233 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/54813c6876c555ec58124b6e0591ad16.docx 3695f6a6a473dd040ae0c5ace2d0361c https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e659616a54326f9f333c325fa1c7ded0.pdf c9be11f891f49a3225d21e3f0e02405b PDF Text Text SAFAHAT’TAN HİKÂYELER ADLI KİTABIN ÇOCUK EDEBİYATININ HEDEFLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Hatice ALTUNKAYA İnönü Üniversitesi, Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı, Doktora Programı, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Safahat, çocuk edebiyatı, manzum şiir. ÖZET Manzum şiirler hikâye ile aynı özellikleri gösteren metinlerdir. Mehmet Akif ERSOY „un Safahat adlı eserinin birinci kitabı toplum hayatı ve tarih konulu manzum hikâyelerden oluşmaktadır. Bu hikâyelerden 22 tanesi Yıldız YILMAZ tarafından “Safahattan Hikâyeler” adlı kitapta sadeleştirilerek düz yazı haline getirilmiştir. Bu çalışmada düz yazı haline getirilen hikâyelerden üçü -Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba adlı hikâyeler- hikâye haritaları çıkarılarak çocuk edebiyatının hedefleri açısından değerlendirilmiştir. Edebiyat ustalarının geçmişte ürettiği eserlerin çocuğa görelik ilkesi göz önünde bulundurularak yeni nesillerin anlayabileceği seviyede yeniden düzenlenmesinin Türkçe eğitimi ve geçmişteki edebî zenginliklerimizle çocukların tanıştırılması açısından gerekli olduğu görülmüştür. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2647542a450010a077a82ab260753827.doc 9879168df63503b0bba5eec5b28d3ea8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a90b47cf169194ba29a24eee074a3ef1.pdf 293a46fe059bc7bcbe2ed936618db0a6 PDF Text Text SAFAHAT‟ TAN HİKÂYELER ADLI KİTABIN ÇOCUK EDEBİYATININ HEDEFLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Hatice ALTUNKAYA1 Özet Manzum Ģiirler hikâye ile benzer özellikler gösteren metinlerdir. Mehmet Akif ERSOY‟un Safahat adlı eserinin birinci kitabı toplum hayatı ve tarih konulu manzum hikâyelerden oluĢmaktadır. Bu hikâyelerden 22 tanesi Yıldız YILMAZ tarafından “Safahattan Hikâyeler” adlı kitapta sadeleĢtirilerek düz yazı hâline getirilmiĢtir. Bu çalıĢmada düz yazı haline getirilen hikâyelerden üçü -Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba- hikâye haritaları çıkarılarak çocuk edebiyatının hedefleri açısından değerlendirilmiĢtir. Edebiyat ustalarının geçmiĢte ürettiği eserlerin çocuğa görelik ilkesi göz önünde bulundurularak yeni nesillerin anlayabileceği seviyede yeniden düzenlenmesinin Türkçe eğitimi ve geçmiĢteki edebî zenginliklerimizle çocukların tanıĢtırılması açısından yararlı olduğu sonucuna ulaĢılmıĢtır. Anahtar Kelimeler: Safahat, çocuk edebiyatı, hikâye, manzum Ģiir. ANALYZING THE BOOK, TITLED “SAFAHAT‟TAN HİKÂYELER” IN TERMS OF THE AIMS OF THE CHILDREN‟S LITERATURE Abstract The poems, written in verses are such texts, partake of the stories. The very first volume of the work of Mehmet Akif ERSOY, titled Sefahat, is comprised of the stories, written in verses regarding the social life and the history. Some 22 of those tales have been simplified by Yıldız YILMAZ and converted into prose text under the book titled Safahattan Hikâyeler. In this study, three of those converted stories, titled, Küfe, Kocakarı and Ömer as well as Seyfi Baba were evaluated in terms of the aims of the child literature by plotting the maps of the stories. It is apparent that by taking the relativity principle aiming to children, which were written by the masters of literature, into account; reorganizing such stories in the level which would be understood by the new generations is necessary for Turkish education as well as for introducing our literary wealth with the children. 1 İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı, Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı, Doktora Öğrencisi, hatice4473@hotmail.com 1 �Key Words: Safahat, Children‟s literature, poems written in verses. Giriş Safahat, Ġstiklâl MarĢı Ģâiri Mehmet Akif Ersoy‟un 1911-1933 yılları arasında yedi ayrı kitap hâlinde yayımladığı Ģiir kitaplarını bir araya getiren eseridir. Safahat‟ın birinci bölümü, toplum hayatı ve tarih konulu manzum hikâyelerden oluĢmaktadır. Bu manzum hikâyeler Hasta, Küfe, Meyhane, Seyfi Baba, Mahalle Kahvesi, Koca Karı ile Ömer gibi hikâyelerden oluĢmaktadır. Ġkinci bölüm Süleymaniye Kürsüsünde isimli dinî, ahlaki manzume, üçüncü bölüm, Hakk‟ın Sesleri adlı manzume, dördüncü bölüm Fatih Kürsüsünde, beĢinci bölüm Hatıralar, altıncı bölüm Asım, yedinci bölüm Gölgeler adlı manzumedir. Bu çalıĢmada Türk edebiyatının seçkin eserleri arasında yer alan Safahat‟ta bulunan ve Yıldız Yılmaz tarafından sadeleĢtirilerek düz yazı hâline getirilen manzum hikâyelerden üçü -Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba- hikâye haritaları çıkarılarak çocuk edebiyatının hedefleri açısından değerlendirilmiĢtir. Hikâye haritası tekniği, hikâyeyi meydana getiren unsurları görünür kılarak okuma anlamlandırma becerilerinin geliĢtirilmesinde kullanılan bir öğretim tekniğidir. “Hikâye haritası, hikâye elemanlarının bir kısmının veya tamamının ve bu elemanlar arasındaki iliĢkinin grafik Ģeklinde bir sunumudur. Hikâye haritası yöntemiyle okuyucuya bir hikâyenin birbiriyle iliĢkili bölümleri ve unsurlarıyla ilgili öğretim sunulmaktadır. Bu öğretim, öğrencinin dikkatini hikâyedeki ortak elemanlara çeken bir temel çerçevenin oluĢturulmasını sağlar. Bir baĢka tanımla hikâye haritası tekniği, hikâyenin parçalarının birbiriyle iliĢkisini okuyucuya öğreten ve hikâyenin temel elemanlarına okuyucunun dikkatini çekmek için bu elemanların Ģemalarla verildiği bir Ģema-yapı tekniğidir” (Akt. Onan, 2012:119). Hikâye haritası; mekân, zaman, ana karakter ve yardımcı karakterler, baĢlatıcı olay, problem, giriĢim, sonuç ve tepki gibi unsurlardan meydana gelmektedir. Öğretmenin, hikâye haritası yöntemiyle hikâye unsurları hakkında öğrencilere bilgi vermesi; onların, metin kahramanlarını tanımalarında, olayları anlamlandırmalarında, hikâyedeki problem durumunu kavramalarında, daha önce okudukları metinler ve hikâyeler arasında karĢılaĢtırmalar yapmalarında yararlı olacaktır. Öğretmenin rehberliği ile yapılacak hikâye haritası yoluyla metin 2 �çözümlemesi çalıĢmaları, öğrencilerin görüĢlerinin alınmasını da gerektirdiği için anlama becerilerinin geliĢimine katkıda bulunabilir. GüneĢ (2007: 226), öyküleyici metinlerin yapısını keĢfetmek için metin Ģemalarının kullanım amaçlarını Ģöyle sıralamıĢtır:  Metindeki bilgileri düzenlemek,  Tarihi öğeleri tanımak,  Bilgileri iyi anlamak,  Bilgileri iyi saklamak, her metnin iskeletini bulmak için fotoğrafını çekmek,  Metindeki anlam yapısını kolaylaĢtırmak,  Yazıdaki önemli olaylar ve anlam zincirleri üzerine yoğunlaĢmak,  Öğrencinin anlama becerilerini geliĢtirmek,  Yazma becerilerini geliĢtirmek,  Duyulan veya okunan bir öyküyü görĢelleĢtirmek,  Bir öyküdeki olayların bölümlerini belirlemek,  Bir öyküyü anlatmak,  Bir öyküyü özetlemeden önce düĢünceleri düzenlemek . “Çocuk edebiyatı usta yazarlar tarafından, özellikle çocuklar için yazılmıĢ olan ve üstün sanat nitelikleri taĢıyan eserlere verilen genel addır. Çocuk edebiyatı deyimiyle, 214 yaĢlar arasındaki kimselerin ihtiyacını karĢılayan bir edebiyat alanı tanımlanmaktadır. Bu alan, çocukluk çağında bulunan kimselerin hayal, duygu ve düĢüncelerine yönelik sözlü ve yazılı bütün eserleri kapsamaktadır. Masallar, hikâyeler, romanlar, anılar, biyografik eserler, gezi yazıları, Ģiirler, fen ve doğa olaylarını anlatan yazılar vb. hep bu çerçeve içine girebilir” (Oğuzkan, 1987:12). Çocuk edebiyatı; hedef kitlesi çocuk olan, çocuk duyarlığı ve çocuk gerçekliği doğrultusunda yazılan eserlerin geneline verilen addır. Çocuk edebiyatı yazarlarından beklenen; çocukların ilgi, gereksinim ve algı düzeylerini dikkate alarak ürün vermektir. Şimşek (2007:29)‟e göre çocuk edebiyatı: “GeliĢme ve yetiĢme çağındaki çocukların dil düzeyine, duygu ve düĢünce dünyasına, anlama ve kavrama becerilerine seslenen edebiyattır ve bu edebiyatın temel kaygısı çocuğa görelik ilkesidir.” 3 �Araştırmanın Amacı Bu çalıĢmanın amacı; Safahat‟ta bulunan ve Yıldız Yılmaz tarafından sadeleĢtirilerek düz yazı hâline getirilen manzum hikâyelerden üçünü -Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba- hikâye haritalarını çıkarmak suretiyle çocuk edebiyatının hedefleri açısından değerlendirmektir. Evren ve Örneklem ÇalıĢmanın evrenini Safahat; örneklemini ise Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba adlı hikâyeler oluĢturmaktadır. Yöntem ÇalıĢmada nitel araĢtırma yöntemlerinden döküman analizi yöntemi kullanılmıĢtır. Doküman analizi, araĢtırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar (Yıldırım ve ġimĢek, 2008: 187). Mehmet Akif Ersoy Tâhir Efendi ile Emine ġerife Hanım‟ın oğlu olarak Ġstanbul‟da Fatih civarında Sarıgüzel‟de doğan Mehmet Akif Ersoy, Türk Edebiyatı‟nın seçkin Ģairlerindendir. Mehmet Akif, birinci Safahat‟tan baĢlayarak toplumun içinde bulunduğu yoksulluk, sefalet, ahlâkî çöküntü, tembellik, duyarsızlık gibi konularda düĢüncelerini dile getirmiĢ, bu toplumsal sorunları örnek olaylar üzerinden halka duyurmaya çalıĢmıĢ, Ģiirini bu amaçla oluĢturmuĢ bir Ģairdir. O, bu problemlere sadece bir toplumsal sorun olarak bakmamıĢ, bunları Ġslâmî duyarlık çerçevesinde ele almıĢ, yanlıĢlıkları inanç noktasında sorgulamıĢ biridir. Vurduğu neĢterle toplumu uyarmayı beklerken, ardı ardına gelen savaĢlar, siyasi çekiĢmeler, fikir ayrılıkları bu sorunları daha da kangren hale getirmiĢ, Ģairin ıstırabını azaltmayıp artırmıĢtır (Törenek; 2011:204). Mehmet Akif‟e göre, bir milletin yükselmesi için iki kudrete ihtiyaç vardır. Bunlar, marifet ve fazilettir. Marifet: milletin maddi refahını artıracak teknik ve ilimdir. Fazilet ise o milletin kültür değerleridir. Kültür bir milletin yaĢama tarzıdır. Kültür bir milletin dil, din, tarih, güzel sanatlar, gelenek ve görenekler…. birliğidir. Bir milletin kültür değerleri, o milletin medeniyetini doğurur. Bu iki kaynak olmadan kalkınma olmaz. Bu iki kaynaktan birinin bulunmaması, o millet hayatında büyük buhranlar, boĢluklar meydana getirir (Bâkiler; 1986:38). 4 �Manzum şiir Öğretici mahiyette olan ve akılda kalması istenilen duygu ve düĢüncelerin ele alındığı ölçülü ve ahenkli olarak kaleme alınmıĢ Ģiirlere manzum Ģiir denir. Manzum Ģiirler konu ve özellik bakımından hikâye ile aynı özellikleri gösterdiklerinden bu Ģiirlere manzum hikâyelerde denilebilir. Hikâyede bulunan bütün özellikler (olay, yer, zaman, kiĢiler) manzum hikâyede de bulunur. Manzum hikâyelerin özellikleri -Manzum hikâyelerde Ģair ya bir olayı anlatır ya da bir öğüt verme çabası güder. -Manzum hikâyeler genellikle bir çevre tasviriyle baĢlar, ardından o çevrede bulunan kiĢiler anlatılır. Daha sonra ise olay anlatılır. Amaç okuyucuya bu bölümde ders veya öğüt vermektir. - GiriĢ, geliĢme ve sonuç bölümleri hikâye ile benzer özellikler gösterir. -Manzum hikâyeler düĢündürücü ve eğiticidir. -Manzum hikâyeler birçok bölümden oluĢur. Ġlk bölümde anlatılmak istenen olaydan ve kiĢilerden bahsedilir. Ġkinci bölümde ise olaylar anlatılır ve örneklerle tasdik edilir. Üçüncü bölümde ise olay son bulur ve okuyucuya ders vermeyi güden cümleler yer alır. -Manzum hikâyede her olay iĢlenebilir. Sıradan olaylar, sosyal olaylar vs. -Manzum hikâyeler dörtlük, beyit, bent Ģeklinde de yazılabilir. -Mensur hikâyeden (düzyazı) hiçbir farkı yoktur. KiĢiler, zaman, mekân, olay bu hikâyelerde de vardır. Tek farkı Ģiirselliktir. Dizelerdir. Kafiye ve rediftir. -Toplumu ilgilendiren olaylar iĢlenir. -Daha çok ders veren, eğitici, öğretici, etkileyici konular seçilir. -Ölçü ve uyağa dikkat edilir. -Anlam, alttaki dizelerde devam eder. -KarĢılıklı konuĢmalara yer verilir. -Dizelerin uzunlukları aynı olmayabilir. -Bu nazım Ģekli edebiyatımıza Tanzimat Dönemi'nden sonra girmiĢtir. (http://www.turkceciler.com.) 5 �Hikâye haritasi “Hikâye haritası, hikâye türü metinlerde bulunan türe ait unsurların haritasını çıkararak onların daha kolay anlaĢılmasını, öğrenilmesini ve hatırlanmasını sağlayan bir yöntemdir” (Çeçen, 2011:137). CoĢkun (2007: 256-257), farklı bilim adamlarından (Barlett, Labov, Rumelhart, Longacre, Stein ve Glenn, Van Dijk, Hoey, Özmen ve Akyol) aktararak bir hikâyeyi oluĢturan elementleri Ģu Ģekilde sıralamaktadır: “1. Dekor: Bu bölümde hikâyedeki zaman ve mekân belirtilir. Hikâyedeki zaman kronolojik bir Ģekilde geçmiĢte bir noktadan ileriye doğru ilerleyebildiği gibi bulunulan noktadan geriye dönüĢler de içerebilir. Dekor bölümünde zaman ve mekânla birlikte iklime ait niteliklere de (güneĢli, yağıĢlı, soğuk, sıcak, sisli…bir gün vb.) yer verilebilir. 2. Kahramanların Tanıtılması: Hikâyedeki kahramanlar ana hatlarıyla tanıtılır veya alıĢkanlık hâlindeki durum ve etkinlikleri betimlenir. Ġnsanlar, hayvanlar veya diğer varlıklar hikâye kahramanı olabilir. Bu kahramanlardan bir tanesi ana karakter olur. Ana karakter hikâyedeki problemin oluĢmasında ve çözüme kavuĢturulmasında en önemli görevi üstlenir. Hikâyede ana karakter kadar etkin olmayan bununla birlikte olaylar zincirinin oluĢmasına katkıda bulunan kiĢilere yardımcı karakter denilir. 3. BaĢlatıcı Olay: Hikâyedeki olaylar dizisini baĢlatan olaydır. BaĢlatıcı olay, bir doğal olay veya açlık, acı veya hastalık gibi fiziksel bir sebebe dayanan bir olay olabilir. BaĢlatıcı olayın ana iĢlevi, hikâyede çözülmesi gereken bir problemi ortaya çıkarmaktır. BaĢlatıcı olay, doğal bir olay (heyelan), bir içsel tepki (yalnızlık) veya dıĢa dönük bir davranıĢ, hareket (hizmetçinin mücevheri çalması) olabilir. 4. Problem: Hikâyedeki olayın merkezinde yer alan çatıĢma durumudur. Bu çatıĢma, baĢlatıcı olaydan sonra ortaya çıkar ve ana karakterin hikâyedeki diğer karakterlerle veya doğal engellerle mücadelesi Ģeklinde ortaya çıkabilir. Okuyucu hikâye boyunca problemin çözüme kavuĢup kavuĢmayacağını ve çözüme kavuĢacaksa bunun nasıl gerçekleĢeceğini merak eder. 5. GiriĢim: Karakterin bir hedefe ulaĢmak için gösterdiği gözlenebilir eylem ifadeleridir. GiriĢim bölümü çoğunlukla problemin çözülmesini sağlar. GiriĢim hikâyenin en uzun bölümünü oluĢturur. Hikâyede kahramanın birden çok giriĢimi olabilir. 6. Sonuç: Karakterin gerçekleĢtirdiği giriĢim ya da giriĢimler sonucunda hedefine ulaĢıp ulaĢmadığının veya giriĢimin sonunda meydana gelen kısa veya uzun vadeli 6 �değiĢikliğin ifade edildiği bölümdür. Sonuç bölümü karakterde olumlu veya olumsuz bir tepki oluĢturur. 7. Ana fikir: Nasıl bir ders çıkarıldığını veya çıkarılması gerektiğini belirtir. Ana fikir genelde üst düzey düĢünme süreçlerinin (analiz, sentez, değerlendirme) kullanılmasıyla elde edilir. 8. Tepki: Bu bölümde karakterin giriĢimlerinin kısa veya uzun vadeli sonuçlarına gösterdiği tepki veya ana karakterin amaca ulaĢmasının hikâyede yer alan ikinci karakteri nasıl etkilediği ifade edilir. Tepki; duygusal, biliĢsel veya eylemsel nitelikli olabilir. Duygusal ve biliĢsel tepkiler yazarın kahramanın duygularını veya zihninden geçenleri yansıtmasıyla, eylemsel tepkiler ise kahramanın yaptığı bir davranıĢla anlatılır.” Çocuk edebiyatı Çocuk edebiyatı, edebiyatın ruhuna sadık kalarak, çocukların biliĢsel ve duyuĢsal geliĢimlerini dikkate alarak, onların estetik duygularını harekete geçiren, dil geliĢimlerine katkıda bulunan, çocuğun hayal gücü, muhakeme becerisi, problem çözme gibi yeteneklerini geliĢtiren, iyi ve doğru bilgiler veren yazılı ve sözlü eserlerin bütününe verilen addır. Çocuk edebiyatı ürünleri, çocuk duyarlığıyla örülmüĢ çocuk düzeyine uygun bir dille kaleme alınmıĢ metinlerdir. Alıcısı ise öncelikle çocuktur. Bu, söz konusu alana giren metinleri çocuklar dıĢında hiç kimsenin okumayacağı anlamına gelmez. Zira nitelikli bir çocuk edebiyatı ürününden yetiĢkinler de zevk alabilirler. Önemli olan duyarlığın doğallığı, dilin güzelliği, metnin sağlamlığı, konunun çocuğa göreliği, kurgunun çekiciliği ve serüvenin akıcılığıdır (ġimĢek, 2007:30). Çocuk edebiyatı metinleri, yaĢanılan gerçeklerle ilgili olmalıdır. Kimi çocuk kitaplarında hayatın gerçeklerinden oldukça uzaklaĢıldığı, çocuksu olsun diye, hayalî konulara aĢırı derecede yer verildiği gözlenmektedir. Çocuk edebiyatı metinlerinde verilen hayal unsurları ve masalsı yapılar, mutlaka çocuğun yaĢadığı çevrenin gerçeğine uygun sonuçlarla bitirilmelidir. Çocuk, kendi yaĢantısından yola çıkılarak yazılmıĢ olan eserlere daha büyük bir ilgi duymakta ve bu tür eserler, çocuklar tarafından daha çok okunmaktadır (AytaĢ ve Yalçın, 2011: 50). 7 �Çocuk edebiyatı alanında çalıĢmaları bulunan eğitimci Jacob (1955), A.F. Oğuzkan'ın dilimize çevirdiği Curriculum Letter adlı yapıtında çocukların neden edebiyata gereksinim duyduğunu Ģöyle açıklamaktadır: "1. Edebiyat hoĢ vakit geçirtici, eğlendirici bir Ģeydir. HoĢ vakit geçirtmeyi eğitimin baĢlıca amaçlarından biri olarak düĢünmekten çekinilmemelidir. Elbette radyonun, resimli dergilerin, sinemanın ve televizyonun yanında okumaya da bir yer ayrılması gerekir. Eğer çocuklar okulda okumayı sevmeyi, okumaktan sadece okumak için zevk almayı öğrenmezler ise hoĢça vakit geçirten bir unsurdan yoksun kalırlar. Bu akımdan, edebiyatı, bir hoĢ vakit geçirme aracı olarak öğretim programına alınacak değerli unsurlardan biri biçiminde pekâlâ düĢünebiliriz. 