodnosti bez zloupotrebe, te proces resocijalizacije karakteriše pozitivnim promenama u stavovima i ponašanju osuđenog. Takva formulacija u izvještaju KPZ ne pruţa dovoljno podataka za pouzdan zaključak da je proces resocijalizacije kod osuđenog okončan, pošto se govori samo o pozitivnim promjenama. Potrebno je da prvostepeni sud navedenu činjenicu provjeri tako što će od odgovarajuće uprave KPZ zatraţiti izjašnjenje iz koga bi bilo jasno i nesporno utvrđeno da je kod osuđenog ostvarena svrha resocijalizacije i postignuta svrha kaţnjavanja, i to kako specijalna, tako i generalna prevencija.xli Pravilno je prvostepeni sud odbio molbu za puštanje na uslovni otpust, jer proces resocijalizacije osuđenog nije okončan. Iz izvještaja KPZ proizilazi da je osuđeni radno angaţovan, da u njegovom ponašanju nije bilo problema, da nije disciplinski kaţnjavan, uz izraţeno kajanje i griţu savjesti, kao i da se program postupanja odvija bez problema, uz aktivno učešće osuđenog u prihvatanju tretmana i izraţenih pozitivnih manifestacija u njegovom ponašanju. To znači da da proces resocijalizacije nije okončan. Pri tome je prvostepeni sud pravilno cijenio i teţinu učinjenog krivičnog djela, način njegovog izvršenja, visinu izrečene kazne, kao i ostatak neizdrţanog dijela kazne.xlii Prema podacima iz spisa predmeta, osuđeni je izdrţao više od polovine izrečene kazne zatvora, pa je time ispunjen objektivni uslov, a što se tiče subjektivnog uslova - iz izvještaja KPZ proizilazi da je osuđeni uskladio svoje ponašanje i postupa prema pravilniku o kućnom redu, disciplinski nije kaţnjavan, koristi posebne pogodnosti, pa je proces resocijalizacije završen i svrha kaţnjavanja postignuta. Pri takvom stanju stvari, ima mjesta preinačenju prvostepenog rješenja tako da se usvaja molba za uslovni otpust. U vezi s tim, treba napomenuti da uslovni otpust nije oproštaj preostalog dijela izrečene kazne zatvora, već predviđa mogućnost nastavka izdrţavanja kazne u Rješenje Okruţnog suda u Nišu, Kţ. 1110/08. Niš: “Bilten sudske prakse Okruţnog suda u Nišu”, Niš, 28/08, 45. Rješenje Vrhovnog suda Srbije Kţ. 2143/08 od 2. septembra 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 10/08, 14. xl Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 3137/08 od 9. februara 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 4/09, 16. xli Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 3167/08 od 25. decembra 2008. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 5-6/09, 10 i 11. xlii Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 3315/2008 od 24. februara 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 7-8/09, 17. xxxviii xxxix �- - - - - - slučaju ako osuđeni do isteka vremena za koji je kazna izrečena učini novo krivično djelo, kada se uslovni otpust opoziva (ili se moţe opozvati).xliii Pravilno je prvostepeni sud imao u vidu činjenicu da osuđeni u toku izdrţavanja kazne zatvora nije bio radno angaţovan, jer nije radno sposoban, da nije motivisan za bilo koji oblik aktivnosti, da mu je psihičko stanje labilno, da njegov odnos sa majkom sa kojom jedino odrţava kontakt nije skladan, pa da penalni tretman još uvijek nije okončan i da se odvija oteţano. Pri takvom stanju stvari, pravilno je prvostepeni sud odbio molbu za uslovni otpust, bez obzira na to što osuđeni nije disciplinski kaţnjavan, ali ne učestvuje u aktiviranju njegovog tretmana, nije je motivisan za bilo koji oblik aktivnosti, da se oporavak odvija oteţano, te da on nije ostvario svrhu.xliv Kako se osuđeni moţe uslovno otpustiti sa izdrţavanja kazne zatvora samo ukoliko je postignuta svrha kaţnjavanja, a što se iz navedenog izvještaja ne moţe utvrditi - razlozi dati u obrazloţenju osporenog rješenja o ovoj odlučnoj činjenici su nejasni i u znatnoj mjeri protivrječni zaključku prvostepenog suda da je prema osuđenom postignuta svrha kaţnjavanja.xlv Da bi se usvojila molba osuđenog za uslovni otpust, nedovoljno je za donošenje rješenja kojim se molba usvaja ocjena samo izvještaja KPZ o vladanju osuđenog i o ispunjavanju njegovih radnih obaveza, bez konačnog zaključivanja da li je proces resocijalizacije ostvaren.xlvi Ima mjesta usvajanju molbe za uslovni otpust osuđenog iako u izvještaju KPZ nije direktno navedeno da je kod njega ostvarena svrha kaţnjavanja, ako iz izvještaja o njegovom vladanju proizilaze sve pozitivne okolnosti koje ukazuju da će se on na slobodi dobro vladati. Iz spisa predmeta proizilazi da je osuđeni izdrţao više od polovine zatvorske kazne, iz izvještaja KPZ vidi se da je u slučaju osuđenog postignuta svrha kaţnjavanja, s obzirom na njegovo primjerno ponašanje, a sve to imajući u vidu teţinu izvršenog krivičnog djela i stepen krivice.xlvii Ne moţe se prihvatiti molba za uslovni otpust osuđenog kada proces resocijalizacije ima pozitivne efekte u penalnoj sredini, a recidiv se ne očekuje. Iz izvještaja proizilazi da se proces resocijalizacije samo uspješno odvija, ali da on nije okončan, pa samim tim nije ni postignuta svrha kaţnjavanja, a imajući u vidu ostatak kazne zatvora koju osuđena treba da izdrţi u trajanju od sedam mjeseci.xlviii Iako je osuđena izdrţala više od polovine izrečene kazne, iz izvještaja KPZ proizilazi da ona krivično djelo ne priznaje i da su prognoze njenog budućeg ponašanja neizvjesne. Zato je pravilan stav prvostepenog suda da njenu molbu za uslovni otpust treba odbiti kao neosnovanu s obzirom na to da u odnosu na osuđenu nisu postignuti ciljevi specijalne i generalne prevencije, a samim tim nije ostvarena ni svrha kaţnjavanja, što je neophodna pretpostavka za puštanje na uslovni otpust.xlix Prema zakonu, osuđeni se moţe uslovno otpustiti ako se u toku dotadašnjeg izdrţavanja kazne tako popravio da se moţe sa osnovom očekivati da će se na slobodi dobro vladati, odnosno da do isteka vremena na koje je izrečena kazna neće učiniti novo krivično djelo. To znači da je preduslov za pozitivno rješenje ocjena suda da je proces resocijalizacije kod osuđenog završen - kao pokazatelj postignute svrhe kaţnjavanja na planu specijalne prevencije. Iz izvještaja o vladanju osuđenog proizilazi da se realizacija vaspitno-korektivnog tretmana u cilju reintegracije u socijalnu sredinu - odvija u pozitivnom smjeru, iz čega se moţe zaključiti da je ovaj proces okončan.l 5. Postpenalna pomoć Resocijalizacijali učinioca krivičnog djela ne završava se u zavodskoj ustanovi, sa izdrţavanjem izrečene kazne zatvora, već se nastavlja i poslije izdrţane kazne - kada osuđeni izađe na slobodu. Tada se prema njemu primjenjuju mjere postpenalne pomoći, odnosno mjere koje mu pomaţu da se brţe, lakše i bezbolnije uključi u normalan društveni ţivot. Po izlasku iz zavodske ustanove na slobodu, osuđeni nailazi Rješenje Okruţnog suda u Subotici, Kţ. 349/09 od 15. juna 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 11-12/09, 16. Rješenje Okruţnog suda u Subotici, Kţ. 370/09 od 11. juna 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 11-12/09, 17. xlv Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 578/09 od 24. marta 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, broj 9-10/09, 13. xlvi Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 929/09 od 28. aprila 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1-2/10, 14. xlvii Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1414/09 od 23. juna 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1-2/10, 13. xlviii Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1430/09 od 16. juna 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1-2/10, 15. xlix Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1866/2009 od 14. jula 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 1-2/10, 14. l Rješenje Vrhovnog suda Srbije, Kţ. 1958/09 od 27. jula 2009. godine, Beograd: “Sudska praksa”, 3-4/10, 17. li Vidi Selinšek, 271 i 272. xliii xliv �na brojne teškoće materijalne, socijalne, psihološke, stambene i zdravstvene prirode koje sam nije u mogućnosti da savlada, a pred iskušenjima, obeshrabren i razočaran - moţe da poklekne i da se vrati na put vršenja krivičnih djela. Da bi se spriječilo ponovno vraćanje takvog osuđenog na put kriminala, njemu se pruţaju mjere pomoći koje se sastoje u moralnoj potpori da istraje u savladavanju teškoća i dobrom vladanju, te da izbjegne sva iskušenja i izazove. S druge strane, njemu se pruţa pomoć: pronalaţenjem zaposlenja ili smještaja, rješenjem stambenog problema, obezbjeđenjem ishrane i liječenja, sređivanjem porodičnih prilika, pruţanjem materijalne pomoći, omogućavanjem započinjanja ili nastavljanja školovanja ili stručnog osposobljavanja i sl.lii Prema članu 48 Zakona o izvršenju krivičnih sankcija, zavodska ustanova u kojoj se nalazi osuđeno lice je duţna prije otpuštanja takvog lica da utvrdi program pruţanja pomoći nakon njegovog otpuštanja iz zavoda. U ostvarivanju ove pomoći zavod sarađuje sa Povjereničkom sluţbom Uprave za izvršenje krivičnih sankcija, organom starateljstva (centrom za socijalni rad) prema mjestu prebivališta, odnosno boravišta osuđenog, organom policije i drugom odgovarajućom organizacijom ili udruţenjem (čl. 56 i 57 Zakona o izvršenju vanzavodskih sankcija i mjera). U Republici Srbiji postpenalnu pomoć pruţaju centri za socijalni rad kojima se osuđeno lice moţe i samo obratiti za pomoć. Moguće je da se organizuju u većim gradovima i posebna prihvatilišta za smještaj osuđenih lica po izlasku na slobodu, odnosno da se takva lica upošljavaju u određenim preduzećima, ustanovama i organizacijama gdje je njihov rad potreban. Ovim preduzećima se moţe omogućiti i posjeta zavodskim ustanovama - radi upoznavanja sa osuđenim licima i njihovim potrebama, kao i mogućnostima za uposlenje.liii Zakon o izvršenju vanzavodskih sankcija i mjera predviđa poseban postupak za pruţanje pomoći licu poslije izvršenja izrečene kazne zatvora, kao krivične sankcije institucionalnog karaktera. Prema članu 56 ovog zakona, ako sluţba za tretman Uprave za izvršenje krivičnih sankcija procijeni da postoji potreba za pruţanjem pomoći osuđenom licu nakon izlaska sa izvršenja izrečene kazne zatvora ili ako sam osuđeni zatraţi takvu pomoć - povjerenik najkasnije u roku od mjesec dana prije otpusta osuđenog lica započinje izradu programa pomoći. Prilikom izrade tog programa on sarađuje sa sluţbom za tretman i osuđenim u zavodskoj ustanovi u kojoj se nalazi osuđeno lice. Program pomoći (član 57) je skup mjera i postupaka koje lice poslije izvršene kazne zatvora dobrovoljno prihvata, a koji se primjenjuje u cilju njegovog uključivanja u ţivot na slobodi. Program pomoći se sastoji od više predviđenih mjera kao što su: 1) pruţanje pomoći prilikom pronalaţenja smještaja i ishrane, 2) pruţanje pomoći u ostvarivanju prava na zdravstvenu i socijalnu zaštitu, 3) davanje savjeta u cilju usklađivanja porodičnih odnosa, 4) pruţanje podrške i pomoći prilikom pronalaţenja zaposlenja, odnosno dovršavanja školovanja ili stručnog osposobljavanja, 5) uspostavljanje saradnje sa nadleţnim centrom za socijalni rad u cilju davanja novčane podrške za podmirivanje najnuţnijih potreba, 6) pruţanje podrške i pomoći u uzdrţavanju od upotrebe opojnih droga i alkohola i 7) pruţanje drugih oblika pomoći i podrške. Primjena ovog programa se obustavlja ako lice prema kome se on sprovodi ne sarađuje sa povjerenikom. 6. Zaključak Noveliranjem KZ 2009. i 2012. godine, a posebno donošenjem Zakona o izvršenju vanzavodskih sankcija i mjera 2014. godine, Republika Srbija je u potpunosti implementirala evropske standarde u oblasti izvršenja uslovnog otpusta kao specifične faze u procesu izvršenja izrečene krivične sankcije institucionalnog (zavodskog) karaktera koji su inaugurisani odredbama Evropske konvencije o o nadzoru nad uslovno osuđenim ili uslovno oslobođenim licima iz 1964. godine. Na ovaj način je u potpunosti ostvaren cilj primjene krivičnih sankcija – uticanje na osuđenog učinioca krivičnog djela da više ne ponovi krivično djelo, odnosno uticanje na njegovo kasnije ponašanje i resocijalizacija njegove ličnosti. S druge strane, na ovaj način je pojačan sistem zaštite ljudskih prava i sloboda osuđenih lica koji svojim ponašanjem, zalaganjem i radom za vrijeme izvršenja izrečenih krivičnih sankcija zavodskog karaktera, u Vidi Čejović, 491 i 492. U nekim stranim zemljama postoje posebni drţavni organi za pruţanje postpenalne pomoći, a u ove poslove se uključuju: dobrotvorne i humanitarne organizacije, udruţenja građana i pojedine vjerske organizacije. lii liii �prvom redu kazne zatvora, zasluţe da na slobodi dočekaju efektivno okončanje izrečene kazne ili druge sankcije ove vrste. Sve to treba da učvrsti pravni poredak i povjerenje građana u pravnu drţavu i vladavinu prava. 7. Literatura Babić, M., Marković, I. (2008). Krivično pravo, Opšti dio. Banja Luka: Pravni fakultet. Čejović, B. (2002). Krivično pravo, Opšti dio. Beograd: „Sluţbeni list“. Grozdanić, V., Škorić, M., Martinović, I. (2013). Kazneno pravo, Opšti dio. Rijeka: Pravni fakultet. Horvatić, Ţ. (2003). Kazneno pravo, Opšti dio. Zagreb: Pravni fakultet. Jovašević, D. (2003). Komentar Krivičnog zakona Republike Srbije sa sudskom praksom. Beograd. Jovašević, D. (2010). Krivično pravo, Opšti dio. Beograd: Nomos. Jovašević, D. (2012). Organizovani kriminalitet – krivičnopravni aspekti. Niš: Sven. Jovašević, D. (2013). Praktikum za krivično pravo, Opšti dio. Niš, Pravni fakultet, 2013. Jovašević, D., Ikanović, V. (2012). Krivično pravo Republike Srpske, Opšti dio. Banja Luka: Univerzitet Apeiron. Mrvić Petrović, N. (2005). Krivično pravo. Beograd: „Sluţbeni glasnik“. Novoselec P. (2004). Opšti dio krivičnog prava. Zagreb: Pravni fakultet. Pavišić, B. (2006). Kazneno pravo Vijeća Evrope. Zagreb: Golden marketing. Petrović B., Jovašević, D. (2005). Krivično (kazneno) pravo Bosne i Hercegovine, Opšti dio. Sarajevo: Pravni fakultet. Petrović B., Jovašević, D. (2006). Izvršno krivično (kazneno) pravo, Sarajevo: Pravni fakultet. Selinšek, Lj. (2007). Kazensko pravo, Splošni del in osnove posebnega djela, Ljubljana: Zaloţba GV. Simović, M., Jovašević, D. i Simović, M. (2014). Izvršno krivično pravo, Istočno Sarajevo: Pravni fakultet, 2014. �Authors: Miodrag N. Simović, PhD; Dragan Jovašević, PhD; Vladimir M. Simović, PhD Institutions: (1) Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina, Academy of Arts and Sciences of Bosnia and Herzegovina, Russian Academy of Natural Sciences, foreign member and European Academy of Arts and Sciences, member; (2) Faculty of Law, University of Niš, full professor; (3) Prosecutor of Prosecutorial Office of Federation of Bosnia and Herzegovina, Faculty for Security and Protection of Independent University of Banja Luka, assistant professor PAROLE IN THE LEGISLATION OF THE REPUBLIC OF SERBIA AND EUROPEAN STANDARDS Abstract On the basis of overtaken international standards contained in many documents of international organizations of regional character (Council of Europe, European Union) the Republic of Serbia, by passing the new criminal legislation in 2005 as well as other additional legislation, has also prescribed a term, conditions for its application, way of its execution and other issues referring to the stay of convicted perpetrator of criminal offence at liberty and supervision of his behavior, life and work. Even though the imprisonment sentence (deprivation of liberty) is well founded and the most important kind of criminal sanction in the Republic of Serbia it, more or less, may be executed at liberty and not only in institutions (penitentiaries). The paper analyses European standards for application of supervision over accused persons at liberty and their implementation in the criminal legislation of Serbia both from theoretical and practical aspect. Keywords: European standards, law, sentence of imprisonment, parole, supervision, liberty. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3165 Title A name given to the resource USLOVNI OTPUST U PRAVU REPUBLIKE SRBIJE I EVROPSKI STANDARDI Author Author SIMOVIĆ, Miodrag N. JOVAŠEVIĆ, Dragan SIMOVIĆ, Vladimir M. Abstract A summary of the resource. Na bazi preuzetih međunarodnih standarda koji su sadržani u brojnim dokumentima međunarodnih organizacija regionalnog karaktera (Savjet Evrope, Evropska unija) i Republika Srbija je donošenjem novog krivičnog zakonodavstva 2005. godine i drugim dopunskim zakonodavstvom odredila pojam, uslove za primjenu, način izvršenja i druga pitanja boravka osuđenog učinioca krivičnog djela na slobodi i nadzor nad njegovim ponašanjem, životom i radom. Iako je kazna zatvora (lišenje slobode) osnovna i najznačajnija vrsta krivične sankcije i u Republici Srbiji, ona se u većoj ili manjoj mjeri ne mora izvršavati u institucionalnim (penitensijarnim) uslovima, već je to moguće i na slobodi. U radu se analiziraju evropski standardi za primjenu nadzora nad osuđenim licima na slobodi i njihova implementacija u krivičnom zakonodavstvu Srbije, i to sa teorijskog i praktičnog aspekta. Ključne riječi: evropski standardi, zakon, kazna zatvora, uslovni otpust, nadzor, sloboda. Publisher An entity responsible for making the resource available Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-16 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-50-9 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/68a8c70ea92bbe55712bf62d0c540c0a.docx 78005ec679765e78333f1759462cf783 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/149d655b2cb5cda704003375789d4fb7.pdf e82a6742035be794abe0d098491390db PDF Text Text Autor: Prof. dr. Amela Čolić, vanredni professor Institucija: Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću E-mail: amela.colic@pravnifakultet.ba UČEŠĆE DRŽAVNOG PARLAMENTA U PROCESU USKLAĐIVANJA ZAKONODAVSTVA SA ACQUIS-em Sažetak Najsloženija i najzahtjevnija faza procesa pridruživanja države Evropskoj uniji je faza usklađivanja zakonodavstva sa odredbama acquis-a. Pozicija Bosne i Hercegovine u procesu evropskih integracija sa aspekta usklađivanja zakonodavstva zahtijeva zajedničko i koherentno djelovanje svih organa vlasti uz posebnu ulogu parlamenata kao izraza suvereniteta naroda. Stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, uloga i značaj parlamenata kao najviših zakonodavnih tijela postaje prominentnija u obavljanju političkog nadzora nad radom izvršnih organa vlasti i u aktivnom stvaranju novih pravnih propisa. Predpristupna faza evropskih integracija treba biti iskorištena i za jačanje uloge i kapaciteta zakonodavne vlasti i osposobljavanje za donošenje odluka i zastupanje nacionalnih interesa u institucijama EU. Institut parlamentarne demokratije i demokratski angažman parlamenta mora doći do izražaja u procesu usklađivanja zakonodavstva sa acquis-em, kroz rad odbora za poslove evropske integracije, kroz zajedničke parlamentarne odbore sa EU parlamentom u okviru SSP-a. Biti će predstavljene aktivnosti parlamenta u predpristupnoj fazi sa jasnom podjelom poslova, mehanizmi saradnje stručnih službi Vijeća ministara BiH i Parlamentarne skupštine BiH u smislu razmjene informacija i konsultacija, zadaci u oblasti informisanja i angažovanja civilnog društva. Objektivnu sliku o trenutnoj situaciji na takav način stiču radna tijela i poslanici parlamenta s jedne strane, te angažirana javnost s druge strane. Nakon ove faze dolaze na red zadaci i pitanja u vezi sa međunarodnim i međuparlamentarnim aktivnostima. Biti će izložene smjernice za parlamente Bosne i Hercegovine u aktuelnoj fazi procesa evropskih integracija. Procesi se nastavljaju i nakon dobijanja statusa kandidata za članstvo Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniji u skladu sa uslovima i pristupanjem regulisanim Ugovorom iz Lisabona, član 49. Sporazuma o Evropskoj uniji. Ključne riječi: usklađivanje zakonodavstva, politički nadzor, novi pravni propisi, parlamentarni odbori, mehanizmi saradnje, međuparlamentarne aktivnosti, smjernice. �1. Uvod U procesu približavanja Bosne i Hercegovine ka Evropskoj uniji ista se nalazi u fazi sticanja uslova za status kandidata na putu ka punopravnom članstvu u EUi. Iako je strateški prioritet Bosne i Hercegovine pristupanje Evropskoj uniji, iako postoji politički konsenzus da je članstvo BiH u EU najveći mogući prioritetii, brojne su otežavajuće okolnosti na strani BiH, koje nam daju osnova za konstataciju da BIH ne može sama, bez institucionalne pomoći Evropske unije niti nastaviti, niti ubrzati proces približavanja ka EU. Ono što je važno za razumjeti jeste da postoji intenzivnija podrška i pritisak od strane EU za provođenje reformi u pretpristupnom periodu, ali je neophodno nastaviti sa provođenjem reformi i nakon ulaska u EU u uslovima smanjenog vanjskog pritiska Unije, o čemu bi BiH morala već sada voditi računa. Jedna od neophodnih mjera koja nedostaje jeste osiguranje koordinacije procesa evropskih integracija na relaciji Zajednička komisija za evropske integracije Parlamentarne skupštine BiH, Ministarstva pravde BiH, Direkcije za evropske integracije BiH i Ureda za zakonodavstvo u ovom procesu. Među ključnim akterima budućih procesa prepoznajemo Institucije EU, Specijalnog predstavnika EU za BiH, Parlamentarnu skupštinu BiH, druge državne institucije i političke stranke. Kao što je poznato, glavni vanjsko-politički cilj oko kojeg su se složili politički predstavnici u BiH su integracioni procesi prema Evropskoj uniji. Vjerovalo se da će Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju kao ugovorni odnos između Bosne i Hercegovine i Evropske unije ojačati kapacitet djelovanja BiH kao organizovane, funkcionalne države. Predmetni Sporazum je ratificiran još u 2011. godini, ali je stupio na snagu tek 01. juna 2015. godine. Konkretno, Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju između Evropskih zajednica i njihovih država članica, s jedne strane i BiH, s druge strane potpisan je 16. juna 2008. godine, u Luksemburgu. Potpisivanju Sporazuma prethodilo je njegovo parafiranje 4. decembra 2007. godine u Sarajevu, te pregovori o Sporazumu koji su vođeni od novembra 2005. do decembra 2006. godine. Predviđeno je da SSP stupi na snagu nakon potvrđivanja odnosno ratifikovanja u Pralamentarnoj skupštini BiH, Evropskom parlamentu i u državama članicama EU. Bosna i Hercegovina završila je ratifikaciju SSP-a u novembru 2008. godine nakon što su saglasnost dala oba doma Parlamentarne skupštine BiH (Predstavnički dom 22. oktobra 2008. godine i Dom naroda 27. oktobra 2008. godine) i nakon što je Predsjedništvo BiH 6. novembra 2008. godine donijelo Odluku o ratifkaciji SSP-a. U skladu sa predviđenim procedurama u EU, Evropski parlament podržao je sklapanje SSP-a na plenarnom zasjedanju u Strasbourg-u, održanom od 20. do 23. oktobra 2008. godine, te pozvao države članice da ga ratificiraju. Od 27 država članica EU, SSP je prva ratificirala Estonija 11. septembra 2008. godine, a posljednja je ratifikaciju završila Francuska 10. februara 2011. godine. Za završetak postupka ratifikacije SSP-a preostala je odluka Vijeća EU i njegova objava u Službenom glasniku EU. Do završetka postupka potvrđivanja ili ratifikovanja SSP-a na snazi je bio Privremeni sporazum (Interim Agreement) na osnovu kojeg su se od 01. jula 2008. godine primjenjivale odredbe SSP-a koje se odnose na trgovinu s EU i određene aspekte unutrašnjeg tržišta EU. Sporazum sa pravnog aspekta predstavlja treću generaciju Sporazuma o pridruživanju EU koji su ponuđeni isključivo državama obuhvaćenim Postupkom stabilizacije i pridruživanja i koji ovim državama omogućava uspostavljanje bliskog i trajnog odnosa sa EU, te izgledno članstvo u EU. Konačno, Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju stupio je na snagu 01. juna 2015. godine čime su značajno povećane obaveze institucija vlasti u BiH, jer je obim reformi proširen sa trgovinskih pitanja na propise Evropske unije u cjelini. Prethodno je u vezi sa aktom podnošenja zahtjeva za sticanje statusa kandidata za članstvo u EU. Neispunjavanje ključnih političkih kriterija drži Bosnu i Hercegovinu već četrnaestu godinu u statusu potencijalnog kandidata za članstvo u EUiii. Složenost pravnog sistema u Bosni i Hercegovini dolazi još više do izražaja zbog slabog kapaciteta funkcionisanja institucija koje bi trebale koordinirati oko pitanja u vezi sa usklađivanjem zakonodavstva i primjeni zakonskih rješenja. Prilično slaba koordinacija između Proces približavanja odvija se u dvije faze: prva, do sticanja statusa kandidata, s usklađivanjem legislative BiH s minimalnim setom propisa iz acquis-a i druga, status kandidata i prijem, s definiranim rokovima za potpuno preuzimanje acquis-a u legislativu BiH. ii Zaključci Predstavničkog doma i Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH, broj: 01-02-661/03 od 23.04.2003. iii Izvještaj o napretku Bosne i Hercegovine u 2014., Strategija proširenja i glavni izazovi 2014-2015., COM (2014) 700, Brisel 2014. SWD (2014) 305 final i �različitih nadležnih institucija uzrokuje izostanak razmjene podataka i analize, strateškog planiranja u izvršenju zadataka na različitim nivoima. U tom smislu, analizom slabosti političkog i pravnog ambijenta (slaba vladavina prava, neujednačavanje prava) dolazi se do analize ekonomskog ambijenta i poslovnog okruženja u kojem još uvijek imamo povećanje javnog sektora u odnosu na privatni sektor. 2. Ključni izazovi pred parlamentima u predpristupnoj fazi Strategija integrisanja BiH u Evropsku unijuiv ne odražava sve potrebe i ciljeve koji se postavljaju pred BiH u procesu evropskih integracija iako bi kao dokument trebalo da pokriva period do samog pristupanja u Uniju. U skladu sa članom 70. Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, Bosna i Hercegovina treba, u dogovoru sa Evropskom komisijom pripremiti program sprovođenja SSP-a kako bi se pratilo usklađivanje zakonodavstva sa zakonodavstvom Unije i njegovo provođenje. Usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa odredbama acquis-a je najsloženija i najzahtjevnija faza procesa pridruživanja jedne države Evropskoj uniji. Pozicija Bosne i Hercegovine sa aspekta usklađivanja zakonodavstva u okviru procesa evropskih integracija zahtijeva zajedničko, koherentno institucionalno djelovanje svih organa vlasti uz posebno naglašenu ulogu parlamenata. U okviru procesa stabilizacije i pridruživanja Bosna i Hercegovina je preuzela obavezu usklađivanja zakonodavstva, što podrazumijeva mnogo veću ulogu i značaj parlamenata kao najviših zakonodavnih tijela i to u vidu: političkog nadzora nad radom izvršne vlasti, političke kontrole procesa pridruživanja i ulogu aktivnih stvaraoca novih pravnih propisav. Konkretno, Bosna i Hercegovina odredila se naspram pristupanja u Evropsku uniju na način da je taj vanjskopolitički cilj postavila za prioritet čime je dodijelila parlamentima važnu ulogu u praćenju integracionog procesa. Izuzetno je važno dobro iskoristiti predpristupnu fazu evropskih integracija za jačanje uloge i kapaciteta zakonodavne vlasti i osposobljavanje iste za donošenje odluka i kasnije zastupanje nacionalnih interesa u okviru institucija Evropske unije. Izvršna vlast sa Vijećem ministara BiH na čelu, ključni je akter u predpristupnom periodu, međutim, uloga prije svega Parlamentarne skupštine BiH u okviru koje se realizira institut parlamentarne demokratije nikako se ne može umanjiti u ovom procesu. Pomenuti demokratski angažman parlamenta odvija se unutar procesa usklađivanja zakonodavstva, radom posebnih parlamentarnih odbora za poslove evropskih integracija, zatim zajedničkih parlamentarnih odbora sa Evropskim parlamentom u okviru Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju i u kasnijoj fazi kroz parlamentarni nadzor nad procesom pregovora za članstvo ukoliko i kada do istog dođevi. 3. Planiranje usklađivanja zakonodavstva Na nivou Parlamentarne skupštine BiH usvojeni su novi poslovnici o radu u cilju povećanja efikasnosti i poboljšanja zakonodavnih postupaka. Putem istih uveden je mehanizam za brzo usvajanje zakona vezanih za evropske integracije. Generalno, aktivnosti parlamenata u predpristupnoj fazi trebale bi da se fokusiraju oko sljedećih pitanja i to: - usklađivanje novousvojenih zakona i preuzimanje acquis-a u skladu sa odgovarajućim planskim dokumentima usklađivanja zakonodavstva - jasna podjela poslova i zadataka između parlamentarnih tijela i javnost rada - izrada i usvajanje planova usklađivanja zakonodavstva, a zatim i praćenje uz nadzor integracionih procesa Vijeće ministara BiH na sjednici održanoj dana 27.04.2006. godine usvojilo je Strategiju integrisanja BiH u Evropsku uniju. Direktno mislimo na Parlamentarnu skupštinu BiH, ali i indirektno na Parlament Federacije BiH, na Narodnu skupštinu RS-a, kao i na Skupštinu Brčko Distrikta BiH. vi Podsjećamo na glavne faze procesa stabilizacije i pridruživanja: Studija izvodljivosti, Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa Privremenim sporazumom, Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju koji je stupio na snagu (trenutna faza BiH) sa očekujućim formiranjem Zajedničkog parlamentarnog odbora, Vijeća, Odbora, Pododbora (7), Upitnik Evropske komisije, Mišljenje Evropske komisije, Status kandidata kao prvi dugo očekivani cilj, otvaranje Pristupnih pregovora sa pregledom zakonodavstva u okviru 35 poglavlja, Ugovor o pristupanju i Članstvo u Evropskoj uniji kao krajnji cilj. iv v �- poslovi usklađivanja trebaju biti uključeni u redovne zakonodavne aktivnosti podrška parlamenta, konsultacije sa parlamentom i uvažavanje stavova na relaciji vlada i parlament međuparlamentarna saradnja i dobra informiranost parlamenta (poslanička pitanja, političke debate, rasprave na parlamentarnom nivou, stručni rad na nivou stalnih komisija, godišnje plenarne sesije na temu procesa evropskih integracija i prezentacija realizovanog, prisustvo vladinih predstavnika na parlamentarnim zasjedanjima koja tretiraju pitanja evropskih integracija). Zakonodavni rad Parlamentarne skupštine BiH i njenih stručnih odbora nije dovoljno efikasanvii. Zakonodavstvo je često usvajano po hitnom postupku, što je ograničavalo konsultacije i amandmane poslanika u parlamentu, te dovodilo do pokretanja prijedloga za zaštitu vitalnog nacionalnog interesa i u konačnici do neusvajanja zakona. Također, nedostatak konsenzusa i rekonstrukcije Vijeća ministara BiH negativno su uticale na saradnju između Vijeća ministara BiH i Parlamentarne skupštine BiH. Nedovoljna institucionalna saradnja između Parlamentarne skupštine, parlamenata entiteta i Skupštine Brčko Distrikta ima za rezultat nedostatak planiranih zakonodavnih aktivnosti na nivou BiH i izostanak većeg napretka na usvajanju zakonodavstva u oblasti evropskih integracija. Saradnja koja postoji na nivou službenika i odbora nije dovoljna ukoliko parlamentarni odbori i komisije za evropske integracije na državnom i entitetskom nivou ne pružaju jasnu radnu podršku i smjernice za rad. Kvalitetne savjetodavne službe mogu biti presudne za rad parlamentarnih odbora i saradnju sa vladom u procjeni nivoa usklađenosti prijedloga zakona sa acquis-em. Na nivou Vijeća ministara BiH usvajanje propisa iz oblasti evropskih integracija nije u skladu sa očekivanim usljed nepostojanja dogovora o mehanizmu koordinacije u vezi sa pitanjima evropskih integracijaviii. Izrada mehanizma koordinacije izostaje zbog insistiranja da entiteti i kantoni/županije imaju maksimalne ovlasti u komunikaciji sa Evropskom unijom što zahtjeva široko tumačenje mehanizma odlučivanja. Realno, postavlja se pitanje koliko bi ovakvo široko tumačenje opteretilo ukupan proces odlučivanja i učinilo ga nefunkcionalnim. 