2. Edebiyat ruha canlılık verir, yaĢama gücünü artırır. Edebiyat kimi zaman bizi, hayatın çok ciddi ve üzücü durumlarından uzaklaĢtırır, götürür. Güzel bir düzyazı veya Ģiir okumanın kazandırdığı yaĢantılarla bir insan kısa zamanda bugünkü tasalarından kurtulma olanağı bulur ve sonra da bu tasarıların karĢısına daha güçlü, daha dinlenmiĢ halde çıkmanın yollarını öğrenir. Çocuklara okulda bu gibi yaĢantılar edinmek için birtakım olanaklar verilmediği sürece onlar ruhun canlanıp güçlenmesinde edebiyatın bu ĢaĢırtıcı, olağanüstü değerini hiç bir vakit öğrenemeyeceklerdir. 3. Edebiyat yaĢamı tanımaya yardım eder. Çocuklar yaĢamı ve yaĢama yollarını öğrenmek için edebî eserlere gereksinim duyarlar. BaĢka bir kimsenin yaĢamını ilgilendiren durumları öğrenmek için edebiyat aracılığıyla elde eldilen pek ilginç yaĢantıları -televizyon, radyo vb.- hiçbir araç kazandıramaz. Kimi durumlarda kiĢisel yaĢantılardan daha iyisi yoktur; ama bazı yaĢantılar vardır ki bunlar türlü edebiyat eserlerinin okunmasıyla birer rastlantı sonucu kazanılır. Kısaca, çocuklar yaĢamı tanımak için edebiyata gereksinim duyarlar. 4. Edebiyat bir rehberlik kaynağıdır. Edebiyat bir kimsenin kendini tanıyarak davranıĢlarını değiĢtirmeye hizmet edebilir. ġüphesiz, bütün edebiyat eserleri böyle bir hizmeti görmez ve bu hizmet de her zaman klasik ölçüler içinde yerine getirilemez. Fakat, her birimizin yaĢamında gereksinim duyduğumuz vakit bize kendimizi anlamak konusunda yardımcı olan en az bir kitap bulunmuĢtur. 5. Edebiyat yaratıcı etkinlikleri özendirir. Çocuklar, baĢka alanlardaki yaratıcı etkinliklere geçmek için bir sıçrama tahtası olarak edebiyata gereksinim duyarlar. BaĢka sanatlarla iliĢkileri bulunan zengin bir programın eĢliğinde yaratıcılığa yönelten okuma etkinlikleri sayesinde bir sanat, baĢka bir sanatı desteklemiĢ, beslemiĢ olur. Okuma, 8 �çocuğu resim çizmeye ve dramatik sanat alanlarında ritmik yorumlamalar yapmaya özendirir. Çocuklar okuma ve dramatik sanat alanlarında ne kadar zengin yaĢantılar edinirlerse yaĢamın öteki yaratıcı alanlarında da o kadar zengin bir kiĢiliğe sahip olurlar. 6. Edebiyat güzel bir dil demektir. Çocuklar kendi dillerini geliĢtirmek için edebiyat eserlerine gereksinim duyarlar. Edebiyat güzel bir dildir ve içimizde, çocukların anadillerinin güzelliğini en iyi biçimde öğrenmelerini istemeyecek kimse var mıdır?"( Oğuzkan; 1995:20). Çocuk edebiyatının hedefleri Çocuk edebiyatının hedefleri Ģunlardır: Millî Eğitim Bakanlığı‟nca uygulanan eğitim programlarındaki amaç ve kazanımlara ulaĢma yolunda çocuklara destek olacak nitelikte eserler sunmak, Çocuk kitapları türlerini Türkçe Öğretim Programında yer alan sınıf düzeyine göre çocuklara tanıtmak, "Ġnsana ve çevreye karĢı duyarlı olma bilincini kazandırmak, Farklı alanlara, ilgi çekici olay ve kavramlara yönelik dikkatleri geliĢtirmek, Hayal gücünü, yaratıcı düĢünme yeteneğini geliĢtirmek, Çocuğun zihinsel geliĢimine katkı sağlamak, kiĢilik geliĢimine olumlu katkılarda bulunmak, Kitabı sevdirmek, kitabın vazgeçilmez bir eğlenme, öğrenme ve bilgilenme aracı olduğunu fark ettirmek, Okul öncesinde dinleme ve dinlediğini anlama, resim okuma; okul döneminde resim ve metin okuma becerisiyle okuduğunu kavrama yeteneğini geliĢtirmek, Ġçinde doğup büyüdüğü toplumun kültür ve bilgi birikiminden haberdar etmek, YetiĢkinlerin zihinsel ve duygusal deneyimlerinden yararlandırmak"(ġimĢek; 2007:31). “Çocukların ruhsal ihtiyaçlarını karĢılamak, güven, sevgi, sevilme, sevme, öğrenme, bir gruba ait olma, oyun, değiĢiklik ve estetiklik gibi ruhsal ihtiyaçlarını karĢılamak, Çocukların alıcı ve ifade edici dil geliĢimlerine katkıda bulunmak, Çocuğa ilk kitap sevgisini aĢılamak, çocukların geliĢmekte olan iç ve dıĢ dünyalarına katkıda bulunmak, Çocuğun algı geliĢimini desteklemek, çocukları yaĢam gerçeklerine hazırlamak‟‟ (Demirel; 2011:48). 9 �Yalçın ve AytaĢ (2011:50) , çocuk kitaplarının hazırlanmasında göz önünde bulundurulması gereken eğitim ilkelerini Ģöyle ifade etmiĢlerdir:  Çocuk kitapları okullardaki programları destekleyici olmalıdır.  Çocuk edebiyatı yazarları , yazdıklarının hangi yaĢ grubuna hitap ettiğini gözetmeli ve yazdıklarının eğitim programları ile uyumuna dikkat etmelidirler.  Çocuk edebiyatı metinleri, yaĢanılan gerçeklerle ilgili olmalıdır.  Çocuk edebiyatı ürünleri duygu, düĢünce ve hayal gücünü geliĢtirici olmalıdır.  Çocuk edebiyatı eserleri, çocukların kavrama düzeylerini geliĢtirmenin yanında, kendilerinin de okuduklarından, dinlediklerinden ve gözlediklerinden yola çıkarak duygu ve düĢüncelerini ifade etmelerini sağlamalıdır.  Kitaplar çocuklara, içinde yaĢadığı ülkeyi, dünyayı sevmeyi öğretmelidir.  Yapılan çalıĢmalar, çocukta üretme becerisini geliĢtirmelidir.  Eserler, çocuğun giriĢimci ve katılımcı olmasını sağlamalıdır.  Çocuk edebiyatı metinleri, Ģiddet öğelerini içermemelidir.  Çocuklara yönelik yazılan eserlerde estetik duyarlılık geliĢtirilmeli, çocuğun tercihlerini yaparken bu duygusundan yararlanması sağlanmalıdır. Çocuğun yaĢ kuĢağına, ruhsal, psikolojik, zihinsel geliĢimine uygun, Türkçenin güzelliğini, estetik değerini duru bir dille çocuklara aktaracak olan eserler çocukların edebiyattan, okumaktan hoĢlanan, okuma alıĢkanlığı ve zevki kazanmıĢ bireyler olarak yetiĢmelerine hizmet edecektir. Bulgular ve yorumlar AĢağıda; Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba adlı manzum hikâyelerin, hikâye haritası yöntemine göre çözümlemesi yapılmıĢtır. 1. KÜFE 1 Dekor Zaman (Kronolojik) BeĢ on gün önce Sabah erken Ġkindi vakti Ana Karakter 2 Kahramanlar Hasan Mekân Ġstanbul‟da bir kenar mahalle (Açık Mekân) Ġstanbul Fatih semti (Açık Mekân) Kömürcüler kapısı (Açık Mekân) Okul yolu (Açık Mekân) Yardımcı Karakterler Adam 10 �2. KOCA KARI İLE ÖMER 1 Dekor Zaman (Kronolojik) Bir gece Sabaha yakın Öğleden sonra Mekân 11 Yollar , mahalleler (Açık Mekân) YaĢlı kadının çadırı (Kapalı Mekân) Medine sokakları Yardımcı Karakterler �3. SEYFİ BABA 1 Dekor Zaman (Kronolojik) Geçen akşam 15 gün once (zamanda geriye dönüş) 2 Kahramanlar Mekân Adamın evi (Kapalı Mekân) Çamurlu yollar (Açık Mekân) Seyfi Baba‟nın evi (Kapalı Mekân) 12 Ana Karakter Yardımcı Karakterler Seyfi Baba Seyfi Babayı ziyarete giden adam. �Millî ġâir Mehmet Akif Ersoy, günlük yaĢayıĢla ilgili olaylarla durumları anlatan manzum Ģiirlerinde sosyal yaralara değinen, eğitici, öğretici yanı ağır basan konuları ele alır. Safahat Ģairi, yoksulluğu, sefaleti, miskinliği Ģiirine taĢırken, toplumun bu yaralarına parmak basarken, bazen gerçeği tasvirle yetinir, olayın kahramanının 13 �çaresizliğini göz önüne sererek, bir ortak duygu uyandırmak ister. Merhamet, inanmıĢ insanın ortak vasfıdır. Bazen de bu olayla birlikte, olması gerekeni göstermeye çalıĢır. Ġçinde yaĢadığı toplumda gördüğü aksaklıklar, onların tembelliği, bilgisizliği kadar, dini yanlıĢ anlamaları ve dine aykırı tutumlarından kaynaklanmaktadır (Törenek; 2011:204). Günümüzde kullanılan Türkçe ile Akif‟in manzum Ģiirlerinde kullandığı dil arasında büyük farklılıklar bulunmaktadır. Bu durum da yeni nesillerin bu Ģiirleri anlamalarını güçleĢtirmektedir. Mehmet Akif ERSOY‟un Safahat‟ında yer alan manzum Ģiirler, Yıldız YILMAZ‟ın “Safahattan Hikâyeler” adlı kitabında yeni nesillerin kolaylıkla anlayabileceği Ģekilde mümkün olduğunca aslına sadık kalınarak düzyazı Ģeklinde yazılmaya çalıĢılmıĢtır. Kitapta, Hasta, Küfe, Hasır, Mezarlık, Bayram, Selma, Azim, Seyfi Baba, Kör Neyzen, Hürriyet, Kocakarı ile Ömer, Dirvas, Mahalle Kahvesi, Ressam Haklı, Âhiret Yolu, Bebek, Vaiz Kürsüde, El-Uksur‟da, Necid Çölleri‟nden Medine‟ye, Birlik, Said PaĢa Ġmamı ve Sanatkâr adlı eserler hikâyeleĢtirilmiĢtir. Küfe adlı manzum Ģiir düzyazı hâline getirilirken, asıl metinde geçen Hasan‟ın kardeĢi karakterinden söz edilmemiĢtir. Hasan‟ın anası ile kardeĢine bakmak zorunda oluĢu ailesine bakmak olarak verilmiĢtir. Bu Ģekilde bir kullanım anlam karmaĢasına yol açmıĢtır. Asıl metinde geçen “Nazar değil o bakıĢlar, dümû-i istimdâd.” Dizesinde geçen “dümû-i istimdâd” yâni imdâd isteyen bakıĢlar tamlaması belirtilmemiĢ ve hikâyede verilmek istenilen iletilerden birinin verilmesi noktasında bir eksiklik meydâna getirmiĢtir. Ayrıca yine asıl metinde “Eder dururdu birer âĢiyân-ı nûra Ģitâb” dizesinde geçen “âĢiyân-ı nûra Ģitâb” yani nur yuvasına doğru koĢmak ifadesi hikâyede belirtilmemiĢtir. Oysa bu ifade öğrencilerin eğitime verilmesi gereken değerleri daha iyi algılamalarını sağlayacak bir ifade olmasının yanı sıra hikâyenin aslındaki ana fikrinde kaynağı olan bir ifadedir. Akif‟in ruh dünyasında cumhuriyetin yeni yetiĢen evlatlarının marifetli, faziletli gençler olması isteği ön plandadır. Millî Ģair bu isteğini toplumsal sorunlar, ilim, din, medeniyet, ahlak, medeniyet vb. değerlerle özdeĢleĢtirdiği Safahat‟ın altıncı kitabı olan Asım‟da Ģu mısralarla belirtir: “Bu cihetten hani hiç yılmasın oğlum gözünüz Sade Garbın, yalınız ilmine dönsün yüzünüz. O çocuklarla beraber, gece gündüz didinin Giden üç yüz senelik ilmi sık elden edinin. Fen diyarında sızan nâ mütenahî pınarı Hem için, hem getirin yurda o nafi suları 14 �Aynı menbaları ihya için artık burada Kafanız iĢlesin oğlum: Kanal olsun arada.” Akif bu dizelerde Garbın ilmini azimle yılmadan, gece gündüz didinerek almalarını, aldıkları ilmi aktarmalarını öğütlemektedir. Eğitim Akif için selamete çıkma yoludur. Genç nesillerin eğitim alamaması Ģairin yüreğini sızlatan bir durum olarak Küfe Ģiirinde Hasan‟ın Ģahsında görünür kılınmaktadır. Küfe adlı hikâyede “âĢiyân-ı nûra Ģitâb” yani nur yuvasına doğru koĢmak ifadesi günümüz Türkçesi ifadesi ile yer alması durumunda Millî ġairimizin eğitime verdiği değer anlaĢılır kılınacaktır. Akif için nur yuvasına koĢmak, ilim sahibi olmak Ģahsiyetimizi kaybetmeden ilim sahibi olmaktır. Çocuk edebiyatının hedefleri bakımından “çocukların geliĢmekte olan iç ve dıĢ dünyalarına katkıda bulunmak” hedefini gerçekleĢtirmek için bu düĢüncelerin yeni nesillerle buluĢturulmasının yararlı olacağı düĢünülmektedir. Mehmet Akif, ilk Ģiirlerinden itibaren toplumun içinde bulunduğu yoksulluk, sefalet, tembellik, duyarsızlık gibi konuları iĢlemiĢ, bu sorunları örnek olaylar üzerinden halka duyurmaya çalıĢmıĢ bir Ģairdir. Zaman zaman da tarihten seçtiği bazı örnek olayları ve isimleri zikrederek, millî bilinci uyanık tutmaya gayret etmiĢtir. Bunlar içerisinde kiĢilik olarak Hz. Ömer‟e sık sık göndermelerde bulunur. Ġlk Safahat‟ta yer alan “Kocakarı ile Ömer” Ģiiri bunlardandır (Törenek; 2011:203). Kocakarı ile Ömer adlı manzum Ģiirin düzyazı haline getirilirken mümkün olduğunca aslına sadık kalınarak yazılmaya çalıĢıldığı görülmektedir. Ancak bazı yerlerde yanlıĢ sözcük kullanımından doğan bir anlam karmaĢası, bazı yerlerde de Ģiirde verilmek istenen iletilerin tam olarak aktarılmadığı görülmektedir. Örneğin “Selâmı aldı kadın pek beĢûĢ bir yüzle” dizesindeki beĢûĢ yüzle ifadesi “kadın asık bir yüzle selamını aldı” ifadesi ile verilmiĢtir. Oysa ki “beĢûĢ” sözcüğünün anlamı gülümser bir yüz anlamına gelmektedir. Özellikle hikâyelerde verilmek istenilen alt iletilerin doğru olarak ifade edilmesi önem kazanmaktadır. Bu ifadenin doğru Ģekilde kaleme alınması kiĢinin hangi durumda olursa olsun misafiri güleryüzle karĢılaması gerektiği iletisini vermesi bakımından önem arz etmektedir. Hikâyenin ilerleyen bölümlerinde “Medîne halkını üryan bırak, Mısır‟da dolaĢ…”Gazâ! Gazâ!” diye git soy cihanı, gel paylaĢ” dizeleri “Medine halkını aç, çıplak, gözü yaĢlı bırakıp “Gaza! Gaza!” diyerek Mısır‟a dolaĢ; sonra da zaferler kazanıp ganimeti paylaĢtır…” Ģeklinde yer almıĢtır. Akif‟in 15 �dizelerinde zafer kazanmak anlamını karĢılayan bir ifade bulunmamaktadır ve verilmek istenilen anlam öznel olarak değiĢtirilmiĢtir. Ayrıca hikâyede; asıl metinde yer alan; “ġu nevhalar ki çıkar tâ bulutların içine, Ömer! Savâik-ı tel‟in olur, iner tepene!, Yetîmin âhını yağmur duası zannetme: O sayha ra‟d-kazadır ki gönderir ademe!” dizelerini ifade eden bir bölüm bulunmamaktadır. Hikâyede verilmek istenilen yetimin âhının alınmaması, yetimlerin korunup gözetilmesi iletisinin verilmemesi bir eksiklik olarak görülmektedir. “Kocakarı ile Ömer hikâyesi yönetici olan Ömer‟in Ģahsında bireye yüklenen sorumluluğun önemini zikretmesi, sorumluluk bilinciyle mesul olduğu insanlara karĢı vazifelerini yerine getirmesi bakımından çocuk edebiyatının “insana ve çevreye duyarlı olma bilincini kazandırmak” hedefini gerçekleĢtirme ilkesiyle örtüĢtüğü söylenebilir. Seyfi Baba adlı manzum Ģiir Safahat‟ın altıncı bölümü olan Asım‟da yer alan Ģiirlerdendir. Asım Ģiiri; toplum meselelerini Ģiir diliyle ve hikâye tarzında dile getirmek suretiyle çözme çabası olarak görülebilir. ġiir içinde ve Safahat‟ın diğer bölümlerinde bu tarz anlatım çok kullanılmıĢtır. „Mahalle kahvesi, Küfe, Seyfi baba, Hasır, Meyhane, Selma, Köse imam, Azim, Sanatkar, vb.‟ hikâye tarzında inĢad edilen Ģiirler, hayatın içinde var olan sorunlara teĢhis ve tedavi arayıĢları olarak görülebilir. Asım Ģiiri Akif‟in özlediği geleceğin Ģiiridir. ġiirde önce „içerisinde yaşanılan şartların tahlili yapılarak, kurtuluş yolunu yeni bir neslin inşa edebileceği‟ düĢüncesi bizlere anlatılmaya çalıĢılmaktadır (Cerrah; 2011:297). “Safahattan Hikâyeler” adlı eserde “Seyfi Baba” hikâyesi manzum Ģiirin aslına sadık kalınarak kelimeleri mümkün olduğunca günümüzde kullanılan karĢılıkları verilerek yazılmıĢtır. Hikâye özellikle değer iletimi açısından büyük bir önem arz etmektedir. ġiirlerinde toplumsal sorunları, toplumun içinde bulunduğu aksaklıkları önceleyerek sanatını toplumun hizmetine sunan Ģair, toplumsal duyarlılığı ile yeni nesillere örnek teĢkil edecek bir tavır sergilemektedir. Hasta ziyareti, yoksullara yardım edilmesi, ekmek parası kazanmak için çalıĢmak gerektiği iletileri çocukların toplumsal sorunlar konusunda duyarlılıklarının arttırılması bakımından değerlidir. Çocuk edebiyatının hedeflerinden çocukları yaĢam gerçeklerine hazırlamak, çocuğun algı geliĢimini desteklemek” hedefleriyle bağdaĢan hikâye çocukların yaĢanılan gerçeklerle ilgi kurmasına katkıda bulunabilir. 16 �Manzum Ģiirlerin hikâyenin bütün unsurlarını taĢıdıklarından hikâye haritası yöntemiyle incelenmesi daha iyi anlaĢılması bakımından yararlıdır. Ġncelenen hikâyelerin ana karakterlerinin iletmek istedikleri düĢünceleri, duyguları uygun bir dille ilettikleri görülür. “Seyfi Baba” hikâyesinde ġairin “Ya hamiyyetsiz olaydım, ya param olsa idi!” dizesi “Ya merhamet duygusundan mahrum yaratılsaydım ya da param olsaydı!” ifadesi ile düz yazı haline getirilerek kahramanın duyuĢsal tepkisi çocukların anlayabileceği Ģekilde etkileyici, açık, anlaĢılır bir dille ifade edilmiĢtir. Hikâyelerin çocuk edebiyatı hedeflerinden insana ve çevreye karĢı duyarlı olma bilincini kazandırmak, farklı alanlara, ilgi çekici olay ve kavramlara yönelik dikkatleri geliĢtirmek, güzellik duygusunu geliĢtirecek estetik değerde edebî ürünlerle çocuğu tanıĢtırmak, çocuğu Ģiir, hikâye, roman, masal, fabl, çizgi roman, bilimsel kitap, biyografi gibi türlerde nitelikli eserlerle buluĢturmak, sosyalleĢtirme ihtiyacını doyurmak, kiĢilik geliĢimine olumlu katkılarda bulunmak hedeflerini gerçekleĢtirmede uygun olduğu görülmektedir. Çocuk edebiyatının hedeflerinden biri de “çocuğu içinde doğup büyüdüğü toplumun kültür ve bilgi birikiminden haberdar etmektir”. Bu bağlamda hikâyeler, Türk Edebiyatında önemli bir yere sahip olan Mehmet Akif ERSOY‟un eserlerinin çocuklara daha detaylı tanıtılması, düĢüncelerinin aktarılması yönüyle değer kazanmaktadır. Sonuç ve Öneriler Türk Edebiyatı tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Mehmet Akif ERSOY‟un değerli eseri Safahat‟ın genç nesillerin anlayabileceği Ģekilde günümüz Türkçesi ile sunulması, çocuk edebiyatı hedeflerinden, içinde doğup büyüdüğü toplumun kültür ve bilgi birikiminden haberdar etmek hedefiyle birebir örtüĢmektedir. Ayrıca bu türden eserlerin ilettiği değerler yönüyle çocuklarla tanıĢtırılması Programı‟nda (MEB, 2006: 4) yer alan Türkçe Dersi Öğretim “Millî, manevî ve ahlâkî değerlere önem vermeleri ve bu değerlerle ilgili duygu ve düĢüncelerini güçlendirmeleri” ilkesi ile de bağdaĢmaktadır. “Safahat tek baĢına, bugünkü ve yarınki nesillere din, tarih, vatan sevgisi, birlik duygusu, millî Ģuur ve millî edebiyat için gerekli bilgi ve tehassüsleri temin edebilecek kudrette büyük bir eserdir. Bu eserin dilini bilmeyen, onu anlamayan ve onunla aynı hisleri paylaĢmayan bir “okumuĢ”un “aydın”lık iddiasına hakkı olamaz. Bu eser, Müslüman Türk milletinin bin yıldır yaĢadığı ve yaĢattığı değerlerin, his ve fikirlerin 17 �derinliklerinden fıĢkırmıĢ bir pınardır. Milletini gerçekten öğrenmek isteyenler, bu kitabı okumalı; milletiyle birleĢmek ve ona layık olmak isteyenler, bu eserdeki fikirlere göre kendilerini tashih etmelidir. Bir millet için böyle bir esere sahip olmak, Ġlâhî bir lütuftur. Bütün tahsil yıllarında “Safahat” için ayrı ders saatleri konulmalı ve Türk gençleri bu eserin, dilini ve duygularını bir hayat suyu içercesine bütünüyle öğrenip benimsemelidirler” (Düzdağ, 2006:65). Mehmet Akif ERSOY‟un düĢünce yapısını iyi bilen çocuk edebiyatı yazarları çocuğa görelik ilkesinden hareketle, çocukların geliĢim düzeylerini göz önünde bulundurarak Safahat‟taki manzum hikâyeleri çocuk edebiyatı alanına kazandırmalıdırlar. Çocuk edebiyatı eserlerinde bulunması gereken ilkeler gözetilerek Akif‟e ait eserler görsel eserlere dönüĢtürülmeli, bilgisayar teknolojisinden yararlanılarak çocukların ilgisini çekecek hale getirilmelidir. Çocuk edebiyatı alanında yaygın olarak yer alan yabancı kültürlerin tanıtıldığı eserler yerine, Akif‟in Türk-Ġslam kültürüyle yoğrulmuĢ eserlerinin çocuklarla buluĢması sağlanmalıdır. GeçmiĢte meydana getirilmiĢ olan Türk Dili‟nin değerli eserlerinin içeriğinden öğrencilerin haberdar edilmesi, milletinin kültürel birikimlerinden beslenen, kendi benliğinden, geçmiĢinden, edebiyatının, toplumunun öz kaynaklarından kopmamıĢ, duyarlı nesillerin yetiĢmesini sağlayacaktır. Türkçe eğitiminde drama ile öğretim yöntemi öğrencilerin yaĢayarak öğrenmelerini sağlayan etkili bir yöntemdir. Drama etkinlikleri oluĢturmada Mehmet Akif ERSOY‟un manzum hikâyelerinden yararlanmak mümkündür. Hikâyeler, dramatizasyon çalıĢmaları yapılarak Türkçe öğretimine uygulanması halinde öğrencilerin dil becerilerini geliĢtirmeleri üzerinde önemli geliĢmeler sağlayacaktır. Kültür ve bilgi birikimimizi temsil eden eserler, çocukların düzeylerine uygun bir Ģekilde Türkçe ders kitaplarında yer almalıdır. Âsım‟ın beklenen, özlenen neslini yetiĢtirme yolunda Mehmet Akif Ersoy‟un eserleri eğitimcilerin ıĢığı olmalıdır. Kaynakça AytaĢ, Gıyasettin ve Yalçın, Alemdar. (2011). Çocuk Edebiyatı, Ankara: Akçağ Yayınları. 18 �Bâkiler, Yavuz Bülent. (1986). Ölümünün 50. Yıldönümünde Mehmet Akif Ersoy Ankara: Sevinç Matbaası. Cerrah, Selim. (2011). “Asım ġiirinde Sosyal Olayların Tahlili”, Uluslararası Mehmet Akif Ersoy Millî Birlik ve Bütünlük Sempozyumu/bildiriler, 12-14 Ekim 2011, Ġstanbul: Sabahattin Zaim Üniversitesi. CoĢkun, Eyyup. (2007). “Türkçe Öğretiminde Metin Bilgisi”. Ġlköğretimde Türkçe Öğretimi (Editörler: Ahmet Kırkkılıç ve Hayati Akyol), Ankara: Pegem A Yayıncılık. Çeçen, Mehmet Akif (2011). “Çocuk Edebiyatı Ürünlerinin Türkçe Eğitimi Açısından Ġncelenmesi”, Edebî Metinlerle Çocuk Edebiyatı (Editörler: Doç. Dr. ġener Demirel ve vd.), Ankara: Pegem A Yayıncılık. Demirel, ġener. (2011). “Çocuk Edebiyatı‟nın Tanımı, Nitelikleri ve Hedefleri”, Edebî Metinlerle Çocuk Edebiyatı (Editörler: Doç. Dr. ġener Demirel vd.), Ankara: Pegem A Yayıncılık. Düzdağ, M. Ertuğrul. (2006). Mehmed Akif Hakkında AraĢtırmalar III, Ġstanbul: Marmara Üniversitesi Ġlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları. Ġlköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu. (2006). (6,7,8. Sınıflar) Ankara: MEB Yayınları. Leland, Jacob (1955). Curriculum Letter. (Çev. A.Ferhan OĞUZKAN), 1995‟ten Akt. Ferhan Oğuzkan, Çocuk Edebiyatı. (1995). Ankara: Anı Yayınları. Oğuzkan, A.Ferhan. (1987). Çocuk Edebiyatı, Ankara: Emel Matbaacılık. Onan, Bilginer. (2012). Dil Eğitiminin Temel Kavramları, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Törenek, Mehmet. (2011). “Mehmet Akif‟te Sosyal Meseleler ve HZ. Ömer Duyarlılığı”, Uluslararası Mehmet Akif Ersoy Millî Birlik ve Bütünlük Sempozyumu/bildiriler, 12-14 Ekim 2011, Ġstanbul: Sabahattin Zaim Üniversitesi. ġimĢek, Tacettin. (2007). Çocuk Edebiyatı, Konya: Suna Yayınları. YeĢilyurt, Evrim. (2002). Mehmed Akif Ersoy Hayatı ve Eserleri 1, Ankara: Yeryüzü Yayınevi. Yıldırım, Ali ve ġimĢek, Hasan. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel AraĢtırma Yöntemleri, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Yılmaz, Yıldız. (2008). Safahat‟tan Hikâyeler, Ġstanbul: Gonca Yayınları. http://www.turkceciler.com. 22.01.2013 tarihli eriĢim ile alınmıĢtır. 19 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2231 Title A name given to the resource SAFAHAT’TAN HİKÂYELER ADLI KİTABIN ÇOCUK EDEBİYATININ HEDEFLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ALTUNKAYA, Hatice Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Safahat, çocuk edebiyatı, manzum şiir. ÖZET Manzum şiirler hikâye ile aynı özellikleri gösteren metinlerdir. Mehmet Akif ERSOY „un Safahat adlı eserinin birinci kitabı toplum hayatı ve tarih konulu manzum hikâyelerden oluşmaktadır. Bu hikâyelerden 22 tanesi Yıldız YILMAZ tarafından “Safahattan Hikâyeler” adlı kitapta sadeleştirilerek düz yazı haline getirilmiştir. Bu çalışmada düz yazı haline getirilen hikâyelerden üçü -Küfe, Kocakarı ile Ömer ve Seyfi Baba adlı hikâyeler- hikâye haritaları çıkarılarak çocuk edebiyatının hedefleri açısından değerlendirilmiştir. Edebiyat ustalarının geçmişte ürettiği eserlerin çocuğa görelik ilkesi göz önünde bulundurularak yeni nesillerin anlayabileceği seviyede yeniden düzenlenmesinin Türkçe eğitimi ve geçmişteki edebî zenginliklerimizle çocukların tanıştırılması açısından gerekli olduğu görülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4d22afd557220308032a45f9f25e7fbf.docx bae1d7f1f074166720d13aca9e05b535 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f365b7e5e406a19198af36d9afca74e6.pdf 7dbf70d3be99f1f946cf9f6d5ec774c8 PDF Text Text ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Kamile ÇETİN - Ahmet AKGÜL Süleyman Demirel Üniversitesi, Türk Dili Bölümü, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2037 Title A name given to the resource ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Author Author ÇETİN, Kamile AKGÜL, Ahmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/df396629132872e4ddf501c3a4129b34.docx bae1d7f1f074166720d13aca9e05b535 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/13c20774503dab67a6397a16931eb151.pdf 7dbf70d3be99f1f946cf9f6d5ec774c8 PDF Text Text ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Kamile ÇETİN - Ahmet AKGÜL Süleyman Demirel Üniversitesi, Türk Dili Bölümü, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1954 Title A name given to the resource ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Author Author CETIN, Kamile AKGUL, Ahmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f92d77e4c92427a16e8ca1499291723c.pdf dd4e14140fca3eb94185af0261397e7e PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 SAİT FAİK ABASIYANIK’IN KÜÇÜREK (KISA) ÖYKÜSÜ “BEN VE ONLAR”IN ROLAND BARTHES’İN S/Z ADLI ESERİNDE YER ALAN “SEMANTİK KOD” BAKIMINDAN YENİDEN OKUMA DENEMESİ Elif SAYAR Ondokuz Mayis Üniversitesi, Samsun / Türkiye Anahtar Kelimeler: Semantik Kod, Roland Barthes, Sait Faik Abasıyanık, Küçürek Öykü. ÖZET Öykü, kendine ait özellikleriyle, yeni yorumlara açık ve derin boşluklar taşıyan bir anlatı türüdür. Bu çalışma, öykünün bu derin boşluklarında, imgesel ve semantik unsurlarla satır aralarını yeniden okuma denemesidir. Bu çalışmada Sait Faik Abasıyanık’ın “Ben ve Onlar” adlı kısa öyküsünün taşıdığı anlam yükü, Roland Barthes’in S/Z adlı eserindeki beş koddan ( 1. Deneyin Sesi ( Özgür seçim edimleri)EYL.2. Kişinin Sesi (Anlambirimcikler)ANL. 3. Bilimin Sesi (Ekinsel düzgüler)GÖN. 4. Gerçeğin Sesi (yorumlar)YOR. 5. Simgenin Sesi (Karşısav) SİM.), birisi olan “Kişinin Sesi /Semantik Kod” bakımından yeniden okunmuştur. Değerlendirmede, Sait Faik Abasıyanık’ın kısa öykülerinden biri olan “Ben ve Onlar”ı seçilmesinin nedeni, dünya edebiyatında “short short story” veya “flash fiction” gibi adlandırmalarla bilinen, Küçürek (kısa) öykü tarzında olmasıdır. Ramazan Kaplan’a göre yüz sözcüğü geçmeyen bu anlatılar beş yüz sayfalık bir romanda, anlatılmak isteneni birkaç tümceyle anlatır. Hızlı iletişim çağında, her şeyin parçalanıp küçüldüğü, dost sohbetleriyle saatlerce süren sofraların yerini, kısa sürede tüketilen Fast- Food’un alması, özlem sözcüklerinin sayfalarca sürdüğü mektupların yerini ise birkaç harfe sıkıştırılarak yazılan kısa mesajların aldığı, tüketim çağında yaşayan insanın, günün yirmi dört saatinin bir dakikasına sığdırabileceği bu öyküler, çağın bir aynası gibidir. Yoruma açık ve yananlam öğelerinin fazlasıyla bulunduğu bu öyküler, “Semantik Kod” bakımından incelemeye değerdir. Metni temel olarak yazınsal yapıttan ayıran, onu estetik bir ürün değil, anlam aktarıcı bir kılgı, olarak gören Barthes, S/Z adlı eserinde, metni anlambirimlere ayırarak incelemiştir. Bu çalışmada, Anlambilimin gönderme yaptığı yananlam veya anlambirimcikler, Roland Barthes’in izlediği yöntem dâhilinde bir sözcük 138 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 veya sözcükler dizisi ile belirtilip, ANL. kısaltmasıyla gösterilmiştir. Seçilen öykü metninin çoğulluğu ise anlambirimciklerin çeşitli şekillerde yorumlanmasına olanak sağlamıştır. Anlam derinliği olan bu öykülerde, herkesin kendinden bir şeyler bulması mümkündür. Bu makalede, yaşam mücadelesi içinde, ait olmadığı bir ortamdan çıkmaya çalışan bir aydının, içsel mücadelesi açıklanmaya çalışılmıştır. Toplum yaşamından aile yaşamına doğru perspektif bir yapıda aktarılan bu öykü çalışması, toplumsallıktan bireyselliğe uzanan bir yolculuk niteliğindedir. GÖSTERGEBİLİMSEL YÖNTEMLE BİR MASAL ÇÖZÜMLEMESİ: "ALTIN ARABA" MASALI ÖRNEĞİ Esra KÜLAH Mersin Üniversitesi, Mersin / Türkiye Anahtar Kelimeler: Göstergebilimsel Çözümleme, Eyleyenler Modeli, Masal, Anlam. ÖZET Dil ve edebiyat alanında olduğu kadar resimden sinemaya, mimariden antropolojiye kadar birçok farklı alanda da uygulama alanı genişleyen göstergebilim, kuramsal yaklaşımlar ve dilbilimin yöntemleriyle metin çözümlemelerinde farklı bakış açıları ortaya koyar. Yazın eleştirisi ve metin incelemelerine işlevsel açıdan yaklaşan göstergebilim, anlamın metin içinde nasıl oluştuğu ve nasıl iletildiği ile ilgilenir. Göstergebilimsel yaklaşımla ele alınan metin çözümlemelerinde birtakım araçlardan yararlanılır. Algirdas Julien Greimas tarafından geliştirilen Eyleyenler Modeli de bunlardan biridir. Bu çözümleme yönteminde, metindeki anlam evreninin oluşumunu ortaya koymak amacıyla aşamalı bir süreç izlenir. Bu yazıda Greimas’ın geliştirdiği Eyleyenler Modeli’nden yararlanılarak Naki Tezel’in Türk Masalları adlı eserindeki “Altın Araba” adlı masalı çözümlenmiştir. Çözümleme sürecinde öncelikle metin belirli ölçütlerle kesitlere ayrılmış; sonrasında bu kesitler söylemsel, anlatısal ve mantıksal-anlamsal düzeylerde çözümlenerek metnin derin yapısına ulaşmak amaçlanmıştır. 139 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2731 Title A name given to the resource SAİT FAİK ABASIYANIK’IN KÜÇÜREK (KISA) ÖYKÜSÜ “BEN VE ONLAR”IN ROLAND BARTHES’İN S/Z ADLI ESERİNDE YER ALAN “SEMANTİK KOD” BAKIMINDAN YENİDEN OKUMA DENEMESİ Author Author SAYAR, Elif Abstract A summary of the resource. Öykü, kendine ait özellikleriyle, yeni yorumlara açık ve derin boşluklar taşıyan bir anlatı türüdür. Bu çalışma, öykünün bu derin boşluklarında, imgesel ve semantik unsurlarla satır aralarını yeniden okuma denemesidir. Bu çalışmada Sait Faik Abasıyanık’ın “Ben ve Onlar” adlı kısa öyküsünün taşıdığı anlam yükü, Roland Barthes’in S/Z adlı eserindeki beş koddan ( 1. Deneyin Sesi ( Özgür seçim edimleri)EYL.2. Kişinin Sesi (Anlambirimcikler)ANL. 3. Bilimin Sesi (Ekinsel düzgüler)GÖN. 4. Gerçeğin Sesi (yorumlar)YOR. 5. Simgenin Sesi (Karşısav) SİM.), birisi olan “Kişinin Sesi /Semantik Kod” bakımından yeniden okunmuştur. Değerlendirmede, Sait Faik Abasıyanık’ın kısa öykülerinden biri olan “Ben ve Onlar”ı seçilmesinin nedeni, dünya edebiyatında “short short story” veya “flash fiction” gibi adlandırmalarla bilinen, Küçürek (kısa) öykü tarzında olmasıdır. Ramazan Kaplan’a göre yüz sözcüğü geçmeyen bu anlatılar beş yüz sayfalık bir romanda, anlatılmak isteneni birkaç tümceyle anlatır. Hızlı iletişim çağında, her şeyin parçalanıp küçüldüğü, dost sohbetleriyle saatlerce süren sofraların yerini, kısa sürede tüketilen Fast- Food’un alması, özlem sözcüklerinin sayfalarca sürdüğü mektupların yerini ise birkaç harfe sıkıştırılarak yazılan kısa mesajların aldığı, tüketim çağında yaşayan insanın, günün yirmi dört saatinin bir dakikasına sığdırabileceği bu öyküler, çağın bir aynası gibidir. Yoruma açık ve yananlam öğelerinin fazlasıyla bulunduğu bu öyküler, “Semantik Kod” bakımından incelemeye değerdir. Metni temel olarak yazınsal yapıttan ayıran, onu estetik bir ürün değil, anlam aktarıcı bir kılgı, olarak gören Barthes, S/Z adlı eserinde, metni anlambirimlere ayırarak incelemiştir. Bu çalışmada, Anlambilimin gönderme yaptığı yananlam veya anlambirimcikler, Roland Barthes’in izlediği yöntem dâhilinde bir sözcük veya sözcükler dizisi ile belirtilip, ANL. kısaltmasıyla gösterilmiştir. Seçilen öykü metninin çoğulluğu ise anlambirimciklerin çeşitli şekillerde yorumlanmasına olanak sağlamıştır. Anlam derinliği olan bu öykülerde, herkesin kendinden bir şeyler bulması mümkündür. Bu makalede, yaşam mücadelesi içinde, ait olmadığı bir ortamdan çıkmaya çalışan bir aydının, içsel mücadelesi açıklanmaya çalışılmıştır. Toplum yaşamından aile yaşamına doğru perspektif bir yapıda aktarılan bu öykü çalışması, toplumsallıktan bireyselliğe uzanan bir yolculuk niteliğindedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7efeb089b5d3486953250c8f8cf4ee41.docx 0069289b672cdbc49235f9ae51f1ed1d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f3baa35b963afbfebb3d5a748ca99bcf.pdf a63b9839fd757b87acb92443cc799955 PDF Text Text SAİT FAİK VE MİLJENKO JERGOVİÇ’İN HİKÂYELERİNDEKİ ÇEVRESEL ETMENLERİN ANLAMSALLIĞI Sibel BAYRAM Sarajevo Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Günlük hayat, uyum, sıradanlık, küçük insanlar. ÖZET Modern Tür hikâyeciliğin kurucusu olarak kabul edilen Sait Faik, klasik hikâye kurallarını yıkmış getirdiği yeniliklerle "kökü kendisinde olan" bir yazar olarak kabul edilir. Daha çok kendisinden yola çıkarak çevresindeki izlenimlerini anlatan yazar, insan gerçeğini anlamaya çalışmıştır. İnsanların yaşama biçimlerini, isteklerini, tasalarını, korkularını ve sevinçlerini irdeleyerek kendisine özgü bir tarz oluşturmayı başarmıştır. Hikayelerinde küçük insanı şiir kokusunda anlatır. Saraybosna'da doğan Miljenko Jergoviç adlı yazar da Sait Faik gibi hikâyelerinde hayatı aşırılıklara kaçmadan şiir tadında ifade etmiştir. Akıcı bir dille olayları anlatırken başka insanların dikkat etmediği küçük unsurlara farklı anlamlar yükler. Farklı milletlere ait olmakla birlikte iki yazarın tekniği ve bakış açıları arasında benzerlikler gösterilmektedir. İkisi de çevredeki canlı cansız unsurları kullanarak hikâyelerinin temasını oluştururlar. Eserlerinde trajediler görülmez. Miljenko Jergoviç, Bosna savaşını hikâyelerinde konu ederken dahi savaşın arka planındaki sıradan günlük hayatın fotoğrafını bize verir. Sait Faik ve Miljenko Jergoviç, yaşamın sahnelerini küçük fotoğraflarla betimler. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/de267d9a4fc21e4fe6f0f556a37683cf.docx ff14c5b5897b1392e13d3251e7a255d5 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/32b0e0fcf2943a0b8a6cf469ffe2055e.pdf 992b76400706f99d3fd4d601f62de327 PDF Text Text SAİT FAİK VE MİLJENKO JERGOVİÇ’İN HİKAYELERİNDE ÇEVRESEL ETMENLERİN ANLAMSALLIĞI Sibel BAYRAM1 Özet Modern Türk hikayeciliğin kurucusu olarak kabul edilen Sait Faik, klasik hikaye kurallarını yıkmıĢ getirdiği yeniliklerle "kökü kendisinde olan" bir yazar olarak kabul edilir. Daha çok kendisinden yola çıkarak çevresindeki izlenimlerini anlatan yazar, insan gerçeğini anlamaya çalıĢmıĢtır. Ġnsanların yaĢama biçimlerini, isteklerini, tasalarını, korkularını ve sevinçlerini irdeleyerek kendisine özgü bir tarz oluĢturmayı baĢarmıĢtır. Hikayelerinde küçük insanı Ģiir kokusunda anlatır. Saraybosna'da doğan Miljenko Jergoviç adlı yazar da Sait Faik gibi hikayelerinde hayatı aĢırılıklara kaçmadan Ģiir tadında ifade etmiĢtir. Akıcı bir dille olayları anlatırken baĢka insanların dikkat etmediği küçük unsurlara farklı anlamlar yükler. Farklı milletlere ait olmakla birlikte iki yazarın tekniği ve bakıĢ açıları arasında benzerlikler gösterilmektedir. Ġkisi de çevredeki canlı cansız unsurları kullanarak hikayelerinin temasını oluĢtururlar. Eserlerinde trajedileri göremeyiz. Miljenko Jergoviç, Bosna savaĢını hikayelerinde konu ederken dahi savaĢın arka planındaki sıradan günlük hayatın fotoğrafını bize verir. Sait Faik ve Miljenko Jergoviç, yaĢamın sahnelerini böylece küçük fotoğraflarla betimler. Anahtar Kelimeler: Günlük hayat, uyum, sıradanlık, küçük insanlar. THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL FACTORS IN THE STORIES OF SAIT FAIK AND MILJENKO JERGOVIÇ Abstract Sait Faik, accepted as the founder of modern Turkish story writing terminated the old rules of story writing and he was accepted as the writer whose root is in his hands because of 1 Sarajevo Üniversitesi (Bosna-Hersek), Felsefe Fakültesi, Türkoloji Bölümü; Trakya Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Doktora Öğrencisi. �the innovations he made in story writing.He mostly wrote about impressions he captured from the things happening around himself by using his inner creative strength and tried to understand human factor.He managed to create his own writing style by examining and studying the way of living of human ,their wishes,fears,worries and joys.In his stories he told the daily man poetically.Miljenko Jergovic,born in Sarajova,tells the life poetically without extremes like Sait Faik. While telling the events in a fluent way,He gives different meanings to unimportant things which other people don’t recognise.It is stated that there are similarities between the writing style and point of view of these story writers although they were from two different nations.They created the theme of their stories using inanimate and living things around.We cannot see tragedies in their stories. Even Miljenko Jergoviç wrote about the Bosnian war,he gave us the picture of ordinary life behind the war scenes.They described sceneries of life with little pictures. Key Words: Daily Life, harmony, ordinariness, unimportant people. Giriş Farklı edebiyatlardaki eserleri karĢılaĢtırmak, farklı kültürler hakkında bilgi edinmemizi ve aynı duruma farklı ya da benzer bakıĢ açılarını görmemizi sağlar. Emel Kefeli’ye göre: ''Medeniyetlerin karşılaşması ile karşılaştırmalı edebiyat arasında bir bağ kurularak kendisinden farklı kültürlerle kaynaşmayan medeniyetler nasıl gelişmezlerse, farklı edebiyatlarla karşılaşmayan edebiyatların da tek bakış açısıyla sınırları gelişemez...'' (Akt.Tarhan Gündağ, 2009:3) Türk edebiyatının önemli hikaye yazarlarından Sait Faik ile Bosna-Hersek edebiyatına ait son dönem önemli hikayecilerinden Miljenko Jergoviç, mekanı ve çevredeki diğer unsurları hikayelerinde iĢleyiĢ tarzı bakımından benzerlikler göstermektedir. Farklı milletlere ait hikayeler de olsalar teknik bakımından ortaklıklar bulunmaktadır. Arnold'a göre: ''Her yerde bir ilişki ve her yerde bir örnek bulunur. Tek başına hiçbir olay, hiçbir edebiyat başka olaylardan, başka edebiyatlardan kopuk olarak ele alındığında yeterince anlaşılmaz.'' (Akt. Tarhan Gündağ:2009:3) ''Tahir Alangu‟nun Türk Hikâyeciliğinin “yol açıcıları” olarak değerlendirdiği harf devriminden 1950‟lere kadar eser veren Fahri Celal Göktulga, Selahattin Enis, Osman �Cemal Kaygılı, Kenan Hulusi Koray, Nahit Sırrı Örik, Bekir Sıtkı Kunt, Reşat Enis Aygen, Memduh Şevket Esendal, Sadri Ertem, Sabahattin Ali gibi isimler Türk hikâyesindeki mekân anlayışını gerçekçi bir çizgiye çekme konusunda oldukça başarılı olmuşlardır.'' (Özdemir,2006:22) ''Türk hikâyesinde 'zamanı ve mekânı' gittikçe daha küçük parçalara ayırarak anlatmak isteyen ve gittikçe daha geniş ölçüde küçük adama ve onun gündelik, küçük yaşayışına doğru giden yeni hikâye anlayışı”, Sait Faik tarafından geliştirilecektir.'' (Özdemir,2006:22) Bosna-Hersek edebiyatı son dönem hikayecilerinden Miljenko Jergoviç, Saraybosna Üniversitesinde felsefe ve sosyoloji eğitimi gördü. 'Gözlemevi VarĢova' kitabını yayımladı. Daha sonra 1994 yılında 'Sarajevo Marlboro' adlı günlük hayata dair kısa hikaye kitabını yayımladı. Bildiğimiz gibi romanlarda, hikayelerde mekan önemli bir unsurdur. ''Dünya üzerindeki bütün doğal oluşumlar mekân denilen varlığın boyutları içinde yer alır ve onunla ölçülebilirler. Bachelard, 'mekân peteklerin binlerce gözünde zamanı sıkıştırılmış olarak tutar, mekân bu işe yarar.' der.'' (Akt. Özdemir, 2006:3) ''Bachelard, „Mekânın Poetikası‟ isimli eserinde ev, yuva, kabuk kavramlarından yola çıkarak en ilkel imgelemlerle mekânı açıklamaya çalışır. Kaplumbağanın, istiridyenin, çekirdek içinin kabuğu, kuşun yuvası, insanoğlunun kendisi için yaptığı evi ve inşa ettiği çevresi yaşamı mümkün kılan mekânlardır. '' (Özdemir, 2006:3) YaĢanılan mekanlar, Ģehirler, aynı zamanda hayat öykümüzün belgeleridir. Her Ģehir binlerce, milyonlarca hayat saklar. Aynı zamanda geleceğe dair hayalleri de barındırır. Ġnsanlar yaĢadığı mekanlardan izler taĢır aynı zamanda izler de bırakır. Mekanla insan arasında karĢılıklı bir alıĢ-veriĢ söz konusudur. Bu alıĢveriĢ sadece mekanla sınırlı olmayıp insanın çevresindeki her nesne her unsurla varolan bir alıĢveriĢtir. Mekan, tarihin ilk yıllarından itibaren insanın hayatını etkileyen önemli unsur olmuĢtur. Ġnsanoğlu en baĢta barınak problemini çözmüĢ ve çevresiyle karĢılıklı iletiĢime geçmiĢ, hayatındaki her nesne gittikçe ayrı bir anlam, önem kazanmıĢtır. Kendisine göre anlamlar yüklemiĢtir. ġehirler, insanoğlunun kullandığı nesneler kültürü, hayat felsefesini, dünyaya �bakıĢı tarzını yansıtmıĢtır. Ayna görevini görmüĢtür. Aynı zamanda Ģehirler ve nesneler geçen sosyal zamanın göstergesi olmuĢlardır. Mekanla, nesnelerle ve insan arasında zamanla güçlü bir bağ oluĢmuĢtur. Öyle ki insanoğlu bunları kaybetmemek için zaman zaman çatıĢmaya girmiĢtir. SavaĢların, kavgaların nedeni de budur. Kaybetmemek için canını feda etmeyi göze aldığı olur. Bağlayıcı özellikler olup duygusal bağ oluĢur. Mekanlar ve çevresel unsurlar romanlarda da yerini alır. Romandaki olayların gerçekleĢmesi için bir mekana ve bir çevreye ihtiyaç vardır. ''Bu bağlamda tasvir edilen mekânın gerçek dünyada somut olarak bulunup bulunmaması eseri meydana getirenin çok önem verdiği bir konu değildir. Bu tür bir mekân anlayışını bazı araştırmacılar 'stilize etmek' şeklinde açıklamışlardır. Stilize etmeyi, muhayyilede tasarlamak, hayallerde şekil vermek şeklinde tanımlayabiliriz. Daha çok hayal dünyasına hitap eden bu mekân anlayışında bildiğimiz mekân kavramlarını gerçek anlamından uzak buluruz.'' (Özdemir, 2006:7) Romanlarda gerçekçi bir çevreyi Avrupa'da özlellikle Rönesans sonrası görürüz. Türk edebiyatında ise çevrenin, mekanın gerçekçi bir Ģekilde anlatılması özellikle 19. yüzyıla dayanır. Yazarlar mekanın etkisini eserlerinde kullanmaya baĢlamıĢlar ve çevredeki unsurları daha gerçekçi kullanmaya baĢlamıĢlardır. Bu ögeler yaĢam tarzını yansıtmıĢtır. Yazarlar, hikayelerde farklı karakterler yaratarak mekanlara, eĢyalara okuyucunun farklı bakmasını sağlar. Özellikle realistler için eĢya çok önemlidir. Gerçeki anlatılan eĢyalar okuyucu üzerinde çok fazla etki bıraktığı düĢünülür. Bu yüzden uzun uzun tasvirler yapılır. Natüralistler bu konuda realistlerden daha da ileriye giderek çevreyi insan hayatıındaki en önemli unsur haline getirirler. Çünkü çevrenin insanın kiĢiliğini belirlediği düĢünülür. Mekan, hikayede birer kahraman olarak karĢımıza çıkar. Hikayede gerçekleĢecek iyi ya da kötü olayları okuyucuya mekan aracılığıyla sezdirir. Hem Sait Faik hem de Miljenko Jergoviç mekanı eserlerinde birer kahraman olarak kullanmıĢlardır. Sait Faik için GümüĢ: ''Çağcıl ve yenilikçi bir değişimin başlıca yaratıcısıdır.'' der. (Akt. Tarhan Gündağ, 2009:16) Sait Faik geleneksel hikaye tekniğine bağlı kalmayıp mahalleleri, yoksulluğu, Ġstanbul sokaklarını, balıkçıları günlük hayatını anlatarak aslında kendi kiĢiliğini de ortaya koymuĢtur. Onun yaĢam tarzını hayata bakıĢ tarzını hikayelerinde yakalamaktayız. �Bu bağlamda Jergoviç de 'Sarajevo Marlboro' adlı hikaye kitabında Saraybosna'da çocukluğundan itibaren karĢılaĢtığı kahramanların sıradan hayatını anlatırken kendi geçmiĢinden, yaĢam tarzından sahneler bize sunar. Jergoviç, Sait Faik gibi gelenekçi bir hikayeci değildir. Bosna savaĢının anlatıldığı 'Sarajevo Marlboro' adlı eserinde savaĢın trajik yönünü okuyucuya göstermek amacında değildir. SavaĢın gölgesindeki insanların günlük yaĢamını anlatır. Bu anlamda bu eser savaĢı anlatan diğer roman ve hikayelerden apayrı bir konuma sahiptir. Sıradan günlük yaĢamla savaĢ biraradadır. Perde önünde küçük insanların, küçük uğraĢları sergilenirken aslında perdenin diğer tarafında savaĢ devam etmektedir. Ancak savaĢı konu edinen diğer eserlerde karĢılaĢtığımız gözyaĢı, çaresizlik, trajedi, acıma gibi durumları hafif dokunuĢlarla geçiĢtirir. SavaĢ bir yerlede sürüyordur ama hayat devam ediyordur izlenimini okuyucuda bırakır. ''Mekan ve özellikle 'İstanbul, coğrafi yönden ayrıcalıklı konumu, nesilden nesile aktarılan kültür mirası ve sanatçılara ilham verecek kadar muhteşem doğal güzellikleriyle Türk edebiyatının değişmez temalarından biri olmaya hak kazanmıştır.'' (Özdemir, 2006:23) 1870' li yıllardan itibaren Ġstanbul hikaye ve romanın vazgeçilmez mekanı olmuĢtur. Sait Faik'in hikayelerinde Ġstanbul önemli yer tutar. 'HıĢt HıĢt' adlı hikayede: ''Burgazada‟da bir bahar günü tabiatın canlılığı ve güzelliğinden etkilenen yazarın tabiatın kendisine verdiği mutluluğu diğer canlılarla paylaşmak istemesi ve yalnızlıktan duyduğu korku anlatılmaktadır. Hikâyede geçen Kalpazankaya adından yazarın Burgazada‟da bulunduğunu anlıyoruz.'' (Özdemir, 2006:81) 'Eftalikus’un Kahvesi' adlı hikayede: ''Taksim bahçesinde edebiyat meraklısı genç bir hayranıyla oturan yazarın bu gencin “Hikâyeyi nasıl yazarsınız? Sorusuna verdiği örnekleyici cevaplar anlatılır. Hikâyede bulundukları konum itibariyle Taksim Bahçesi, Harbiye ve Şişli‟nin isimleri geçer. Yazar o civarda vakit geçiren kör bir adamın hayatının ve hissettiklerinin nasıl bir hikâye konusu olabileceğini genç hayranına anlatmaya çalışır.'' (Özdemir, 2006:81) 'DiĢ ve DiĢ Ağrısı Nedir Bilmeyen Adam' adlı hikayede: ''Anadolu Pasajının sonunda bulunan İranlı bir kahvecinin işlettiği küçük bir kahvede daktilosu ile arzuhalcilik yapan Ferit Yazgan, Beyoğlu ve Sultanahmet adliyelerinde zabıt kâtipliği yapmış, emekli olunca da dilekçe, mektup yazarak, kira kontratı doldurarak ekmek parasını çıkarmaya çalışmaktadır. �Ferit Beyi ilginç kılan ise doğuştan dişsiz oluşudur. Ferit Bey, dişsiz doğmuş ve doğduğu gibi dişsiz olarak hayatına devam etmiştir. Yazar Ferit Bey ile hayatı, diş ve dişsizlik üzerine röportaj yapar.'' (Özdemir, 2006:87) Miljenko Jergoviç, 'Sarajevo Marlboro' adlı eserde Sarajevo, olayların, hayatların arkasındaki asıl kahramandır. SavaĢ sırasında Saraybosna'da yaĢayan insanlarıın hayatlarını abartısız, gündelik hayatlarını konu edinir. SavaĢ dönemi olmasıyla birlikte savaĢ ana olay değildir. Küçük insanlar ve Saraybosna ana karakterlerdir. 'Yolculuk' adlı hikayede yazar: 'Saraybosna her zaman olduğu yerde. Ama biz artık orada değiliz.' der. Jergoviç'in hikayelerinde Saraybosna'yı ele alıĢ biçimi ile Sait Faik'in Ġstanbul'u ele alıĢı bakımından benzerlikler gösterir. Her iki yazarın hikayelerinde Ģehir, olayların arka fonunda her zaman kendisini hisettirir. Okuyucu mekanı unuttuğu anda Ģehir yine karĢımıza çıkar. Ġki yazar arasındaki ortaklıklar sadece mekanı eserlerinde kullanıĢ biçimiyle sınırlı değildir. Üslup bakımından da benzerlikler görmek mümkün. Miljenko Yergoviç, hikayelerini yazarken bir arkadaĢıyla konuĢuyormuĢ gibi ifadeler kullanıp çok içten ve sıcaktır. GiriĢ bölümlerinde öykücü çok zaman harcamaz. Öykülerini olayın geçtiği yeri ve kiĢileri anlatarak baĢlatır. 'Akbaba' hikayesinde olayları anlattıktan sonra ''Her neyse, İzzet'in kapısında durmuş, kapıyı açmazsa boğazını keseceğini haykırıyordu.'' ifadesini kullanıp sözünü tamamlar. 'Her neyse' sözü daha çok konuĢma, sohbet ifadesidir. 'Kütüphane' adlı hikayesinde de okuyucuyla sohbet eder gibidir. Cümlelerini yazarken 2. çoğul kiĢi ekini kulllanır: ''Kafanızın üstünde bir düdük sesi duyarsınız. Olay mahallini her zaman pencerenizden açıkça görebilirsiniz.'' (Jergoviç, 2001:169) Jergoviç, halktan kopuk olmayan yalın samimi bir dil kullanır. Jergoviç'in dili okuyucuyu yormaz, sohbet havasında olup hikaye anlatıcısı değil de sizinle konuĢan, biri rolündedir. Müzik nağmeleri gibi yazarın hikayeleri sizi dinlendirir. Sait Faik'in üslubuna baktığımızda onda da yenilikçi, sıcak bir teknik buluruz. Ertop: ''Dil bazen öykülerdeki yaşantının kendisi olur ve onunla özdeşleşir. Anlatım biçimiyle varolan öyküler yazmaya başlar bu dönemde. Konuşma dilinden, argodan giderek daha çok yararlanır.'' (Akt.Tarhan Gündağ, 2009:18) Jergoviç ve Sait Faik sokağı anlatırken argodan sık sık faydalanır. Sait Faik, 'Haritada Bir Nokta' adlı eserde: ''Ne yapalım gelmesinler. Kırmızı götlü ile davet mi ettik?'' (Abasıyanık, 2012:108) Sait Faik, toplumsal sorunları anlatırken dahi Ģiirsel bir anlatım kullanır. Toplumda yaĢayan �küçük insanların birbiryle olan çatıĢmasını, insan öyküsünü anlatma gayesindedir. Var olan çatıĢmalarda dahi her Ģeyden önce birey ön plandadır. Bu Jergoviç ile Faik arasındaki diğer bir ortaklıktır. Jergoviç'in 'Hırsızlık' adlı hikayesinde yazar komĢuları Rade, bahçelerindeki elmaları çaldığı için kavga eder, bu olayın ardından iki komĢu arasında kavga olur ve yıllarca süren bir küskünlüğe dönüĢür. Daha sonra savaĢ baĢlar ancak iki komĢu arasında değiĢen bir Ģey olmaz onlar küçük dünyalarında elma hırsızlığından baĢlayan küskünlüklerine devam ederler: ''Aşağı yukarı yirmi yıl boyunca birbirlerine selam vermediler, tabii kız kardeşler de bir daha hırsızlık amacıyla gelmediler. Birçok ağustos, eylül geçti, elmalar aynı güzellik ve kışkırtıcılıktaydı, fakat iki aile birbirlerinin yüzüne bakmadan yan yana yaşamaya devam ettiler.'' (Jergoviç, 2001:24) ''Sarnıç'ta yayımlanan öyküleri inceleyen Peyami Safa bunlarla ilgili olarak; 'Onun hiçbir öyküsünde muayyen vak'a, tahlil, tip aramayınız. Onun her öyküsü bir anılar sarnıcına rasgele daldırılmış bir avuçtur' sözleriyle yazarın edebiyatımıza bir yenilik getirdiğini belirtir.'' (Akt.Tarhan Gündağ, 2009:19) Bu ifadeyi Jergoviç'in hikaye kahramanları için de kullanabiliriz. Jergoviç, 'Kaktüs' adlı eserinde baĢ karakter olarak kaktüsü ele alır. Yazarın sevgilisi ona bir kaktüs hediye eder ve tüm hikaye kaktüsün etrafında Ģekillenir. SavaĢ döneminde sığınakta olduğu zamanlarda dahi savaĢ tehlikesine aldırmadan üst kata kaktüse bakmak için gider: ''Kaktüs hayatımızın keyifli bir ayrıntısı haline geldi. Bir duygusal ilişkiyi hatırlamaya değer kılacak türden bir ayrıntı.'' (Jergoviç, 2001:21) Klasik hikayecilikte bir kaktüsün hikayenin merkezinde olduğu görülmez. Sait Faik'in 'Zemberek' adlı hikayesinde ise zemberek hikayenin merkezindeki kahramandır. Okulda sadece Cemil'in saati vardır. Bir gün saatinin zembereği kırılır ve sınıfın alay konusu olur. Tüm hikaye zembereğin etrafında döner. Jergoviç'in 'Tosbağa' adlı hikayesinde yazarın eski bir arabası vardır. Tosbağa yazarın arkadaĢıdır. Kendisini arabasına benzetir: ''Komşum Salko, mükemmel bir çift olduğumuzu gözlemlemişti. Koca kafam kısa boylu ama sağlam yapılı vücudumla ben yumuşak kavisleriyle o.'' (Jergoviç, 2001:30) ''Sait Faik öykülerindeki karakterler önemli değildir. Bu yüzden öykülerinin bazılarında kahramanlarına bir isim bile vermez. Yazar, bu karakterlere cinsiyetlerini anlatan sıfatlarla örneğin 'bir kadın', 'bir kız', 'bir adam' ya da yaşlarına göre 'bir genç', 'bir çocuk', 'yaşlı bir �adam', 'nine' diyerek hitap eder. Bu durum, karakterlerin önemli olmadığını, önemli olan şeyin bir sorunun varlığını dikkatlere sunma olduğunu gösterir. Fransız edebiyatı roman döneminde de Marguerite Duras ve Alain Robbe-Grillet gibi yazarlar, roman karakterlerini 'çocuk', 'koca', 'asker', 'kadın' gibi genel bir adlandırma ile roman kurgusuna eklerler.'' (Tarhan Gündağ, 2009:20) Jergoviç'in hikayelerinde de kahramanlar önemli olmayıp sıradan insanlar ya da bir eĢya hikayenin kahramanı olabilir. 