4. Provođenje mehanizma saradnje između stručnih službi parlamenta i vlade Nacionalni plan za usvajanje acquis-a obaveza je svih zemalja kandidata za članstvo u EU i kao takav već postoji u svim zemljama Zapadnog Balkana osim u Bosni i Hercegovini. Nacionalni plan za usvajanje acquis-a bi trebao da sadržava razvojne i strateške ciljeve, politike, reforme i mjere potrebne za ostvarenje postavljenih ciljeva na planu preuzimanja zakonodavstva Unije. S tim u vezi, Direkcija za evropske integracije bi trebala da ima jasnu ulogu u upravljanju procesima evropskih integracija i preuzimanju acquis-a na različitim nivoima vlasti. Međutim, njezina uloga je oslabljena usljed neslaganja u Vijeću ministara BiH u vezi sa mehanizmom koordinacije. Kao potvrdu navedenog imamo oslabljenu koordinacijsku ulogu Direkcije, neodržavanje radnih sjednica pododbora u okviru Privremeneog sporazuma i značajan zastoj u izradi Nacionalnog plana za usvajanje acquis-a. Bosna i Hercegovina kao potencijalni kandidat priprema programe integrisanjaix. Riječ je o planovima aktivnosti za postizanje ciljeva i o instrumentima Unije kojima se isti proces usmjerava. Nakon dobijanja statusa kandidata, program integrisanja prerasta u program za usvajanje acquis-a, stoga strukture oba dokumenta treba itekako da prate jedna drugu. Direkcija za evropske integracije uključena je u konsultacije sa nadležnim institucijama u vezi sa uspostavljanjem djelotvornih mehanizama koordinacije procesa evropskih integracija u BiH (popunjavanje i upotreba baze podataka, izvještavanje o realizaciji, podjela pravnih akata Unije u 33 poglavlja, početni prijedlog nadležnih institucija za preuzimanje svakog pojedinačnog pravnog akta Unije), čime je obavila stručno-logističke pripreme, ali i iscrpila mogućnosti samostalnog djelovanja u kontekstu izrade planskih dokumenata. Usvojena su četiri nova zakona i 21 izmjena i dopuna uključujući i one potrebne za usklađivanje sa acquis-em. Više u: Izvještaj o napretku Bosne i Hercegovine u 2014. Strategija proširenja i glavni izazovi 2014-2015. COM 2014. 700 final viii Sporna je raspodjela nadležnosti između različitih nivoa vlasti i rad u okviru pododbora unutar Privremenog sporazuma. Na nivou Vijeća ministara BiH izostaje dogovor u vezi sa pripremom strategija za privredne sektore i buduće korištenje sredstva iz predpristupnih fondova pomoći za period 2014-2020. ix Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa Privremenim sporazumom, Evropsko partnerstvo, Izvještaji o napretku, Instrumenti predpristupne pomoći i dr. vii �Međutim, koordinacija aktivnosti i razmjena informacija između Direkcije za evropske integracije i nadležnih institucija entiteta kao i Brčko Distrikta mora biti promijenjena na bolje. Kada je riječ o ocjenjivanju usklađenosti, Republika Srpska posebno razvija svoje zakonodavstvox, dok Federacija BiH i Brčko Distrikt BiH primjenjuju državno zakonodavstvo o ocjenjivanju usklađenosti BiH. Slaba je funkcionalnost i efikasnost Ureda za evropske integracije Vlade Federacije BiH u smislu sistemske koordinacije na usklađivanju zakonodavstva. Na sličnoj osnovi djeluje i Kancelarija za evropske integracije u Brčko Distriku. Postignuta iskustva drugih zemalja potvrdila su potrebu redovnog praćenja provedbe programa integrisanja i planova za usklađivanje zakonodavstva od strane parlamentaxi. Ključno je provođenje mehanizma saradnje između stručnih službi vlade i parlamenta koje će osigurati praćenje aktivnosti vlade u oblasti evropskih integracija i osigurati redovnu koordinaciju rada na nivou stalnih komisija. Kao institucija vlasti koja osigurava demokratski legitimitet i političku kontrolu parlament snosi odgovornost za aktivnosti usklađivanja zakonodavstva na način da osigurava djelotvornost pravila i prakse za usklađivanje zakonodavstva, da provodi čvrst politički nadzor nad procesom usklađivanja, da informira javnost o postignutom u procesima integracije, te da sarađuje sa vladom i koordinira tu saradnju. Načelo demokratske saradnje na relaciji parlament i vlada podrazumijeva odgovornost vlade pred parlamentom i obavezu informiranja parlamenta o integracionim elementima (usklađivanje zakonodavstva, pregovori sa evropskim institucijama, razvoj ekonomskih odnosa) čime izvršna vlast dobija parlamentarnu podršku. 5. Nadzor procesa integracija Razvoj demokratije i uspostava uloge zakonodavstva dovela je do osnaženja zakonodavne vlasti kao izraza suvereniteta i posebno do djelovanja kao kontrolne i nadzorne snage izvršne vlasti. Jačanje parlamentarizma i uloge zakonodavca u vezi je sa zahtjevima društva i to: odgovorni rad parlamentaraca, zastupanje interesa građana, nadzor vlada i raspravljanje u parlamentu o odlukama vlade. Poslovi nadzora vlade su intenzivniji i efikasniji danas nego što su to bili u prošlosti. Saradnja na relaciji parlament i vlada podrazumijeva razmjenu informacija i konsultacije, planiranje i programiranje pravila, pripremu rokova, izbjegavanje postupanja po tzv. „hitnom postupku“, jasnu podjelu poslova u okviru redovnih zakonodavnih aktivnosti čime i jedan i drugi nosilac vlasti stiču veći legitimitet. Unutar obje institucije, konkretno parlamenta glavno nadležno tijelo koordinira i pokreće pomoćna tijela (komisije, odbori) nadležna za evropske integracije. Dio horizontalnog zakonodavstva čine i sektorski odbori za zakonodavne poslove u odgovarajućim oblastima, koji analiziraju izvještaje o napretku pregovora i stanju odnosa sa Evropskom unijom. Takav nadzor nad radom izvršne vlasti u procesu donošenja odluka u vezi sa EU je zadatak parlamenta kako u fazi predpristupa, tako i nakon pristupanja što osigurava uravnoteženost odnosa između parlamenta i vlade i daje veći demokratski legitimitet procesima koji su u toku. Na nivou Parlamentarne skupštine BiH zadatke usklađivanja zakonodavstva kontinuirano treba da obavlja Zajednička komisija za evropske integracije usko surađujući sa stalnim komisijama na provođenju planiranih zadataka kako bi se osiguralo da resorna ministarstva ili sektorski odbori obavljaju poslove za koje su zaduženi. Zajednička komisija za evropske integracije je promotor ključnih aspekata evropskih integracija u Parlamentarnoj skupštini BiH, dok su stalne komisije radna tijela koja usklađuju zakonodavstvo u odgovarajućim konkretnim oblastima, surađujući sa resornim ministarstvima, sa Direkcijom za evropske integracije i drugim organima nadležnim za pitanja evropskih integracija. Zajednička komisija za evropske integracijexii raspravlja o općim pitanjima, prati izvršavanje prava i obaveza BiH po osnovu međunarodnih ugovora, koordinira rad komisija Parlamentarne skupštine BiH u vezi sa evropskim integracijama, dostavlja mišljenja i preporuke tim komisijama, analizira posljedice integracijske strategije za BiH te razmatra izvještaje o Procesu stabilizacije i pridruživanja EU. Također, Rezultati monitoringa rada Vlade i Narodne skupštine RS-a za period januar – septembar 2015. od strane Centra civilnih inicijativa ukazuju na negativnu međuuslovljenost Vlade i Narodne skupštine RS-a obostrano. www.cci.ba/monitoring xi Primjer za navedeno možemo naći najbliže u Republici Sloveniji gdje su odnosi na relaciji Vlada i Parlament neposredno prije prijema u EU bili uređeni Zakonom o odnosima između Parlamenta i Vlade u vezi sa pitanjima EU, odnosno Aktom o saradnji između Parlamenta i Vlade u vezi sa poslovima EU neposredno nakon dobijanja statusa punopravne članice Evropske unije, kao potvrda da poslove koordinacije treba nastaviti graditi i u okviru članstva u EU. xii Zajednička komisija za evropske integracije održala je svoju prvu, konstituirajuću sjednicu 08.04.2015. Dalje su se sjednice održavale u pravilu jednom mjesečno prema sljedećoj dinamici: 12.05.2015, 08.06.2015, 10.07.2015, 28.07.2015, 26.08.2015, 29.09.2015 i 27.10.2015. x �važna i obimna nadležnost Zajedničke komisije za evropske integracije je i praćenje realizacije strategije pridruživanja u okviru nadležnosti Parlamentarne skupštine BiH, nadzor usklađivanja zakona BiH sa acquisem, saradnja sa Direkcijom za evropske integracije BiH, institucijama EU, nadzor korištenja dodijeljenih sredstava EU, te koordinacija sa predstavnicima civilnog društva, NVO sektora, akademskom zajednicom i stručnjacima u određenim oblastima. Parlament Federacije BiH, Narodna skupština RS-a i Skupština Brčko Distrikta BiH sa svojim parlamentarnim radnim tijelima i stalnim odborima nadležnim za pitanja evropskih integracija treba da djeluju po uzoru na Zajedničku komisiju Parlamentarne skupštine BiH provodeći plan usklađivanja zakonodavstva. Zadatak je nadležnih stalnih komisija da obavljaju zakonodavne poslove u vezi sa usklađivanjem. Kontrolu usklađenosti sa acquis-em treba da osigura stalna komisija koja je i zadužena za nacrt određenog pravnog akta. Svi oni koji učestvuju u zakonodavnom postupku treba da budu upoznati sa pravnim činjenicama koje se odnose na usklađenost nacrta ili prijedloga zakona sa acquis-em ili sa činjenicama u vezi sa neusklađenošću zakona. Stručno osoblje u Vijeću ministara BiH i u Parlamentarnoj skupštini BiH zajednički bi trebali da vrše provjeru usklađenosti nacrta zakona, s obzirom na ograničene mogućnosti Parlamentarne skupštine BiH u obavljanju ovih zadataka. Na ovaj način bi se osiguralo da propisi koje usvaja Parlamentarna skupština BiH budu u skladu sa acquis-em. Nadležni sektorski odbori u situacijama preliminarne provjere usklađenosti bi se konsultirali sa Direkcijom za evropske integracije BiH, sa institucijama koja se bave pitanjima evropskih integracija na nižim nivoima vlasti i sa resornim ministarstvima. Saradnja između parlamenta i vlade na državnom nivou, a u vezi sa pitanjima usklađivanja zakonodavstva podrazumijevala bi prisustvo predstavnika gore pomenutih institucija na sastancima sektorskih odbora prilikom razmatranja zakonodavnih akata koji se odnose na usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa zakonodavstvom Evropske unije. Načelo koordinacije i saradnje mora se provoditi na relaciji stručnih službi Parlamentarne skupštine BiH i Vijeća ministara BiH. To se mora obezbijediti putem razmjene informacija, putem formalnih i neformalnih saopćenja i profesionalnih kontakata. Dosadašnja praksa rada trebala bi biti promijenjena u smislu da je potrebno održavati zajedničke redovne radne sastanke između članova Zajedničke komisije za evropske integracije i nadležnih predstavnika Direkcije za evropske integracije, podnositi kratke izvještaje na relaciji Vijeće ministara i Zajednička komisija za evropske integracije. Ova koordinacija podrazumijeva i važan segmenta saradnje Parlamentarne skupštine BiH sa parlamentima na nivou entiteta i Brčko Distrikta, u vidu razmjene stručnih mišljenja i po potrebi održavanje zajedničkih sastanaka službenika zaduženih za pitanja evropskih integracija. Naprijed izloženo izuzetno je važno zbog nadležnosti i odgovornosti različitih nivoa vlasti u BiH, zbog mehanizma koordinacije kao i zbog provođenja samog Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju. Konkretno provođenje općih i posebnih aktivnosti dovešće do ispunjenja uslova za sticanje statusa kandidata. Parlamentarci i stručne službe parlamenta uključene u otvorenu političku debatu moraju prvenstveno biti dobro informirani o procesima evropskih integracija da bi sa svoje strane informirali javnost o istim procesima. U tome pomoć i podršku trebaju dati angažirani segmenti civilnog društva (NVO sektor, socijalni partneri, akademska zajednica) putem promocija, publikacija, konferencija, biltena itd. Na takav način radna tijela i parlamentarni poslanici, kao i zainteresirana javnost stiču objektivnu sliku o aktuelnoj situaciji. 6. Savremene parlamentarne aktivnosti Međunarodne i međuparlamentarne aktivnosti dokazuju da su suverene nacionalne države upućene na nove oblike upravljanja, na udruživanje, na postklasični, participativni suverenitet. Zakoni se više ne usvajaju samo u nacionalnim parlamentima, već i na supranacionalnom, nadržavnom nivou. Procesi saradnje i integracija traže određeni stepen parlamentarnog nadzora u smislu nadnacionalne parlamentarne �dimenzijexiii. U tom smislu, proces evropskih integracija pokazuje da nacionalni parlamenti žele veće i prodornije učešće u tom procesu. Konkretnu potvrdu istog nalazimo u Lisabonskom ugovoru, u kojem su nacionalni parlamenti priznati kao dio demokratskih snaga Unije i poduzimaju se mjere za veće učešće nacionalnih parlamenata u aktivnostima Unije. Nacionalni parlamenti mogu djelovati primjenom načela supsidijarnosti i izražavanjem svog mišljenja već od faze podnošenja prijedloga akata. Važan segment parlamentarnog djelovanja su međunarodne i međuparlamentarne aktivnosti, prije svega dijalog sa Evropskim parlamentom koji je na nivou Evropske unije posljednjih decenija doživio proširenje svojih nadležnosti, između ostalih i u saradnji sa nacionalnim parlamentima kako država članica, tako i onih u fazi pregovaranja za pristup Evropskoj uniji. Evropski parlamentxiv kao najrazvijeniji međunarodni parlament primjer je novog oblika parlamentarizma sa stvarnom zakonodavnom moći, jer kao suzakonodavac donosi ili direktno odobrava zakonske akte. Kao što je poznato, europarlamentarci se biraju direktno, na općim izborima i podijeljeni su u političke grupe, koje nisu ustrojene po državama, već prema političkoj pripadnosti i nezavisni su u svom radu. Delegacije Evropskog parlamenta održavaju odnose sa parlamentima zemalja izvan Evropske unije. Evropski parlament ima veze sa parlamentima u pojedinim državama putem Konferencije komiteta Zajednice i evropskih poslova – COSAC. Radi se o sistemu za praćenje procesa i učešće parlamenata država članica Unije s ciljem da se ojača uloga nacionalnih parlamenata. Kada je riječ konkretno o Bosni i Hercegovini, stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju konačno se očekuje da započne sa radom zajednički Parlamentarni odbor za stabilizaciju i pridruživanje kao forum članova Parlamentarne skupštine BiH i Evropskog parlamenta. Zajednički Parlamentarni odbor radio bi na razmjeni stavova i unaprijeđivanju međusobnih odnosa. Očekuje se postizanje većeg napretka u odnosu na aktuelno djelovanje Delegacije Evropskog parlamenta za jugoistočnu Evropu. Aktivnosti Parlamentarne skupštine BiH na promociji evropskih integracija ostvaruje se i putem dijaloga sa nacionalnim parlamentima država članica Evropske unije, što može biti važan faktor kod zauzimanja stavova vlada država članica u pogledu pozicije Bosne i Hercegovine i njenog napretka na putu pridruživanja. Uz političku podršku dostupna je i stručna tehnička pomoć za zaposlene u stručnim službama parlamenta u pogledu preuzimanja pravnih propisa Evropske unije - Instrument za tehničku pomoć i razmjenu informacija - TAIEXxv. U okviru Generalnog direktorata Evropske komisije za proširenje moguće je na poseban zahtjev osigurati obuku i prenos specijalističkog znanja u vidu boravka stručnjaka u BiH, koji obezbjeđuju ekspertizu u procesu usklađivanja pravnih propisa pružanjem pomoći u izradi i provođenju pravnih propisa. Moguće je organizirati seminare i radionice, po poglavljima acquis-a, studijske posjete državama članicama za parlamentarce i državne službenike u cilju upoznavanja sa provođenjem acquis-a i institucionalnim razvojem država članica. Direktni korisnici TAIEX-a su: državni službenici u javnoj upravi, članovi parlamenta i državni službenici koji rade u parlamentu i zakonodavnim tijelima, profesionalna i privredna udruženja, sindikalne organizacije, udruženja poslodavaca, pravosuđe i prevodioci zakonodavstva. Sa druge strane, putem Twinning projekta ojačana je uloga i kapacitet parlamentarnih institucija u BiHxvi i unaprijeđenje usklađivanja zakonodavstva, jačanje nadzora i saradnje parlamenata u procesu pristupanja Bosne i Hercegovine Uniji i primjena SSP-a. Istaknuta je uspostava Sektora za EU u Parlamentarnoj skupštini BiH koji bi bio potpuno angažiran na evropskim poslovima. U aktuelnoj fazi integracionih procesa u Bosni i Hercegovini angažman parlamenata mora biti veći, na način da se postigne djelotvorniji rad Zajedničke komisije za evropske integracije, jači angažman stalnih Države se danas u cilju rješavanja brojnih izazova udružuju: Vijeće Evrope, Organizacija sjeveroatlanskog pakta, Organizacija za evropsku saradnju i sigurnost, Evropska unija i druge čime potvrđuju da nisu jedini ekonomsko-politički okvir koji garantira napredak i koheziju u društvu. xiv Opširnije na: http://www.euro-parl.europa.eu/parliament/public.do?language=en xv Instrument za pripremu kadrova za preuzimanje zakonodavstva EU u pravni sistem Bosne i Hercegovine. Glavni koordinator svih aktivnosti TAIEX-a za BiH je Direkcija za evropske integracije. xvi U sklopu aktuelnog twinning projekta održana je konferencija na kojoj je donesena zajednička izjava i zaključci predstavnika parlamentarnih institucija: Parlamentarna skupština BiH (Zajednička komisija za evropske integracije), Parlament Federacije BiH (Komisija za evropske integracije Predstavničkog doma), Narodna skupština RS-a (Odbor za evropske integracije i regionalnu saradnju, te Skupština Brčko Distrikta (Komisija za evropske integracije). Izjava je obuhvatila aktivnosti parlamenata, doprinos twinning projekta, mjere provođenja rezultata i preporuka prve godine provođenja projekta i planove rada do februara 2016. xiii �odbora, veći pristup Direkcije za evropske integracije, da se obezbijedi redovno izvještavanje od strane Vijeća ministara BiH prema Zajedničkoj komisiji za evropske integracije Parlamentarne skupštine BiH. Dalje, u ovoj fazi evropskih integracija izazovi za parlamente u BiH odnose se na: parlamentarnu kontrolu nad procesima usklađivanja zakonodavstva i na raspodjelu nadležnosti između parlamentarnih tijela (Zajednička komisija i stalni odbori), na osiguranje redovne razmjene informacija između Parlamentarne skupštine BiH i parlamenata u entitetima i Distriktu Brčko, na stručne službe u parlamentima koje trebaju da pripremaju aktuelne teme u vezi sa pitanjima unutar EU i da iste plasiraju parlamentarcima. Posebno je važno uspostaviti koherentan sistem usklađivanja zakonodavstva, naročito u segmentu provjere usklađenosti izmjena i dopuna zakona tokom parlamentarne procedure, kao i ojačati sistem dostavljanja informacija od strane parlamenata BiH prema nacionalnim parlamentima država članica i ambasadama BiH u državama članicama o postignutom u oblasti evropskih integracija. Postoji nekoliko važnih pristupa kada je o Bosni i Hercegovini riječ i pri tome mislimo na složenu ustavnu strukturu BiH, ulogu parlamenata u pitanju zastupljenosti države u Vijeću Evropske unije od dana pristupanja iste, o čemu vrijedi razmišljati već sada kako bi se na vrijeme došlo do rješenja za osiguranje zastupljenosti interesa na prihvatljiv način. 7. Modeli parlamentarnih aktivnosti nakon pridruživanja Punopravnim članstvom u Evropskoj uniji učešće parlamenata država članica mijenja se u smislu da nacionalni parlamenti gube dio svojih zakonodavnih ovlaštenja i suverenih prava u procesu donošenju odlukaxvii. Članstvo u EU za nacionalni parlament donosi izvjesne promjene s obzirom da vlada države članice učestvuje u procesima donošenja odluka u okviru kojih se razmatraju i usvajaju zakonodavni prijedlozi Evropske komisije. U fazama prije pristupanja parlament je imao kao glavni zadatak približavanje domaćeg zakonodavstva evropskim pravnim propisima. Nakon pristupanja, pored usklađivanja zakonodavstva nameće se još jedan izuzetno važan zadatak parlamenta u vidu praćenja aktivnosti vlade na usvajanju evropskih odluka u Vijeću EU i Evropskom Vijeću. Parlament bi trebao da bude osposobljen u ovoj fazi za nadzor aktivnosti vlade u oblasti evropskih poslova i za izradu mišljenja o nacrtima evropskih zakona. Navedeno znači da parlament treba da zauzme jasan stav u pogledu uspostave „modela kontrole“ aktivnosti vlade u procesu donošenja odluka na nivou EU. Samo na taj način parlament će sačuvati svoj uticaj na zakonodavstvo koje se usvaja na nivou EU i koje obavezuje državu članicu i ostati institucionalni akter u zaštiti nacionalnih interesa u procesu pridruživanja. Kako je saradnja na relaciji parlament i vlada bila ključna u predpristupnoj fazi tako je i osiguranje ravnoteže između ovlaštenja vlade i parlamenta ključno u fazi pridruživanja. U tom smislu parlamenti mogu davati obavezujuće instrukcije svojim vladama, mogu isticati mišljenja o unijskim zakonodavnim prijedlozima koja, međutim, ne obavezuju vladu u postupku donošenja odluke ili može postojati tzv. „sistem parlamentarne zadrške“ kada vlada odlaže donošenje odluke u Vijeću EU dok nacionalni parlament ne dá svoje mišljenje. Vrijedi konstatirati da Evropska unija ne reguliše postupak saradnje na relaciji parlament i vlade država članica, već postoje različiti modeli u državama članicama u vezi sa stepenom obavezujuće kontrole parlamenta nad aktivnostima vlade. Razlikuje se stroga parlamentarna kontrola kada vlada djeluje na osnovu mandata koji joj je odredio parlament i ne može odstupati od istog, odnosno mora djelovati u okviru mandata kojeg ima trenutno. Sistem koji preovladava u većini država članica je utvrđivanje stava za vladu od strane parlamenta. Ukoliko vlada djeluje drugačije od onoga u stavu parlamenta mora da iznese razloge svog odstupanjaxviii. Isto vrijedi i za Bosnu i Hercegovinu ukoliko i kada postane država članica Evropske unije, parlamenti će učestvovati u aktivnostima EU u smislu pripremexix i preuzimanja evropskog zakonodavstva, političkog nadzora nad aktivnostima vlade u Vijeću Evropske unije i uspostavljanju saradnje sa drugim parlamentima u Evropskoj uniji. Predpristupna faza podrazumijeva usklađivanje zakonodavstva sa acquisRazlog za navedeno leži u činjenici da se u nekoliko zakonodavnih područja ovlaštenje za donošenje odluka prenosi na Institucije EU i to na Vijeće Evropske unije i Evropski parlament, kao dva zakonodavna tijela EU u kojima nisu direktno zastupljeni nacionalni parlamenti. xviii Ugovor iz Lisabona, u vezi postupka kontrole dopušta da se zatraži revizija zakonodavnog postupka na nivou EU, kada potreban broj parlamenata upozori na kršenje načela supsidijarnosti. xix Parlamenti učestvuju u pripremi nacrta primarnog zakonodavstva (izmjena i dopuna Osnivačkih ugovora i Ugovora o pristupanju) i nacrta sekundarnog zakonodavstva, akti institucija EU. Nacionalni parlament usvaja zakone i vodi računa o prenosu obaveza koje proizlaze iz osnivačkih ugovora ili sekundarnog zakonodavstva, naročito iz direktiva, u interni pravni poredak. Donošenje podzakonskih akata je zadatak vlade, što potvrđuje i znatnu ulogu vlade u procesu preuzimanja pravnih propisa. xvii �em, dok faza nakon pristupanja podrazumijeva preuzimanje novih evropskih propisa, koji postaju dio internog zakonodavstva. Parlamentarne aktivnosti permanentno su u vezi sa preuzimanjem unijskih pravnih propisa, to nije samo inicijativa, to je obaveza svake države članice koja je vezana rokovima za primjenu odgovarajućih direktiva u vlastiti pravni poredak. O tome svjedoče načela evropskog pravaxx i sudska praksa Evropskog suda pravde koji je odigrao prometejsku ulogu tokom izgradnje pravnog poretka Zajednice, danas Evropske unije. Nacionalni parlamenti država članica Unije uzimaju učešća u bilateralnim odnosima sa partnerima unutar EU, a u multilateralnim odnosima rukovode se interesima koji su prvenstveno vezani za Evropsku uniju. Evropski parlament i nacionalni parlamenti država članica imaju snažnu ulogu u Uniji, a njihova međusobna saradnja je u sve većoj mjeri strukturisanaxxi. Nacionalni parlamenti država članica moraju zastupati svoje nacionalne interese u Evropskom parlamentu, u bilateralnim odnosima sa Evropskim parlamentom, kao i u multilateralnim odnosima. Članovi Evropskog parlamenta biraju se direktno i ne mogu imati mandat u nacionalnom parlamentu. Evropski parlament pruža informacije nacionalnim parlamentima o svom radu i na bazi reciprociteta usvaja mjere za jačanje saradnje sa nacionalnim parlamentima država članica. Nedvojbeno je da Bosna i Hercegovina treba daljnju podršku Evropske unije na jačanju parlamentarnih ovlaštenja po pitanju saradnje na relaciji parlament i vlada u oblasti evropskih poslova. Potrebno je nadalje unaprijediti mehanizme usklađivanja zakonodavstva u parlamentima, te pojačati kontrolu aktivnosti vlade kao nosioca izvršne vlasti u oblasti evropskih poslova, kako u predpristupnoj fazi, tako i nakon iste. Neophodno je reorganizovanje rada parlamenta u aktuelnoj predpristupnoj fazi, unutar jasno uspostavljenog pravnog okvira sa organizacionom strukturom i funkcionisanjem parlamenta u oblasti evropskih poslova. 8. Zaključak Evropska komisija u ime Evropske unije koristi sve raspoložive instrumente da ojača vladavinu prava i podjelu vlasti, kao važna načela koja oblikuju modernu državu, na način da zajednička tijela prate integracione procese u skladu sa Sporazumom o stabilizaciji i pridruživanju. Stanje se prati i putem izvještaja o napretku, putem financijske pomoći, institucionalne usklađenosti, TAIEX, twinning projekat, revizije i slično. Zastoj u procesu usklađivanja zakonodavstva sa acquis-em i veći napredak Parlamentarne skupštine BiH u usvajanju pravnih propisa mora se postići zajedničkom voljom za reformama i napretkom u postizanju evropskih standarda. Brojne su oblasti (sloboda kretanja lica, radne snage, pružanja usluga, kretanja roba, zaštite potrošača, zapošljavanja, obrazovanja i druge) u okviru kojih nepostojanje strategija na državnom nivou spriječava bilo kakav daljnji napredak. Oblast unutarnjeg tržišta, konkretno usvojeni Zakon o javnim nabavkama pozitivan je primjer napretka koji ima za rezultat mogućnost usklađivanja sa evropskim direktivama. Uslov svih uslova je postojanje ozbiljne političke podrške za EU agendu, uspostava funkcionalnog mehanizma koordinacije oko evropskih pitanja, dogovori umjesto sporova o nadležnostima između države i entiteta. Na takav način bi se postigao unutarnji konsenzus oko nadležnosti i došlo do značajnijeg napretka na planu usklađivanja kako sa zakonodavstvom, tako i sa evropskim standardima. Samo takvi procesi doveli bi do ozbiljnog, kontinuiranog ispunjenja obaveza Bosne i Hercegovine prema Evropskoj uniji. Aktuelni stav Evropske komisije konstatira da mehanizam koordinacije nije unaprijeđen, jer još uvijek izostaje usaglašen stav politike i struke o aktivnostima u procesu pristupanja posebno kada u kratkim rokovima treba koordinirati rad institucija i stavove svih nivoa vlasti. Usvajanje mehanizma koordinacije u vezi je sa odobrenjem i korištenjem sredstava iz predpristupnih fondova: IPA, IPARD i dr. te u vezi sa prihvatanjem zahtjeva i dobijanjem statusa kandidata za članstvo u EU. Na taj način bi bili jasni poslovi i zadaci kod usvajanja i provođenja zakonodavstva Unije. Postojanje jasne političke podrške, opredjeljenosti i volje uz usklađeno djelovanje izvršne i zakonodavne vlasti učinilo bi Bosnu i Hercegovinu kredibilnim partnerom Evropske unije. Svojevremeno je Evropska unija putem projekta ekonomske, a zatim i političke integracije preuzela obavezu očuvanja evropskog naslijeđa opredjeljujući se za demokratiju kao vladavinu Načela evropskog prava: načelo ograničenih ovlasti Zajednice, načelo supsidijarnosti, načelo proporcionalnosti, načelo lojalnosti, načelo zabrane diskriminacije, načelo samostalnosti prava Zajednice, načelo jedinstvenog važenja i primjene prava Zajednice, načelo neposredne primjene i neposrednog dejstva prava Zajednice, načelo odgovornosti država članica za štetu i dr. xxi Uloga nacionalnih parlamenata u predpristupnom periodu, Smjernice za parlamente u BiH, Vijeće ministara BiH, Direkcija za evropske integracije, Sarajevo 2011. str. 40. xx �većine. Bosna i Hercegovina uz premisu kompromisa i podršku Evropske unije trebala bi da gradi svoju političku stabilnost, regionalnu saradnju, poštivanje ljudskih prava, ekonomsku sigurnost i ambijent za reformske procese, da osigurava nezavisno pravosuđe, bolji javni sektor usluga za svoje građane, te kulturni razvoj. 