'Sarajevo Marlboro' adlı hikaye kitabında kaktüs, bir hırsız, tosbağa, arabası, yüzük, BoĢnak güveci, alabalık, akbaba, çan, mektup, saksafoncu, mezarcı, bahçıvanı hikayelerin merkezinde görürüz. Mezarcının, bahçıvanın adları hikayede geçmez. ''Edebi metinlerde başlık metnin kendisinden bağımsız farklı bir süreç değil, onunla bütünleşen metinle birlikte ortaya çıkan iletişim sürecinin ayrılmaz birer parçasıdır.'' (Lüleci,2010:201) Sait Faik ve Jergoviç hikaye isimlerini belirlerken hikayenin içerisinde geçen basit nesneleri hikaye ismi olarak belirler. Sait Faik'te 'zemberek, fındık', Jergoviç'te 'güveç, tosbağa' gibi. Edibe Dolu'nun Sait Faik'in anısına yaptığı bir ankette Dünya Gazetesi yazarlarından Bediî Faik, yazarın dili ile ilgili Ģöyle söyler: ''Her şeyden evvel dili. Gösterişsiz, pürüzsüz, aydınlık bir dildir bu. Öyle ki, bir öyküsünü okuyup bitirdikten sonra, şayet düşünür ve üzerinde durursanız, lisanını fark edersiniz. Şöyle söyleyeyim; Sait, ne göze, ne kulağa, her şeyden evvel ruha anlatır. Karşınızda değil de, içinizde konuşur gibidir.'' (Tarhan Gündağ, 2009:20) Her iki yazar da kötü olayları ele almakla birlikte hikayelerinde kötümser, depresif bir atmosfer yaratmazlar. Ġki yazarın güçlü gözlem yetenekleri bulunur. Çevredeki en ufak eĢyayı iyi gözlemleyip tasvir ederek hikayelerini oluĢtururlar. Jergoviç'in 'Bay Ivo' adlı hikayesinde Bay Ivo'nun giyimini davranıĢlarını ayrıntılı olarak anlatır. ''Tosbağa hayatında ilk kez düzenli ve temizdi. Bütün o mazdaların hondaların toyotaların arasına sıkışmış romantik fütürüzmin altın çağından mimari modeli andııryordu.'' (Jergoviç, 2001:30) Ġki yazarın kahramanları hırslı değildirler. Büyük hayalleri yoktur. Aslında bu biraz da yazarların kendi dünya görüĢlerinin kahramanlarına yansımasıdır. Sait Faik, hayatında hiçbir �zaman çok gösteriĢli bir yaĢam tarzı sürmemiĢtir. ''Sait Faik'in eserlerinde yazarın kendisiyle ve birbiriyle benzerlik gösteren anlatıcılerın olduğu bir gerçektir.'' (Güven, 2010:7) Jergoviç de bu bakımdan Sait Faik'e benzer. Jergoviç'in 'BoĢnak Güveci' adlı eserde Zlatan zengin bir ailenin oğlu olmasıyla birlikte sevdiği kızla Zagrep'te yaĢayabilmek için BoĢnak güvecini yaparak aĢçılığı dener. EĢyalar farklı anlamlarda karĢımıza çıkar. Jergoviç'in 'Hırsızlık' adlı hikayede elma ağacı sadece bir ağaç değildir. Kahramana canlılık tazelik yaĢam sevinci veren bir meyvedir. Sait Faik'in hikayelerinde de gerçeklik farklı anlatılır. ''Sait Faik'in gerçeklik meselesine dikkat çeken Mehmet Kaplan onun gerçekliğe yaklaşımını şöyle değerlendirir: 'Sait Faik hayata bakış ve anlatış tarzı bakımından gerçekçidir. Fakat o gerçeği sade dış görünüşü bakımından anlatmaz dülger balığında olduğu gibi çirkin dış görünüşünün arkasında iyi bir ruh derin bir anlam bulur. Sait Faik kainatın sadece dışını değil içini de görür.'' (Aslan, 2007:30) Sait Faik'in hikayelerindeki nesnelere farklı anlamlar yükleyerek anlatır. Sonuç Görüldüğü gibi mekan öykünün önemli bir unsurudur. ''Bu unsurun varlığı metinleri öykü olmaya bir adım daha yaklaştırır. Mekan insanın konumunu belirtmesi açısından önemlidir. Ayrıca anlatıcıya farklı bakış açıları sağlar. Kahramanın mekana bakışı oradaki nesnelerle ilgili görüşleri ve tasvirleri kişilerin maddi kültürel ve ruhsal durumlarıyla ilgili ipuçları verir.'' (Aydın, 2011:104)) Cumhuriyet döneminin önemli hikayecilerinden Sait Faik ve günümüzün Bosna-Hersek edebiyatının önemli hikayecisi Miljenko Jergoviç aynı dönemlerde yaĢamamıĢ olmakla beraber hikaye tekniği ve üslup bakımından benzerlikler göstermektedirler. Her iki yazarda da mekan ve eĢyalar farklı anlamlar taĢımaktadır. Mekan yazarların eserinde kahraman olarak iĢlenmiĢ, en trajik olaylar dahi kendisini kadife yumuĢaklığında gösterilmiĢtir. Toplumsal çalkantıları kendi ruh dünyalarındaki süzgeçten geçirdikten sonra okuyucuyla paylaĢırlar. Geleneksel kalıplardan sıyrılarak en basit nesneyi en sıradan mekanı öykülerinde iĢleyip en trajik durumları ise basitleĢtirerek verirler. Sait Faik'in hikayecilikteki yeniliklerini sıralarsak:''Hikâyenin merkezine yazarın bir birey �olarak kendini ve kendisiyle ilgili sorunları yerleştirerek, anlatıcı-yazar-hikâye kişisi arasındaki mesafenin kaldırılması, hikâyede gerçeküstü olay ve durumlara yer verilmesi, olay merkezli hikâyeden uzaklaşılarak hikâyenin; duygular ve izlenimler etrafında kurulması, toplumsal temalardan uzaklaşılarak bireyin varoluşu, yalnızlık, ölüm ve umutsuzluk temalarının ele alınması, serbest çağrışımlarla gelişen bir anlatım dilinin oluşturulması, hikâyenin anlatımının alegori ve imgelerle örülü bir dille kurulması, dil kullanımında yapısal ve anlamsal sapmalara yer verilmesi ve farklı hikâyeler arasında ortak motifler aracılığıyla metinlerarası ilişkilerin kurulması.'' (Kurt, 2011:1466) Sait Faik'in hikayelerinde toplumu değiĢtirmek ya da bireyi değiĢtirmek gibi birtakım fikirler empoze etmek gayesi yoktur. Hatta bu yüzden zaman zaman eleĢtiriye uğramıĢtır. Jergoviç de hikayelerinde böyle bir maksat gütmez. En küçük ayrıntıyı atlamadan bir kompozisyon çizer. Kaynakça ABASIYANIK, Sait Faik, Seçme Hikayeler, Türkiye ĠĢ Bankası Kültür Yayınları, Ġstanbul,2005. ASLAN Celal, Sait Faik'in Öykülerinde Kurgu ve Anlatım Teknikleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2007. AYDIN Emel, Orhan Veli'nin Şiirlerinde Öykü İzleri Sait Faik'in Öykülerinde Şiir İzleri, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir, 2011. GÜVEN Oğuz, Sait Faik'in Hikaye ve Romanlarında Homoerotizm Erkek İmgesi ve Kadın Temsilleri, Bilkent Üniversitesi, Ankara, 2010. JERGOVĠÇ, Milijenko, Sarajevo Marlboro, ĠletiĢim Yayınları, Ġstanbul, 2001. KURT, Mustafa, Modernizm ve Gerçeküstücülük Bağlamında Sait Faik‟in Son Hikayeleri, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literatüre and History of Turkish or Turkic Volume 6/3 Summer 2011, p. 1463-1475 TURKEY LÜLECĠ, Murat, Yeni Bir Disiplin Olarak Dil Bilim Ve Türk Edebiyatına Metin Dilbilimsel Yaklaşım, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Sosyal Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara, 2010. ÖZDEMĠR YeĢim, Sait Faik Abasıyanık'ın Eserlerinde Mekan Olarak İstanbul, Ġstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ġstanbul, 2006. �ÖZMEN Ruhi Engin, Hışt Hışt, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sinema- Tv Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ġstanbul, 2010. TARHAN GÜNDAĞ, Özlem, Guy De Maupassant İle Sait Faik Abasıyanık‟ın Öykülerindeki Ortak İzlekler Karşılaştırmalı İçerik Çözümlemeleri, EskiĢehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, EskiĢehir, 2009. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2301 Title A name given to the resource SAİT FAİK VE MİLJENKO JERGOVİÇ’İN HİKÂYELERİNDEKİ ÇEVRESEL ETMENLERİN ANLAMSALLIĞI Author Author BAYRAM, Sibel Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Günlük hayat, uyum, sıradanlık, küçük insanlar. ÖZET Modern Tür hikâyeciliğin kurucusu olarak kabul edilen Sait Faik, klasik hikâye kurallarını yıkmış getirdiği yeniliklerle "kökü kendisinde olan" bir yazar olarak kabul edilir. Daha çok kendisinden yola çıkarak çevresindeki izlenimlerini anlatan yazar, insan gerçeğini anlamaya çalışmıştır. İnsanların yaşama biçimlerini, isteklerini, tasalarını, korkularını ve sevinçlerini irdeleyerek kendisine özgü bir tarz oluşturmayı başarmıştır. Hikayelerinde küçük insanı şiir kokusunda anlatır. Saraybosna'da doğan Miljenko Jergoviç adlı yazar da Sait Faik gibi hikâyelerinde hayatı aşırılıklara kaçmadan şiir tadında ifade etmiştir. Akıcı bir dille olayları anlatırken başka insanların dikkat etmediği küçük unsurlara farklı anlamlar yükler. Farklı milletlere ait olmakla birlikte iki yazarın tekniği ve bakış açıları arasında benzerlikler gösterilmektedir. İkisi de çevredeki canlı cansız unsurları kullanarak hikâyelerinin temasını oluştururlar. Eserlerinde trajediler görülmez. Miljenko Jergoviç, Bosna savaşını hikâyelerinde konu ederken dahi savaşın arka planındaki sıradan günlük hayatın fotoğrafını bize verir. Sait Faik ve Miljenko Jergoviç, yaşamın sahnelerini küçük fotoğraflarla betimler. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3545 Title A name given to the resource SAME ENGLISH - DIFFERENT PURPOSES Author Author Kršul, Svea Šuput, Branka Abstract A summary of the resource. What is specific when teaching English for specific purposes to the students of entrepreneurial economics, tourism and journalism? Similarities and differences between teaching general English and English for specific purposes are fairly straightforward focusing on who our target audience is and their purpose of learning English. Through appropriate choice of content, language and text types our teaching inevitably becomes more goal-oriented. However, when it comes to the analysis of teaching English for various specific purposes, the distinctions are much more subtle, yet meaningful. This paper describes and compares the content and methodology that we apply in teaching English to the undergraduate students of entrepreneurship, tourism and journalism at the University of Applied Sciences VERN’ in Zagreb, Croatia. The focus is on the comparison of teaching, revising and practicing vocabulary, grammar and skills which are fundamental for each area of study. Regarding vocabulary work special attention is given to specific word partnerships and collocations that are integral to mastering the core vocabulary of any profession. Additionally, the fact that words collocate differently in English than in the students’ mother tongue is emphasized. It is significant that the importance of certain grammar points varies considerably according to the specific purpose in question. Therefore, in our language work we concentrate on the areas that are pertinent to the particular professional register. Despite the fact that there are certain generic business skills such as presentation skills, participating in a meeting, making a pitch or writing an email, they also vary according to the students’ professional careers. Raising awareness of just how specific the specific purposes of our pre-service and in-service students at different study programmes really are has helped us provide them with the accuracy and fluency required in their professions. Keywords: english for specific purposes, business, tourism, journalism Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a5d32366ddba98d36c79beef43478f77.docx 34b111dd08fc2d7df0e7e9690fd0c079 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/37017bcaf1b6ffb05fcefdf29bd42745.pdf 2206234326f18e09f64f43d7cafcb0f2 PDF Text Text Templates: Same Structure, Different Disciplines Marna Broekhoff Meliksah University / Kayseri, Turkey Key words:templates, concordances, "moves," ,collaboration, academic writing ABSTRACT Few would challenge the statement that the hallmark of success for any university student or professional person is mastery of academic writing. Yet most student writers, particularly those with linguistic, cultural, and academic diversity, have great difficulties entering any intellectual debate because they cannot generate or even understand the rhetorical patterns of academic prose.These difficulties often remain if they enter the professions and must write for publication. Templates (stock words and phrases) provide accessible ways for academic writers to generate research papers because despite discipline-specific variations, most academic writing is rigidly structured, especially in the sciences.Templates help writers create sentences from a “bottom-up,” or inductive perspective; and at the same time to grasp the “moves,” or basic sections of a research paper, from a “top-down,” or deductive perspective. Although they pivot on the “They say/I say” paradigm, templates also help generate summarizing, paraphrasing, quoting, and other functions of academic discourse. Grounded in classical topoi, templates harmonize with current classroom and writing center perspectives of writing as collaboration, rather than inspiration or regurgitation.They receive strong support from Writing Across the Curriculum and English for Special Purposes. As a corollary to facilitating writing, templates can enhance skills in reading academic prose and in all-important critical thinking. They can also be applied to the currently popular corpus linguistics.Participants in this hands-on session will identify and analyze the function of templates in an excerpt from a treatise about language policy, and then find types of templates in their own or another piece of academic writing which they are encouraged to bring to the session. Lastly, they will see a demonstration of concordance software used to analyze templates on both the phrasal level and the “moves” level, using two excerpts from juried journals in applied linguistics and biology. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1883 Title A name given to the resource Same Structure, Different Disciplines Author Author BROEKHOFF, Marna Abstract A summary of the resource. Key words:templates, concordances, "moves," ,collaboration, academic writing ABSTRACT Few would challenge the statement that the hallmark of success for any university student or professional person is mastery of academic writing. Yet most student writers, particularly those with linguistic, cultural, and academic diversity, have great difficulties entering any intellectual debate because they cannot generate or even understand the rhetorical patterns of academic prose.These difficulties often remain if they enter the professions and must write for publication. Templates (stock words and phrases) provide accessible ways for academic writers to generate research papers because despite discipline-specific variations, most academic writing is rigidly structured, especially in the sciences.Templates help writers create sentences from a “bottom-up,” or inductive perspective; and at the same time to grasp the “moves,” or basic sections of a research paper, from a “top-down,” or deductive perspective. Although they pivot on the “They say/I say” paradigm, templates also help generate summarizing, paraphrasing, quoting, and other functions of academic discourse. Grounded in classical topoi, templates harmonize with current classroom and writing center perspectives of writing as collaboration, rather than inspiration or regurgitation.They receive strong support from Writing Across the Curriculum and English for Special Purposes. As a corollary to facilitating writing, templates can enhance skills in reading academic prose and in all-important critical thinking. They can also be applied to the currently popular corpus linguistics.Participants in this hands-on session will identify and analyze the function of templates in an excerpt from a treatise about language policy, and then find types of templates in their own or another piece of academic writing which they are encouraged to bring to the session. Lastly, they will see a demonstration of concordance software used to analyze templates on both the phrasal level and the “moves” level, using two excerpts from juried journals in applied linguistics and biology. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6c4c808e860f83d2cdd97dc335ff0f14.pdf fdb1ff193142f5e49dbee70ef1165751 PDF Text Text Sanat, Ahlâk Ve Eğitim İlişkisine Dair M. Fatih ANDI Edebiyat Fakültesi İstanbul Üniversitesi Türkiye andifatih@gmail.com Özet: Sanat, ahlâk ve eğitim üç toplumsal etkinlik alanıdır. Bunlardan sanat “güzelçirkin”, ahlâk ise “iyi-kötü” kavram ikilisine dayanır ve kendi ilkeleri ve zeminleri üzerinde oluşur. Ancak her iki alan da birbirleri hakkında kendileri açısından değer yargıları geliştirebilirler. Dolayısıyla bu durum, “ahlâk açısından sanat” yahut “sanatın gözüyle ahlâk” gibi yaklaşımları mümkün kılar. Bu iki alanın aralarındaki bu ilişki, eğitim için de geçerlidir. Bilhassa ahlâk ve eğitimin kesiştiği “ahlâk eğitimi” alanında sanattan faydalanma gereklidir. Bu “iyi”nin “güzel”le örtüşmesi olacaktır ki, etkisi de daha kuvvetli ve kalıcıdır. Ahlâk ve sanat iki toplumsal etkinlik alanıdır. İkisi de kurallar, kabuller ve normlar üzerine inşa edilirler. Bütün toplumsal kurum ve faaliyetler gibi birbirleriyle kesiştikleri alanlar vardır. Fakat bu kesişme kümeleri belki de diğer pek çok alana göre daha fazladır. Bu biraz da üzerinde yükseldikleri temel kavram ve kriterlerin birbirine yakınlığından ve aralarında kolayca kurulacak etki-tepki mekanizmasından neş’et etmektedir. Sanat “güzel ve çirkin”, ahlâk ise “iyi ve kötü” temel kavram kutupları etrafında teşekkül eder. Bu temel kavramlar, insanlık tarihi boyunca tartışılmış, toplumlara yön vermiş, çevresinde saflar tutulmuş kavramlardır. İnsanlar hayatı bu kavram kutupları çevresinde tuttukları saflara, bu kavramları algılayış tarzlarına göre yaşarlar demek yanlış olmaz. Bu açıdan, aynı zamanda bunlar hayatı yaşayış ve algılayışta çok önemli değer yargılarıdır. Ve bu ikili kavram kümesi, birbirlerinin alanlarına sarkmaya, müdahil olmaya, daha doğrusu birbirlerinin yerine konmaya, karıştırılmaya çok müsaittirler. İnsanoğlu güzeli isteyip çirkinden yüz çevirmeye, iyiyi isteyip kötüden uzak durmaya fıtraten yatkındır. Bu yatkınlık onun yapıp ettiklerine, tercihlerine ve kabullerine de yansır. Bu kavramlar ve besledikleri değer yargıları, geleneksel toplumlarda inancın/dinin şekillendirdiği bir kriterler süzgecinden geçerek oluşmaktaydı. Bu kriterleri yapan, daha doğrusu kontrol eden temel kavram “kutsal” idi. Geleneksel sanat ve ahlâk telakkileri Mutlak Hakikat’in belirleyiciliği ile bu iki alanın kurallarını oluşturmakta ve kabullerini bu mutlak ölçü ile yoğurmaktaydılar. Bu noktada ya Mutlak Hakikat’e uygunluk yahut daha ideal bir hedef olarak, bizde Necip Fazıl’ın dediği gibi, “Mutlak Hakikat’i arama” ana gaye olmaktadır. Ancak Batı’da Aydınlanma Çağı ve sonrasında bu durum değişmeye başladı. Bu, Batı’nın tarihi içerisinde “kutsaldan kopuş” süreci idi ve bu süreçte yukarıda andığımız kavramlar ve bunların dayandırılacağı ölçüler de sıkı bir şekilde sorgulanmaya, bu sorgulayış sonrasında ise değişmeye başladı. Yani iyi-kötü, güzel-çirkin kavramlarına da yeni anlamlar yüklenmeye çalışıldı. Yüklenmeye çalışılan yeni anlam yüklerini belirleyici üst ölçütler olarak da modern düşüncenin önemli bir yanını teşkil eden “yenilik” ve “özgünlük” kavramları rölativist ve ilerlemeci mantığa paralel bir biçimde öne çıktı. Rölativizm, bağlanılacak mutlak, değişmez ve evrensel bir ölçünün bulunmadığı düşüncesidir.. Bu düşünceye göre “doğru” ve buna bağlı olarak, güzel ve çirkin, iyi ve kötü kişiden kişiye, toplumdan topluma, çağdan çağa değişmektedir. Bu ise değerler skalasının sınırlarını çizen mutlak bir ölçünün bulunmadığını kabul etmek demektir. İlerlemeci anlayış ise insanlık tarihinin, “zaman” içinde her zaman basitten mükemmele uzanan bir seyir takip ettiğini söyler. Bu durum, gelişmeci ve değişimci zihniyeti doğurur. Burada insanın gelişme yolunda değişimini sağlayan tek etken zaman/çağdır. Zamanın akışı içinde "yeni" şeyler daima iyi, eskiden kalan veya eskiye ait olanlar ise kötüdür. Bu takdirde denilebilir ki, norm'ları belirleyen zamandır. İyiye ve kötüye anlam veren de odur. Modern dünya görüşlerinin sırtını dayadığı bu iki yaklaşım tarzı, geleneksel toplumların süregelen sanat kriterlerini de değiştirmiş, tartışılır kılmıştır. Bunun neticesinde meselâ sanatta aykırının, kötülüğün, çirkinin bir değer olarak öne çıkarıldığı örnekler görmemiz mümkün olmaya başlamıştır. Buna paralel bir tutumla geleneksel ahlâk telakkileri de tartışılmış, ahlâkın göreceliliği ele alınmış, ahlâkî kural ve kabullerin uyulması gereken şeyler olup olmadığı üzerinde durulmaya başlanmıştır. 