9. Literatura Ibrahimagić, Omer, Državno-pravni i politički razvitak Bosne i Hercegovine, Sarajevo 2009. Lluis Maria de Puig, Međunarodni parlamenti, Izdanja Parlamentarne skupštine BiH, Publikacija broj 55, Sarajevo 2009. Pejanović, Mirko, Budućnost Bosne i Hercegovine u EU, Ifimes Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije, Ljubljana, 01. mart 2012. dostupno na: http://www.ifimes.org Rodin, Siniša et al. ur. Reforma Europske unije – Lisabonski ugovor, Narodne novine, Zagreb 2009. Uloga nacionalnih parlamenata u predpristupnom periodu, Smjernice za parlamente u BiH, Vijeće ministara BiH, Direkcija za evropske integracije, Sarajevo 2011. Direkcija za europske integracije BiH, Osnovni prikaz Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, Vijeće ministara BiH, Sarajevo 2008. European Commission, 2010b, Commission Staff Working Document, Lisabon Strategy Evaluation Document. SEC (2010) 114 final. Brussels http://www.parco.gov.ba/?id=1353 Izvještaj o napretku Bosne i Hercegovine u 2014., Strategija proširenja i glavni izazovi 2014-2015. COM (2014) 700, Brisel, 8.10.2014. SWD (2014) 305 final Monitoring procesa evropskih integracija Bosne i Hercegovine, Uporedni izvještaj za 2010. (Zapadni Balkan-Bosna i Hercegovina), Vanjsko politička inicijativa BH Rezolucija Parlamentarne skupštine Vijeća Evrope broj: 1855 „Funkcionisanje demokratskih institucija u BiH“ od 25. januara 2012. Sabljica, Samir, Mehanizmi praćenja provedbe Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju i Privremenog sporazuma između BiH i EU, ZIPS, Sarajevo, br. 1190., 2010. Sistem državne pomoći u Bosni i Hercegovini, Vanjskopolitička inicijativa BH, Fond otvoreno društvo Bosna i Hercegovina, Sarajevo, januar 2013. Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju između Evropskih zajednica i njihovih država članica i Bosne i Hercegovine – Glavni tekst www.dei.gov.ba/bih_i_eu/ssp/?id=1172 Strategija integriranja Bosne i Hercegovine u Evropsku uniju, Direkcija za Evropske integracije, http://www.parco.gov.ba/?id=1353 Strategija proširenja i ključni izazovi 2014-15., Evropska Komisija, COM (2014) 700 konačni, Brisel 08.10.2014. SWD (2014) 307 final Strategija razvoja nauke u Bosni i Hercegovini 2010 - 2015., Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, novembar 2009. Strukture upravljanja državom u BiH, Vanjsko politička inicijativa http://www.vpi.ba/bos/sadržaj/dokumenti/struktura_upravljanja_državom_u_BiH_pdf. BH �Drugi izvori http://www.euro-parl.europa.eu/parliament/public.do?language=en http://ec.europa.eu/enlargement/taiex/index_en.htm http://ec.europa.eu/invest-in-research/pdf/download_en/aho_report.pdf http://www.cbbh.ba http://www.cci.ba/monitoring http://www.dei.gov.ba/dokumenti/?id=6184 http://www.vpi.ba/bos/u fokusu.html www.unep.ba/tl_files/unep_ba/PDFs/Izvještaj_prelom_BOS_10-2013_elektronski.pdf www.unicef.org/bih/ba/GAPanaliza.pdf �Author: Amela Čolić, PhD, Associate Professor Institution: Faculty of Law, University of Bihać E-mail: amela.colic@pravnifakultet.ba THE PARTICIPATION OF THE STATE PARLIAMENT IN THE PROCESS OF HARMONIZATION OF LEGISLATION WITH THE ACQUIS Abstract The most complex and most demanding stage of the accession process of state joining the European Union is the phase of harmonization of legislation with the provisions of the acquis. Position of Bosnia and Herzegovina in the european integration process in terms of legislative alignment requires a joint and coherent action of all authorities with the special role of parliament as an expression of popular sovereignty.The entry into force of the Stabilisation and Association Agreement, the role and importance of parliaments as the highest legislative body becomes more prominent in the exercise of political control over the work of the executive body and active creation of new legislation. Pre-accession phase of european integration should be used for strengthening the role and capacity of the legislative branch and training for decision-making and representation of national interests in the EU institutions.Institute of parliamentary democracy and democratic involvement of parliament has come to the fore in the process of harmonization of legislation with the acquis, through the work of the committee on european integration, through joint parliamentary committee with the European Parliament in the framework of Stabilisation and Association Agreement. It will be presented activities of parliament in pre-accession phase with a clear division of tasks, mechanisms of cooperation of the professional services of the Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina and the Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina in terms of information exchange and consultation, asks in the field of information and engagement of civil society. Fair view of the current situation in this way acquire a working body and the parliamentarians on the one hand, engaged the public on the other side. After this phase of the order coming tasks and issues related to international and inter-parliamentary activities.It will be subject to guidelines for the parliaments of Bosnia and Herzegovina in the current stage of european integration. The process for Bosnia and Herzegovina continues and after obtaining candidate status for membership into the EU, in accordance with the terms and conditions accessing regulated with the Treaty of Lisbon article 49. of the EU Treaty. Key words: harmonization of legislation, political control, new legislation, parliamentary committees, mechanisms of cooperation, inter-parliamentary activities, guidelines. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3167 Title A name given to the resource UČEŠĆE DRŽAVNOG PARLAMENTA U PROCESU USKLAĐIVANJA ZAKONODAVSTVA SA ACQUIS-em Author Author ČOLIĆ, Amela Abstract A summary of the resource. Najsloženija i najzahtjevnija faza procesa pridruživanja države Evropskoj uniji je faza usklađivanja zakonodavstva sa odredbama acquis-a. Pozicija Bosne i Hercegovine u procesu evropskih integracija sa aspekta usklađivanja zakonodavstva zahtijeva zajedničko i koherentno djelovanje svih organa vlasti uz posebnu ulogu parlamenata kao izraza suvereniteta naroda. Stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, uloga i značaj parlamenata kao najviših zakonodavnih tijela postaje prominentnija u obavljanju političkog nadzora nad radom izvršnih organa vlasti i u aktivnom stvaranju novih pravnih propisa. Predpristupna faza evropskih integracija treba biti iskorištena i za jačanje uloge i kapaciteta zakonodavne vlasti i osposobljavanje za donošenje odluka i zastupanje nacionalnih interesa u institucijama EU. Institut parlamentarne demokratije i demokratski angažman parlamenta mora doći do izražaja u procesu usklađivanja zakonodavstva sa acquis-em, kroz rad odbora za poslove evropske integracije, kroz zajedničke parlamentarne odbore sa EU parlamentom u okviru SSP-a. Biti će predstavljene aktivnosti parlamenta u predpristupnoj fazi sa jasnom podjelom poslova, mehanizmi saradnje stručnih službi Vijeća ministara BiH i Parlamentarne skupštine BiH u smislu razmjene informacija i konsultacija, zadaci u oblasti informisanja i angažovanja civilnog društva. Objektivnu sliku o trenutnoj situaciji na takav način stiču radna tijela i poslanici parlamenta s jedne strane, te angažirana javnost s druge strane. Nakon ove faze dolaze na red zadaci i pitanja u vezi sa međunarodnim i međuparlamentarnim aktivnostima. Biti će izložene smjernice za parlamente Bosne i Hercegovine u aktuelnoj fazi procesa evropskih integracija. Procesi se nastavljaju i nakon dobijanja statusa kandidata za članstvo Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniji u skladu sa uslovima i pristupanjem regulisanim Ugovorom iz Lisabona, član 49. Sporazuma o Evropskoj uniji. Ključne riječi: usklađivanje zakonodavstva, politički nadzor, novi pravni propisi, parlamentarni odbori, mehanizmi saradnje, međuparlamentarne aktivnosti, smjernice Publisher An entity responsible for making the resource available Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-16 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-50-9 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4f87e18d6034c6e542bfcaa15d2c51fd.docx afdd3efbd321f0e8e5df4b97a1c28f4d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/76dd1f3f99d5e0afa00a9658938cd538.pdf aa0eb49b6a01f0072f013982b9d0bda3 PDF Text Text Autor: Mr. sc. Ajla Škrbić, viši asistent Institucija: Pravni fakultet Univerziteta u Travniku E-mail: ajla.skrbic@pfk.edu.ba TRANZICIONA PRAVDA KAO USLOV PRISTUPU EVROPSKOJ UNIJI Sažetak Tranziciona pravda je termin koji označava različite načine postupanja prema prošlim kršenjima ljudskih prava u društvima u tranziciji, a koji dovode do postkonfliktnog pomirenja u društvu. Ne podrazumijeva samo suđenja osobama koje su prekršile pravo u sukobu, već prvenstveno izgradnju odrţivog mira u postkonfliktnim društvima. Sastoji se od niza inicijativa kojima je cilj utvrđivanje istine o onome što se desilo u sukobu koji se zbio u prošlosti - a što, svakako, obuhvata i utvrđivanje odgovornosti počinioca i naknadu štete ţrtvama zločina. U radu će poseban naglasak biti na vansudskim mehanizmima tranzicione pravde. Pokušat će se odgovoriti na pitanje da li bi uspostavljanje tranzicione pravde trebalo biti uslov za pristup Evropskoj uniji, kao i šta su drţave bivše SFRJ učinile po tom pitanju. Poseban akcenat bit će na drţavi Bosni i Hercegovini i njenim dostignućima na ovom polju. Ključne riječi: Evropska unija, tranziciona pravda, mehanizmi tranzicione pravde. �1. Uvod Acquis (pravna tečevina Evropske unije) uslov je o kojem drţava potencijalna članica Evropske unije (u nastavku teksta: EU) prilikom pregovora o pristupanju uopšte ne moţe raspravljati. Svaka drţava koja podnosi zahtjev za članstvo u EU mora biti spremna prihvatiti acquis u potpunosti. Sadrţaj acquis-a podijeljen je na 35 poglavlja pregovora. U kontekstu ovog rada značajna su poglavlja broj 23 i 24 – „Pravosuđe i temeljna prava“ i „Pravda, sloboda i sigurnost“. U radu ćemo pokušati ustanoviti da li EU mora više insistirati na ovoj oblasti, odnosno šta je na tom polju učinjeno na Balkanu te, posebice, u Bosni i Hercegovini (u nastavku teksta: BiH). Prilikom pisanja ovog rada koristili smo zvanične dokumente EU i stručnu literaturu koja se bavi ovom tematikom, ali i pisanja nevladinih organizacija i branitelja/ica ljudskih prava koji se zalaţu za postizanje tranzicione pravde na Balkanu, te web portale koji raspravljaju o ovoj tematici. 2. Značaj tranzicione pravde Tranziciona pravda je termin koji označava različite načine postupanja prema prošlim kršenjima ljudskih prava u društvima u tranziciji, a koji dovode do postkonfliktnog pomirenja u društvu. Ispravno „postupanje prema prošlim kršenjima ljudskih prava“ ne podrazumijeva samo suđenja počiniocima tih zločina, već mnogo više. „Prema Međunarodnom centru za tranzicionu pravdu, postupci tranzicione pravde obuhvataju:  pozivanje kršilaca ljudskih prava u prošlosti na odgovornost putem krivičnog gonjenja i vansudskih oblika istrage (kao što su mehanizmi za utvrđivanje istine);  reparacija za ţrtve i napori da se zadovolje njihove potrebe;  transformacija sistema bezbednosti, tako da odgovaraju za kršenja ljudskih prava u prošlosti i potencijalno uklanjanje kršilaca ljudskih prava iz javnih ustanova;  i reformisanje javnih institucija da bi se sprečilo ponovno kršenje ljudskih prava iz prošlosti.“i Slaţemo se sa Refikom Hodţićemii kada kaţe da pogrešna tumačenja pojma tranzicione pravde uglavnom dolaze zbog prefiksa „tranziciona“.iii On u intervjuu datom GlobalX portalu navodi definiciju tranzicione pravde, prema kojoj ovaj pojam obuhvata društvenu strategiju bavljenja posljedicama sistematskih zločina i kršenja ljudskih prava, strategiju koja ima dva osnovna cilja: 1. pruţanje pomoći i obeštećenja ţrtvama, kako bi se, koliko je to moguće, ublaţile posljedice pretrpljene boli, štete i nepravde; 2. sprečavanje da se takva sistematska kršenja ljudskih prava ponove.iv Dakle, cilj tranzicione pravde nije samo krivično gonjenje onih koji su prekršili ljudska prava u prošlom sukobu, nego i apsolutna reforma cjelokupnog društva koje je takva kršenja ljudskih prava omogućilo, podrţalo ili zataškalo. Navedeno podrazumijeva reforme institucija, širenje istine o počinjenim zločinima, lustraciju u drţavnim i akademskim krugovima, uključivanje istine u obrazovne programe u školama, pomoć ţrtvama i sl. Ustanovljavanju pravnog okvira za uspostavljanje tranzicione pravde u velikoj mjeri pomogla je presuda Međuameričkog suda za ljudska prava u slučaju Velásquez-Rodríguez protiv Hondurasav. Ista naglašava pet osnovnih obaveza drţave u borbi za zaštitu ljudskih prava: BIRN. Šta je tranziciona pravda?. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/balkanska-tranziciona-pravda/sta-jetranziciona-pravda (27.11.2015.) ii Refik Hodţić je novinar i aktivista iz Prijedora čiji je stručni rad vezan za tranzicionu pravdu. Radio je kao glasnogovornik Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia; u nastavku teksta: ICTY) i Suda BiH, a danas je direktor komunikacija Međunarodnog centra za tranzicionu pravdu u New Yorku. iii GlobalX. (2015, juli 6.). Intervju: Refik Hodţić – Srebrenica je najprofitabilnija moneta najljigavijim manipulatorima. GlobalX. Preuzeto sa: http://globalx.ba/intervju-refik-hodzic-srebrenica-je-najprofitabilnija-moneta-najljigavijim-manipulatorima/ (27.11.2015.) iv Ibid. v Velasquez Rodriguez v. The State of Honduras, Međuamerički sud za ljudska prava, 29.7.1988. i �1. 2. 3. 4. preduzimanje neophodnih mjera kako bi se spriječila kršenja ljudskih prava; efikasno istraţivanje svih navoda o zločinima ukoliko do njih ipak dođe; imenovanje ţrtava i počinioca zločina; procesuiranje svih osoba za koje postoji osnovana sumnja da su naredile ili lično počinile zločine, kao i organizovanje efikasnog i fer sudskog postupka; 5. izrada programa reparacija za ţrtve.vi Sve suprotno od navedenog ide ka stvaranja zaborava. A ako zaboravimo našu prošlost, ona će upravljati našom budućnošću.vii Nemoguće je izgraditi zdravo društvo - ako je to društvo zasnovano na laţima i zataškivanju zločina. Ako napisano prenesemo na BiH: neophodno je da se identifikuje i prepozna istina o onomo što se dogodilo devedesetih godina. Ţrtvama je potrebno javno priznanje da je ono što im se desilo neprihvatljivo, te podrška drţavnih institucija i društva, i to prvenstveno u vidu rehabilitacije, psihosocijalne pomoći i resocijalizacije – dakle, onih vansudskih mehanizama tranzicione pravde. Mišljenja smo da ţrtve prvenstveno trebaju moralnu satisfakciju, a zatim i utvrđivanje odgovornosti počinioca i naredbodavaca zločina, ali i same drţave za nepravdu koju su doţivjele. Na kraju, dakako, neophodno je i sistemsko rješenje neadekvatnih pravosudnih procesa, koje je danas prisutno u svim drţavama u regionu. Sve navedeno zajedno stvara klimu koja onemogućava da se isti ili slični zločini ponove u budućnosti. Sve navedeno, dakako, nije moguće ukoliko se u proces ne uključi i obrazovni sistem drţava koje su u fokusu. 3. Podrška EU u postizanju tranzicione pravde na balkanu EU je definisala uslove koje svaka drţava koja ţeli postati članica EU mora ispoštovati.viii Acquis (pravna tečevina EU) predstavlja skup prava i obaveza koje sve drţave članice obavezuju i povezuju unutar EU.ix EU je sredinom novembra usvojila akt Okvirna politika EU za podršku tranzicionoj pravdi.x Time je naglasila svoju posvećenost podrţavanju ovih procesa, i postala prva regionalna organizacija koja ima namjensku strategiju spram tranzicione pravde. Sve navedeno ukazuje da EU smatra da međunarodna zajednica mora raditi zajedno kako bi razvojno podrţala postkonfliktna društva.xi Politika proširenja EU zasnovana je na ulaganju u mir, sigurnost i stabilnost u Evropi. Izgledi za članstvo u EU imaju snaţan efekat transformacije na potencijalne drţave članice, odnosno ti izgledi podrazumijevaju pozitivnu demokratsku, političku, društvenu i ekonomsku promjenu u drţavama.xii Kako se iz prethodnog poglavlja dā zaključiti, nema mira, sigurnosti i stabilnosti na Balkanu bez tranzicione pravde. EU mora insistirati na ovoj tematici ako ţeli u svoje članstvo primiti drţave Balkana Popović, D. M. (2009). Vodič kroz tranzicijsku pravdu u Bosni i Hercegovini. Razvojni program Ujedinjenih nacija u BiH, str. 15. i 16. Navedena rečenica je glavna vodilja u radu: Škrbić, A. (2015, oktobar). The role of young scientists in post-conflict societies. Rad prezentovan na Baku Forumu 2015. Baku, Azerbejdţan. Rad je trenutno u pripremi za objavljivanje u zborniku radova sa naznačene konferencije. viii Pristupanje novih drţava članica EU regulisano je članom 49. Ugovora o EU. Osnovni uslov je da drţava mora biti evropska te da mora poštovati principe slobode, demokratije, zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda, kao i vladavine prava, odnosno vrijednosti na kojima je zasnovana EU (čl. 6 (1) Ugovora o EU). No, tokom perioda 1973–2007. postepeno su razvijani i utvrđivani i novi kriteriji. Pristupanju drţave EU prethode pregovori o članstvu, a predmet tih pregovora su uslovi, dinamika i način preuzimanja acquis-a. Direkcija za evropske integracije. (2010, juli 1.). Pristupanje novih drţava članica u EU. Direkcija za evropske integracije. Preuzeto sa: http://www.dei.gov.ba/dokumenti/default.aspx?id=4813&langTag=bs-BA (20.11.2015.) ix Ibid. x European Union. (2015). The EU’s Policy Framework on support to transitional justice. Preuzeto sa: http://eeas.europa.eu/top_stories/pdf/the_eus_policy_framework_on_support_to_transitional_justice.pdf (29.11.2015.) xi European Union External Action. (2015, novembar 16.). EU adopts its policy framework on support to transitional justice. European Union External Action. Preuzeto sa: http://eeas.europa.eu/top_stories/2015/191115_eu_transitional_justice_en.htm (29.11.2015.) xii Navedeno je istaknuto i u Strategiji EU za proširenje Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the regions Evropske komisije od 10.11.2015. (str. 2.). vi vii �koje predstavljaju stabilna društva.xiii Ipak, svjedoci smo poprilično nekonzistentnog odnosa spram tranzicione pravde od strane aktera uključenih u procese EU integracija. Primjerice, nedavno je negativno iznenadila Kancelarija za evropske integracije Vlade Srbije kada nije imala primjedbi na Nacrt zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica u Republici Srbiji. Naime, već duţe se vode ţestoke rasprave oko ovog Nacrta zakona između vladinih tijela, s jedne strane, i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom ljudskih prava, sa druge strane. Kancelarija za evrposke integracije Vlade Srbije je ta koja bi trebala posmatrati usklađenost propisa Srbije sa acquis-em te sugerisati da se nacrti zakona izmijene u skladu sa evropskim smjernicama. Stalno se ističe da je jedan od osnovnih ciljeva EU: zaštita prava i interesa drţavljana drţava članica te razvoj EU kao prostora slobode, sigurnosti i pravde, no ovako se moţe steći dojam da EU nije stalo do svih njenih (potencijalnih) drţavljana. Nacrtom zakona na koji Kancelarija za evropske integracije Vlade Srbije nije imala primjedbe većina civilnih ţrtava koje danas ţive u Srbiji neće biti prepoznate kao ţrtve, niti će dobiti podršku drţave. xiv Njime se krše brojne međunarodne norme o zaštiti ţrtava kršenja ljudskih prava, ali i ustavno načelo koje propagira jednaku zaštitu građana pred zakonom.xv Pozitivnih primjera, ipak, ima. Zvaničnici često izjavljuju da drţave Balkana neće ući u EU dok ne uspostave tranzicionu pravadu, odnosno da treba igrati na privlačnost ulaska u EU da bi se pomoglo drţavama na putu prema demokratiji, vladavini prava i normalizaciji odnosa sa susjedima – što je 2011. izjavljivao francuski ministar za evropske poslove Jean Leonetti.xvi Nadalje, djeluje se i praktično. U BiH je pokrenut projekat „Osiguranje pristupa pravdi za svjedoke/ţrtve, kroz jačanje postojećih i uspostavljanje novih mreţa podrške svjedocima u BiH“, za koji je najveći donator upravo EU (sa 1,7 miliona eura).xvii Cilj projekta je unapređenje pristupa pravdi i rehabilitaciji za svjedoke, i to kroz pruţanje blagovremene multidisciplinarne podrške kako bi se doprinijelo odrţivom miru u BiH.xviii Prilikom predstavljanja projekta šef Odjela kooperacija u Delegaciji EU u BiH Melvin Asin naglasio je da bi vlasti na svim nivoima trebale prepoznati vaţnost ovog pitanja, dok je britanski ambasador Edward Ferguson istakao vaţnost institucionalnog rješenja za pitanje ţrtava seksualnog nasilja.xix Putem Evropskog instrumenta za demokratiju i ljudska prava osigurava se dugoročna pomoć za organizacije koje promovišu krivičnu pravdu, ali i druge mehanizme tranzicione pravde.xx Podrška procesima vettinga, kojima bi se iz javne sluţbe uklonili prekršioci ljudskih prava, nazire se u programskom dokumentu kojim se misije EU u svijetu usmjeravaju da ohrabruju procese koji raskidaju sa kulturom nekaţnjivosti.xxi Istraţivanja su pokazala da porast kriminala i siromaštvo idu pod ruku sa nesuočavanjem sa prošlošću, odnosno nesuočavanjem sa masovnim kršenjima ljudskih prava u prošlosti. Freeman, M. Šta je tranziciona pravda?. Fond za humanitarno pravo, str. 1. Preuzeto sa: http://www.mreza-mira.net/wp-content/uploads/Sta-je-tranziciona-pravda.pdf (23.11.2015.) xiv Prema procjenama Fonda za humanitarno pravo - radi se o najmanje 15.000 osoba. Diković, J. (2015, novembar 20.). Bez primedbi na Nacrt zakona o pravima boraca i ţrtava. Danas. Preuzeto sa: http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/bez_primedbi_na_nacrt_zakona_o_pravima_boraca_i_zrtava_.55.html?news_id=311508 (26.11.2015.) xv Primjerice, Nacrt zakona o pravima boraca, vojnih i civilnih invalida rata i članova njihovih porodica ne prepoznaje porodice nestalih kao civilne ţrtve rata te za njih predviđa manje beneficije u odnosu na beneficije koje uţiva rodbina srpskih vojnika i policajaca koji su nestali van teritorije Republike Srbije. xvi Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji. (2011, oktobar 5.). Leonetti - Srbija neće u EU dok se ne pomiri sa susjedima. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji. Preuzeto sa: http://www.helsinki.org.rs/serbian/eu_t01.html (29.11.2015.) xvii Delegation of the European Union to Bosnia and Herzegovina & European Union Special Representative in Bosnia and Herzegovina. (2015, novembar 13.). EU podrţava pristup pravdi za svjedoke i ţrtve u Bosni i Hercegovini. Delegation of the European Union to Bosnia and Herzegovina & European Union Special Representative in Bosnia and Herzegovina. Preuzeto sa: http://europa.ba/?p=37896 (29.11.2015.) xviii Ibid. xix Ibid. xx Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice BiH i Ministarstvo pravde BiH. Strategija tranzicijske pravde u Bosni i Hercegovini 20122016., str. 115. Preuzeto sa: http://www.mpr.gov.ba/aktuelnosti/propisi/konsultacije/Strategija%20TP%20%20bosanski%20jezik%20fin%20doc.pdf (29.11.2015.) xxi Ibid. xiii �Ipak, većina istraţivanja o tranzicionoj pravdi u drţavama bivše SFRJ u zaključku ističe spor napredak u ovoj oblasti. Gotovo svi istraţivači slaţu se da se većina djelovanja, pa i djelovanja EU na ovom polju, svodi na sudske mehanizme tranzicione pravde, dok su ostali mehanizmi, uglavnom, zanemareni.xxii Tendencija i lokalnih i međunarodnih političara je svođenje tranzicione pravde na formalne događaje kao što su potpisivanje raznih ugovora, zvanične posjete i sl. Takođe, u taj proces uključeni su samo političari koji idu u te posjete i daju izjave, dok nema dubinskog pomirenja između institucija i građana.xxiii Postoje razni mehanizmi tranzicione pravde pokrenuti u regionu, kao što su domaći centri za utvrđivanje činjenica, regionalna komisija za utvrđivanje istine RECOM (Regionalna komisija za utvrđivanje činjenica o ratnim zločinima i drugim teškim povredama ljudskih prava počinjenim na teritoriju nekadašnje SFRJ od 1. januara 1991. do 31. decembra 2001. godine) te nekoliko inicijativa za utvrđivanje činjenica preko različitih centara za istraţivanje i dokumentaciju.xxiv No, za sada na promociji tranzicione pravde u regiji najviše rade nevladine organizacije.xxv Dobro je što iste pokazuju interes za ovu tematiku, ali vladina tijela su ona koja bi trebala insistirati na tranzicionoj pravdi. Da bi do toga došlo, mora postojati politička volja, koja u regionu, realno, ne postoji. Upravo zbog toga potreban je jači pritisak institucija EU. One moraju prisiliti vladina tijela (odnosno političke aktere) da institucionalno doprinesu suočavanju ovih drţava sa prošlim kršenjima ljudskih prava. Mora se onemogućiti utjecaj političara (direktan ili kroz podobne funkcionere) na sudske i vansudske mehanizme tranzicione pravde, posebno na suđenja. Podrška EU (odnosno podrška vladinih tijela drţava Balkana) moţe se izraziti kroz povećanje finansijskih ulaganja kako bi se stvorili bolji uslovi za procesuiranje ratnih zločina, uvođenjem posebnih obuka za sve koji učestvuju u procesuiranju ratnih zločina, ukidanjem diskriminatornih zakonodavnih akata koji nisu u skladu sa međunarodnim aktima – odnosno ulaganjem u sve druge mehanizme koji doprinose tranzicionoj pravdi. EU mora vršiti pritisak na političare u drţavama bivše SFRJ kako bi akteri koji procesuiraju ratne zločince mogli raditi bez pritiska. Do sada smo bili samo svjedoci „nedostatka resursa i javne podrške“xxvi u procesuiranju ratnih zločina. Navedeno je potvrđeno u kosovskom Izvještaju o napretku za 2015. godinu. Istaknuto je da tuţioci na Kosovu nemaju ni volje ni kapaciteta istraţivati slučajeve ratnih zločina u koje su umiješani pripadnici Oslobodilčke vojske Kosova.xxvii Navedeno je potvrdio i šef delegacije EU u Srbiji Michael Davenport prilikom predstavljanja posljednjeg izvještaja Misije Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju u Srbiji. Istakao je da će nezavisnost pravosuđa biti ključni kriterij prilikom pregovora Srbije za članstvo u EU.xxviii Šef delegacije EU u Srbiji je takođe izjavio da EU ni zbog kakvih političkih i ekonomskih pitanja i ozbiljnih reformi sa kojima se Srbija suočava neće tokom pregovora staviti van Sporazum o stabilizaciji i pridruţivanju za drţave Zapadnog Balkana specifičan je jer je saradnja sa ICTY osnova pristupa EU na Balkanu. xxiii Ristić, M. (2015, novembar 17.). Političari na Balkanu pomirenje ne shvataju ozbiljno. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/politi%C4%8Dari-na-balkanu-ne-bave-se-ozbiljno-pomirenjem-11-16-2015 (29.11.2015.) xxiv BIRN. Šta je tranziciona pravda?. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/balkanska-tranziciona-pravda/sta-jetranziciona-pravda (27.11.2015.) xxv Pojedine nevladine organizacije veoma profesionalno djeluju na ovome polju. U vezi sa temom radom moţemo istaknuti TRIAL u BiH, Fond za humanitarno pravo u Republici Srbiji, Documenta u Republici Hrvatskoj... Fond za humanitarno pravo je, primjerice, pripremio komentare na Akcioni plan za Poglavlje 23 i dostavio ga Ministarstvu pravde (dostupno na: http://www.hlcrdc.org/wp-content/uploads/2015/04/Komentari-FHP-na-3.-nacrt-Akcionog-plana-za-poglavlje-23.pdf, 26.11.2015.) Djelovanje nevladinih organizacija posebno je bitno sa aspekta dokumentovanja i ukazivanja na kršenja ljudskih prava, nakon čega bi zvanične institucije trebale reagovati. No, ponekad reakcija vlasti čak i tada izostane (primjerice, pogledati tzv. dosijee koje redovno objavljuje Fond za humanitarno pravo u Republici Srbiji, a u kojima se javnosti pruţa uvid u različita kršenja ljudskih prava, sa jasnim dokazima protiv pojedinaca koji, opet, nakon objavjivanja izvještaja često ne budu procesuirani). xxvi Navedeno je naznačeno u posljednjem izvještaju Misije Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju u Srbiji, ali isti je slučaj i sa ostalim drţavama u regionu. Ristić, M. (2015, oktobar 27.). OEBS: Srbija zaostaje u procesuiranju ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/oebs-srbija-zaostaje-u-procesuiranju-ratnih-zlo%C4%8Dina-10-27-2015 (27.11.2015.) xxvii Čolaku, P. (2015, novembar 10.). EU kritikuje Kosovo zbog procesuiranja ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/eu-kritikuje-kosovo-zbog-procesuiranja-ratnih-zlo%C4%8Dina-11-10-2015 (29.11.2015.) xxviii Ristić, M. (2015, oktobar 27.). OEBS: Srbija zaostaje u procesuiranju ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/oebs-srbija-zaostaje-u-procesuiranju-ratnih-zlo%C4%8Dina-10-27-2015 (27.11.2015.) xxii �fokusa pitanja tranzicione pravde.xxix Takve izjave predstavnika EU su neophodne, ali potkrijepljene njihovim djelovanjem u skladu sa izjavama. EU promiče i štiti ljudska prava, demokratiju i vladavinu prava. Ljudska prava čak čine samu srţ odnosa ove Organizacije sa drugim drţavama.xxx U njenim javnim istupima ističe se da promicanje napora u zaštiti ljudskih prava moţe pomoći i u sprečavanju i u rješavanju sukoba. Takođe se naglašava da politika EU posebno obuhvata napore u promicanju prava ţena, djece, manjina i raseljenih osoba, borbu protiv diskriminacije, te zaštitu građanskih, političkih, ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava. Svi ugovori o trgovini ili saradnji sa drţavama koje nisu članice EU sadrţavaju klauzulu o ljudskim pravima, u kojoj se ističe da su ljudska prava ključna za odnose sa EU.xxxi Da navedeno ne bi bilo samo slovo na papiru, EU mora proširiti djelovanje u potencijalnim drţavama članicama. Pitanje tranzicione pravde na prostoru Balkana je od krucijalne vaţnosti za razvoj drţava na ovome prostoru, posebno kad se uzme u obzir i trenutno postojanje rasprava o uzrocima rata, broju ţrtava, odnosno toku rata uopšte. Utjecaj EU mora biti još jači, kako bi se stanje na ovome polju promijenilo nabolje. Trenutno stanje u svim drţavama na Balkanu na polju tranzicione pravde je, manjeviše, jednako. Ne otvara se dovoljno novih predmeta ratnih zločina i ne procesuiraju se visoko rangirani osumnjičeni za zločine. Institucije koje se bave ratnim zločinima podvrgnute su političkom pritisku. U medijima, ali čak i ispred zvaničnih institucija kritikuju se tuţilaštva za ratne zločine zbog toga što podiţu optuţnice protiv svojih građana. Kritike su tuţilaštvima usmjerene i zbog toga što mali broj slučajeva obuhvata „naše“ ţrtve, dok se mnogo govori o „njihovim“ ţrtvama.xxxii Političari u svim drţavama bivše SFRJ zalaţu se za prestanak priče o prošlosti i upućivanje na razmišljanje o budućnosti. Ukoliko i pričaju o prošlosti, govore o istoj sa aspekta vlastitih „istina” – posebice jer među njima ima i onih koji su saučestvovali u prošlim zločinima.xxxiii 4. Tranziciona pravda u kontekstu pristupanja bih u EU Inicijativa za monitoring evropskih integracija BiH objavila je u julu ove godine Alternativni izvještaj o napretku 2015.xxxiv Između ostalog, ovaj Izvještaj obrađuje i napredak ostvaren u BiH na polju tranzicione pravde, i to u posebnom poglavlju (Poglavlje 4). Ukazuje da je u BiH neophodno jačanje krivične pravde, kao glavnog mehanizma tranzicione pravde, ali da je neophodno korištenje i drugih mehanizama tranzicione pravde, prvenstveno mehanizma prava na istinu (kazivanje istine). Preporuke u Izvještaju su da se efikasno procesuiraju i kazne počinioci ratnih zločina, i to u sudskim postupcima koji će biti dostupni javnosti i gdje će svrha kaţnjavanja biti zadovoljena. Nadalje, Izvještajem se naglašava vaţnost pruţanja podrške članovima udruţenja preţivjelih ţrtava i pojedincima u ostvarivanju njihovih prava. Posebice se sugeriše usvajanje zakona o ţrtvama torture u BiH.xxxv U „pravom“ izvještaju o napretku BiH 2015xxxvi kaţe se da je BiH ostvarila određeni nivo pripremljenosti za provođenje acquis-a u oblasti pravde, slobode i sigurnosti. Izvještaj ističe da je postignut određeni napredak BiH na ovome polju.xxxvii Izvještaj, koji se dostavlja Vijeću EU i Evropskom parlamentu, kao i drţavi o čijem napretku Izvještaj govori, utvrđuje da se BiH vratila na reformski put i počela rješavati prioritete na putu pristupanja EU. No, ističe se da tek treba unaprijediti saradnju Fond za humanitarno pravo. (2015). Kroz pristupanje ka pravdi. Broj 8, str. 4. Europska unija. Ljudska prava. Europska unija. Preuzeto sa: http://europa.eu/pol/rights/index_hr.htm (28.11.2015.) xxxi Ibid. xxxii Ristić, M. (2015, oktobar 27.). OEBS: Srbija zaostaje u procesuiranju ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/oebs-srbija-zaostaje-u-procesuiranju-ratnih-zlo%C4%8Dina-10-27-2015 (27.11.2015.) xxxiii Gruhonjić, D. (2012, april 20.). Pomirenje kao politička tabu-tema. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/pomirenje-kao-politicka-tabu-tema (29.11.2015.) xxxiv Alternativni izvještaj o napretku predstavlja izvještaj o aktuelnom stanju evropskih integracija u BiH iz ugla organizacija civilnog društva. Cilj mu je da utječe na zvaničan Izvještaj o napretku koji sačinjava Evropska komisija. xxxv Inicijativa za monitoring evropskih integracija BiH. (2015). Alternativni izvještaj o napretku 2015: politički kriteriji. (Sarajevo, juli 2015.) Preuzeto sa: http://eu-monitoring.ba/site/wp-content/uploads/2015/07/Alternativni-izvje%C5%A1taj-o-napretku-BiH2015.pdf (20.11.2015.) xxxvi Evropska komisija. (2015, novembar 11.). Izvještaj za Bosnu i Hercegovinu za 2015. godinu. xxxvii Ibid., 61. Boldirana slova dodata od strane autora ovog teksta. xxix xxx �zakonodavnih tijela na nivou drţave, entiteta i Brčko Distrikta.xxxviii Pored ostalog, Izvještaj, govori i o problematičnom radu skupštinskih odbora Brčko Distrikta, uključujuci i Odbor za evropske integracije, iz razloga čestog nedostatka kvoruma na sjednicama, kao i ograničenih kapaciteta sluţbi Skupštine Distrikta.xxxix Naglašava se da je Predsjedništvo BiH usvojilo Izjavu za preduzimanje reformi i unapređenje procesa evropskih integracija, i da tekst te Izjave u potpunosti odraţava zaključke Vijeća za vanjske poslove EU iz decembra 2014. godine. Pohvalno je dodato i da je Parlament BiH usvojio ovu Izjavu.xl Dalje u Izvještaju ističe se da je Vijeće ministara usvojilo Plan rada za 2015. godinu, koji obuhvata usvajanje oko 65 zakona koji se tiču procesa evropskih integracija. Ovaj izvršni organ je u julu usvojio i Reformsku agendu.xli Ovakvi i slični zaključci Evropske komisije mnogo su korišteni od strane visokih funkcionera i u medijima kako bi se u javnosti stekao utisak da BiH napreduje na polju ljudskih prava i da se krupnim koracima pribliţava članstvu u EU. Malo ko je javno (barem od vladinih sluţbenika) ukazao na zaključak Evropske komisije da u BiH još uvijek nije uspostavljen efikasan mehanizam koordinacije između različitih nivoa vlasti za usklađivanje, provedbu i primjenu propisa EU. A takav mehanizam je potreban kako bi zemlja mogla efikasno komunicirati sa EU.xlii Većina političara istakla je ogroman društveno-politički napredak BiH - koji se moţe izvući iz Izvještaja ako se istom gleda „kroz prste“. Malo ko je spomenuo da Ured Vlade Federacije BiH za evropske integracije nema dovoljno administrativnih kapaciteta da koordinira poslove evropskih integracija sa ostatkom drţave i između različitih nivoa vlasti u Federaciji BiH, kao i zaključak Evropske komisije da Vlada Federacije BiH i kantoni do sada nisu uspješno sarađivali na pitanjima evropskih integracija.xliii Ovime ne kritikujemo EU – kritikujemo vlasti naše drţave. No, kritikujemo i pohvalne izjave zvaničnika EU koji doprinose ovakvom stavu vodećih bh. političara.xliv Naravno, nisu ni EU ni zvaničnici EU krivi što se BiH već godinama nalazi u ranoj fazi reformskih procesa gotovo u svim oblastima. Stvarnog napretka u dostizanju tranzicione pravde ne moţe biti dok u BiH (i regiji) ne dođe vlast spremna da se odrekne zločina i zločinaca. No, EU i zvaničnici EU ne smiju stvarati utisak da kretanja u BiH idu u pozitivnom smjeru, niti hvaliti bh. političare i vlast za napredak kojeg, realno, nije ni bilo.xlv „Dva su glavna faktora koja oblikuju proces tranzicione pravde u Bosni i Hercegovini koji nominalno traje u zadnjih 20 godina: nametanje različitih mjera od strane međunarodne zajednice i Ibid., 7. Ibid., 8. xl Ibid. xli Ibid. xlii Ibid., 9. xliii Ibid. xliv Primjerice, izjavu Komesara za proširenje EU Johannesa Hahna datu na press konferenciji u Briselu: „EU inicijativa sprovedena u decembru 2014. godine omogućila je novu formu koja vodi ka Sporazumu o stabilizaciji i pridruţivanju, a to su dokazali usvajanjem Reformske agende. Implementacija agende je na pravom kolosijeku, a strukturalni dijalog o pravosuđu dokazuje da se pravi sistem za rješavanje relevantnih pitanja na drţavnom nivou“. Mirosavljević, M. (2015, novembar 17.). Evropski napredak BiH koji to i nije. Al Jazeera. Preuzeto sa: http://balkans.aljazeera.net/vijesti/evropski-napredak-bih-koji-i-nije (27.11.2015.) Ili, pak, izjavu Šefa delegacije EU u BiH Lars-Gunnara Wigemarka da se, po prvi put u posljednjih nekoliko godina, BiH pribliţava EU, odnosno ostvaruje smisleni pomak, i to u provedbi reformske agende - što je jedan od uslova u pribliţavanju EU integracijama. [Ahmetašević, N. (2015, novembar 24.). “Pozitivno” nazadovanje: europske pohvale bh. elitama. Bilten. Preuzeto sa: http://www.bilten.org/?p=10347 (30.11.2015.)] xlv Kako je istakao Vedran Dţihić, viši istraţivač na Austrijskom Institutu za internacionalnu politiku i direktor Centra za napredne studije Jugoistočne Evrope u Rijeci, krucijalna je činjenica da u BiH postoje formalni institucionalni pomaci, a da u fazi implementacije, u kojoj građani trebaju osjetiti pozitivne učinke, imamo samo probleme. N1 BiH. (2015, novembar 17.). Konferencija o pridruţivanju EU: Za BiH 2016. ključna faza. N1. Preuzeto sa: http://ba.n1info.com/a70028/Vijesti/Vijesti/Vedran-Dzihic-gost-Novog-dana.html (28.11.2015.) Gotova ista situacija je i u drugim drţavama. Upoređivanje sa susjednim drţavama i slabim napretkom u istima naglašava se kao plus u vlastitoj drţavi. Tanjug. (2015, novembar 11.). Vučić: Napredak u 33 od ukupno 34 poglavlja. Dnevnik. Preuzeto sa: http://www.dnevnik.rs/politika/vucic-napredak-u-33-od-ukupno-34-poglavlja (29.11.2015.) S druge strane, ovogodišnji izvještaji o napretku u svim drţavama bivše SFRJ koje ţele pristupiti EU uglavnom prate iste smjernice koje su bile date i u prošlim izvještajima pa se dā zaključiti da ogromnog napretka - koji vlade svih drţava ističu - u pravilu i nema. xxxviii xxxix �potpuno odsustvo političke volje domaćih političara da se sistematski bave posljedicama zločina.“xlvi – izjavio je Refik Hodţić, potpuno tačno ukazujući na osnovni problem u vezi sa sprovođenjem tranzicione pravde u BiH. Zaključujemo da je za napredak BiH potreban pritisak, i to pritisak međunarodne zajednice. EU mora ojačati svoj pritisak u domenu tranzicione pravde ukoliko ţeli u svoje članstvo primiti drţavu u kojoj se poštuju ljudska prava i koja „ulaţe u mir, sigurnost i stabilnost“ te u kojoj su evidentne „pozitivne demokratske, političke, društvene i ekonomske promjene“. Istraţivanjem dostupnih dokumenata o razvoju tranzicione pravde u BiH došli smo do zaključka da se suočavanje sa prošlošću u ovoj drţavi do sada uglavnom svodilo na saradnju sa ICTY, a i to samo iz razloga što postoji obaveza drţave na ovu saradnju. Ovaj aspekt tranzicione pravde je bitan, ali ne i jedini bitan. Vaţno je da ICTY ne dozvoljava da se prošlost zaboravi. Vaţno je da ICTY omogućava pojedincima da u svim, čak i onim najzabačenijim dijelovima BiH saznaju o počinjenim zločinima. Presude koje ovaj sudski organ donosi smatramo vaţnim, i smatramo da trebaju biti obavezan dio obrazovnog sistema ne samo u BiH, nego u svim drţavama bivše SFRJ. No, ICTY nije i ne treba biti jedini mehanizam tranzicione pravde u BiH. 5. Zaključak Evropska unija mora mora jače vršiti pritisak na vladina tijela drţava bivše SFRJ u pogledu njihovog djelovanja na polju tranzicione pravde. Iz istraţivanja svih novih drţava nastalih raspadom SFRJ uočava se da iste idu korak naprijed samo ako neko vrši pritisak na njih, i ako je taj „neko“ - međunarodna zajednica. EU mora shvatiti da je jedini ispravan put balkanskih drţava-potencijalnih novih članica EU - put koji podrazumijeva suočavanje sa prošlošću. Proces suočavanja sa prošlošću i proces pomirenja trebaju biti prioritet za bivše drţave SFRJ, ali i EU. Način da se to postigne nisu samo suđenja ratnim zločincima. Taj put postiţe se i vansudskim mehanizmima tranzicione pravde: donošenjem zakona koji su u skladu sa međunarodnim aktima o zaštiti ljudskih prava, saradnjom sa civilnim društvom, pruţanjem adekvatne podrške ţrtvama ratnih zločina i sl. Usvajanje Okvirne politike EU za podršku tranzicionoj pravdi naglašava podršku EU ovoj oblasti, ali smatramo da je potreban jedan sveobuhvatniji prilaz EU tranzicionoj pravdi u regionu. EU je pokazala da prepoznaje vaţnost tranzicione pravde i da uviđa da ista doprinosi vladavini prava. No, ona mora usloviti BiH i sa drugim mehanizmima tranzicione pravde – ne samo saradnjom sa ICTY. Ova Organizacija mora istaknuti stav da je uspostavljanje tranzicione pravde uslov za evropske integracije. Od EU očekujemo da će nastaviti poticati sprovođenje tranzicione pravde u BiH. Od EU očekujemo da natjera vlasti u BiH da rade na istoj. Jer ako EU to ne učini, mišljenja smo da bi tranziciona pravda u BiH mogla ostati na nivou prazne riječi na papiru. 6. Reference Ahmetašević, N. (2015, novembar 24.). “Pozitivno” nazadovanje: europske pohvale bh. elitama. Bilten. Preuzeto sa: http://www.bilten.org/?p=10347 BIRN. Šta je tranziciona pravda?. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/balkanskatranziciona-pravda/sta-je-tranziciona-pravda GlobalX. (2015, juli 8.). Refik Hodţić: Srebrenica je najprofitabilnija moneta najljigavijim manipulatorima. Front slobode. Preuzeto sa: http://www.frontslobode.ba/vijesti/intervju/55084/refik-hodzic-srebrenica-je-najprofitabilnija-moneta-najljigavijimmanipulatorima (29.1.2015.) xlvi �Čolaku, P. (2015, novembar 10.). EU kritikuje Kosovo zbog procesuiranja ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/eu-kritikuje-kosovo-zbog-procesuiranja-ratnihzlo%C4%8Dina-11-10-2015 Delegation of the European Union to Bosnia and Herzegovina & European Union Special Representative in Bosnia and Herzegovina. (2015, novembar 13.). EU podrţava pristup pravdi za svjedoke i ţrtve u Bosni i Hercegovini. Delegation of the European Union to Bosnia and Herzegovina & European Union Special Representative in Bosnia and Herzegovina. Preuzeto sa: http://europa.ba/?p=37896 Diković, J. (2015, novembar 20.). Bez primedbi na Nacrt zakona o pravima boraca i ţrtava. Danas. Preuzeto sa: http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/bez_primedbi_na_nacrt_zakona_o_pravima_boraca_i_zrtava_.55. html?news_id=311508 Direkcija za evropske integracije. (2010, juli 1.). Pristupanje novih drţava članica u EU. Direkcija za evropske integracije. Preuzeto sa: http://www.dei.gov.ba/dokumenti/default.aspx?id=4813&langTag=bs-BA European Union. (2015). The EU’s Policy Framework on support to transitional justice. Preuzeto sa: http://eeas.europa.eu/top_stories/pdf/the_eus_policy_framework_on_support_to_transitional_justice.pd f European Union External Action. (2015, novembar 16.). EU adopts its policy framework on support to transitional justice. European Union xrternal Action. Preuzeto sa: http://eeas.europa.eu/top_stories/2015/191115_eu_transitional_justice_en.htm Europska unija. Ljudska prava. Europska unija. Preuzeto sa: http://europa.eu/pol/rights/index_hr.htm Evropska komisija. (10.11.2015.) Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the regions. Strategija EU za proširenje. Evropska komisija. (2015, novembar 11.). Izvještaj za Bosnu i Hercegovinu za 2015. godinu. Fond za humanitarno pravo. (2015). Komentari na Akcioni plan za Poglavlje 23. Preuzeto sa: http://www.hlcrdc.org/wp-content/uploads/2015/04/Komentari-FHP-na-3.-nacrt-Akcionog-plana-za-poglavlje-23.pdf Fond za humanitarno pravo. (2015). Kroz pristupanje ka pravdi. Broj 8. Freeman, M. Šta je tranziciona pravda?. Fond za humanitarno pravo. Preuzeto sa: mira.net/wp-content/uploads/Sta-je-tranziciona-pravda.pdf http://www.mreza- GlobalX. (2015, juli 8.). Refik Hodţić: Srebrenica je najprofitabilnija moneta najljigavijim manipulatorima. Front slobode. Preuzeto sa: http://www.frontslobode.ba/vijesti/intervju/55084/refik-hodzic-srebrenica-jenajprofitabilnija-moneta-najljigavijim-manipulatorima GlobalX. (2015, juli 6.). Intervju: Refik Hodţić – Srebrenica je najprofitabilnija moneta najljigavijim manipulatorima. GlobalX. Preuzeto sa: http://globalx.ba/intervju-refik-hodzic-srebrenica-jenajprofitabilnija-moneta-najljigavijim-manipulatorima/ Gruhonjić, D. (2012, april 20.). Pomirenje kao politička tabu-tema. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/pomirenje-kao-politicka-tabu-tema Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji. (2011, oktobar 5.). Leonetti - Srbija neće u EU dok se ne pomiri sa susjedima. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji. Preuzeto sa: http://www.helsinki.org.rs/serbian/eu_t01.html Inicijativa za monitoring evropskih integracija BiH. (2015). Alternativni izvještaj o napretku 2015: politički kriteriji. (Sarajevo, juli 2015.) Preuzeto sa: http://eu-monitoring.ba/site/wpcontent/uploads/2015/07/Alternativni-izvje%C5%A1taj-o-napretku-BiH-2015.pdf �Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice BiH i Ministarstvo pravde BiH. Strategija tranzicijske pravde u Bosni i Hercegovini 2012-2016. Preuzeto sa: http://www.mpr.gov.ba/aktuelnosti/propisi/konsultacije/Strategija%20TP%20%20bosanski%20jezik%20fin%20doc.pdf Mirosavljević, M. (2015, novembar 17.). Evropski napredak BiH koji to i nije. Al Jazeera. Preuzeto sa: http://balkans.aljazeera.net/vijesti/evropski-napredak-bih-koji-i-nije Nacrt zakona o pravima boraca, vojnih i civilnih invalida rata i članova njihovih porodica u Republici Srbiji iz 2014. godine N1 BiH. (2015, novembar 17.). Konferencija o pridruţivanju EU: Za BiH 2016. ključna faza. N1. Preuzeto sa: http://ba.n1info.com/a70028/Vijesti/Vijesti/Vedran-Dzihic-gost-Novog-dana.html Popović, D. M. (2009). Vodič kroz tranzicijsku pravdu u Bosni i Hercegovini. Razvojni program Ujedinjenih nacija u BiH. Ristić, M. (2015, oktobar 27.). OEBS: Srbija zaostaje u procesuiranju ratnih zločina. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/oebs-srbija-zaostaje-u-procesuiranju-ratnih-zlo%C4%8Dina-1027-2015 Ristić, M. (2015, novembar 17.). Političari na Balkanu pomirenje ne shvataju ozbiljno. BIRN. Preuzeto sa: http://www.balkaninsight.com/rs/article/politi%C4%8Dari-na-balkanu-ne-bave-se-ozbiljno-pomirenjem11-16-2015 Tanjug. (2015, novembar 11.). Vučić: Napredak u 33 od ukupno 34 poglavlja. Dnevnik. Preuzeto sa: http://www.dnevnik.rs/politika/vucic-napredak-u-33-od-ukupno-34-poglavlja Ugovor o EU (7.2.1992.) Velasquez Rodriguez v. The State of Honduras, Međuamerički sud za ljudska prava, 29.7.1988. �Author: Ajla Škrbić, LL.M., Senior Assistant Institution: Faculty of Law, University of Travnik E-mail: ajla.skrbic@pfk.edu.ba TRANSITIONAL JUSTICE AS A CONDITION FOR THE ACCESSION TO THE EUROPEAN UNION Abstract Transitional justice is a term that implies different ways of treating previous human rights violations in societies in transition, which lead to post-conflict reconciliation in society. It does not mean only trials against persons who have broken the law in the conflict, but rather building of sustainable peace in post-conflict society. It consists of a numerous initiatives aimed at establishing the truth about what happened in the previous conflict. It also includes the determination of responsibility of the perpetrators and reparation for crime victims. This paper will focus on the extra-judicial mechanisms of transitional justice. It will try to give the answer for the question of whether the establishment of transitional justice should be a condition for joining the EU, as well as what the states of former Yugoslavia did in this field. Special emphasis will be on the state of Bosnia and Herzegovina and its achievements in this field. Key words: European Union, transitional justice, transitional justice mechanisms. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3176 Title A name given to the resource TRANZICIONA PRAVDA KAO USLOV PRISTUPU EVROPSKOJ UNIJI Author Author ŠKRBIĆ, Ajla Abstract A summary of the resource. Tranziciona pravda je termin koji označava različite načine postupanja prema prošlim kršenjima ljudskih prava u društvima u tranziciji, a koji dovode do postkonfliktnog pomirenja u društvu. Ne podrazumijeva samo suđenja osobama koje su prekršile pravo u sukobu, već prvenstveno izgradnju održivog mira u postkonfliktnim društvima. Sastoji se od niza inicijativa kojima je cilj utvrđivanje istine o onome što se desilo u sukobu koji se zbio u prošlosti - a što, svakako, obuhvata i utvrđivanje odgovornosti počinioca i naknadu štete žrtvama zločina. U radu će poseban naglasak biti na vansudskim mehanizmima tranzicione pravde. Pokušat će se odgovoriti na pitanje da li bi uspostavljanje tranzicione pravde trebalo biti uslov za pristup Evropskoj uniji, kao i šta su države bivše SFRJ učinile po tom pitanju. Poseban akcenat bit će na državi Bosni i Hercegovini i njenim dostignućima na ovom polju. Ključne riječi: Evropska unija, tranziciona pravda, mehanizmi tranzicione pravde. Publisher An entity responsible for making the resource available Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12-16 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-50-9 K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8e47c313c03f5413ff379f895ae415bf.pdf 45f37cba15850807b45bb1e427cc5d71 PDF Text Text PROVERBS TEACHING IN EFL CLASSES: “WHERE THERE IS A WILL, THERE IS A WAY” Sana’ Ababneh Al-Balqa’a Applied University Article History: Submitted: 07.06.2015 Accepted: 15.07.2015 Abstract: The present study aimed at investigating the presence of proverbs in English textbooks taught to EFL Arab learners as well as investigating the attitudes of English language teachers towards proverbs as part of the EFL teaching materials. Results of the content analysis which has been carried out on four English textbooks of the Enterprise series show that teaching proverbs is included as part of the teaching material presented to the students. Proverbs are presented in different ways: sometimes they are used as titles of units, in vocabulary exercises, or as separate sections at the end of each unit. And they appear either in their original form or truncated. On the other hand, teachers' attitudes towards teaching proverbs to EFL learners show their belief in the importance of teaching proverbs since they convey the culture and wisdom of their users, moreover, they provide students with a rich source of vocabulary. They also give them an opportunity of making comparisons between their own proverbs and the English ones thus broadening their knowledge of the world; finally, they help students to express themselves in English in a more natural, native-like way. Keywords: English, Proverbs, Language, Teaching, EFL �1. INTRODUCTION Foreign language teaching witnessed a shift from focusing on grammar teaching to vocabulary teaching. Moreover, new trends in teaching give more emphasis to the role of vocabulary in learning and teaching a foreign language as it is a fundamental component for communication and comprehension. Today vocabulary teaching has given more emphasis to teaching vocabulary as “chunks “of language such as idioms, collocations, phrases, and proverbs. Akbarian (2010: 1) claims that English is rich in multi-word lexemes, such as idioms, proverbs, and other fixed expressions that might be a stumbling block for English as foreign language learners. On the other hand, Rubin and Thompson, (1994: 79) focus on the importance of the indirect approach in learning vocabulary as it enables learners to learn vocabulary through reading and listening rather than memorizing and retention of lists of words. Moreover, the indirect approach depends on presenting the new vocabulary within texts a matter that gives the learners the opportunity to learn the intended meaning rather than presenting lists of separate words that may have different meanings according to the context in which they occur. This way of teaching vocabulary depends on implementing the use of idioms, collocations and proverbs because this is the appropriate language that one needs to learn to be able to communicate fluently and accurately (Ababneh, 2008:26) Studies in the field show that most foreign language learners believe that they don’t have enough vocabulary to communicate or produce utterances like native speakers of the target language, one of the ways that makes this process easier for those students is through the study of figurative language as it is the way in which native speakers express their thoughts, views, ideas and emotions. Thus learning proverbs in this respect can provide a chance for learners to acquire some information about the culture of that language. (Çakir, 2010: 7). Thus idiomatic expressions such as proverbs should not be neglected during the learning process, and every language learner has to be prepared to deal with real language in different contexts as it is true to say that such expressions frequently take place in all forms of discourse: in conversations, lectures, movies, radio broadcasts, and television programs. Nevertheless, foreign language learners surely face a challenge in understanding and producing L2 proverbs because they are very difficult for them. But if they want to produce and understand the target language they must be prepared to meet the challenge considering the fact that lower level of linguistic competence in the target language will lead to disadvantage in understanding L2 figurative expressions. (Çakir, 2010: 7). Thus the present study addresses itself to study proverbs’ occurrence in English textbooks used in teaching English and to investigate the attitudes of the teachers towards teaching proverbs since they have an importance in learning the foreign language. A proverb is defined as “a well- known phrase or sentence that gives advice or says something that is generally true “(Oxford advanced learner’s dictionary). It is generally short and known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to �generation (Mieder 1993:5, 24.). In other words, proverbs represent every culture’s collection of wise sayings that offer advice about how to live your life. Nothing defines a culture as distinctly as its language, and the element of language that best encapsulates any culture’s values and beliefs is its proverbs. Moreover, the study of proverbs can provide cultural insights and stimulate communication, as learning the proverbs of the target language gives a foreign language learners an opportunity to practice and develop their oral communication.( MacDougall, 2004). In the same vein, Nuessel and Cicogna (1994) claim that proverbs learning is the ideal form for introducing metaphorical language and, as a result, metaphorical competence for several reasons: first, proverbs are short and easy to remember. Second, the language of proverbs is fairly simple and corresponds to the basic vocabulary of elementary and intermediate class. Third, they are a persistent element of the language understudy. Fourth, developing proverbial language ability will result in an important discourse strategy in students, like that of indirect speech acts, that allows the speaker to disguise his true feelings. Finally, proverbs have a literal meaning and a secondary figurative meaning. This of course indicates metaphoric competence because the students must make an appropriate analogy between the proverb and the specific situation (Nuessel and Cicogna (1994). Furthermore, (MacDougall, 2004) argues that idioms and proverbs can give the learner the opportunity to have a more thorough understanding of both language and culture, and without grasping the meaning of these types of sayings, we are confined to a unilateral understanding. He further states that students, translators, interpreters, and linguists also will benefit from constantly updating their understanding and use of these words of wisdom, since they can offer culturally-specific insights, since proverbs can help in comprehending the way people of the target language think about the world. In the same respect, Byrne (2005) mentions three main functions for proverbs. Firstly, they transmit wisdom and cultural values from one generation to another. Secondly, they advise and warn children about proper and dangerous behavior. Thirdly, many proverbs have a playful and provocative tendency; they embellish speech and cap arguments. All these make proverbs easy to remember and use. Furthermore, Mieder (2004) claims that the use of proverbs in the teaching of English as a foreign language is very important in fostering learners’ ability to communicate effectively. He also suggests that the proverbs which are appropriate be introduced as part of the teaching material are those used today by the native speakers of the target language. He also states that “textbooks on both the teaching of native and foreign languages usually include at least some lists of proverbs an accompanying exercises “(p. 147). In the same vein, Hanzén (2007: 1) concludes that proverbs play an important role in language teaching as a part of gaining cultural knowledge, metaphorical understanding and communicative competence. From all the ideas presented in the above discussion stems the importance of carrying out such study as it could add a brick to the wall of knowledge regarding this area in vocabulary teaching to Arab EFL learners. �The present study has two goals; first it will examine whether proverbs are a part of the EFL teaching curricula in Jordan. The investigation focused on the occurrence of proverbs in four English textbooks used in a private school in Jordan. Second, it will look on the attitudes of English teachers toward using proverbs in the teaching among eleven teachers who teach English at a private school in Jordan. 2. AIM The aim of this study is to investigate whether and how proverbs are used as a part of EFL teaching in a private school in Jordan. The investigation concerns the occurrence of proverbs in four textbooks of English, namely, a pre-intermediate series of English textbook “Enterprise: 1,2,3,and 4’. And what attitudes there are among eleven English teachers who teach this course book toward using proverbs in their teaching. Questions of this study are adapted from Hanzén (2007: 4). 2.1. Questions of the study • How many proverbs occur in the English textbooks “Enterprise: 1,2,3,and 4’? • What are the purposes of using the proverbs in the textbooks? • In what forms do the proverbs occur? • Do English teachers include proverbs in their teaching? Why/why not? How? • What are the teachers’ attitudes toward using proverbs in English teaching? 