376 �Geçmişlerinden itibaren mahiyetleri ve algılanışları itibarıyla zaten birbirine yakın ve geçişken iki kavram kutbuna sırtını yaslayan bu iki alan, yani ahlâk ve sanat böylelikle modern zamanlarda daha kaypak bir zeminde kaymaya, çok daha “farklı ve değişken” görünüm ve yaklaşımlarla ortaya konmaya, bunun bir uzantısı olarak da birbirinden çok farklı teorik yorumlara, pratik uygulamalara ve kabuller yelpazesine sahip olmuştur. Baştan itibaren söylediklerimiz çerçevesinde, sanat ve ahlâk ilişkisini bugünün modern(leşmiş) toplumunun bir mensubu sıfatıyla, sanata ve ahlâka muhatap olan modern bireyler olarak, her şeyden önce bu değişken ve kaypak ilgi, beklenti ve yorumlar eşliğinde ele almamız gerektiği vurgulanmalıdır. Modern toplumlarda tek bir sanat ve ahlâk anlayışı ve modern düşüncede tek bir iyi-kötü ve güzel-çirkin kutuplaşması yoktur. Bu durum, tartışacağımız konuyu çok boyutlu, çok yönlü ve yoruma fazlasıyla açık bir hale getirmektedir. Nitekim bu konuda kendisini gösteren teorik çeşitlilik her iki alanda da göze hemen çarpar. *** Sanat ve ahlâk geçmişten bugüne sürekli bir etkileşim ve alışveriş içinde bulunmuştur dedik. Geleneksel toplumlarda, ahlâk ve onu yapan inanç sistemi sanatın da belirleyici üst kurallarını ortaya koymuştur. Yani sanat, ahlâka uygunluğu ölçüsünde değer taşımıştır, ahlâk ise kutsala... Bizde ve Müslüman-Doğu sanat geleneği içerisinde bu durum kendisini en fazla edebiyatta belirgin olarak ortaya koyar. Bu, biraz da edebiyatın İslâm sanatının ağırlık noktasını teşkil etmesiyle de ilgilidir. Edebiyat bizde sürekli, kelimenin iştikakından da hareketle, ahlâklı olmanın bir vasfı olan “edeb”le ilişkilendirilmiş, edebiyata edepli olmayı öğreten, “ahlâka hâdim” bir sanat alanı gözüyle bakılmıştır. Genel toplumsal ahlâkın dışına çıkmayan bir edebiyat anlayışı, bizim klasik edebiyatımızın yaygın ve baskın niteliği idi. “Şairiz, şeyn verir şânımıza Giremez fâhişe dîvânımıza.” diyen eski şair, bunu dile getiriyordu. XIX. yüzyıldan itibaren, modernleşme süreci içerisinde, edebiyatta en çok üzerinde durulan konulardan birisi bu olmuştur. Fakat ilginçtir ki, bu süreçte Batılı Romantizm, özellikle de Realizm ve Naturalizm akımlarının gölgesinde sahiplenilen “yeni” ahlâkîlik anlayışı eşliğinde en çok sorgulanan ve çoğu kez de dışlanan Divan Edebiyatının metinleri ve geleneksel temâşâ sanatları olmuştur. XIX. yüzyılın edebiyatçı aydını, değiştirmek istediği toplumsal yapıyı, oluşturmak istediği “yeni insan” modelini edebiyatın yardımı ile ortaya koymaya çalışıyordu. Edebiyatın adeta entellektüel olmanın vazgeçilmezlerinden kabul edildiği bu çağlarda, modernleşmeci Türk entellektüeli edebiyata da bu doğrultuda bir pay biçiyor ve yaptığı tanımlamalara, misyon ve vizyon belirleme çabalarına hep eskinin edebiyat-edeb, edebiyat-ahlâk bağlamında, fakat “yeni”nin ahlâk ve insan modelleri arkasından bakmaya çalışıyordu. Ne de olsa “dualite” dönemin aydınının genel karakteristiğiydi. Sözgelimi Yeni Türk Edebiyatının öncülerinden Şinasî, yapmaya çalıştığı edebiyat tanımının belirleyici paydası olarak “edeb” kavramının üzerine bastırıyordu: “Fenn-i edeb bir marifetdir ki, insana haslet-âmûz-ı edeb olduğu için edeb ve ehli edîb tesmiye kılınmıştır.” Devrin bir başka önemli ismi Ahmed Midhat Efendi, pek çok yazısında edebiyata ahlâk noktainazarından bakmış ve bilhassa romanları ve romancılığı bu açıdan sorgulamıştır. 1297 (1880) tarihli “Romancı ve Hayat” adlı yazısında sorduğu soru ve aradığı cevap şudur: “Roman ve hikâyeler ahlâk-ı umûmiyye için muzır mıdır, müfîd midir?” (Bu arada, bu dönem içinde, ucu XX. yüzyıla kadar sarkan bir dilimde, edebiyat-ahlâk ilişkisinin kendisini en çok da modern birer tür olan roman ve tiyatroda gösterdiğini vurgulayalım). Midhat Efendi’nin bu konudaki yaklaşımı, devri için oldukça kapsamlı ve dikkat çekicidir. Bu hususta iki farklı görüşten söz açar: Bazı üdebaya göre romanlar eğer insanların “ahlâk-ı hasene ve melekiyyesi”ne dair olursa faydalı, “ahlâk-ı seyyie”sine dair olursa muzırdır. Bir başka görüşe göre ise, insan ahlâkındaki kötülük ve çirkinlikler roman suretinde insanlara sunularak insanların bu çirkinliklerden sakındırılması mümkündür O, bir romancı olarak tavrını bu ikinci görüşten yana kor ve şöyle der: “Eğer ahlâk-ı umûmiyye yine kendisi için nâfi veyahut yine kendisi için muzır ise, bu iki rengin ikisi dahi muharrir tarafından bi-hakkın tasvir edilmek ahlâk-ı umûmiyyeyi yine olduğu gibice kendi erbabına irae eylemek demektir. Beğendiğine imtisal, beğenmediğinden ictinab o romanları okuyanlara ait olup…” Edebiyat-ahlâk ilişkisine dair benzer bir tutum da Namık Kemal’de görünür. O da “Lisân-ı Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülâhazâtı Şâmildir” başlıklı meşhur makalesinde edebiyatı “nef’-i nâs ve hayr-ı nâs” işleviyle muttasıf kılar, edebiyatın milletin ‘hüsn-i terbiyetine’ hizmet etmesi gerektiğini iddia eder. Şöyle der: “Hakikat-i hâlde lafzen edebiyatın me’haz-ı iştikâkı edeb ise, ma’nen edebin masdar-ı intişârı edebiyattır.” Mizancı Mehmed Murad’dan Muallim Naci’ye dönemin diğer edebiyatçılarında da durum pek farklı değildir. Bu dönem edebiyatçılarının ortak özelliği edebiyatı ahlâkîlik açısından değerlendirmeleri ve ona toplumsal değişim açısından bir misyon yüklemeleridir. Bu misyon yükleme çabası özellikle Servet-i Fünûn (1896-1901) ve ardından gelen II. Meşrûtiyet nesilleri içerisinde değişir. XX. yüzyıla böyle gireriz. XIX. yüzyıl sonu, XX. yüzyıl başının Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî gibi edebiyat oluşumları için artık edebiyat, ağırlıklı olarak, “tehzîb-i ahlâka hâdim” bir araç değil, yalnızca estetik ilkeler ile gerçekleştirilen bir amaçtır. Onlar “poesie pure” (saf şiir) ve “san’at-ı hakîkî”nin peşindedirler. Millî Edebiyat akımı bu gidişten farklı bir tavırla, bir bakıma tekrar XIX. yüzyıl edebiyatçılarının görüşüne yakınlaşır. Ziya Gökalp, Mehmed Emin Yurdakul gibi kimi milliyetçi yazarların kaleminde “litterature engage” (angaje 377 �edebiyat) kavramına yakın duran bir tutumla edebiyatı ideolojik düşüncelerin “şârih”i, millî ahlâkın yayıcısı olarak görürüz. Âkif, sanatını inancının ve milletinin emrine veren, bu uğurda hatta sanatını ikinci plana atan bir “misyoner” ve idealisttir. “Ne irfandır veren ahlâka yükseklik, ne vicdandır Fazilet hissi insanlarda Allah korkusundandır.” çığlığı tam da bu noktada dilimize takılmalıdır. Cumhuriyetin ilânıyla birlikte, yeni kurulan rejim, ilkelerini ve sosyal, siyasal düşüncelerini yaymak için edebiyatı da önceki dönemlerden çok daha fazla önemser ve hatta “kullanır”. Bu doğrultuda, edebiyat, eğitimde önemli bir görev üstlenir, yeni nesillerin “yeni ahlâk ve bilinç”le yetişmeleri için edebiyata ve edebiyatçıya biraz daha eğilinir. CHP Halkevleri bünyesinde gerçekleştirilen edebî yarışmalar, ödüllendirmeler, ortaöğretim kurumlarında gerçekleştirilen ve önemsenen mektep temsilleri, şiir, hikâye yarışmaları, müfredatı belirleyen metinlerin niteliği bize bunu çok açık bir şekilde gösterir. 1940’lı yıllardan sonra ise Türkiye’nin edebî, fikrî ve entellektüel ortamındaki renklenme ve çeşitlenmeye paralel bir şekilde, her düşünce, inanç yahut ideoloji kendi söylemini edebiyata da yüklemeye çalışmış, bu söylem içerisinde bir “bilinç ve ahlâk edinimi” vurgusu kendisini hep hatırlatagelmiştir. Fakat bir yandan bunlar olagelirken, bir yandan da edebiyat ve son dönemde onun yanı sıra müzik ve bilhassa, hâlâ hatırlardadır, heykeltraşlık gibi diğer sanat alanlarında da sanat-ahlâk ilişkisi; sanat ve özgürlük, sanat ve özgünlük, sanat ve gerçeklik, sanat ve müstehcenlik gibi başlıklar altında okur-yazar çevrelerde yeniden sorgulanmaya başlandı. *** Çok hızlı ve ana hatlarıyla bir dökümünü yapmaya çalıştığımız, tarihsel sürecini işaret ettiğimiz bu ilişki ve tartışmalar silsilesinde üzerinde durulan belli başlı sorular ve tartışma odakları şunlardır: - Sanat ahlâk kurallarına uymak zorunda mıdır? - Sanatın belirleyici ölçütleri arasında ahlakîlik vasfı da var mıdır? - Toplumun ahlâk anlayışı, sanatkârın özgürlüğünü ve eser ortaya koyma sürecini belirlemeli midir? - Sanat ve sanatkâr bu açıdan özgür olmalı mıdır? - Sanat, ahlâk için bir araç olarak kullanılabilir mi? - Ahlâk eğitimi açısından sanatın yeri ve rolü nedir? Tartışılmayı gerektiren sorular yahut başlıklar bunlardır ve bizce bu türden soruların arkasında ideoloji ve dünya görüşü angajmanları, sosyal fayda beklentileri, “kutsal”la irtibat, pratik hayatla örtüştürme gayretleri yatmakta, itirazları ise özgürlük ve özgünlük söylemleri, bohemlik ve dokunulmazlık arayışları, dünyayı ve hayatı algılayış farklılıkları, sanatı tabulaştırma tutumları gibi çıkış noktaları belirlemektedir. Bu tartışmaların ve konumuzla irtibatlı olarak sanat-ahlâk ilişkisinin işaret levhalarından birisini ise o meşhur ve bugüne kadar tartışılagelen “Sanat, sanat için midir, yoksa toplum için mi?” sorusu oluşturmaktadır. Bizce bu yaklaşımlar ve takınılacak tavırlardan biri de şu olmalıdır: Sanat ve ahlâk, birbirinden ayrı iki insanî etkinlik alanıdır. Her ikisinin dayandığı temel kavramlar, oluşum ölçütleri, kurallar ve ilkeler vardır. Bütün sosyal oluşumlar gibi birbirlerine yaklaştıkları, birbirlerini etkiledikleri alanlar mevcut ise de, her ikisi kendi sınırları içerisinde var olurlar. Sanatın temel ilkesi estetik olma, yani güzelliktir. Ahlâk ise toplumsal platformda “iyi”nin peşindedir. Sanat, ahlâkı sınırlayamadığı gibi, ahlâk da sanatı sınırlamamalıdır. Ancak elbette her iki alan da birbirlerini sorgulayabilirler. Kendileri açısından “değerli” veya “değersiz” hükümlerini verebilirler. Sanata, sanat (estetik) açısından baktığımızda değerli veyahut değersiz olma özelliği başkadır, ahlâk açısından baktığımızda başka. Bir sanat eseri, bir toplumda mevcut ahlâk kuralları çerçevesinde değerlendirildiğinde “sakıncalı” görülebilir, ancak bu onun estetik açıdan da değersizliği olarak anlaşılmamalıdır. Nitekim, bir sanat eseri bir toplumda carî düşünce kabulleri açısından değersiz, hatta sakıncalı olduğunda bu onun estetik kıymetini azaltmadığı gibi... Bakış açımız yahut çıkış noktamız ahlâk olduğunda durum başkadır, estetik olduğunda başkadır. Bu hüküm estetik ve ahlâk ilişkisinin tartışılmasını ortaya çıkarır. Güzel olan ahlâk dışı olabilir mi? Yahut ahlak dışı olan mutlaka çirkin midir? Her iki alanın temel kavramları ile ifade edersek, güzel olan her şey iyi midir? Çirkin olan her şey de kötü müdür? Estetik olma, çirkin olmayı dışladığı gibi, ahlâkî açıdan kötü olmayı da dışlayan bir ölçüt müdür? Göz önünde bulundurulması gereken sorular bunlardır. Ve bizce güzel, çirkinin; iyi de kötünün mefhum-ı muhalifi olarak ele alınıp, bunlar birbirine karıştırılmamalıdır. Ancak bu takdirde Van Gogh’un yırtık-pırtık, kokmuş postal tablosu yahut Boticelli’nin “Venüs’ün Doğuşu” tablosu “güzel” olarak değerlendirilebilir. Sanatkâr, ahlâkî açıdan kötü olan bir durumu veya olayı, estetik açıdan, işlediği sanatın kriterleri açısından (meselâ edebî bir eserde dil ve üslûp, yapı, biçim ve kurgu başarısı açısından) çok başarılı ve sanatsal bir nitelikle anlatabilir. O eser, sanat açısından başarılı bir eserdir. Fakat anlattığı olay, özü ve uyandıracağı etkileri açısından ahlakî (yahut siyasî, fikrî, pedagojik, yasal vs) bakımdan riskli ve hatta zararlı olarak değerlendirilebilir. O takdirde eserin sanat dışı faktörler tarafından değerlendirilmesi, kendi sınırları içinde ayrı bir kategori teşkil eder. 378 �Konuya tersinden baktığımızda da durum bir bakıma benzer özelliklerle karşımızdadır. Ahlâkî bir konu, durum veyahut olay, çok kaba, çirkin ve hiç de estetik olmayan bir tarzda, bir dayatma ve ilkel bir zorlama ile hayatımıza dahil edilmeye çalışılabilir. Bu da o olgunun “iyi” olmadığını bize göstermez. Yukarıda ortaya koyduğumuz sorunlardan birisi de sanatın ahlâkî ve pedagojik amaçlar için kullanılıp kullanılamayacağı idi. Bizce bu sanatın bizatihî kendisi ve gerçekleşme sürecinin dışında düşünülmesi gereken ikincil planda kalacak bir durumdur ve elbette eser ortaya konulduktan sonra insanlar onu günlük hayatın kabul ve istekleri doğrultusunda değerlendirir ve kullanırlar. Nitekim sanat da (meselâ bir roman veyahut tiyatro oyunu içerisinde) ahlâkı kendisi için kullanılabilen bir “malzeme”, bir tema yahut konu olarak ele alabilmektedir. Kaynakça Ayvazoğlu, Beşir, İslâm Estetiği ve İnsan, İstanbul 1989, Çağ Yayınları, 511 s. Kaplan, Mehmet vd., Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi, c. I-IV, İstanbul 1974-1982, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. Koç, Turan, İslâm Estetiği, İstanbul 2008, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları, 208 s. Kuçuradi, Ionna, Sanata Felsefeyle Bakmak, Ankara 1999, Ayraç Yayınları, 133 s. Redeker, Horst, Edebiyat Estetiği, Ankara 1986, Kuzey Yayınları, 256 s. Shiner, Larry, Sanatın İcadı, İstanbul 2004, Ayrıntı Yayınları, 496 s. Tunali, İsmail, Sanat Ontolojisi, İstanbul 1884, İstanbul 1974-1982, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. 379 � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5f09f30a0af53a0085290594f809d41a.doc b16b59657c4539b7ab1702236e8c4680 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 420 Title A name given to the resource Sanat, Ahlâk Ve Eğitim İlişkisine Dair Author Author ANDI, M. Fatih Abstract A summary of the resource. Sanat, ahlâk ve eğitim üç toplumsal etkinlik alanıdır. Bunlardan sanat “güzelçirkin”, ahlâk ise “iyi-kötü” kavram ikilisine dayanır ve kendi ilkeleri ve zeminleri üzerinde oluşur. Ancak her iki alan da birbirleri hakkında kendileri açısından değer yargıları geliştirebilirler. Dolayısıyla bu durum, “ahlâk açısından sanat” yahut “sanatın gözüyle ahlâk” gibi yaklaşımları mümkün kılar. Bu iki alanın aralarındaki bu ilişki, eğitim için de geçerlidir. Bilhassa ahlâk ve eğitimin kesiştiği “ahlâk eğitimi” alanında sanattan faydalanma gereklidir. Bu “iyi”nin “güzel”le örtüşmesi olacaktır ki, etkisi de daha kuvvetli ve kalıcıdır. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2009-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed L Education (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e36f89700bd6dfe2f8061ad182c05d10.pdf aedb1726abc18c0b609d467f536d9d20 PDF Text Text Şanlıurfa Kültürünü Koruma ve Gelecek Nesillere Aktarma Bakımından Sıra Gecelerinin Yapı, İşleyiş ve İçerik Olarak İncelenmesi Cavit Gelez1Ali Rıza Özuygun Abstract A study on the research for ‘Sıra Geceleri’ considering its structure, mechanism and contents in terms of maintaining the conservation of Sanliurfa Culture and its transfer to the next generation. This study presents the research that remarks the significance of the conservation of the unequalled city culture, which is called Urfa Sıra Geceleri, which is still current but began to disappear rapidly in today’s global world and its major role for the next generations. The study comprises the history of “Urfa Sıra Geceleri” and its attribute provided with conceptual words, the music and literature, especially ‘Divan Edebiyatı’ and ‘ghazel’ at those nights. When considered socially and culturally, the nights, which are dating back to very old ages, are understood to have a great role in the city culture although nowadays they are seen as a means of entertainment. Especially nowadays, whilst social media causes diversity and gaps between the generations, this cultural event, which is still active, has an important role in terms of minimizing the differences. Key Words: Sıra Gecesi, Culture, Ghazel-Ghazelhânlık, Urfa Özet Bu çalışmanın amacı, kültür miraslarımızdan olan ve hâlâ tertip edilen “Urfa Sıra Geceleri”nin günümüzde hızla yok olmaya başlayan veya küresel bir kimlik kazanan şehir kültürlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasındaki rolü; bu gecelerin tarihçesi, mahiyeti, bu gecelere ait kavramlar, bu gecelerde müzik ve edebiyatın -özellikle divan edebiyatı ve gazel- incelenmesidir. Sosyal ve kültürel açıdan ele alındığında çok eski bir gelenek olan bu geceler, her ne kadar günümüzde bir eğlence aracı olarak görülse de şehir kültüründe çok ciddi bir yer aldığı anlaşılacaktır. Özellikle sosyal medyanın kuşaklar arasında meydana getirdiği farklılık ve uçurumların çok belirgin olduğu günümüzde, hâlâ faal olan bu 1 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni, cavit.gelez@gmail.com �kültür kurumu kuşaklar arasındaki farklılıkları minimize etme açısından da ayrıca bir öneme sahiptir. Anahtar Sözcükler: Sıra Gecesi, Kültür, Gazel-Gazelhânlık, Urfa Giriş Yaklaşık on iki bin yıllık geçmişiyle ve kültür birikimiyle Anadolu ve Mezopotamya’nın en eski şehirlerinden olan Urfa, geleneklerini günümüze kadar koruyabilmiş ve yaşatmaya çalışan bir şehirdir. Kültürel zenginliğini Türk, Kürt, Arap, Türkmen kültürlerinin bir anlamda yüzyıllar boyunca yoğrulmasıyla bugünlere taşımayı başarmış olan Urfa özellikle mutfağı ve müzik birikimiyle de Anadolu’nun en bilinen marka şehirlerinden biridir. Geleneklerini “şehir” olarak yaşaması da ayrıca şehir kültürünün korunması bakımından önemlidir. Bu geleneklerden en önemlilerinden biri de özellikle günümüzde Türkiye’nin birçok ilinde (daha çok turistik amaçlı da olsa), televizyon kanallarında, otellerde, restoranlarda ve çeşitli etkinliklerde sadece çiğköfte ve müzik kısmı gösterilen “Sıra Geceleri”dir. Oysa günümüzde dar bir çerçevede ele alınan sıra geceleri tarih, misyon ve içerik olarak hiç de bunu hak etmemektedir. Sıra Gecelerinin Tarihi Bu gecelerin veya bilinen adıyla “gezmelerin” tarihi hakkında bir bilgi-belge yoksa da halkın genel kanaati yüzyılları aşan bir geçmişi olduğudur. IV. Murad’ın Bağdat Seferi sırasında Urfa’da konaklaması ve huzurunda Kuloğlu Mustafa adlı bir aşıktan günümüzdeki hoyrat formatında bir parça dinlemesi folklor araştırmacıları tarafından Urfa musiki meclislerine dolayısıyla da sıra gecelerine bir referans olarak gösterilmiştir. Bu bilgiler dikkate alındığında 17. yüzyıldan beri bu gecelerin tertip edildiği sonucuna ulaşılır. Ayrıca Urfa’nın Fransızlar tarafından işgali sırasında bu gecelerini gizliden gizli-ye tertip edildiği, bu gecelerde toplanan paraların Urfa’nın işgalden kurtarılması amacıyla toplandığı ve kurtuluş mücadelesinin planlarının bu gecelerde yapıldığı da halk tarafından bilinen bir gerçektir. “Peki, bu tarihî gelenek sadece müzik ve çiğköfteden mi ibaret? 35 yıl boyunca sıra gecesiyle ilgili bilgiler toplayan Urfalı folklor araştırmacısı Abuzer Akbıyık, sıra gecesinin bugünkü manâsıyla değerlendirilemeyeceğini, tarihte önemli fonksiyonlar üstlendiğini ayrıntılarıyla ortaya koyan bir çalışmaya imza attı. Akbıyık'ın "Şanlıurfa Sıra Gecesi" isimli çalışmasında Millî Mücadele döneminde Urfa'daki direniş kararının bir sıra gecesinde alındığı ortaya çıkıyor. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Urfa şubesinin işgal altında bir sıra gecesinde �kurulduğu da belgeleriyle tespit ediliyor. Sadece belgeler değil, Akbıyık şu anda hayatta olmayan; ancak geçmişte görüştüğü şahitlerin verdiği bilgilerle de olayı teyit ediyor. Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi gereğince 24 Mart 1919'da İngilizler (daha sonra Fransızlara devredeceklerdir) Urfa'yı işgal eder. Yanlarına yörede yaşayan Ermenileri de alan işgal kuvvetleri, halkı sindirme politikası başlatır. Bu baskıya daha fazla tahammül edemeyen bir grup Urfalı, gözlerden ırak bir yerde buluşarak 'çıkış için' nasıl bir metod izleyeceklerini kararlaştırmak ister. Ancak herkesin takip edildiği işgal ortamında bir araya gelmek mümkün değildir. Ermeni işbirlikçiler, haberi anında işgal komutanına ulaştırıyordu çünkü. Ama büyük buluşma için mutlaka bir yol bulunmalıydı. İşte tam da bu hengâmede devreye “sıra gecesi” girer. Bir Urfa geleneği olan sıra gecesi, zaten her zaman yapılan 'sıradan' bir eğlence değil miydi? Bu fikir Binbaşı Ali Rıza Bey'in aklına yatar. Bir defasında Urfa'nın ileri gelenlerinden Hacı Mustafa ile konuşurken sözü işgale getirir: "Urfalılardan şüpheleniyorlar. Bilmiyorlar ki çiğköfte ile meşguller." mesajı alan Hacı Mustafa, vakit kaybetmeden arkadaşlarını yine bir sıra gecesinde Ali Rıza Bey ile buluşturur. Güllü Osman Efendi'nin evinde toplanan on iki kişi, çiğköfte yoğurup çalıp söyler. Aynı zamanda işgal kuvvetlerine karşı başlatacakları hareketin planlarını da hazırlamayı ihmal etmezler. Bu gecenin sonunda (5 Eylül 1919) Müdafaa-i Hukuk Urfa şubesi gizlice kurulur ve başkanlığına Ali Rıza Bey getirilir. On iki arkadaş, şehirlerini düşman işgalinden kurtarmak için Kur'an-ı Kerim'e el basıp yemin ederken maddî güçlerini de ortaya koyarlar. Eğlence bitip herkes evine dağılırken kurtuluş hareketi için o gece 2 bin altın toplanır.”2 Sıra Geceleri ile ilgili Kavramlar a) Sıra Günü: Geleneksel format genellikle gece yapılmasıdır. Haftanın belli bir günü olan bu güne sıra günü denir. b) Sıra Gezme: Arkadaş grubunun bir araya gelmesi, toplanması anlamındadır. c) Sıra Arkadaşlığı: Sıra gecesi grubundaki kişilerin birbiriyle olan yakınlığını ifade eder. d) Sıra Başkanlığı: Grup üyeleri tarafında seçilen kişidir. Sırayı temsil etme, idare etme, sıranın kasasını tutma, üyeler arasındaki koordinasyonu sağlama, üyeleri ziyaret etme, disiplini sağ-lama gibi görevleri vardır. Başkanın bir de yardımcısı olur. Başkan olacak kişinin örnek bir kişiliğe sahip olması gerekmektedir. 2 SÖYLEMEZ, Haşim. Aksiyon Dergisi, 2006, sayı 620 �e) Sıra Kasası: Sırada toplanan paralara denir. Toplanan paralar sıra başkanı veya görevlendirilen biri tarafından muhafaza edilir. Bu paralar gerekli yerlere, ihtiyaç sahiplerine, maddi sıkıntıya girmiş üyelere harcanır. Sıra Gecelerinin İcra Metodu ve Kuralları Her şeyden önce, Sıra geceleri Urfa kültür hayatında önemli bir yere olup “sıradan gece” değildir. Arkadaş guruplarının her hafta olarak birinin evinde sıra ile yaptıkları için bu gecelere sıra, sıra gezme veya sıra gecesi denilmektedir. Sıra geceleri; sohbet, muhabbet ve musiki geceleridir. Geleneksel oyunların oynandığı, çiğköfte, tatlı ve mırra kahvesinin ikram edildiği, tanışma, yardımlaşma ve dayanışma geceleridir. Bu gecelerin yazılı kuralları barındıran bir metni olmasa da halk arasında belli olan ve çok az değişkenlik gösteren bazı kural ve kalıpları vardır: a) Başkan: Sıra geceleri ya da sıra gezmelerinin olmazsa olmazlarından birincisi bir başkanın seçilmesidir. Başkan olan kişi genellikle ilk sıra gecesinde oy birliğiyle seçilir. Grubu toparlama, yer ve zamanı tayin etme, toplanan yardımlara nezaret etme bakımından faal olması gereken başkanının bilgi ve görgüsüyle de bilinip tanınması gerekmektedir. Başkan sıra gecesinin disiplinin sağlama, geç gelen veya gelmeyen üyelere ceza verme gibi görevleri de yapar. b) Geliş Saati: Çok önemli bir kuraldır. Buna uymayan üyeler genellikle cezalandırılır. Bu saat genellikle akşam saatleridir. Yılın ilk sıra gecesinde kararlaştırılır. c) Oturma Düzeni: En yaşlı kişi, varsa sohbet yapacak kişi ve çağrılan misafirler en baş köşeye oturur. Geleneksel Urfa ev salonları uzundur. Yöresel halı ve yastıklarla döşeli olan bu odalarda yere oturulur. Uzanmak, ayak uzatmak, yerini bilmemek ayıp karşılanır. Ev sahibi kapıya yakın oturur. Büyüklerden gerekli terbiye görsün diye getirilen çocuklar ve gençler de kapıya yakın oturur. d) İkramlar: Eğer yemekli olması daha önceden kararlaştırılmışsa yöresel yemekler ikram edilir. Ama böyle bir karar yoksa genellikle çiğköfte, ayran, bostana, mırra, çay, künefe, şıllık tatlısı, baklava gibi ikramlar sıra gecelerinin sofralarında yer alır. e) Misafir Çağırma: Başkanın ve üyelerini bilgisi dahilinde zaman zaman sıra gecelerine misafirlerin davet edildiği söz konusu olabilir. Ancak başkan ve üyelerin onayı olmadan misafir getirenler cezalandırılır. �f) Cezalar ve Disiplin: Kurallar herkse tarafından bilinir ve onaylanır. Bunun dışında çıkanlar para cezası gibi, sıranın kendisine verilmesi gibi cezalar alınır. Sıra Gecelerinin İçeriği Urfa halkı kış gelince gruplar halinde sıra gezme geleneğini halen sürdürmektedir. Halkın kendi arasında ve kendi evlerinde gezdiği sıralarda herhangi bir sorun yoktur. Kendi tabii seyrinde gitmektedir. Evlerde yapılan sıra gecelerinde sıranın içindeki etkinlikler değişmektedir. Bazı sıra gecelerinde ağırlıklı olarak memleket meseleleri, bazılarında siyaset, bazılarında mesleki konular veya dini mevzular konuşulur, bazılarında ise hem sohbet edilir hem de musiki icra edilir. Yani sıra gezenlerin meslekleri, tahsilleri ve ilgi alanlarına göre sıradaki etkinlik değişiklik gösterir. Sıra gecelerinde çoğu zaman sohbet olur. Sohbetler daha çok dini konularda olsa da grubun sosyal ve kültürel statüsüne göre değişkenlik arz edebilir. Konusunda uzman olan kişiler tarafından sohbet verilir. Bu sohbetlerin özellikle gençlere yol gösterme, onları terbiye etme gibi önemli fonksiyon ve amaçları da vardır. Sıra Gecelerinin Kültüre Katkısı UNESCO bünyesinde 2003 yılında imzalanan bir sözleşmeyle ülkeler için uluslararası bir sorumluluk alanı haline getirilen Somut Olmayan Kültürel Miras, gelecek kuşaklar için korunması gereken kültür varlığı olarak tanımlanmakta ve “toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar” olarak kabul edilmektedir. 2006 yılında attığı imza ile Türkiye de bu sözleşmeye taraf olmuş ve böylece bu mirasın araştırılması, derlenmesi, etkin bir bicimde değerlendirilmesi vs. gibi koruma önlemlerini yerine getirme konusunda yükümlülük almıştır. Urfa Sıra Geceleri, çok işlevli ve çok boyutlu bir folklor olayı olarak Türkiye’nin önemli bir somut olmayan kültürel mirası olduğu gibi Aralık 2010’da “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi‘ne girmeye de hak kazanmıştır. Sıra geceleri içinde çırak-usta ilişkisi, müzik, yöresel oyunlar, yöresel kıyafetler, yöresel yemekler ve en önemlisi de dil olarak Urfa ağzını barındırdığından bir nevi kültür merkezleri gibidir. Popüler kültüre karşı belli bir duruşu olan muhafazakar bir yapısı vardır. Sosyal yardımlaşmaya önem veren ta-rafıyla da bir bakıma vakıflar gibi, Âhilik Teşkilatı gibi bir işlevi vardır. Ayrıca çoğu zaman kadınların da kocalarıyla birlikte aynı evde fakat kendi aralarında toplanması bakımından da aile kurumunu göz ardı etmeyen bir işlevi vardır. �Bu tarz gecelerin bir şehirde yüzlerce belki binlercesinin haftalık tertip edilmesi bir toplum için çok önemli olan birlik ve beraberliğin sağlanması adında yadsınamaz bir öneme sahiptir. Sıra Gecelerinde Müzik: Gazeller ve Gazelhânlık Günümüzde sıra gecelerinde ve medya organlarında icra edilen gazelhânlık geleneğinin geçmişini 17. yüzyıla kadar dayandıranlar vardır. Hatta Kuloğlu Mustafa adlı bir âşıkla IV. Murat arasında geçtiği rivayet edilen bir öykü anlatılır. Büyük olasılıkla âşık edebiyatının 17. yüzyılda yetiştirdiği Kuloğlu Mustafa’nın gazelhânlık geleneğinin ilk temsilcisi sıfatına büründürüldüğü Urfa folklorunda anlatılan bu rivayete göre IV. Murat Bağdat seferinden dö-nerken Urfa’da konakladığı sırada Kuloğlu Mustafa’yı dinlemek ister. Ancak Kuloğlu Mustafa padişahın huzuruna çıkmayı kabul etmez. Bunun üzerine kılıç zoruyla kendisini padişahın hu-zuruna çıkarırlar ve padişaha mahur makamına yakın maya ile başlayan “ Ya bülbül güle kon dikene konma” adlı türküyü okur. Padişah hiç duymadığı bu türkünün makamını sorduğunda Kuloğlu Mustafa, “Kılıçlı makamıdır.” diye cevap verir. O günden sonra Urfa’da bu makamda okunan eserlere “Kılıçlı Makam” adı verilmiştir. 19. yüzyılda Urfa’da gazelhânlık geleneğinin en önemli temsilcisi Mihiş’in oğlu Ali Hafız’dır. Bütün makamları çok iyi bildiği söylenir. Tasavvuf erbabından Dede Osman Avni’nin müezzinliğini yapmıştır. 20. yüzyılın başından itibaren Dede Halil, Kirişçi Halil, Cürre Mehmet, Saatçi Yusuf, Hacı İbiş, Kekeç Muhittin, Damburacı Derviş, Kuşcu Yusuf, Mukim Tahir, Herli Ahmet Ağa, Hafız Ahmet, Bekçi Bakır, Tenekeci Mahmut, Hacı Mahmut Ağa, Kazancı Bedih, Halil Hafız, Kel Hamza, Demir İzzet gibi gazelhânları yetiştiren Urfa’da bu gelenek günümüzde sürdürülmektedir. Sıra gecelerinde gazelhânlar ve okudukları gazeller musiki faslının olmazsa olmazıdır. Öyle ki içinde gazel okunmayan bir meclise pek de itibar edilmez. Herhangi bir resmi formatı olmamasına karşın bu meclislerin teknik olarak icrâsı hemen hemen aynıdır. Urfa Divanı ile başlayan fasıl daha sonra gazel, hoyrat ve türkülerle devam eder. Gazel ve hoyratlar bir kişi tarafından okunurken türküler koro halinde ve cura, çöğür, kanun, keman, ud, Urfa tanburu, kaval, zurna def, dabruka, bağlama gibi zengin bir enstrüman birlikteliğiyle söylenir. Ancak gazel ve hoyratlar daha çok kemanla okunur. Urfa musiki meclislerinde icra edilen gazeller arasında Abdî, Kânî gibi mahallî klasiklerin, Kuddusî gibi mutasavvıfların, Ahmet Paşa, Nabî ve Fuzulî gibi divan şairlerinin şiirleri de yer almaktadır. Aşağıda Urfalı gazelhanların okuduğu gazeller şairlerinin mahlaslarına göre alfabetik olarak verilmiştir: �Abdî (1857-1941) 1. Söyle ey nâzik beden kastın mı vardır cânıma Ahd ü peymânı unuttun gelmez oldun yanıma 2. Hüsnün senin ey dilber-i nâdîde kamer mi Hûri misin ey âfet-i can yoksa beşer mi 3. Nice bir narı askınla ciğer yansın kebaba olsun Bu ateşle nasıl cisme-i nizaımı zevk-yâb olsun 4. Güzeldir sevdiğim ağyâre akran eylesem azdır Hayâl ü fikrim hasr-ı cânân eylesem azdır 5. Nice bir mastaba-i dehrde nâşâd olalım Çıkalım çille-i gamdan yeter âzâd olalım 6. Zâhidâ sanma ki nev-güfte makâlât okuruz Mey-i aşkı içeriz hüsn-i makâmât okuruz Ahmed Paşa (?-1497) Bir dil mi kalmıştır bu tîr-i gamzeden kan olmamış Bir cân mı vardır ol kemân ebrûya kurban olmamış Fehîm (1837-1900) Yanıp bir lale ruhsâre çerâğ olduğun var mı Seni pervâne veş şem‘e şebistân olduğun var mı Furûğî (1877-?) Karadan ağa dönüp ders-i dilârâ okuruz Mekteb-i aşka varıp şimdi elifbâ okuruz Fuzulî (ö.1556) 1. Meni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı Felekler yandı âhımdan murâdım şem‘i yanmaz mı 2. Hâsılım yoh ser-i kûyunda belâdan gayrı Garazım yoh reh-i aşkında fenâdan gayrı �3. Kerem kıl kesme sâkî iltifâtın bî-nevâlardan Elinden geldiği hayrı dirîğ etme gedâlardan 4. Mende Mecnûndan füzûn âşıklık isti‘dâdı var Âşık-ı sâdık menem Mecnûnun ancak adı var 5. Cân verme gam-ı aşka ki aşk âfet-i cândır Aşk âfet-i cân olduğu meşhûr-ı cihândır 6. Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedür Men kimem sâkî olan kimdür mey-i sahbâ nedür Hatâyî (1823-1900?) Bugün gam tekye-gâhında fedâ bir cânımız vardır Gönül abdâl-ı aşk olmuş gelin kurbânımız vardır Kânî (1845-?) 1. Gam-ı askınla ahvâlım perîşân oldu gittikçe Cefâ vü cevr-i hicrinle ciğer kan oldu gittikçe 2. Nûş etmediğim dehrde peymâne mi kaldı Yaslanmadığım gûşe-i meyhâne mi kaldı Kuddusî (1769-1849) Aldanma gönül devlet-i ikbâle güvenme Vârislere âhir kalacak mâla güvenme Leylâ Hanım (1850-1936) Rahm eyle bu dil-haste-i nâ-çâra İlâhî Zahm-ı dilime senden olur çâre İlâhî Lûtfî (1888-1938) Nice bu hasret-i dildâr ile giryân olayım Yanayım âteş-i aşkın ile büryân olayım Nâbî (1642-1712) Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâdır bu Nazargâh-ı İlâhîdir makâm-ı Mustafâdır bu �Nezihe Hanım (1880-1971) 1. Aşkım ebedîdir erecek sanma zevâle Dönsem elem-i kahr-ı firâkınla hilâle 2. Gül-ruhlarını gonca-i zibâya değişmem Endâm-ı dil-ârânızı tûbâya değişmem 3. Bir perînin aşkına düştüm çok efgân eyledim Râz-ı aşkı çok zaman kalbimde pinhân eyledim 4. Dil-i nâ-şâdımın ne sabrı ne ârâmı kalmıştır Ne yârin lutfu ne bahtın bana in’âmı kalmıştır 5. Gönül bir bî-vefâ bir âfet-i bî-dâda düşmüştür Hülâsâ gayr-ı mümkün gamze-i cellâda düşmüştür 6. Sabret gönül eyyâm-ı safâ yâre de kalmaz Gam çekme ki vuslat demi ağyâre de kalmaz 7. Mecnûn isen ey dil sana Leylâ mı bulunmaz Bu goncaya bir bülbül-i şeydâ mı bulunmaz 8. Lâyık mı bu hicran ile ömrüm keder etsin Gelsin melekü’l-mevt beni mahv u heder etsin Râsih (?-1731) 1. Süzme çeşmin gelmesin müjgân müjgân üstüne Urma zahm-ı sineme peykân peykân üstüne 2. Tükendi nakd-i ömrüm dilde ser-mâyem bir âh kaldı Ne vasl-ı ârız-ı dilden ne yârândan nigâh kaldı Ruhî (?