3. METHODS AND PROCEDURES This part presents the procedures which the researcher followed to carry out the study. As it was mentioned earlier there are two objectives for this study: first an examination of the occurrence of proverbs in the English textbooks and to fulfill this objective, a content analysis was done by the researcher to the four textbooks understudy. Then a questionnaire was distributed to English teachers that was adapted from Hanzén (2007) to measure their attitudes towards teaching English proverbs. The method used is descriptive and it combines quantitative and qualitative research approaches. 3.1 Examination of Textbooks The primary material in this investigation consists of four textbooks that are used as the teaching textbooks of English at Yarmouk University Model School, Jordan. The material is purposefully chosen and therefore does not include all the textbooks that are available for teaching English in Jordan. The four textbooks are a special edition of the Enterprise series of English course books which are namely: “Enterprise 1, Enterprise 2, Enterprise 3, and Enterprise 4. A content analysis to the textbooks was held by the researcher in order to find out how many proverbs the textbooks contain, how they are used, and what forms the proverbs have. The content analysis included �every part of the student book and the work book for each textbook. However, the survey has not included other material connected to the textbooks, e.g. CDs, worksheets and extra material. When a proverbial expression was detected, it was determined as a proverb with the help of The Oxford Dictionary of Proverbs (Electronic version). All the proverbs were then classified under some categories that illustrate the purpose of using each proverb, as well as the form of the proverb in which it appears in the textbook whether it was original form, truncated or paraphrased. 3.2. Questionnaire to English Teachers In order to find out whether proverbs are a part of the EFL teaching in Jordan, the researcher adapted Hanzén (2007) questionnaire, which was given to eleven English teachers at Yarmouk University Model School. The questionnaire consisted of ten questions; eight unstructured open ended questions and two multiple-choice questions (see Appendix.1). The aim of the questionnaire was to find out if teachers use proverbs in their teaching, which ones they consider useful to teach, how they use them, and what attitudes they have toward using proverbs in their classes. 4. RESULTS AND ANALYSIS This section will present the results of the content analysis of the textbooks and the questionnaire given to the teachers. First, the results gathered from the content analysis of the textbooks will be presented. The data will show the number of proverbs found in each textbook, a description of the purposes of using the proverbs, and the different forms the proverbs used in each textbook. Second, the results obtained from the answers of the teachers regarding questionnaire questions will be presented. 4.1. Examination of Textbooks The content analysis of the 4 textbooks has resulted in 116 findings of proverbs. Six of the proverbs are used more than once. Table (1) presents the number of proverbs in each textbook. 45 of the proverbs (38.8%) were found in Enterprise (1). 30 proverbs (25.9%) in Enterprise (2). 29 proverbs ( 25 %) were in Enterprise (3), and 12 proverbs (10.3%) were found in Enterprise (4). However, only 5out of the 116 proverbs were used twice in the four textbooks, and one was used three times. “When in Rome, do as the Romans do “. Table 1: Number of proverbs in English textbooks textbook Proverb number Percentage % Enterprise 1 45 38.8 Enterprise 2 30 25.9 Enterprise 3 29 25 �Enterprise 4 12 Total 116 10.3 4.2. Purposes of Using Proverbs The second step in the content analysis was to examine the contexts in which the proverbs occur in order to find out what the purposes of using the proverbs in the textbooks are. The purposes were classified under three categories: Heading: Proverbs are used as headings for nine units in Enterprise (1), such as ‘Home sweet home’ and “All’s well that ends well”. Exercise: Proverbs are used in exercises to match the proverbs with their meanings or definitions. Such as, ‘One man’s meat is another man’s poison”. Discussion: Proverbs are used as bases for discussions. At the end of each unit the textbooks 1,2 and 3 offer a list of proverbs and the students were asked to discuss them in relation with the ideas presented in the unit which introduces a particular idea that involve relationships, food, travel, fashion and style etc. Table (2) shows the result for the different categories of purpose proverbs are used to express. In Enterprise 4, proverbs are mainly used for exercise, and they are presented as a matching exercise between the proverbs and their meaning. In Enterprise 3 proverbs are mainly used for discussion, all the 29 proverbs are presented in one category where the students are asked to discuss their meanings. Proverbs in Enterprise 2 were divided into two categories; 29 proverbs are used for discussion and only one is used as a heading of a unit. As for the proverbs in Enterprise 1, eight of them were used as headings, and 37 proverbs were used for discussion. Table (2). Numbers and percentages of the proverbs’ purposes in English textbooks. Textbook Purpose Number of proverbs Percentage % Enterprise 1 Enterprise 2 Enterprise 3 Enterprise 4 Heading Exercise Discussion Heading Exercise Discussion Heading Exercise Discussion Heading Exercise 8 0 37 1 0 29 0 0 29 0 12 6.9 0 31.9 0.86 0 25 0 0 25 0 10.3 �Discussion 0 116 Total 0 100 4.3. Form of the Proverbs The 116 proverbs found in the textbooks understudy were analyzed regarding the form in which they appear in the each textbook. 98 proverbs have original form, i.e. the original form, and only 8 proverbs are truncated. Table below 3 views the division between the three types of forms found from the analysis. Table (3). Forms, Numbers and percentages of the proverbs in English textbooks. Textbook Proverbs’ forms Number of proverbs Percentage % Enterprise 1 original truncated original truncated original truncated original truncated 43 2 30 0 23 6 12 0 116 37 1.7 25.8 0 19.8 5.1 10.3 0 100 Enterprise 2 Enterprise 3 Enterprise 4 Total It is clear from the data in Table 3, that the most commonly used form in the four textbooks is the original form with a 92.1%. While the truncated form appeared twice as headings in Enterprise 1, e.g. “A friend in need… “and “Birds of feather…”, and six times in Enterprise 3. 4.4. Teachers’ Responses on the Questionnaire The first question in the questionnaire caters for the textbooks that each teacher used. Results showed that 7 teachers use Enterprise 4, and seven use Enterprise 3, 6 teachers use Enterprise 2, and 5 of them use Enterprise 1. Most of the teachers use more than one of the textbooks understudy at the same time. The results on question 2 show that all the respondents notice the occurrence of proverbs in the textbooks that they use. The findings regarding question 3 which inquires about the most chosen alternatives on how to deal with a proverb found in the textbook, show that ten teachers out of eleven chose “Compare to the Arabic equivalent”, nine of them chose “Discuss the meaning”, and eight teachers chose “Explain it”. Seven teachers chose “Discuss the metaphorical meaning”. Four teachers chose the alternatives of “Discussing the cultural issues concerning the proverb and “Discussing the communicative use of the proverb”. Two of the teachers resorted to the use of the alternative “Work with a theme around the proverb”. However, no respondent has chosen “I do not deal with it “ nor “I have not noticed �any and therefore I do not deal with it”. Worth noticing is that one teacher suggested a way of dealing with the proverbs by giving a situation in which such a proverb could be used. Table. 4. Teachers’ responses on the way they deal with a proverb found in the textbook. Alternatives Teachers’ Responses Explain it 8 Compare it to the Arabic equivalent 10 Discuss the meaning 9 Discuss the metaphorical use 7 Discuss cultural issues 4 Discuss the communicative use 4 Work with a theme around the proverb 2 I do not deal with it 0 I have not noticed any and therefore do not deal with it 0 Answers on question 4, “Do you consider proverbs an important part of the EFL teaching?“ revealed that all the teachers consider proverbs important part of the teaching because they believe that proverbs enable students to use the language communicatively, and most of them think that proverbs explain the cultural aspects of the language and they help students to understand that words have literal and metaphorical meanings. They also see teaching proverbs is an integral part of a foreign language teaching. The respondents also say that the use of proverbs makes explaining the materials easier and more interesting since they may summarize the main idea of a particular topic. Again all the teachers positively answered the fifth question which inquired whether the teachers use proverbs as a part of the teaching, and they do it because they believe that they reflect the cultural values and experience of English people and they also convey the cultural knowledge and wisdom of its speakers. Moreover, they consider them to be a source that enriches students’ knowledge in English by understanding both the literal and metaphorical meaning which they convey. Some of the teachers see proverbs as an appropriate mean to understand the content of texts since proverbs are interesting, funny and easy to remember, these findings support Hanzen’s (2007:24) claims that “proverbs are normally quite easy to learn”. One teacher also adds the idea that proverbs broaden students’ minds as they give them the opportunity to compare their culture with other cultures. Another interesting point mentioned by one teacher is that learning proverbs can provide students with an economic language since an appropriate proverb in a particular situation can save many words to say. Teachers’ answers regarding question six which inquires if the teachers think that there are other areas of phraseology more important to teach than proverbs, show that five teachers believe that proverbs are the most important area of phraseology to be taught in EFL classes because the �other areas like idioms and phrasal verbs are not more important than proverbs. Moreover, proverbs have strong relation to spoken language since they can express the knowledge, wisdom and experience of our life. On the other hand, another five teachers disagree with them and they believe that there are other important areas of phraseology such as idioms, phrasal verbs, and collocations. Those justify their belief by saying that idioms and phrasal verbs are more commonly used by native speakers than proverbs. And some of them even argue that proverbs are old fashioned today especially among young people. One teacher was indifferent and considers all the areas important without any preference. The answers on question (7) which was about how the teachers to include proverbs in the teaching. Teachers listed various ways in introducing or teaching proverbs, the most proposed way was explaining and discussing the meaning of the proverb, followed by giving the Arabic equivalent and giving a situation that suits when and where such a proverb is used. Some teachers also suggested including the proverbs as titles of chapters or reading texts, as well as using them as themes for writing tasks and in matching exercises where there should be matched with their meanings or the situation in which they could be used. Furthermore, they proposed discussing the metaphorical meaning of the proverbs in order to differentiate between the literal and metaphorical meaning so that students realize the diversity in using vocabulary. In question eight the teachers were asked to choose 20 proverbs that they think the most important to teach to an EFL learner. Below is a list of the proverbs chosen by the teachers, they are ordered according to the choice of the teachers, i.e., the proverb which was chosen more, comes first and so on. 1. When in Rome, do as the Romans do. 2. Don’t judge a book by its cover. 3. Easy come, easy go. 4. Beauty is in the eye of the beholder. 5. Beggars can’t be choosers. 6. Birds of a feather flock together. 7. The early bird catches the worm. 8. All’s well that ends well. 9. All that glitters is not gold. 10. Two heads are better than one. 11. Practice makes perfect. 12. A picture is worth a thousand words. 13. Better late than never. 14. Honesty is the best policy. 15. Early to bed and early to rise, makes the man healthy, wealthy and wise. 16. Curiosity killed the cat. 17. A friend in need is a friend indeed. 18. Like father like son. �19. Easier said than done. 20. Money talks. An analysis of the teachers’ choices from the list of proverbs in question 8 indicates that among the twenty most chosen proverbs there are nine proverbs with didactic and character building contents. Eight proverbs from the teachers’ choices have an equivalent in Arabic and they are very common among people such as “Beggars can’t be choosers’. “A friend in need is a friend indeed”, “Like father like son”. Only three of the proverbs are metaphorical and are therefore very useful when it comes to teaching metaphorical understanding such as “Beauty is in the eye of the beholder”. Teachers’ choice of proverbs may reflect their characters as they are educators they prefer to teach and pass the knowledge to the next generation, that’s why their choices were centered on those proverbs that have didactic character or those that are frequently used in their community and this of course is crucial for using the language for communication. Proverbs other than those presented in the list of the 75 most frequently used proverbs in the USA today ( Meider, 2004: 129-130), suggested by the teachers to be taught for the EFL learners are listed below as an answer to question nine. 1. Like father like son. 2. Curiosity killed the cat. 3. Come rain or shine. 4. East, west, home is the best. 5. When money talks, truth keeps silent. 6. A stranger is a friend you haven’t met yet. 7. Big fish eat little fish. 8. A stitch in time saves nine. 9. Out of a frying pan and into the fire. 10. Lend your money and lose your friend. An analysis of those suggested proverbs assure the analysis of teachers’ choice of proverbs in question 8, as five of those proverbs enjoy a didactic character and the other five are frequently used in Arabic. According to the last question where the teachers are asked if they have further comments regarding teaching proverbs in the EFL classes, some of the teachers assure that proverbs are important to teach and be part of the curricula as they have intercultural association. This result goes in line with Hanzen’s (2007:25) study as the respondents in her study claim that “when it comes to developing both understanding and communicating in English, it enables learners to communicate with variation “. Only one teacher believes proverbs could be replaced by other idioms since proverbs are considered to be an old fashion facet for the young generation who communicates through the new means of technology that enables them to communicate using �codes and most of today’s teens developed their own lingo that consists of abbreviations and symbols and abbreviations that mean words. (Ababneh and Al-Ajlouny, 2013:132). 5. CONCLUSION The results of the present study revealed that proverbs occur in the four textbooks understudy. They were used as headings, vocabulary exercise and in lists at the end of each unit under the title “words of wisdom”. In Enterprise 4, they do not occur as frequently as other kinds of expressions, e.g. idioms and phrasal verbs, though. Moreover, the proverbs used in the textbooks appear into two forms; most of them appear in their original forms, while few were truncated. The majority of teachers considered proverbs an important part in EFL teaching materials. Teachers also had positive attitudes towards teaching proverbs. Only one teacher argued that they could be old-fashioned and not useful for students because of their use of modern means of communication which allow them to use their own lingo. One interesting conclusion is that proverbs play an important role in developing the cultural and metaphorical knowledge of the learners since they could match different situations in daily life and they summarize popular experience and traditional wisdom. This goes in line with Stern's (1987:206) words when he writes that the language learner "should be made aware of the interaction between language and culture ". Moreover, since proverbs play a cross-cultural role, many of them having their equivalent in other languages, this could broaden students' minds by giving him/her a wider perspective. The method most used by the teachers in teaching proverbs was giving the Arabic equivalent. This sounds normal since the emphasis in teaching is on communicative competence of learners which can be enhanced by relating to their previous experience embodied in their knowledge of their native culture. This goes in the same vein with what Talyor (1990:1-3) claims regarding vocabulary learning learners should be aware of the importance of many factors when learning L2 vocabulary such as the register, morphology, semantics and the knowledge of the equivalent words in L1. Recommendations: Due to the small number of respondents to the questionnaire and textbooks involved in this study, further research on this subject is recommended that may include a national survey among teachers in all public and private schools in Jordan, and on all English language textbooks used in those schools. In addition, university level EFL courses can also be included. �References Ababneh, S. (2008). Designing an instructional program and measuring its effect on Jordanian EFL university students’ achievement in English collocations. Unpublished Doctoral Dissertation. Yarmouk University, Jordan. Ababneh, S.& Al-Ajlouny, M. K.(2013). The effect of texting on EFL students’ academic writing in English. The Internet Journal Language, Culture and Society. Issue 38.pp(131-137). Akbarian, Is’haaq. (2010). A spice of classroom: incorporating proverbial expressions in EFL classes. The Journal of Asia TEFL. Vol.7, No.1,pp. 221-238. Byrne, G. (2005). The enduring world of proverbs. Contemporary Review, 287, 285-291. Çakir, İsmail. (2010). How does “A Stitch in Time Save Nine “in EFL Classes? Studies in Literature and Language. Vol. 1, No. 8, 2010, pp. 05-14 Hanzén, M .(2007). “When in Rome, do as the Romans do “Proverbs as a Part of EFL Teaching. Retrieved December 12,2014 From: http://www.divaportal.org/smash/get/diva2:3499/FULLTEXT01.pdf Hornby, A.S. (2010). Oxford Advanced Learner’s Dictionary.8th edition. Oxford University Press. NY. Mac Dougall, D. (2004). Why Learn Proverbs? Retrieved January13,2015. From http://www.lingo24.com/articles/why_learn proverbs--7html. Mieder, Wolfgang. (1993). Proverbs are Never out of Season. Popular Wisdom in the Modern Age. NewYork: Oxford University Press. Mieder, Wolfgang. (2004). Proverbs - A Handbook. Westport, CT; Greenwood Press. Nuessel, F.,& Cicogna, C.(1994). Incorporating metaphoric competence in the elementary and intermediate Italian curriculum through proverbial language. Retrieved January10,2015. From http://tell.fll.purdue.edu/PLA-Archive/1994/Italian - html /Nuessel, Frank. htm. Rubin, Joan and Thompson Irene. ( 1994). How to be a more successful language learner: Towards learners autonomy. Boston, Massachusetts: Heinle and Heinle. Stern, H.H. (1987). Fundamental Concepts of Language Teaching. Oxford University Press. NY. Taylor, Linda. (1990). Teaching and Learning Vocabulary. London: Prentice Hall. �Appendix.1. The use of proverbs as a part of EFL teaching Questionnaire Dear Colleagues, Please answer the following ten questions. Thank you for your valuable help! Dr. Sana’ Ababneh Nov, 2014 1. What textbook/s do you use? Circle your choice. a. Enterprise 1 b. Enterprise 2 c. Enterprise 3 d. Enterprise 4 2. Have you noticed any proverbs in the teaching material you use? If YES, what have you noticed?................................................................................... If NO, why do you think you have not noticed any?....................................................... 3.How do you deal with a proverb that you find in the textbook? Choose one or more by drawing a circle around the letter of your choice. a -Explain it. b - Compare it to the Arabic equivalent. c -Discuss the meaning. d-Discuss metaphorical use. e -Discuss cultural issues concerning the proverb. f -Discuss the communicative use of the proverb. g -Work with a theme around the proverb. h -I do not deal with it. i -I have not noticed any and therefore I do not deal with it. j-Anything else. Specify. …………………………………………………………….. 4. Do you consider proverbs an important part of the EFL teaching? If YES – explain why:……………..……………………………………………………………. If NO why not?…………………………………..………………………………………………. �5. Do you teach proverbs? If YES , why?…………………………………….………………………………………………. If NO why not?.........................………………………………………………………………….. 6. Is there anything else within the area of phraseology that you think is more important to teach than proverbs? If YES – what is it and why do you think it is important? …………………………..…………………………………………………………………….. If NO – why? ………………………………………………………………………………….. 7. If you were to include proverbs in your teaching, how would you teach them? Give examples of ways to use proverbs in teaching. ………………………………………………………………………………………………….. 8. Below follows a list of the 75 most frequently used proverbs in the USA today (Mieder, 2004: 129-130). Look over the whole list then circle 20 proverbs that you think are most important to teach to an EFL learner. (The list is ordered according to the headword in Italics in each proverb.) 1. Absence makes the heart grow fonder. 2. An apple a day keeps the doctor away. 3. The apple doesn’t fall far from the tree. 4. Beauty is in the eye of the beholder. 5. Beauty is only skin deep. 6. Early to bed and early to rise, makes a man healthy, wealthy, and wise. 7. Beggars can’t be choosers. 8. A bird in the hand is worth two in the bush. 9. Birds of a feather flock together. 10. The early bird catches the worm. 11. Don’t judge a book by its cover. 12. Don’t cross the bridge till you come to it. 13. New brooms sweep clean. 14. Business before pleasure. 15. You cannot have your cake and eat it too. 16. Chickens come home to roost. 17. Don’t count your chickens before they’re hatched. 18. Spare the rod and spoil the child. 19. Every cloud has a silver lining. 20. Easy come, easy go. 21. First come, first served. 22. Too many cooks spoil the broth. �23. Curiosity killed the cat. 24. Do unto others as you would have them do unto you. 25. Let sleeping dogs lie. 26. You can’t teach an old dog new tricks. 27. Don’t put all your eggs in one basket. 28. All’s well that ends well. 29. Like father, like son. 30. Big fish eat little fish. 31. A fool and his money are soon parted. 32. A friend in need is a friend indeed. 33. Don’t look a gift horse in the mouth. 34. All that glitters is not gold. 35. The grass is always greener on the other side of the fence. 36. Many hands make light work. 37. One hand washes the other. 38. Haste makes waste. 39. Make hay while the sun shines. 40. Two heads are better than one. 41. He who hesitates is lost. 42. Honesty is the best policy. 43. Don’t change horses in the middle of the stream (mid-stream). 44. You can lead a horse to water, but you can’t make him drink. 45. Strike while the iron is hot. 46. Better late than never. 47. He who laughs last, laughs best. 48. Live and let live. 49. Look before you leap. 50. Love is blind. 51. Misery loves company. 52. Money talks. 53. A penny saved is a penny earned. 54. Penny wise and pound foolish. 55. A picture is worth a thousand words. 56. A watched pot never boils. 57. Practice makes perfect. 58. An ounce of prevention is worth a pound of cure. 59. When it rains, it pours. 60. When in Rome, do as the Romans do. 61. Easier said than done. 62. If the shoe fits, wear it. �63. Out of sight, out of mind. 64. Where there’s a smoke, there’s a fire. 65. A stitch in time saves nine. 66. A rolling stone gathers no moss. 67. If at first you don’t succeed, try, try again. 68. It takes two to tango. 69. Time is money. 70. Never put off till tomorrow what you can do today. 71. Waste not, want not. 72. Still waters run deep. 73. The squeaky wheel gets the grease. 74. Where there’s a will, there’s a way. 75. Two wrongs don’t make a right. 9. Are there any more proverbs, other than those listed, that you consider important to teach?................................................................................................ 10. Do you have any comments on this subject of proverbs as a part of EFL teaching?.................................................................................................................................... * The questionnaire is compressed for spatial reasons, in its original forms it gives the respondents more space to write. THANK YOU! � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2963 Title A name given to the resource PROVERBS TEACHING IN EFL CLASSES: “WHERE THERE IS A WILL, THERE IS A WAY” Author Author Ababneh, Sana’ Abstract A summary of the resource. The present study aimed at investigating the presence of proverbs in English textbooks taught to EFL Arab learners as well as investigating the attitudes of English language teachers towards proverbs as part of the EFL teaching materials. Results of the content analysis which has been carried out on four English textbooks of the Enterprise series show that teaching proverbs is included as part of the teaching material presented to the students. Proverbs are presented in different ways: sometimes they are used as titles of units, in vocabulary exercises, or as separate sections at the end of each unit. And they appear either in their original form or truncated. On the other hand, teachers' attitudes towards teaching proverbs to EFL learners show their belief in the importance of teaching proverbs since they convey the culture and wisdom of their users, moreover, they provide students with a rich source of vocabulary. They also give them an opportunity of making comparisons between their own proverbs and the English ones thus broadening their knowledge of the world; finally, they help students to express themselves in English in a more natural, native-like way. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12 Keywords Keywords. Article PeerReviewed L Education (General),P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ffb5734712a6fb15ef4273c3df92937d.pdf f7b30ba1766e8684647e902e89cdbc97 PDF Text Text COLLEGE STUDENTS’ FIELDWORK IN THE NATIVE-AMERICAN RESERVATION Article History: Submitted: 10.06.2015 Accepted: 08.08.2015 Abstract: This is the narrative of the fieldwork conducted by the Global Citizenship Studies Department at Seisen University. The fieldwork in the Native-Americans reservation was started in 2008 in Colville in the State of Washington. Since 2008, we have sent average of 10 students every year for 7 years. The aims of this fieldwork are: 1) to understand history, culture and life of the Native-Americans 2) to learn the importance of symbiotic relation between people and the nature 3) to acquire English skills through communicating with local people Keywords: Native-American Reservation, multi-cultural understanding, service learning �I. INTRODUCTION Seisen University is a women’s college established by Catholic nuns from Spain in 1950. The name of the department I belong to is Global Citizenship Studies Department and probably the only department that has this name in the world. I would like to introduce one of the fieldworks that our department is conducting. Before I start elaborating on the fieldwork, let me briefly explain the department and its curriculum. The department was established in 2000 with the aim to foster the women who can contribute to global society with global perspective. Our motto is “Think globally, act locally.” This is the structure of our curriculum. At the bottom as you can see, first things students are expected to gain in their first year classes are basic knowledge, fundamental learning skills, and communication skills. In the second year, they start taking classes in the three major areas, namely, Social Sciences and Humanities, Global Communication and Fieldwork. In the area of Social Sciences and Humanities, students study, for example, history, sociology, economics, politics, culture, religion and so on. In the area of Global Communication, they learn not only English and other foreign languages but also cross-cultural communication, interpretation, translation, presentation skills and so on. And in the Fieldwork, students are expected to see, find out and feel at first-hand what they learned in the Social Sciences and Humanities and Global Communication areas. In the third year they decide the research theme and survey the literature and make �research for the theme. And finally in the fourth year, they complete their thesis and make presentation based on the thesis. I hope the explanation made it clear where the fieldworks are placed in our curriculum. Two overseas fieldworks are usually offered in addition to the fieldworks in the United States and England and two within the country every year. So far we have sent our students to India, Indonesia, the Philippines, Nepal, Bhutan, Malawi, the USA, England, New Zealand, Korea, Taiwan, and we will start a new program in Malaysia this summer. We have our domestic fieldworks in Okinawa, farming area in Ibaraki, the forestry area in the central part of Japan. All these fieldworks are aiming at researching the specific area and understanding its culture. The purpose of these fieldworks is far from that of the sightseeing tours. Before they actually participate in the fieldwork, the students study about the host country receiving the guidance of the professor who has experience living in the area and has a strong network in the community. The people from the host country are often invited as resource persons so that our students could gain as much information as possible before they leave for the fieldwork site. II. THE FIELDWORK IN THE NATIVE-AMERICAN RESERVATION The fieldwork in the Native-Americans reservation was started in 2008 in Colville in the State of Washington.Since 2008, we have sent average of 10 students every year for 7 years. The aims of this fieldwork are: 1) to understand history, culture and life of the Native-Americans 2) to learn the importance of symbiotic relation between people and the nature 3) to acquire English skills through communicating with local people 1. The site of the fieldwork According to the national census in 2010, the population of the United States is approximately 308,750,000 out of which 0.9 % is Native Americans. That is about 3,000,000. There are 566 reservations acknowledged throughout the country. 229 are in Alaska and the rest of 337 are scattered in 33 states. The American government approves of each tribe’s right of self-government. Colville reservation is located 115 kilometers (71 miles) north of Spokane, Washington. It covers the southeastern part of Okanogan County, the southern half of Ferry County and the southern tip of Stevens County. The population is about 8,700 which consists of 12 different tribes. Their native language is Salish, however, there are less than 100 people who can use the language. �In order to enter the reservation, the ferry boat is the only way and that is why the area is called Ferry County. The ferry boat can accommodate 12 cars at a time and runs from 6:45 in the morning to 9:30 in the evening free of charge. There are no street lights or traffic signal. As you can easily imagine, you don’t have Wi-Fi access, either. There is only one small gas station and a tiny supermarket. The natural environment is just wonderful. They don’t have any kind of pollution. There are lots of different kinds of wild animals. You can find many beaver dams in the Twin Lakes and you can see ospreys flying high above the sky and diving in the lake to catch fish. Deer come very close to where people live and wild turkeys march in line. If you are lucky, you will see a moose and if you are unlucky you will meet a skunk. We should never leave food out in the house because bears would come in to get it. You hear them roar at night and you may run into them. The reservation is just like a safari park. �Our students appreciate the beautiful nature. They enjoy canoeing and swimming in the lake and meeting the various wild animals. Rick, one of the Native-American rangers in the reservation told us the ecology of the wildlife. He told us that animals do not attack us unless we do some harm to them and that the Native Americans do not catch animals more than they need. In the reservation, one has to have an ID as a Native-American to shoot animals or catch fish. 2. The History of the Native-Americans It may be easy to associate Native-Americans with Pocahontas in Walt Disney’s animation. They have dark skin and dark braided hair wearing leather clothes and ride their horses very well. However, the Native-Americans we met in the reservation are not at all like them. Blue jeans and T-shirt is the most typical outfit. They live in a common house, drive a car and cook whatever other Americans eat other than authentic food such as wild deer meat stew, wild huckleberry jam, and fried bread. �However, we should not forget the history of the Native-Americans. We take our students to three museums nearby to acquire general idea of the reservation and tribes. They look around the exhibits and ask the curators questions about history, lifestyle, culture, and art of the tribes. These pieces of knowledge help the students gather information through hands-on experience exchanging with local people. It is a very famous story that Columbus left Spain in 1492 bound for Japan sailing the Atlantic Ocean and he ended up landing on the United States. He believed it was India and therefore called the native people Indians. After Columbus, for 400 years, many Europeans came and repeated the brutal act and also they brought them such diseases as smallpox, the measles and tuberculosis. The Native American population decreased drastically. In addition, alcohol and guns had undesirable effects to the large extent the life of the Native-Americans. In 1830, the American government decided to set forth administrative policy to assimilate the Native-Americans into mainstream of the American society. They had to change their names, religion, language and way of life. They were told to change their hunting life to agricultural life and driven to the unproductive land. Children were sent to Indian schools many of which had dormitories so that they were forced to live apart from their parents. Our students learned the Native-Americans’ regrettable history, traditions and culture �and at the same time the problems they are facing: poverty, unemployment, lack of education, alcohol and drug dependence, destruction of family and so on. They try to find the solutions to these problems. They become aware of the link between what they learned in the classroom and what they actually see and feel through their experience outside of the classroom. 3. Ihchelium School and More Students spend most of the time with children and students at Inchelium School in the reservation. Ms. Denise Seeley, the teacher who teaches the 5th graders, really likes the idea of this cultural exchange program and she is very cooperative. Our students and the 5th graders exchange letters and emails prior to their visit and they introduce themselves with each other so that they feel familiar when they meet. When they visit the class, they answer whatever questions the Inchelium students have and help them do the assignment. They also play games together. Inchelium School has always been ranked in the worst 40 in the States in terms of academic standard and the very worst among 500 schools in the State of Washington. The children are not very good at writing and even the 5th graders could not write more than 5 lines. However, those who had our students in class and spent quite a while with wrote beautiful essays. Let me share with you some of them. ��As you can see, they have so much to write about and willing to write. When children have some feelings and emotions, they want to express them. They enjoy changing font and giving a designed title. Ms. Denise Seeley commented that these essays seem to be love letters from Inchelium children to Seisen girls. Not only in composition class but in math class, too, there was a big change. Their grades in math jumped up only in this class among all the 12 classes in Inchelium School. Again Ms. Seeley said she did not do anything special but that each child came to have self-respect and became aware that it is importance to be considerate to each other. The change of behavior in their everyday life and the change of attitude toward study had a great influence on their �grades. A boy who had to go to the principal’s office 45 times a year as punishment for doing something wrong went there only 5 times this year. Another boy was very violent and sometimes Ms. Seeley had to evacuate all other students out of the classroom, but after experiencing this exchange program, he never caused a single problem. These changes were such remarkable phenomena that those teachers who were reluctant to invite our students to their classes had to change their mind. They were afraid of running out of time to teach composition or math if these Japanese college students come and the class will be doing something extra other than the regular curriculum. The older students have such questions as what young people are most interested in, what are the most popular fashion, music, and cartoon. They play basketball and cook typical dishes of their own culture for each other. Inchelium School is kind enough to let our students have lunch with the students in the cafeteria. They usually serve salad, bread, milk, and meat, fish, pasta, and so on. It is not a fancy food but children could have as much as they want. Some parents with alcohol or drug dependence do not cook for their children and so the lunch they have at school could be important nourishing food for them. Outside of Inchelium School, the community holds friendship pow wow, a kind of prayer meeting while we are there. The Native Americans dance, sing, and play the drums in their native costumes and our students also dance and sing in yukata, a kind of kimono. They show how to dance with each other. Other than the pow wow, we had chances to share a very good time with local people at family night out and parties held by church. Our students showed and told how to do folding paper and let the children try on Yukata. �Recently only a few people attended pow wow and family night out, and people don’t get together and spend time together, however, the pow wow and family night out held while our students were there became the biggest ones in the past. 4. Impacts of the Fieldwork on the Native-American Reservation What our students brought to the Native-Americans may be only a fragment of our culture and not a common culture shared by many Japanese. It could be very personal, however, we could say that the impact that they made on the community was quite huge. Very few non-Native-Americans, if any, enter the reservation and needless to say, there are hardly any foreigners’ visits there. The small children always gathered around our students and some high school students came to see us every night at our lodge. The adults extended hospitality to us to offer places and food for our cultural exchange in spite of the fact that they live in poverty. It seems as if we made a big ventilation hole in the society for a wind of change to go through. The children from the very beginning were so curious and came closer to us, talked to us and played with us without any hesitation, while adults were cautiously stood by without showing any emotion at first. However, once they realized that we were harmless and doing our best to communicate with them because we really wanted to know about them and be friends with them, they started asking so many questions and extended hospitality to us. We often heard the words to express their gratitude by adults by saying that our visits to the reservation reminded them of importance to protect their identity and strengthen the solidarity �of the tribe. They also helped the people there make a step forward to know that there is a world different from their own. Our students noticed that they could change the world around them, and they became more eager to learn about what they don’t know. I discussed the impact of the fieldwork on the Native Americans from the perspective of service learning. We also conducted questionnaire on the impact of the fieldwork on Seisen students and my colleague, Kathy wrote about the findings. Of course our students learned so much through this fieldwork and we found the comments of our students very interesting and inspiring. III. CONCLUSION There is one thing that we have to keep in mind about conducting fieldwork in Colville because of its uniqueness. As it was mentioned above, thisreservation is closed to non NativeAmericans and therefore the people there did not open their mind at first. But once they opened their heart to us, it seems that they had complete trust in us. Most people there have given up establishing long-lasting relationship with outsiders and therefore we should keep our program to visit them regularly in order to sustain and strengthen our bond. Especially we should not disappoint the children who are expecting Seisen students to come and visit them every summer. The 4th graders are so anxious to become 5th graders because they can have our students in their class. It is our hope that this fieldwork will be of any contribution to make the community a better place to live. �Lastly two episodes will be introduced before I finish my presentation. There is one Native-American college student who has been assisting our fieldwork. His name is Neil. He is always wearing a cap with “Native Pride” on. He was studying information technology at a university in Texas. Few young people in this reservation go to university since the academic level is extremely low, most of the families cannot afford it, and they cannot get accustomed to a new environment because the life in the reservation is very different from the life elsewhere. He is a graduate from Inchelium School and young children seem to respect him and envy him. He said he is proud to be a Native-American and his plan was to become a teacher at Inchelium School after graduating from college. In the spring of 2009, Neil came to Tokyo. He was staying with our students’ families and faculty members. While he was supporting our fieldwork, he became more and more interested in Japan and he chose this country for his first travel overseas. He came back again in 2011 for the second time. He changed his major to TESOL and now he is planning to teach English in Japan. Nobody was expecting this. It is sure that the impact of this young man as a role model on the children in the reservation is great and many of them will be determined to go to college and choose to visit Japan as the first destination of their overseas travel. In fact, lots of boys and girls were saying that they want to go to Japan. We met a boy when we were visiting Pascal Sherman Indian School which is located in the other end of the reservation in March this year. He used to go to Inchelium School a few years ago and when he found us he came up to us and took out a wrinkled piece of paper from his pocket and showed it to us. On the paper were some expressions in Japanese he learned from our students when he was in the 5th grade. Since he never knew that we were visiting his �school that day, it is sure that he carries the piece of paper all the time. Finally let me introduce the words by Margaret Mead, a famous American anthropologist. It is not exaggeration to say that her words literally mean what this fieldwork is aiming at: “Never doubt that a small highly committed group of individuals can change the world: indeed it is the only thing that ever has.” � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2961 Title A name given to the resource COLLEGE STUDENTS’ FIELDWORK IN THE NATIVE-AMERICAN RESERVATION Author Author Aikyo, Mikiko Abstract A summary of the resource. This is the narrative of the fieldwork conducted by the Global Citizenship Studies Department at Seisen University. The fieldwork in the Native-Americans reservation was started in 2008 in Colville in the State of Washington. Since 2008, we have sent average of 10 students every year for 7 years. The aims of this fieldwork are: 1) to understand history, culture and life of the Native-Americans 2) to learn the importance of symbiotic relation between people and the nature 3) to acquire English skills through communicating with local people Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12 Keywords Keywords. Article PeerReviewed L Education (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a87252bce7ac917532b898c460be3f87.pdf cb8a0aa1a4d8b516296175ce9b62b217 PDF Text Text MEETING STUDENTS' DIVERSE NEEDS FOR READING THROUGH DIFFERENTIATED INSTRUCTION STRATEGIES Iranda Bajrami South East European University Article History: Submitted: 04.06.2015 Accepted: 05.07.2015 Abstract: The focus of this research is on meeting South East European University (SEEU) students’ diverse needs for reading. Although in English as a Foreign Language (EFL) classroom, all four language skills are important, reading becomes most important when students enter university without enough strategies for reading. Therefore the reading material presented should be differentiated to suit everyone’s needs. According to Biancarosa & Snow (2006) "a full 70 percent of U. S. middle and high school students require differentiated instruction (DI), which is instruction targeted to their individual strengths and weaknesses" (p.8). Consequently, since it is difficult for native learners to read in their mother tongue then it can be imagined how difficult it might be for EFL learners to read in English. Thus, differentiation in reading classrooms becomes an important responsibility for EFL lecturers.The methods of data collection used in this research wereteacher questionnaires and classroom observations to help discover the level of knowledge and application of DI reading strategies among SEEU EFL lecturers to meet diverse learners’ needs. The results of the study conducted showed that there is a discrepancy between the researcher’s observations and lecturers’ responses regarding the application of DI strategies and also there is some inconsistency between some lecturers’ own responses that claim to have applied DI strategies but fail to provide examples of such tasks. Hopefully, this research will help raise teachers’ awareness that DI reading strategies should be implemented in their EFL classes generally as well as in their reading classes to enhance diverse students’ reading skills and help them with their academic development. Key words: diverse needs, differentiation in reading classrooms, EFL learners, differentiated instruction strategies, EFL lecturers �1 INTRODUCTION Learning a foreign language encompasses the inclusion of all four language skills, which are crucial for becoming a proficient speaker of a particular language. In EFL classes, the importance is also on covering all language skills because they all form a mosaic of helping learners master the language more competently. Although paper acknowledges the significance of including all four language skills in a lesson, meeting students’ diverse needs for reading is the main aim of this research, especially focusing on applying differentiated instruction strategies to meet this aim.Moreover, the reason this paper focuses on differentiating reading instructions is related to Ankrum & Bean’s (2007) statement that “the process of reading is so complex that instruction tailored to individual needs is difficult for practitioners to attain”(p.136), therefore, lecturers are inclined to avoid it. As an EFL lecturer who has done research on the topic of differentiation and as a member of the central observation team for many years at SEEU, the researcher was intrigued to discover more about the knowledge and application of DI strategies among EFL lecturers at SEEU. Previously conducted observationswere an impetus for the researcher to undergo a more thorough study on DI strategies by observing an absence of application of DI strategies in the observed classes. 2 LITERATURE REVIEW This study focuses on providing both the information based on literature study on DI in general and on reading classes in particular. There are many definitions provided about differentiation but the one which is more related to this study is Tomlinson’s (2010) definition which states that “a teacher proactively plans varied approaches to what students need to learn, how they will learn it and/or how they can express what they have learned” (p. 155). This tells us that lecturers need to think about differentiation since they are planning their lessons in order to be prepared for reaching every student in their classroom and meeting their needs. Another reason for applying differentiation is stated in the following statement that “students do not come to school with the same background experiences, knowledge, and abilities; these differences greatly impact the content the teachers can provide and the instructional strategies they can use” (Levy, 2008 cited in Ross & Johnson, 2012, p. 4). In terms of applying differentiation in reading classes, Ford (2005),states that “anyone who thinks there is one right way to teach reading has never worked with two children (p.1). As a consequence, lecturers should widen their spectrum of thinking and always have in mind student diversity rather than perceivingstudentsas a group because if the tasks are not appropriate to students’ level they will not achieve success. In relation to this, Tomlinson (2001) relies on the writings of Howard (1994) and Vygotsky (1962) in explaining the rationale for applying DI: �We know that learning happens best when a learning experience pushes the learner a bit beyond his or her independence level. When a student continues to work on understandings and skills already mastered, little if any new learning takes place. On the other hand, if tasks are far ahead of a student's current point of mastery, frustration results and learning does not (Tomlinson, 2001, p.8). Moreover, whether differentiation happens in other classes or in reading classes, the tasks should be adapted to match students’ level. Helping students with their reading skills is very crucial, especially for struggling EFL learners who find it even more difficult to read in a foreign language. Consequently, Richardson, J. S., Morgan, R. F. & Fleener, C. (2012) claim that Good readers read because it gives them pleasure and they do it well; consequently, they get practice in reading and become better at it. However, the research on Striving Readers (Ayers & Miller, 2009 cited in Richardson, J. S., Morgan, R. F. & Fleener, C. , 2012) provides evidence that many poor readers get so discouraged that they lose the will or desire to read and thus to succeed (p.10). As a result, in order to encourage poor readers to read more and not get frustrated, the lecturers should “provide support for struggling readers by asking reading specialists for help and providing strategic instruction that engages all learners—even struggling readers—in rewarding learning experiences” (Richardson, J. S., Morgan, R. F. & Fleener, C., 2012, p.10). 3 METHODS OF DATA COLLECTION 3.1 Participants The participants, who took part in this research conducted in the summer semester 2015, were 16 EFL Lecturers from SEEU, Tetovo/Skopje, Macedonia. The participants were mainly involved in responding to the teacher questionnaires. However, regarding the observations conducted, the number of participants is not specified because the research relies generally on the data gathered from the classroom observations conducted throughout the years in SEEU EFL classes as part of regular classroom observations. The researcher, being a member of the Central Observation Team at SEEU for many years, had collected data for many peer observed classroom observations already, another observation was not necessary for this particular research. �3.2Instruments Teacher questionnaire (see Appendix 1), which consisted of 8 questions related to teachers’ knowledge about DI in reading classes, were the main instrument of this research which helped gather the data about teachers’ knowledge and application of DI strategies in their EFL classes, especially in their reading classes. The questionnaire was designed by the researcher, after consulting the literature on DI generally and in reading classes in particular, and after consultations with experienced lecturers as well as based on the needs of the present research.Six questions, were perceived as crucial in providing the necessary data.The questionnaire consisted of both closed and open questions, which required teachers to choose one of the given options, provide their comments as well as match the given choices. Moreover, classroom observations, conducted regularly at SEEUas part of the Central Observation Team at SEEU (explained above), were another important part of this research because the data was an essential asset which added reliability and validity to the research. The results from classroom observations functioned as anendorsement to the findings obtained from this study because they were used to compare the teacher responses with the researcher’s data from classroom observations, therefore what the teachers said about their use and application of DI strategies could be easily compared with the reality observed in the classroom, where two observers were available (an observer and a co-observer). 4 DATA ANALYSIS In order to analyze the data gathered for conducting this research, it was required that both qualitative and quantitative data analysis is used. Quantitative analysis included the answers requiring rating and matching, whereas qualitative analysis required teachers to provide definitions and comments for certain questions. Consequently, teachers were asked to respond to the questionnaire, which consisted of closed questions e.g. Yes a lot; Yes, a little; Not at all, which were followed by questions requiring teachers to present their own examples of their experience with DI in EFL classrooms. In addition, one of the questions asked teachers to match three scenarios with the type of a lesson, which provided information to check lecturers’ knowledge about differentiation if it was incidental or academic. Regarding the observations, the focus was on the application of DI strategies and tasks in the observed EFL classes throughout the years. �5 RESULTS The findings of this study focus mainly on the responses gathered from the teacher questionnaires, which are explained in details below, whereas the results from the classroom observations are summarized. 5.1 Questionnaire Responses 5.1.1 Question 1: Are you aware of the term differentiation?Yes, a lot __ Not at all__ Yes, a little__ Regarding the first question which asked participants about their awareness of differentiation, there were mixed responses as follows. Two of the participants said Yes, a lot; six participants said Yes, a little and eight participants responded with Not at all. 5.1.2 Question 2: In what ways do you know about differentiation? Workshop__ Conference__ The Internet__ Formal education__ Other (specify)_______ Those who either answered a lot or a little in question 1 appeared to know about differentiation from conferences, workshops and the Internet. However, only one respondent knew about differentiation from formal education. 5.1.3 Question 3: If you answered question 1 with yes, then answer this question.Could you give a brief definition of differentiation? Definitions of DI given by teachers: 1. The efforts of the teacher to respond to variances of learners’ needs in the classroom. 2. Using a various range of pre and post reading techniques according to students’ proficiency level. 3. Instruction that is tailored to meet specific students’ needs. 4. Adjusting your teaching to meet the students’ needs. 5. Using a wide variety of teaching strategies for different students. 6. Using different activities, adapting to students’ needs and proficiency level. 5.1.4 Question 4: Do you attempt to differentiate in your class? little__ Not at all__ Yes, a lot __ Yes, a In relation to the application of DI in their EFL classes, lecturers responded as follows. Two of them stated Yes, a lot, five lecturers said Yes, a little and nine participants responded with Not at all regarding DI applied in their classes. 5.1.5. Question 5: If you answered question 4 with yes, then answer this question.If you attempt to differentiate, what tasks would you give in different ways? �Concerning DI tasks provided in EFL classes, the lecturers responded in the following manner: 1.Tasks with more open outcomes are given, so each student can do the task at the level of ability and knowledge they have.2.Activities in the introductory stage when presenting new grammar or vocabulary item by exemplifying in more than one way and in the production stage not expecting or insisting on the same outcome from students. 5.1.6 Question 6: Do you attempt to differentiate in your reading classes? Yes, a lot __ Yes, a little__ Not at all__ In regards to the lecturers’ application of DI in their reading classes specifically, the results are much different than previous ones. As a result, there were two responses stating Yes, a lot, two responses stating Yes, a little and twelve responses stating Not at all. 5.1.7 Question 7: If you answered question 6 with yes, then answer this question. If you attempt to differentiate, what reading tasks would you give in different ways? In relation to the DI tasks provided in reading classes the lecturers suggested the following tasks: 1. Adapting reading comprehension questions to students level of proficiency. 2. Different reading comprehension questions. 3. Reading for gist and detail to less proficient readers. Reading for gist, detail, inference, summarizing to more proficient learners. 5.1.8 Question 8:Below are provided 3 scenes of a reading class. Match the scenarios I-III with the type of a lesson a-c. a. No differentiation b. Little differentiation c. A lot of differentiation I. The teacher has a passage about reading and uses a PowerPoint including images, illustrations and lecture notes to explain the main points to students. Students read the passage and then they are given one set of closed questions related to the text. ______ II. The teacher has a passage about reading and uses a PowerPoint including images, illustrations and lecture notes to explain the main points to students. Students read the passage and then they are given three activities that fit each student’s reading ability; students participate. _______ III. The teacher has a passage about reading. Students read the passage and then they are given one set of closed questions related to the text. _______ �The last question required the teachers to match the scenarios with the type of a lesson. Regardless of the teachers’ knowledge and application of DI in their classes all the teachers were able to answer this question. As a result, there were thirteen correct answers, whereas there were only three incorrect answers. 5.2 Observation Findings From many classroom observations conducted across SEEU and especially in the EFL classes in the past semesters, it was observed that DI strategies were not applied proactively neither generally in EFL classes nor specifically in reading classes in the observed classrooms. Even though, there were some instances where teachers have tried to retreat from the main course book and use additional resources either printed or electronic, still it was not done with an aim to meet the needs of diverse students in their classroom, but it was done to provide more practice for students. The researcher can certainly claim this because not in any circumstanceneitherwhen the lecturers submitted their lesson plans nor discussed with the observers either before or after the observation have mentioned any intention of applying differentiated instruction strategies in their classes. 6 DISCUSSION OF RESULTS The questionnaire results indicate that the answers provided in the questionnaire did not completely match researcher’s observationsand even some lecturers contradicted themselves with their responses. Firstly, lecturers’ claimed to have knowledge of DI, and although most teachers who attended workshops and conferences knew a little about differentiation,not all of them could define it correctly. Then, although some teachers claimed to have applied DI in their classes, they failed to provide explanation of the DI tasks they give students, which is questionable because if they have applied it then they should be able to provide an explanation of the tasks they used. Also,some teachers tried to provide some tasks by claiming that they were differentiation tasks but the examples provided did not have any similarity to differentiated tasks.As a result, those tasks were not even shown in this research under lecturer’s responses in the results chapter. Regarding the application of DI in reading classes, even fewer teachers responded to have applied DI strategies and there were only few tasks provided. Finally, regardless of various responses provided throughout the questionnaire, out of sixteen surveyed participants, thirteen matched the tasks and scenarios correctly, whereas only three respondents matched them incorrectly. This shows that lecturers’ knowledge about DI is more incidental than academic. �The last question was not only useful for the researcher to collect the required data, but it also helped the participants who knew a little or not at all about differentiation become acquainted with some DI tasks that might be applied in their classes. This question was left as the last one in the teacher questionnaire in order not to let participants see examples of DI tasks while completing the questionnaire. There was even a comment made by one of the respondents that if that question was put earlier then that respondent could have answered all previous questions, which he apparently failed to answer. The findings from the classroom observation were really helpful in comparing the questionnaire findings with the results from the observed classrooms. Despite the fact that the lecturers claimed that they have applied differentiation in their classes, the data from classroom observations (which included both this observer plus a co-observer) show the opposite. Although, in some of the observed classes there were attempts made to put students in groups, then adapt some tasks from the main course book, or additional resources were used like the internet and other visual data, these tasks were mostly used to enhance the lesson, not differentiate learning. No lesson plan received or in any pre or post observation meetings held with lecturers, demonstrated that while preparing for the lesson or while teaching they tried to differentiate their instruction. As a result, it was concluded that those tasks were not designed to meet each individual students’ diverse needs, but they matched teaching to the middle or one size fit all approach which is not what differentiated instruction, defined as “teaching with student variance in mind” (Hall, 2009, p.1) promotes. 7 CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS This research provides very useful data that helps not only the researcher to discover the level of knowledge and application of DI strategies among SEEU EFL lecturers, but also it should be useful for lecturers themselves because they can hopefully understand the importance of application of DI in their EFL classes generally and in their reading classes too so they can understand how the lack of its application might hinder students from gaining success. The observations reveal that teachers generally care about their students and try to help them by providing additional exercises and tools, but they are not doing it in the appropriate way. Therefore, instead of planning the lesson for students as a group having the same needs, they should step back from those margins and think about their students as individuals and then plan and teach the lesson by applying differentiated instruction strategies. In conclusion, lecturers should get more information about DI and start applying it in their EFL classes as well as in their reading classes if they want their students to genuinely succeed. �References Ankrum, J.W. & Bean, R. M. (2007). Differentiated Reading Instruction: What and How? Reading Horizons 48(1), 133-146. Biancarosa, C. & Snow, C. E. (2006). Reading next—A vision for action and research in middle And high school literacy: A report to Carnegie Corporation of New York (2nd ed.).Washington, DC:Alliance for Excellent Education. Ford, M.P. (2005). Differentiation through flexible grouping: Successfully reaching all readers. (Government Contract No. ED-01-CO-0011). Naperville, IL: Learning Point Associates. Hall, B. Differentiated instruction: reaching all students. Retrieved from:http://assets.pearsonschool.com/asset_mgr/current/20109/Differentiated_Instruction .pdf Howard, P. (1994). An owner’s manual for the brain. Austin, TX: Leornian Press. Richardson, J. S., Morgan, R. F. & Fleener, C. (2012, 8th ed). Reading to learn in the Contentareas. Belmont, CA: Wadsworth/ITP. Ross, J.D & Johnson, L. (2012). Support for differentiation: Implementing eSpark. Virginia department of Education. Tomlinson, C. A . (2001). How to Differentiate Instruction in Mixed-Ability Classrooms, (2nd ed. ). Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development. Tomlinson, C. A.(2010). Differentiating Instruction for Academic Diversity. (9thed). In Cooper. J.M. (Ed). Classroom Teaching Skills. (p.156). Belmont, USA: Cengage Learning. Vygotsky, L. (1962). Thought and language. Cambridge, MA: MIT Press. �APPENDIX 1 Teacher Questionnaire Please answer the following questions related to differentiation in reading classes. Your contribution is appreciated. 1. Are you aware of the term differentiation? Yes, a lot __ Yes, a little__ Not at all__ 2. In what ways do you know about differentiation? Workshop__ Conference__ The Internet__ Formal education__ Other (specify)_______ 3. If you answered question 1 with yes, then answer this question. Could you give a brief definition of differentiation? ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ 4. Do you attempt to differentiate in your class? Yes, a lot __ Yes, a little__ Not at all__ 5. If you answered question 4 with yes, then answer this question. If you attempt to differentiate, what tasks would you give in different ways? ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ 6. Do you attempt to differentiate in your reading classes? Yes, a lot __ Yes, a little__ Not at all__ 7. If you answered question 6 with yes, then answer this question. If you attempt to differentiate, what reading tasks would you give in different ways? ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ 8. Below are provided 3 scenes of a reading class. Match the scenarios I-III with the type of a lesson a-c. b. No differentiation b. Little differentiation c. A lot of differentiation IV. The teacher has a passage about reading and uses a PowerPoint including images, illustrations and lecture notes to explain the main points to students. Students read the passage and then they are given one set of closed questions related to the text. ______ �V. The teacher has a passage about reading and uses a PowerPoint including images, illustrations and lecture notes to explain the main points to students. Students read the passage and then they are given 3 activities that fit each student’s reading ability; students participate. _______ VI. The teacher has a passage about reading. Students read the passage and then they are given one set of closed questions related to the text. _______ � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2952 Title A name given to the resource MEETING STUDENTS' DIVERSE NEEDS FOR READING THROUGH DIFFERENTIATED INSTRUCTION STRATEGIES Author Author Bajrami, Iranda Abstract A summary of the resource. The focus of this research is on meeting South East European University (SEEU) students’ diverse needs for reading. Although in English as a Foreign Language (EFL) classroom, all four language skills are important, reading becomes most important when students enter university without enough strategies for reading. Therefore the reading material presented should be differentiated to suit everyone’s needs. According to Biancarosa & Snow (2006) "a full 70 percent of U. S. middle and high school students require differentiated instruction (DI), which is instruction targeted to their individual strengths and weaknesses" (p.8). Consequently, since it is difficult for native learners to read in their mother tongue then it can be imagined how difficult it might be for EFL learners to read in English. Thus, differentiation in reading classrooms becomes an important responsibility for EFL lecturers. The methods of data collection used in this research were teacher questionnaires and classroom observations to help discover the level of knowledge and application of DI reading strategies among SEEU EFL lecturers to meet diverse learners’ needs. The results of the study conducted showed that there is a discrepancy between the researcher’s observations and lecturers’ responses regarding the application of DI strategies and also there is some inconsistency between some lecturers’ own responses that claim to have applied DI strategies but fail to provide examples of such tasks. Hopefully, this research will help raise teachers’ awareness that DI reading strategies should be implemented in their EFL classes generally as well as in their reading classes to enhance diverse students’ reading skills and help them with their academic development. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12 Keywords Keywords. Article PeerReviewed L Education (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/be91b9102576d7875fcd784bde60a2f9.pdf e27cbb0b18bfc5f29d8926c1640f4f49 PDF Text Text ALBANIAN OBSERVATION PHRASEOLOGY WITH THAT OF ENGLISH LANGUAGE FORMED BY METAPHORS Shpresa Gjergji University of History and Philology, Tiranë Article History: Submitted: 10.06.2015 Accepted: 11.08.2015 Abstract: In today’s communication in schools, workplaces and communities has increased significantly being intermingled and involved with English language. Albanian and English languages have many phraseology units. They are formed by the transformation of the syntagm with two or more denominator units (noun, adjective, verb, adverb, etc). This figurative transformation is realized with comparison, hyperbola, litotes, metaphor, metonymy, etc. Both languages use all these means of communication. Our thesis focuses particularly on the formation of phraseology units with metaphors and aims to analyze how they are formed in four steps of transformation using the structure of: a)- free syntagm (phrase), (or free phrase). b)- syntagm (phrase) with comparison (with connectors: as, like ). c)- syntagm (phrase) with metaphor (connector falls). d)- formation of phraseology units. This process is similar in both languages, but there isn’t compliance and equality in their formation. By juxtaposing the phrases units in both languages, we aim at shedding some light on the main similarities and differences which seem to bring the languages closer but also create a gap between them, pointing out the common or universal features as well as the originality and the unique character of each language. If we analyze some phrasal units taken out from the dictionary (Phraseology English- Albanian dictionary by I. Stefanllari 1998) we notice that the units of English language are formed differently from the Albanian ones. This can prove the occurrence of linguistic relativism. Key words: phrase, metaphor phrases, structure, syntagm, similarities and differences, function. �1. INTRODUCTION Within human communication, the language remains as a whole system, which acts as an intermediary between the people and the social world that they represent with their language and culture. ''Language is one of the ways that takes form to the thinking and the integrity of our knowledge ''. 1) Through language and its system, through words and categories that they create, the information and its use through the language, lead to the dynamic development for all mankind. Facing the Albanian language with English language, the phraseology formed in those languages, seen under the light of a comparative analysis, is really an interesting job. On the one hand we have a language like Albanian, proving relatively late, as written (somewhere by the XV century), and on the other hand, a language like English with a rich literary and linguistic tradition, in the very early, and now ubiquitous in all spheres of life. English speakers are much more numerous and can notice a big impact of this language in Albanian, not only borrowing the words for the fact of technology, which is inevitable, but also of phraseology units. The phraseology is one of the greatest assets of the language, with special strength and exciting expression. Everyday speaking and artistic literature cannot be imagined without this subject of Albanian language. In the tradition of comparative linguistics in the center of it, stands a comparative description and in our case the comparison of the function of: a)- Free syntagms (free phrases) b)- Syntagms with comparison c)- Syntagms with metaphor d)- Formed by phraseology units In both languages, Albanian and English, we aim to find out the value, features, and characteristics they have in common as well as differences between them. In this context, a detailed and comparative survey between phraseologies of Albanian language, formed by metaphor, with that of the English language, presenting a research goal and not just theoretical value, but it would be very welcomed in explaining all the situations in practical use, where both languages are put so close, or mixed used in the daily routine and different social, communicative situations. Saussure - pays particular attention to the rapport language-thought. The thought, without language is like a fog, something vague, undefined. Only the intervention of language makes, the thought is materialized. With the rapport language-thought, Saussure tends to see the meaning as a content and the language as form. The thought does not exist without the language as well as the language �without the thought can not exist. By means of language, the thoughts are delivered from the speaker to the interlocutor, thus is creating a mutual relationship Speaker Message Interlocutor Language in use (fig.1) Breal sees language as a concept of validity of use and as a promoter of the dynamic of speaking.2) While Saussure, the concept of validity, degrades with the trinomial: a) - systematic validity (language as a system) b) - the validity of use (the language as a communication tool) c) - the validity of performance (the language as conductor of the message) Language System value Using Using value Meaning Realised value (Fig.2) Breal is the same opinion with Wittgenstein: '' The meaning of expression depends entirely on how we go on using it '’.3) So we claim that man is equipped with language, in which represents its experience and reflects it onto – others. Linguistic system and its function, semantic transformations activate potential utterance as a complicated process, connected with the rules of language, with the semantic background, with the needs of the vivid utterance.4) So, it is obvious that the Albanian language is not alone in the use of phraseology, and phraseology units, that we find it in English and other languages as well. For instance : ‘’like a fish out of the water’’--- (embarrassment) ‘’as a cat’s paw’’--- (used as a tool) ‘’like a bull in china shop’’--- (clumsy) ‘’to fit like a glove’’--- ( perfect match) �‘’to sleep like a log’’--- (deep, good sleep) ‘’to smoke like a chimney--- (smoke too much) ‘’as fit as a fiddle’’--- (to be healthy ) ‘’as hard as steel’’--- (very strong) Even in Italian, and if you take to analyze other languages, we'll be faced with similar phenomena. For instance: ‘’lavorare come un mulo’’--- ( working like a dog) ‘’dormire come un angeletto--- (sleep like an angle) ‘’dormire come un morto’’---(sleep as a dead person) ‘’muto come un pesce’’---(dumb as a fish) ‘’come un cane bastonato’’---(like a salvish person) As well as uses in the Albanian phraseology : For instance: ‘’si yll i bukur’’--- (cute and beautiful) ‘’si dritë e diellit’’--- (very appreciate) ‘’si qen i rrahur’’--- (a salvish person) ‘’si kali në lëmë’’--- (comes round) ‘’si i rrjedhur nga trutë’’---(unconscious) ‘’si motor i prishur’’--- (without sense) ‘’si vaji ne lakra’’--- (delivered quickly) ‘’sikur i ka ngrënë gomari bukën’’---(bored) ‘’me turi të varur’’--- (upset) ‘’shpëtoi në fije të perit’’(in danger situation, litote) ‘’ me një kembë në varr’’---(very sick, metonymy) ‘’i’u hodh për fyti’’---(react sharply), etc.. Figurative uses of phraseology, can bring the semantic-linguistic developments, colorful figuration : simile, metaphor, hyperbole, litotes, metonymy, synecdoche, etc., find out expressing and marking values of phraseology units. 2. THE LANGUAGE AND METAPHORICAL PHRASEOLOGY Languages have similarities and differences. Phrases / Syntagms raise up on indicators related to the spiritual world, material, psychological, etc., of the spoken language members. The appropriation of the world, people face with natural phenomena, with objects or issues that are known or are identical or similar to the people belonging to different geographical areas and languages. �eg. Let's show here, things, objects, phenomena, which have particularly features and characteristics, over which is built the semantic and structural meaning of phraseology unit. (scholar J. Thomas, uses the term '' vatër semantike''). Mention here the word as: blackberry, sea, river, mountain, rock, mud, moon, sun, etc., which are elements of nature, but with particular features, whether in different countries and different peoples and that build the phraseology related to them. The borrowings are related to the world of art, technology, literature, mythology, etc. e. g. - '' Pandora's box '' - from Greek mythology, where inside the box, left only the hope. - 'The thread of Arianna' '- from Greek mythology, the symbol of the' thread of life '' - '' The horse of Troy '' - from Greek mythology, the symbolism of trickery. - '' Spectrum of Zeus' - from Greek mythology, with very broad sense. - '' The Coliseum of Rome '' - from the Roman period, with the idea that has seen many things that have happened during a long period. - 'Shed tears as crocodile' '- expressions that borrowed from Australia, where there are crocodiles. (there aren’t living crocodiles in Albania, the phrase comes from Australia). - '' Hidden as an ostrich '' - as a comparison with irony sense, borrowed from the Australian continent. - '' In the pocket like a kangaroo, '' - to the protection of babies, a phrase that comes from the Australian Continent, etc. Let see also the metaphorical transformations, as a gradual change, step by step passing in a long period of time. Initially, there is firstly, a comparison based on this process: e.g. - ‘’iu bë zemra sa një mal’’/ ’’iu bë zemra mal’’ - ‘’u bë si bishë e tërbuar’’/ ‘’u be bishë’’ -‘’dallon si dele e zezë’’/’’dele e zezë’’ Metaphors as a process and the literary trope build figurative meanings, the linguistic trope process, create figurative meanings. Such that the phraseology with a comparison on base, that we can say the metaphor is a missing comparison, with a fallen connector, or an abstract comparison, where is the gray part and function of thought. The abstractism of metaphor, ahead to concrete situations to extend the communication in function of communication. Abstraction is closely related to the figurative use of words in speech, and meaningful use of trope (not literally), of a syntagm (phrase, or sentence), as an intermediate marking unit. �According to Prof. Valter Memisha ‘‘metaphors first, takes stylistic figure, and then the semantic the unity pales and weak''.5).This process is different for all languages, in the same way its tools are different. This process can come with linguistic tropes (metaphor, metonymy, synecdoche, formations with simile, hyperbole, analogy, symbolic, etc.). e.g. shes domate, ngeli ne baltë, ha dru, var buzët, i laj duart, i jap dorën, të lan e të lyen, etc., where the phraseology phrase and use is free, the word within a phrase, and then begins the rigid use, (which comes from the frequency of the usage on time , in a relatively long period), which leads to the birth of the figurative phraseological units. e.g. -shes perime/shes mend, ( be selfish) -ngeli ne baltë/e la ne baltë, (without help, without support) -vari buztë/i vari buzet,(is upset) -laj duart/i laj duart,(rejected) -të jep dorën/ të jep doren,(help him/her) -ska fytyrë, ( dishonist ) -në grykë të pushkës (under the crosshair, threatened) The phraseology is the figurative transformation of the syntagm or the phrase with two or more limbs, with marking words, in the context of extremely long time, equal in meaning of a single word, which performs syntax function as a single word. Just in our paper we shall see the phraseology as: a)- Free syntagm ‘’i kthehu krahun’’ ( concret meaning)/’’i kthehu krahet’’( phraseological unit,to ignore someone), ‘’hene e plote,( concret meaning), hene e plot, (phraseological unit, round face, cute) b)- Syntagm with comparison (using like ,as, simile) ‘’i ra si bombe’’simile/’’ i ra bomba’’(metaphor,very difficult situation). ‘’si mali me bore’’,(metaphor, sth. full) c)- Syntagm with metaphor, …iu be zemra mal,(satisfied)/ vras mendjen,(thinking) /u be derr, (bored) /‘’ia hodhi larg e larg’’, (said everything carefully) /i vune hekurat,(arrested) /u be helm,(was upset) etc. which have on their constructed base a simile with a fallen connecter, or an analogy, or abstraction. d)-A form with phraseology unit. …‘’shes perime’’----‘’shes mend’’( be selfish)---metaphor. …luaj me letra’’---‘’luaj me leke’’8a lot of money)---metaphor ...’’i jap dicka’’---‘’i jap doren’’(help him/her)---metaphor ....’’hap deren’’---‘’hap letrat’’(tell the truth)---metaphor �Albanian Phraseology I kthehu krahun Sikur i ra qielli mbi koke Free syntagm Syntagm with Comparison Metaphor I ktheu krahet I ra qielli mbi koke Mu be ferr Syntagm with Mu be ferr Shes perime Phraseology Units Shes mend (Fig. 3) Let we see now phraseology/syntagm related to phenomena of nature, and many similarities between Albanian-English language, as well as other languages. The phraseology with metaphor related to nature’s elements: - M’u bë zemra mal./Happy as a lark. Midis dy zjarreve/Between the devil and the deep blue sea. Kerkon hënën/ Ask for the moon/. Fjala gdhen gurin./Written in stone. Njëherë në hënë/sene./Once in a blue moon. Një pikë në oqean/A drop in the ocean. Ia solli era(the rumors,)./ Get wind off. Turbullon ujërat./Muddy the waters. Shkoi si vetëtime./Like greased lightning. Ne fije të perit./Skate on thin ice. - The phraseology with metaphor related to the parts of body: - Më rreh (më troket) zemra./One’s heart is in one’s mouth. Ngul kembë ne tënden./ Stick to your own guns. Ngul kembë si mushka./Stubborn as a mule. �- Me bie ndër mend./Come to mind. I kthehu krahët./ Cold shoulders. I ra pushim zemre./ Die of a broken heart. Vrapon me të katra./Fleet of foot. Ballë për ballë./Eyeball to eyeball. Paguajnë te tjerët./Foot the bill. Gjej/ndjek me nuhatje./Follow one’s nose. Ta ka ngrënë macja gjuhën?/ Cat got your tongue? E ka gjuhen brisk./Sharp tongue. The phraseology with metaphor or simile related to the animals and poultry: - Ha si kalë./Eat like a horse. Ha si mizë./Eat like a bird. Skile e vjetër./Dirty dog. C’farë belaje?!/Fine kettle of fish. Te hedhësh një sy./Bird’s eye view. Shpërtheu mizë dheu./Si fara e krisjes./The birds and the bees. Ujku –ujku/ka ra ujku./Cry woolf. Sillet ftohtë./Cold fish. Gënjeshtër me bisht./Fish story/Fish tale. Derdh lote korkodili/Shed crocodile tears. Phraseology according four categories: … Free Syntagm in both languages: - Del nga shinat./Set up of line. Qendron me kembë në tokë./Stand on your own two feet. I laj duart./Wash your hands off something. Kape zogun(kape shansin)./Make hay while the sun shines. I vë zjarrin(I fut xixat)./Play havoc. M’i kanë lidhur duart./Have one’s hand tied. …Syntagme with metaphor in both languages: - Bëj veshin e shurdhër./Turn deaf ear. Flet goja para mendjes./Speak off the cuff. Mban erë (dicka)./Smell a rat. Per një kacidhe./For a song. Bën nje djallë e gjysëm./Cost an arm and a leg. Ne fije teë perit/Walk a tightrope. Zbut gjakrat/Sugar the pill. �…Syntagm with comparison in both languages: - Ngul kembë si mushka./Stubborn as a mule. Nuhat si qen./Smell like a dog. Si femijë I lumtur./Like a kid with a new toy. Si peshku pa ujë./Like a fish out of water. Papritur e pa kujtuar./Like a bolt from the blue. E lehtë si pupël./Light as air. Si nata me ditën./Different as night and day. S’pipëtinte gjë./Still as death. …Formed phraseological units in both languages: - Shes perime. (concrete meaning)/Shes mend.(be selfish,phraseology, metaphor) / Sell mind. - Laj duart( concrete meaning), Laj duart (be given up, phraseology, metaphor) / Wash your hands off (sth.). - Të jap dorën.(concrete meaning)/Të jap dorën.( help, phraseology, metaphor)/Give a hand. - Luaj me lek.(concrete meaning)./Luaj me lek,(phraseology, metaphor)./To have money to burn. - Vij rotull.( concrete meaning)./ Vij rotull.(at the same point again, metaphor)./Run and round in circles. Shtrnëgo rripin (concrete meaning)./Shtrnëgo rripin.(spend money carefully ,metaphor)/Tighten your belt. - Del nga shinat.( concrete meaning)./Del nga shinat.(isn’t in a proper way, metaphor)./Step out of line. Syntagm (Phrase) Free sintagm/ phrase Albanian Example Ska rruge tjetër Syntagm comparison with Ngul kembë mushka Syntagm metaphor with Mu bë ferr Phraseology unit Luaj me lekë English Example Meaning Beggars can’t be You should not reject choosers an offer if it’s the only possibility you have. You have no choice. si As stubborn as a Persistent or mule determined to do something or on something you are saying. Get in someone’s You are annoying hair them so much that they can’t get on with what they are doing. To have money to Have so much money �burn that can spend it on anything they want. (Fig.4) As you can see, the Albanian Language uses so much syntagms with metaphor. It is a language that is expressed so much by the phraseology. Notes that metaphors, coming to their right form have come a very long way, until their final process, final shape. By the phrase, and then in the form of comparison, reduce the comparative particle, they came into their rigid dimension, being perfect, so gradually step by step, as the professor Memisha says : ''metaphor and semantic abstraction, take new dimensions, language reveals its options and intellectualized, regardless of the source of phraseologic units, come directly from the popular fountain''.6) And we can say that the English Language uses so many idioms and as a result that’s why we say it is an idiomatic language. During this work, I found most of corresponding metaphorical Albanian phrases as English idioms. For all we said above, we can prove the language relativism between Albanian and English language. 3. CONCLUSIONS: Many units mixed with metaphors, similes, hyperboles, synecdoche, metonymies etc., mean quantitative relations, understanding them not word by word, but figuratively. We encounter them in every language, they demonstrate that the similarities and differences constitute the languages relativism realized in meaning and in time, in utterance and thought, in form and content, like a precious treasure in spoken languages of the humanity. Many uses of the word in different meanings, in different figurative ways, in different interpretations according to different viewpoints and contexts, in the ‘’host-sentence’’, where it is part of meaning, creating a colorful-context relationship between ‘’the part and the whole’’. The word, phrase/syntagm, as well as the spoken and written language take the dynamics of their reflections in the respective dictionaries. It indicates the lexicon, semantics, and word formations, syntactic and morphological values and explains their functions and daily uses as a cultural and linguistic heritage for all nations. In a given context, people endowed with language, rich in linguistic tools, in a given context, represents their experience and ideas to others. The universal message of language, ( its ability to communicate ), the different traditional values, semantics, social and cultural issues, motives and variety of figure of speech and their uses, concrete and artistic lexicon, embodies the great power of the spoken word as a communication system for the humanity. - Phrases with metaphor give the communication by the symbolization. - Phrases with metaphor go through the concept of thought, not by words. �- Phrases with metaphor make parallelism and comparison. According to different contexts, metaphor makes different interpretations. It is the grey part that the readers need to guess through the abstraction of the subject. The grey part of metaphors extends the communication. Metaphor transforms the abstraction to the concreteness. Metaphors are not just language , they are deeply engrained patterns of association in thought. Metaphor is not just a matter of language and thought, but also of communication. Endnotes: 1) F. de Saussure, Course de linguistique Generale, Payot, 1969, f.23. Semantic and linguistic meanings as the validity of the language in use. 2) Breal, M. Essai de semantique: science des significations, Hachette, Paris, 1897 3) L. Wittgenstein, Recherches philosophiques, perkth, E. Rigal, Paris, Gallimard, 2004 4) Thomai, J. Teksti dhe Gjuha, f. 87. 5) Valter Memisha, ‘’Studime për fjalën shqipe’’, përmbledhje artikujsh, Tiranë 2011. 6) Valter Memisha, ‘’Studime për fjalën shqipe’’, përmbledhje artikujsh, Tiranë 2011 References: Stefanllari, I. (1998) ‘’Fjalori Frazeologjik Anglisht Shqip’’. Thoma, J. (1999) ‘’Fjalor Frazeologjik i Gjuhes Shqipe’’. Memisha, V. (2006). Rreth shndërrimit të togfjalëshit të lirë në njësi frazeologjike. Në, Studime filologjike. Nr. 3 - 4. Valter Memisha, ‘’Studime për fjalën shqipe’’, përmbledhje artikujsh, Tiranë 2011. Shezai Rrokaj ‘’Filozofi e Gjuhës prej Antikitetit deri në kohën e sotme, Arbëria’’, 2010. Martin Hilpert, Cognitive Linguistics, Polysemy, University of Neuchatel, English Department, Faculty member. F. de Saussure, Course de linguistique Generale, Payot, 1969, f.23. L. Wittgenstein, Recherches philosophiques, perkth, E. Rigal, Paris, Gallimard, 2004. Breal, M. Essai de semantique: science des significations, Hachette, Paris, 1897. Lakoff, G. & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By, Chicago, London. Lakoff, G. (1993): ‘’The contemporary theory of metaphor’’ Ortony, A. (ed.): Metaphor and thought. Cambridge. Lakoff, G.& Turner, M. (1989). More than cool reason: A field guide to poetic metaphor. Chicago. �Gjoçaj, Z. (2001). Struktura leksiko-semantike e stilistike e frazeologjisë shqipe, Prishtinë. Fjalori i shqipes së sotme. (2002). Akademia e Shkencave. Botimet TOENA, Tiranë. Pavli Qesku, Fjalor Anglisht-Shqip, Botimet EDFA, Tiranw, 2000. McGraw-Hill’s, American Idioms Dictionary, Fourth Edition, Richard A.Sspears, Ph.D., USA, 2007. OXFORD Advenced Learner’s Dictionary, Sixth Adition by Sally Wehmeier, Oxford University Press 2000. F.de Saussure,Cours de linguistique Generale, Payot, 1969. B. L. Whorf, Language, Thought and Reality, Cambridge,1956. Ortony, A.(1998) ‘’Metaphor and thought’’ Cambridge University press, f.276. Oxford Dictionary of current Idiomatic English (vol 2; 1984). Mehmet Gjevori, Frazeologji e Gjuhës Shqipe, Tiranë, 1980. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2965 Title A name given to the resource ALBANIAN OBSERVATION PHRASEOLOGY WITH THAT OF ENGLISH LANGUAGE FORMED BY METAPHORS Author Author Gjergji, Shpresa Abstract A summary of the resource. In today’s communication in schools, workplaces and communities has increased significantly being intermingled and involved with English language. Albanian and English languages have many phraseology units. They are formed by the transformation of the syntagm with two or more denominator units (noun, adjective, verb, adverb, etc). This figurative transformation is realized with comparison, hyperbola, litotes, metaphor, metonymy, etc. Both languages use all these means of communication. Our thesis focuses particularly on the formation of phraseology units with metaphors and aims to analyze how they are formed in four steps of transformation using the structure of: a)- free syntagm (phrase), (or free phrase). b)- syntagm (phrase) with comparison (with connectors: as, like ). c)- syntagm (phrase) with metaphor (connector falls). d)- formation of phraseology units. This process is similar in both languages, but there isn’t compliance and equality in their formation. By juxtaposing the phrases units in both languages, we aim at shedding some light on the main similarities and differences which seem to bring the languages closer but also create a gap between them, pointing out the common or universal features as well as the originality and the unique character of each language. If we analyze some phrasal units taken out from the dictionary (Phraseology English- Albanian dictionary by I. Stefanllari 1998) we notice that the units of English language are formed differently from the Albanian ones. This can prove the occurrence of linguistic relativism. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12 Keywords Keywords. Article PeerReviewed P Philology. Linguistics,PG Slavic, Baltic, Albanian languages and literature https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0997f3f751a1b8891b1c16ab1787f640.pdf f588d7c61a1be305e6b323357fe62189 PDF Text Text READING COMPREHENSION STRATEGIES & MOTHER TONGUE USE IN EAP COURSES IN ISRAELI ACADEMIA Galina Gordishevsky & Ira Slabodar Ashkelon Academic College, Israel Article History: Submitted: 18.06.2015 Accepted: 11.08.2015 Abstract: The goal of this paper is two-fold. First, we outline the various reading comprehension strategies employed in teaching EAP courses in Israel, and discuss challenges faced by students- native speakers of various Semitic languages (Hebrew, Arabic, and Amharic). Second, we advocate the use of L1 in our L2 classrooms and explore the contexts in which this practice is most beneficial for the learner. The ultimate goal of an EAP course in Israeli academia is to equip students with tools for coping with academic texts in English, thus rendering a central role to teaching a wide array of reading comprehension strategies (cf. Raftari, Seyyedi, & Ismail, 2012; Rraku, 2013 for similar views). Proficient readers need to employ a variety of reading strategies (Anderson, 1991, 2005; Block, 1986, 1992; Carrell, 1998; Hock & Mellard, 2005), including word-, sentence-, paragraph-, and text-level strategies. In order to achieve high level of proficiency, reading strategies are explicitly taught and practiced by means of authentic academic texts of varying length and structure/complexity. The need to teach and train students in the various text-coping techniques brings us to the second challenge: the use of L2 vs. L1 in our EAP classrooms. Efficient teaching involves imprinting reading strategies in the students' metacognition (Carrell, 1998; Farrell, 2001; McNeil, 2011; Song, 1998; Winograd & Hare, 1988), hence the importance of students' understanding of the teacher's explanations. In this context, the use of the students' mother tongue (L1) in EAP instruction gains higher importance. Numerous advocates of L1 in ESL/EFL classrooms have outlined a comprehensive list of efficient uses of L1 (Atkinson, 1987; Auerbach, 1993; Cook, 2001; Schweers, 1999). We strongly believe that, especially in the case of weaker students, the use of L1 will facilitate their understanding and internalization of various reading comprehension strategies. To this end, we advocate presentation of (some of) text-coping techniques using the students' L1, as well as initial exemplification of these techniques using an authentic academic text in the students' mother tongue. Keywords: EAP/ESP; reading comprehension strategies; L1 in L2 classroom. �EAP REQUIREMENTS IN ISRAELI ACADEMIA In Israel, all students in higher education are obliged to reach an exemption level of English. This can be achieved by means of either a psychometric test or by studying English for Academic Purposes (EAP) courses in college. Students in Israeli colleges are native speakers of Hebrew, Arabic and Amharic (the language spoken in Ethiopia) - all Semitic languages, as well as native speakers of Russian and French. Hebrew is the lingua franca - the main official language of the country, and students usually exhibit high mastery of it. The students’ level of English at the entrance level is usually low, and students have to take three annual courses to reach the exemption level: beginners, intermediate, advanced. At the exemption level, students are expected to answer questions following an academic text in English which is 3,000 words long. Thus, the ultimate goal of EAP courses in Israeli academia is to equip students with tools for coping with academic texts in English, thus rendering a central role to teaching a wide array of reading comprehension (RC) strategies (cf. Raftari, Seyyedi, & Ismail, 2012; Rraku, 2013 for similar views). READING COMPREHENSION STRATEGIES AND THEIR IMPORTANCE Proficient vs. Non-proficient Readers Before we outline the different types of RC strategies, let us discuss their relevance for successful coping with academic texts. It is well established that proficient readers need to employ a variety of reading comprehension strategies (Anderson, 1991, 2005; Block, 1986, 1992; Carrell, 1998; Hock & Mellard, 2005, to mention just a few, and Brantmeier, 2002, for a comprehensive review of earlier research). What distinguishes more proficient readers from less proficient ones is the ability of the former to use appropriate strategies in a given context and to “orchestrate” the use of various strategies rather than using one at a time (Anderson, 1991; Carrell, 1998). “Novice readers, by contrast, often focus on decoding single words, fail to adjust their reading for different texts or purposes, and seldom look ahead or back in text to monitor and improve comprehension. Such cognitive limitations are characteristic of young novices as well as of older, unskilled readers” (Carrell, 1998). McNeil (2011) argues that low proficiency is due to, among other things, deficiencies in lexical and syntactic knowledge. This brings us to the need to teach lexical and syntactic strategies explicitly, along with higher-order strategies, including paragraphand text-level ones. The latter are supposed to bootstrap the weak lexical and syntactic knowledge. Numerous studies on the topic point out that reading comprehension strategies can be taught and their successful application will improve reading comprehension (Carrell, 1998; Farrell, 2001; McNeil, 2011; Rraku, 2013; Singhal, 2001; Song, 1998). �Let us now outline the groups of reading comprehension strategies that we teach in our classes throughout the academic year, lead by the belief that these are necessary for student success. RC Strategies - an Outline For the ease of categorization, we divide all the strategies into four subcategories:     Word-level strategies: parts of speech, suffixes and prefixes, specific terminology, vocabulary enrichment, synonyms and paraphrasing, guessing from context; Sentence-level strategies: sentence structure, including phrase structure (which differs in English vs. Semitic languages), noun phrases, verb tenses, active vs. passive, compound and complex sentences, reference words, connectors; Paragraph-level strategies: paragraph structure, topic sentence, connectors, main ideas vs. supporting details, inference, prediction; Text-level strategies: topic, main idea, introduction, subheadings, development of the argument, author's opinion, conclusion, types of texts, background knowledge. Given the necessity of mastery over a great deal of reading comprehension techniques, we devote a prominent portion of our classes to teaching and practicing reading strategies of all levels. How a Strategy is Taught Winograd & Hare (1988) outline five key elements in teacher’s explanation for successful strategy training, as follows:      What the strategy is Why the strategy should be learned How to use the strategy When and where the strategy should be used How to evaluate use of the strategy Our course books comprise a comprehensive collection of reading strategies of different levels (i.e. from word-level to text-level), followed by extensive practice at all levels. Our course book explanations usually follow the same pattern. First of all, a strategy is briefly explained and examples are provided. The explanation and example �are followed by practice exercises of rising levels of complexity: first, the strategy is practiced on a sentence level using sentences corresponding to the course level, followed by practice on a paragraph level, with paragraphs taken from authentic academic texts, and finally on a text level - when the relevant strategy is encountered in an academic text, it is pointed out by the teacher and practiced within its context. This way we ensure maximum exposure to the strategy taught with maximum training provided. THE USE OF MOTHER TONGUE IN EAP CLASSROOMS The need to teach and train students in the different text-coping techniques brings us to the second challenge: the use of L2 (target language, in this case English) vs. L1 (students' mother tongue or dominant language) in our EAP classrooms. As teaching involves not only presentation of the strategies, but also making them part of the students' metacognitive knowledge (Carrell, 1998; Farrell, 2001; McNeil, 2011; Singhal, 2001; Song, 1998; Winograd & Hare, 1988), the importance of the students' understanding of the teacher's explanations should be stressed. In this context, the use of the students' mother tongue (L1) in teachers' explanations gains higher importance. The students’ L1 Part of the uniqueness of Israel is that we have a high rate of immigrants. The majority of our students speak Hebrew as their mother tongue, but there are also native speakers of other Semitic languages, such as Arabic and Amharic (language spoken in Ethiopia), as well as speakers of other languages, such as Russian and French. Hebrew, the dominant language of the country, is the lingua franca for all and one and the students are usually fluent at it. Technically Hebrew should be called the students’ DL (dominant language), and English - their TL (target language). For convenience, we will continue referring to English as L2 and to Hebrew - as L1. Native language (L1) versus English only (L2) in an EAP classroom The "native language (L1) versus English only (L2) in an EAP classroom" debate is not new. For the past thirty years, language teachers and researchers have been gaining insights into the importance and unavoidability of L1 in the classroom. The somewhat “purist” L2 approach to language teaching has given way to the use of L1 both by students and teachers. In order to understand the need of L1, we first need to understand why and when students use their L1 in the classroom. The Use of L1 by Students and Teachers �Why A number of possible reasons for L1 use in the classroom have been outlined. First and foremost, the L1 is ever present in the minds of our L2 learners, whether we want it to be there or not (Cook (1992) in Seng & Hashim, 2006). Translation into L1, both conscious and unconscious, is a powerful technique which is widely preferred by the students themselves (Atkinson, 1987; Harbord, 1992; Auerbach, 1993; Cook, 2001; Schweers, 1999). Moreover, L1 is part of the students’ culture and identity and gives them a sense of security (Schweers, 1999). When Numerous advocates of the use of L1 in EAP classrooms have outlined a comprehensive list of possible occasions for the use of mother tongue:          Eliciting language Checking comprehension Giving complex instructions Co-operation among students Discussions of classroom methodology Presentation of language structures Checking for sense via translation Testing Development of useful learning strategies (Adapted from Atkinson (1987)) We strongly believe that, especially in the case of weaker students, L1 is an invaluable resource. The use of the students‘ L1 will facilitate their understanding and internalization of the various reading comprehension strategies. To this end, we advocate presentation of (some of) text-coping techniques using the students' L1, as well as exemplification of these techniques using an authentic academic text in the students' mother tongue. The latter possibility will be outlined in the concluding part of this paper. The Uses of Hebrew in an EAP Classroom Our observations show that Hebrew is used in our EAP classrooms mostly for:     Classroom management Revoking background knowledge Presentation of grammar rules Presentation of RC techniques �  Assessment of comprehension Group and pair work Whereas the uses outlined above are self-explanatory, we would like to discuss two of them in the context of teaching reading comprehension strategies, i.e.:   Presentation of grammar rules Presentation of RC techniques Grammar Rules and RC Techniques The students’ L1 is crucial in presentation of word-level and sentence-level reading strategies, both in terms of deeper comprehension and comparison between languages. Language and grammar points can serve as points of comparison and contrast between the learners’ L1 (mother tongue) and L2 (target language). In this connection, Harbord (1992: 354-5) writes about using L1 to facilitate learning of L2: This final category will be concerned principally with the evaluation of strategies which aim specifically at aiding L2 acquisition through comparison with L1. These strategies have two purposes: the first is to make students aware of the dangers of translation and teach them to exercise a conscious check on the validity of their unconscious translation; and the second is to teach them ways of working towards what Danchev (1982: 55) calls 'functional translation' (i.e. transferring meaning into L2) rather than the wordfor-word translation that occurs when the learner's unconscious need to make assumptions and correlations between languages is ignored. Similarities and Differences Between Languages Points of similarity and divergence between languages are numerous. Rather ignoring these points, we decided to teach them explicitly, employing the students' L1. In what follows, we provide a number of examples.  Connectors - similarity between languages: One point of similarity among different languages is connectors. Every language has ways to indicate transitions such as cause-and-effect, exemplification, addition, similarity, contrast, etc. We first try to elicit as many connectors as possible in the students’ mother tongue, before moving on to teaching them in English.  Sentence structure – similarity & difference: Sentence structure is another issue at point. Whereas the basic sentence structure - �i.e. subject-verb order - is generally similar among the languages spoken in our classrooms, phrase structure presents a point of divergence and thus deserves special attention and explanation. One example of such divergence are noun phrases.  Noun phrases: structure & comprehension Consider the following noun phrase (and a title of one of the academic texts we teach): Bilingual children’s mother tongue In English, the head word (the main word of the noun phrase) comes last, whereas in Hebrew it comes first. So, translation of noun phrases into Hebrew should be done backwards: starting with the last word and moving to the first one: 4 3 2 1 Bilingual children’s mother tongue  Vocabulary Homonyms: Same sound, different meaning, often different parts of speech - can be exemplified using translation into the students’ mother tongue. Examples: present (n.), present (adj.), present (v.); abstract (adj.), abstract (n.), abstract (v.) Another point of divergence between languages that should be stressed are so-called “false cognates” or “false friends” (Laufer, 1997): False cognates (“false friends”): words that sound similar/the same in different languages, but have a different meaning in each language. Example: factor in academic texts in English usually means “cause”; faktor in Hebrew is usually used as a mathematical function, e.g. adding bonus points to a test grade. Example: effect in academic texts in English usually means “influence”; efekt (pl. efektim) in Hebrew is usually used to describe special features, e.g. in a movie. Other examples of “false friends” would be: Sympathetic in English - simpati (‘nice’) in Hebrew (Laufer, 1997) Tramp in English - tremp (‘lift’) in Hebrew (Laufer, 1997) Severe in English - savir (‘reasonable, plausible’) in Hebrew Actually in English - aktuali (‘relevant, topical’) in Hebrew These differences are pointed out and repeatedly stressed in our EAP classrooms, using comparison between the students' dominant language and the class' target �language. TEACHING STRATEGIES VIA AN ACADEMIC TEXT IN HEBREW To conclude, instead of avoiding L1 in the classroom, trying to direct our students solely to L2 - a mission destined to failure - we adopted a hands-on approach and decided to face the L1 issue. The first class in our courses at all levels starts with an analysis of an authentic academic text in Hebrew. It’s usually a short text, one page long, which follows the rules and structure of academic writing and has academic vocabulary. Lead by the belief that text-coping techniques are stronger in the student’s dominant language, we demonstrate how these can be used with an academic text in their L1/DL. References Anderson, N. J. (1991). Individual differences in strategy use in second language reading and testing. Modern Language Journal, 75(3), 460-472. Anderson, N. J.(2005). L2 learning strategies. In E. Hinkel (Ed.), Handbook of research in second language teaching and learning (pp. 757-771). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum. Atkinson, D. (1987). The mother tongue in the classroom: A neglected resource? ETL Journal, 41(4), 241-247. doi: 10.1093/elt/41.4.241 Auerbach, E. (1993). Reexamining English only in the ESL classroom. TESOL Quarterly, 27(1), 9-32. doi: 10.2307/3586949 Block, E. (1986). The comprehension strategies of second language readers. TESOL Quarterly, 20, 463-494. Block, E. (1992). See how they read: Comprehension monitoring of L1 and L2 readers. TESOL Quarterly, 26(2), 319-343. Brantmeier, C. (2002). Second Language Reading Strategy Research at the Secondary and University Levels: Variations, Dispartities and Generalizability. The Reading Matrix 2(3). http://www.readingmatrix.com/articles/brantmeier/article.pdf Carrell, P. L. (1998). Can Reading Strategies be Successfully Taught? The Language Teacher Online 22(3). http://www.jalt-publications.org/tlt/issues/199803_22.3 �Cook, V. (2001). Using the First Language in the Classroom. The Canadian Modern Language Review, 57(3), 402-423. doi: 10.3138/cmlr.57.3.402 Farrell, T. S. C. (2001). Teaching reading strategies: "It takes time!" Reading in a Foreign Language, 13, 631-646. Harbord, J. (1992). The use of the mother tongue in the classroom. ELT Journal 46(4), 350-355. doi: 10.1093/elt/46.4.350 Hock, M., & Mellard, D..(2005).Reading comprehension strategies for adult literacy outcomes. Journal of Adolescent & Adult Literacy,49(3),192-200. Laufer, B. (1997). The lexical plight in second language reading: Words you don't know, words you think you know, and words you can't guess. In J. Coady & T. Huckin (Eds.), Second language vocabulary acquisition: A rationale for pedagogy (pp. 20-34). New York: Cambridge University Press. McNeil, L. (2011). Investigating the contributions of background knowledge and reading comprehension strategies to L2 reading comprehension: an exploratory study. Reading and Writing, 24(8), 883-902. Raftari, S., Seyyedi, K., & Ismail, S. A. M. M. (2012). Reading strategy research around the world. International Journal of Humanities and Social Science Invention ISSN (Online), 1(1), 24-30. www.ijhssi.org Rraku,V. (2013).The effect of reading strategies on the improvement of the reading skills of students. Social and Natural Sciences Journal (Online), 7(2). http://ojs.journals.cz/index.php/SNSJ/article/view/418/408 Schweers, W. Jr. (1999).Using L1 in the L2 classroom. English Teaching Forum, 37 (2), 6-13. Seng, G. H., & Hashim, F. (2006). Use of L1 in L2 reading comprehension among tertiary ESL learners. Reading in a Foreign Language, 18(1), 29-54. http://nflrc.hawaii.edu/rfl Singhal, M. (2001). Reading Proficiency, Reading Strategies, Metacognitive Awareness And L2 Readers. The Reading Matrix, 1(1). http://www.readingmatrix.com/articles/singhal/ Song, M. (1998).Teaching reading strategies in an ongoing EFL university reading classroom. Asian Journal of English Language Teaching, 8, 41-54. �Winograd, P., & Hare, V. C. (1988). Direct instruction of reading comprehension strategies: The nature of teacher explanation. In C. E. Weinstein, E. T. Goetz, & P. A. Alexander (Eds.), Learning and study strategies: Issues in assessment instruction and evaluation (pp. 121-139). San Diego: Academic Press. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2950 Title A name given to the resource READING COMPREHENSION STRATEGIES & MOTHER TONGUE USE IN EAP COURSES IN ISRAELI ACADEMIA Author Author Gordishevsky, Galina Slabodar, Ira Abstract A summary of the resource. The goal of this paper is two-fold. First, we outline the various reading comprehension strategies employed in teaching EAP courses in Israel, and discuss challenges faced by students- native speakers of various Semitic languages (Hebrew, Arabic, and Amharic). Second, we advocate the use of L1 in our L2 classrooms and explore the contexts in which this practice is most beneficial for the learner. The ultimate goal of an EAP course in Israeli academia is to equip students with tools for coping with academic texts in English, thus rendering a central role to teaching a wide array of reading comprehension strategies (cf. Raftari, Seyyedi, & Ismail, 2012; Rraku, 2013 for similar views). Proficient readers need to employ a variety of reading strategies (Anderson, 1991, 2005; Block, 1986, 1992; Carrell, 1998; Hock & Mellard, 2005), including word-, sentence-, paragraph-, and text-level strategies. In order to achieve high level of proficiency, reading strategies are explicitly taught and practiced by means of authentic academic texts of varying length and structure/complexity. The need to teach and train students in the various text-coping techniques brings us to the second challenge: the use of L2 vs. L1 in our EAP classrooms. Efficient teaching involves imprinting reading strategies in the students' metacognition (Carrell, 1998; Farrell, 2001; McNeil, 2011; Song, 1998; Winograd & Hare, 1988), hence the importance of students' understanding of the teacher's explanations. In this context, the use of the students' mother tongue (L1) in EAP instruction gains higher importance. Numerous advocates of L1 in ESL/EFL classrooms have outlined a comprehensive list of efficient uses of L1 (Atkinson, 1987; Auerbach, 1993; Cook, 2001; Schweers, 1999). We strongly believe that, especially in the case of weaker students, the use of L1 will facilitate their understanding and internalization of various reading comprehension strategies. To this end, we advocate presentation of (some of) text-coping techniques using the students' L1, as well as initial exemplification of these techniques using an authentic academic text in the students' mother tongue. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-12 Keywords Keywords. Article PeerReviewed L Education (General)