-1605) Terkib-bend Sûretde eger zerre isek ma‘nide yûhuz Rûhu’l-kudüsün Meryeme nefh etdiği rûhuz �Sabrî (1800-1871) Şerh ederken yine tahrîr-i derûn-ı sitemim Yakdı evrâk-ı dil-i sûzu zebân-ı kalemim Safvet (1866-1950) Erbâb-ı safâ taht-ı Cemi bâğda kursun Sultân-ı kadeh elden ele hükmünü sürsün Şem‘î Ben beni bilmem neyim dünyâ nedir ukbâ nedir Söyleyen kim söyleten kim aşk nedir sevdâ nedir Ziya Paşa (1829-1880) Terkîb-bend 1. III. Bend Bir katre içen çeşme-i pür-hûn-ı fenâdan Başın alamaz bir dahi bârân-ı belâdan 2. Âsâfın mikdârını bilmez Süleymân olmayan Bilmez insan kadrini âlemde insân olmayan Bir Gazel İcrası Örneği Tenekeci Mahmut tarafından bestelenen ve daha sonra Kazancı Bedih ile ünlenen aşağıdaki gazel Şair Fehîm’e aittir: (Nevrûz) Yanıp bir nar-ı ruhsâre çerâğân olduğun var mı Senin pervâne ve şem’a şebistân olduğun var mı (Hüseynî) Demişsin ey sabâ yok bağ-ı dilde sümbül-i efkâr Hevây-ı zülfü yâr ile perişân olduğun var mı (Kürdî) Gürûh-i zenperestânın demişsin pîriyim zahid Senin beyt-i senemde Şeyh-i Sen’an olduğun var mı (Tâhir) Visal-i iyd-i atâyı nice ümmid edersin sen O şuhun vaslına iydinde kurban olduğun var mı �(İbrahimî) Niceler tâlib-i feyzi muhabbet olmak isterler Senin o tekkey-i uşşâke mihmân olduğun var mı (Kürdî) Züleyhâ-yı murade nail olmak hayli müşküldür Azizim Yusuf-âsâ bend-i zindân olduğun var mı (Hüseynî) Per-i rü’yâyı teshir eylemekse maksadın ey dil Fehimâ mülk-ü Belkıs’e Süleymân olduğum var mı Yukarıdaki gazelin icrâ biçiminde de görüldüğü üzere Urfalı gazelhânların müzik eğitimi almış ve belli bir sanat disiplini ile sanatlarını icrâ eden İstanbul gazelhânlarından aşağı kalır bir yanı yoktur. Gazellerin musiki ile okunması her ne kadar Osmanlının payitahtı olan İstanbul’da Klasik Türk musikisi kalıpları içinde ve bu sanatın eğitimini ciddi olarak almış gazelhânlar tarafından yapılmışsa da asırlardan beri Türk müziğine en çok katkı yapan ve sanatçı kazandıran şehirlerden biri olan Urfa’da da devam etmektedir. Sonuç olarak Urfa kültürüne ve müziğine; halkın birlik ve beraberliğine katkılarıyla günümüzde hâlâ faal olarak devam eden sıra geceleri çok değerli bir kültür hazinesidir. Kaynaklar 1. AKBIYIK, Abuzer. Şanlıurfa Sıra Gecesi, Şanlıurfa: Elif Matbaası, 2006 2. ÖZDEM, Filiz - Güler, Ara - Güllüoğlu, Fahri. Uygarlıklar Kapısı Urfa, İstanbul: YKY, 2002 3. YILMAZ, Dr. Muge. Geleneksel Bir Sohbet Toplantısı & Urfa Sıra Geceleri, Grafiker Yayınları, 2012 4. MACİT, Prof. Dr. Muhsin. Urfa sıra Gecelerinde ve Musiki Meclislerinde Okunan Gazelleri İşlevi ,Millî Folklor, 87. Sayı, s. 86-73, 2010 5. AKBIYIK, Abuzer - KÜRKÇÜOĞLU, Sabri - GÜZELGÖZ, Osman. Şanlıurfa Halk Müziği, Ankara: Şanlıurfa Valiliği Kültür Yayınları, 1999 6. SÖYLEMEZ, Haşim. Urfa Şanını Sıra Gecelerine Borçlu, Aksiyon Dergisi, 620. Sayı, 2006 7. ÖZGÜ, M., S , Turhan, K. Dökmetaş “Notaları İle Uzun Havalarımız”, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1996 8. ÖZBEK, Mehmet, Türk Halk Müziği El Kitabı I Terimler Sözlüğü, Atatürk Kültür Merkezi Başknalığı Yayınları, Ankara, 1998 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3590 Title A name given to the resource Şanlıurfa Kültürünü Koruma ve Gelecek Nesillere Aktarma Bakımından Sıra Gecelerinin Yapı, İşleyiş ve İçerik Olarak İncelenmesi Author Author Gelez, Cavit ÖZUYGUN, Ali Rıza Abstract A summary of the resource. Abstract A study on the research for ‘Sıra Geceleri’ considering its structure, mechanism and contents in terms of maintaining the conservation of Sanliurfa Culture and its transfer to the next generation. This study presents the research that remarks the significance of the conservation of the unequalled city culture, which is called Urfa Sıra Geceleri, which is still current but began to disappear rapidly in today’s global world and its major role for the next generations. The study comprises the history of “Urfa Sıra Geceleri” and its attribute provided with conceptual words, the music and literature, especially ‘Divan Edebiyatı’ and ‘ghazel’ at those nights. When considered socially and culturally, the nights, which are dating back to very old ages, are understood to have a great role in the city culture although nowadays they are seen as a means of entertainment. Especially nowadays, whilst social media causes diversity and gaps between the generations, this cultural event, which is still active, has an important role in terms of minimizing the differences. Key Words: Sıra Gecesi, Culture, Ghazel-Ghazelhânlık, Urfa Özet Bu çalışmanın amacı, kültür miraslarımızdan olan ve hâlâ tertip edilen “Urfa Sıra Geceleri”nin günümüzde hızla yok olmaya başlayan veya küresel bir kimlik kazanan şehir kültürlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasındaki rolü; bu gecelerin tarihçesi, mahiyeti, bu gecelere ait kavramlar, bu gecelerde müzik ve edebiyatın -özellikle divan edebiyatı ve gazel- incelenmesidir. Sosyal ve kültürel açıdan ele alındığında çok eski bir gelenek olan bu geceler, her ne kadar günümüzde bir eğlence aracı olarak görülse de şehir kültüründe çok ciddi bir yer aldığı anlaşılacaktır. Özellikle sosyal medyanın kuşaklar arasında meydana getirdiği farklılık ve uçurumların çok belirgin olduğu günümüzde, hâlâ faal olan bu kültür kurumu kuşaklar arasındaki farklılıkları minimize etme açısından da ayrıca bir öneme sahiptir. Anahtar Sözcükler: Sıra Gecesi, Kültür, Gazel-Gazelhânlık, Urfa Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed L Education (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4c7097dddf1298dce56617a83d7bb6b9.docx 2eb6a8a5dc06d34a76e0104d6b1254fc https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/47ccaebb4348d4a44c9c07d2f668f620.pdf 13470a9ead47c9ffa6fb02c319faaa6f PDF Text Text SARAYBOSNA HALKININ BATIL İNANIŞLARI HAKKINDA BİR DERLEMEİNCELEME Gülay YURT Bedir Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Tiran / Arnavutluk Anahtar Kelimeler: Batıl, İnanç, Batıl İnanış. ÖZET Kültürel etkileşim, psikolojik ve çevresel faktörler sonucunda ortaya çıkan batıl inanışlar artık hayatın bir parçası olmuştur. Daha çok ileri yaştaki insanların bilip uyguladığı batıl inanışlar, çok hızlı yayılan ve gelişen küresel bilgi toplumunda kaybolmaya yüz tutmuştur. Bu çalışmada, Saraybosna’nın muhtelif yerlerinde yaşayan Müslüman Boşnak kadın ve erkeklerle görüşülüp, batıl inançları hakkında bilgi toplanılmıştır. Batıl inançları daha çok duyma ve yaşama ihtimali olan insanlar orta yaş ve üzeri kitle olduğu için, görüştüğümüz kişileri buna göre seçilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucu elde edilen bulgular; çocuk sahibi olamayan kadınlarla ilgili inanışlar, hamile, lohusa kadın ve çocukla ilgili inanışlar, hayvanlar, ölümler ve diğer batıl inanışlar olmak üzere konularına göre derlenmiştir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2c12967eb9b4d3f2294a4b24c77444b3.docx f596cf6e830b7767e6513fc73962bcfc https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0cd846db6c4ef44b9514101b03f198db.pdf 5f98012fb0db7ed28e214ee6df9a0e7a PDF Text Text SARAYBOSNA HALKININ BATIL İNANIŞLARI HAKKINDA BİR DERLEMEİNCELEME Gülay YURT1 Özet Kültürel etkileĢim, psikolojik ve çevresel faktörler sonucunda ortaya çıkan batıl inanıĢlar artık hayatın bir parçası olmuĢtur. Daha çok ileri yaĢtaki insanların bilip uyguladığı batıl inanıĢlar, çok hızlı yayılan ve geliĢen küresel bilgi toplumunda kaybolmaya yüz tutmuĢtur. Bu çalıĢma Saraybosna’nın muhtelif yerlerinde yaĢayan müslüman BoĢnak kadın ve erkeklerle görüĢülerek, batıl inançları hakkında yapılmıĢ bir derlemedir. Batıl inançları daha çok duyma ve yaĢama ihtimali olan insanlar orta yaĢ ve üzeri olduğu için, görüĢtüğümüz kiĢileri buna göre seçtik. Yapılan görüĢmeler sonucu elde edilen bulgular; çocuk sahibi olamayan kadınlarla ilgili inanıĢlar, hamile, lohusa kadın ve çocukla ilgili inanıĢlar, hayvanlar, ölümler ve diğer batıl inanıĢlar olmak üzere konularına göre derlenmiĢtir. Anahtar Kelimeler: Batıl, inanç, batıl inanış. STUDY ABOUT THE SUPERSTITIOUS BELIEFS OF THE PEOPLE OF SARAJEVOREVIEW Abstract Superstitious beliefs , that emerged as a result of cultural interaction, psychological, and environmental factors, has been a part of life now. Superstitious beliefs, practiced mostly by elder people ,has been slowly disappearing in today’s evolving global information society. In this study, we interviewed with Bosnian Muslim men and women living in various parts of Sarajevo and collected information about their superstitions. Middle-aged and older populance 1 Bedër University, Department of gyurt@beder.edu.al Turkish Language and Literature, Faculty of Educational & Philology, �are more likely to have or experience superstitions, so we chose the people interviewed accordingly. The findings of the interviews are complied as; beliefs about women who can not have children, beliefs about pregnant and postpartum women, child-related beliefs, animals, deaths and other superstitious beliefs. Key Words: Superstition, belief, superstition. Giriş Batıl Nedir? Bâtıl; boĢ, beyhûde, yalan, çürük manasındadır ( Devellioğlu, 1997 ). BoĢa gitmek, temelsiz ve devamsız olmak anlamındaki “butlân” kökünden türeyen batıl kelimesi, Ģeriatın yasakladığı, gerçekliği bulunmayan her Ģey, yalan ve yanlıĢ olmasa bile plânlanan hedefe ulaĢtırmayan her türlü faydasız iĢ, söz ve davranıĢ olarak tanımlanır. Ġnsanlık tarihi kadar eski olan bâtıl inançlar her devirde ve her toplumda görülür ( TDVĠA, c.5). Batıl İnanış (Hurafe) Nedir? Mantıkî temeli olmayan telakki ve uygulamaları, din adına ileri sürülüp benimsenen bâtıl inanç ve davranıĢları ifade eden bir terimdir. Sözlükte "bunamak" anlamına gelen haref kökünden türemiĢ bir isim olan hurafe kelimesi "akla ve gerçeğe aykırı düĢen aldatıcı söz" demektir. Masal, efsane ve genel olarak gerçek dıĢı olduğu kabul edildiği halde hoĢa giden nakil ve rivayetlere de hurafe denilmiĢtir ( TDVĠA, c.18). Hurafe mantıkî olmayan, gerçek hayatla iliĢkisi bulunmayan, iyilik veya kötülük getirebileceğine inanılan kuvvetler için kullanılır. Batıl inançların oluĢmasında psikolojik faktörlerin de etkisi vardır. Eğitimli insanlarca mantık dıĢı ve temelsiz sayılan batıl inançlar da bir takım insanlar üzerinde etkisi olan inanç türlerindendir. “BoĢ, asılsız, yanlıĢ inanç vb.” anlamlara gelen (Gündüz, 1998) batıl inanç kavramı, kurumsal dinlerin prensiplerine aykırı olmanın yanı sıra aynı zamanda akıl ve bilimle de açıklanamaz. Çevremizde yaĢayan, toplumdaki bireylerin bir çoğu arasında ortak biçimde inanılan, doğal olayları talih, kader ya da kötü varlıklar gibi doğa üstü sebeplerle açıklayan bir inanıĢ özelliği göstermektedirler (Sümbüllü, 2010). �Saraybosna halkının batıl inanışları Çocuk Sahibi Olamayan Kadınlar İçin İnanışlar Kadın sıcak bir banyo yaptıktan sonra, içinde lahana yaprakları bulunan bir kapta suyu kaynatıp, lahana yapraklarının bulunduğu kaynamıĢ suyun üzerine oturur. Sıcaklığı dayanılır olan kaynar suyla banyo yapmak da kısırlığı gidermek için yapılan bir baĢka uygulamadır. Ayrıca kadının ayağına kalın çorap, terlik giymesi, üzerine daha kalın elbiseler giymesi önerilir. Bu Ģekilde sıcaklık sağlandığında, hamile kalmanın kolay olacağı düĢünülmektedir.2 Çocuk sahibi olamayan kadınları, yaĢlı kadınlara götürüp, bitkiler veya baĢka Ģeyler kullanması tavsiye edilir (muska, otlar, vb…). Belde taĢımaları için pamuktan dokunmuĢ bir iplik verilir. Ayrıca bel veya karına ĢiĢe çekme ve tütsünün iyi geleceğine inanılmaktadır. 3 Hamile, Lohusa Kadın ve Çocukla İlgili İnanışlar Hamile kadın, kötü ve çirkin hiçbir canlı ve cansız varlığa baktırılmaz. 4 Hamile kadın, bebeğinin sağlıklı olması için canı ne çekerse yemelidir ve istemediği Ģeylerden de uzak durmalıdır. Canının istediği Ģeyi yemediği zaman, doğacak çocuğun vücudunun herhangi bir yerinde leke olur veya istediği bir Ģeyi gizlice veya çalarak yer ise, yediği eli ile vücudunun neresine dokunursa, yediğinin Ģeklinin doğacak çocuğun aynı yerinde leke olacağına inanılmaktadır. Hamile kadın, canı çektiği Ģeyi yiyemezse, çocuk düĢer ya da sakat olur.5 Hamilelik döneminde anne adayının kalçaları büyürse kızı, kalçalar fazla belirgin olmaz ise erkek doğuracak demektir. Yine karın kısmının aĢağı doğru uzaması, göğüslerin büyümesi, dudakların büyümesi ve geniĢlemesi, anne adayının yüzünde lekelerin veya çillerin olması, kaĢlarının veya kirpiklerinin dökülmesi, kız çocuk doğuracağına iĢaretmiĢ.6 2 Kaynak Kişi 2 3 Kaynak Kişi 5 4 Kaynak Kişi 3 5 Kaynak Kişi 11 6 Kaynak Kişi 14 �Doğacak çocuk sağlıklı ve güzel olsun diye anneye ayva yedirilir. Ayva yiyen hamile kadının hem çocuğunun güzel olacağına, hem de gamzeli olacağına inanılmaktadır. 7 Çocuğun üstünden atlanması iyi sayılmaz, atlandığında çocuğun büyümeyeceği, boyunun uzamayacağına inanılmaktadır. Çocuğun üzerinden atlayan kiĢiden tekrar ters yönde atlaması istenir. Yani bir daha çocuğun üstünden atlar ki hiç atlanmamıĢ gibi olsun diye. Bu uygulama çocuğun boyu kısa kalmasın diye yapılırmıĢ.8 Lohusanın mezarının kırk gün açık olduğuna inanılmaktadır. Onun için lohusa kadının kırk gün evden çıkmamasına dikkat edilir. Çıktığı takdirde çarpılacağı veya baĢına kötü Ģeylerin gelebileceği, hatta ölebileceğine inanılmaktadır. 9 Lohusa kadın ve bebek kesinlikle yalnız bırakılmaz. Bu çok eski bir gelenek olarak kabul ediliyor ve günümüzde de çok olmasa da halen uygulanıyor. Kötü ruhların uğramaması, baĢlarına kötü bir Ģeylerin gelmemesi için olduğu düĢünülmektedir. 10 Yürümesi geciken çocuklar için; Cuma günü caminin önüne götürülür, çocuğun parmaklarının araları kırmızı bir iple bağlanır, camiden ilk çıkan kiĢi makas ile bu ipleri keser. Böylece çocuğun korkuları gider ve kısa zamanda yürümeye baĢlar.11 Göbek bağı düĢünce bir beze sarılarak çocuğun sağ omuzuna asılır ya da evde saklanır. Bazen cami avlusuna, ıssız yerlere veya ev çevresine gömülür. 12 Bebeğin kırk gün boyunca yıkanması, lohusa kadın için de uygulanır. Bebeğin giysilerinin de kırk gün süreyle yıkanması gerekir. Kurutmak için elbiseler kesinlikle dıĢarıya asılmaz, bu iĢ için evin içerisi kullanılır. Çünkü bebeğe ve lohusa kadına Ģeytan, cin gibi varlıkların zarar vermesinden korkulduğu için elbiseler dıĢarıya asılmaz.13 7 Kaynak Kişi 15 8 Kaynak Kişi 15 9 Kaynak Kişi 7 10 Kaynak kişi 7 11 Kaynak Kişi 3 12 Kaynak Kişi 6 13 Kaynak Kişi 12 �Doğan kız çocuğunun iki gözü arasındaki burun kısmında, mor renkte bir damar görünürse, bir sonraki doğacak bebek erkek olur. 14 Yeni doğan bebeğin vücuduna tuz serpip, kısa bir zaman böylece bırakılır, daha sonra su ile yıkanır ya da çocuk önce tuzlu bir suda, daha sonra duru suda yıkanır. Tuzlama, çocuğun büyüyünce terinin ve nefesinin kokmaması için yapılırmıĢ. 15 Lohusanın mezarı kırk gün açık olur, bu yüzden bebek ve anne kırk gün evde kalır, kırk günün sonunda bebek ve anneye banyo yaptırılır, yeni elbiseler giydirilerek evden dıĢarı çıkartılır. Ayrıca kırk gün lohusaya iĢ yaptırılmaz, kırk gün kötü ruhların çarpmaması için anne aynaya baktırılmaz. Özellikle akĢam ezanından sonra dıĢarı çıkarılmaz, çıkarsa sütü kesilir.16 Hamile bir kadın, kimsenin fiziksel özellikleri ve kusurları ile ilgili konuĢmamalı yoksa doğacak çocuk o kiĢiye benzer. Hamile kadın, hamileliği süresince saç kestiremez, bebeğin ömrü kısalır.17 Yeni doğmuĢ iki bebek ve lohusa kötü bir Ģey olmaması için yan yana getirilmez. 18 Hamile kadının yanında bir Ģey yerken uzatmazsan gözünde arpacık çıkar. Bebeğin anne karnında ilk hareketinde anne aynaya bakarsa, bebek güzel olur.19 Anne ve bebeğin gittiği ilk evde anneye yumurta verilir. Ayrıca çocuğun yüzüne ev sahibi un sürer. Bebeğin kaĢlarına ve saçlarına sürülen un, bebek uzun ömürlü olsun saçları, kaĢları bembeyaz olana kadar yaĢasın diye kaĢlarına, saçlarına un sürülür, tatlı dilli olsun diye de ağzına tatlı bir Ģey konur. 20 Yeni evlenen çiftin doğacak ilk çocuğunun erkek olması için, geline kına yakıldıktan ve eğlenildikten sonra baba evinde geçireceği son gecede aileden en küçük erkek çocukla yan yana 14 Kaynak Kişi 7 15 Kaynak Kişi 8 16 Kaynak Kişi 15 17 Kaynak Kişi 8 18 Kaynak Kişi 11 19 Kaynak Kişi 11 20 Kaynak Kişi 11 �uyutulur. Kendi evine gelinliğiyle ilk kez giren gelinin kucağına bir erkek bebek verilir, bu gelinin ilk çocuğunun, erkek olması içindir. Daha sonra bal yedirilir, kocasına karĢı tatlı dilli olsun diye. Söylenen türküler eĢliğinde kalabalık bir grup çiftin yatak odasına girer. Genellikle bir erkek çocuğu, yeni evli çiftin yatağında yuvarlandırılır. Bu iĢlem bittikten sonra gelin bu çocuğun elini öper. Gelin, daha sonra bu çocuğa mendil yada çorap hediye eder. Yuvarlandırılan çocuk ailenin en küçük erkek çocuğudur. Doğacak ilk çocuk erkek olması için, erkek çocuk yuvarlandırılır.21 Hayvanlarla İlgili İnanışlar BaykuĢun ötmesi, evin çatısına veya bacasına tünemesi iyi sayılmaz, o evde yakınlarda bir ölüm olacağına dair bir inançdır.22 TavĢan, yolda insanın önüne çıkarsa, uğursuzluk getirir, hatta yakınlarından biri ölür. 23 Horozların akĢama doğru ötmesi kötüdür, yakın bir zamanda ölüm olacağına inanılmaktadır.24 Örümcek öldürmek uğursuzluk getirir. Cuma günleri örümcek ağlarına dokunulmaz, evde bir örümcek görüldüğünde, bir kağıtla ya da bir peçeteyle alınıp öldürülmeden dıĢarı atmalı. Örümcek öldüren kiĢinin baĢına bir uğursuzluk geleceğine inanılıyor. KuĢ yuvaları bozulmamalı, kuĢ yuvasını bozan kiĢinin kendi yuvası da dağılır. Evdeki karıncalar da bereket iĢaretiymiĢ, bunların yuvalarının dağıtılmaması gerektiğine inanılmaktadır.25 Ölümle İlgili İnanışlar Ölmek üzere olan hastanın ölüm anında yüksek yerde durmasından dolayı, ruhu zor çıkar. Yüksek yerde, yatan hastanın yatağının yere serilmesi gereklidir.26 21 Kaynak Kişi 14 22 Kaynak Kişi 12 23 Kaynak Kişi 12 24 Kaynak Kişi 10 25 Kaynak Kişi 14 26 Kaynak Kişi 13 �Ölen kiĢinin ĢiĢmemesi için karın kısmına bir taĢ veya tuğla konulur. Bazen de bir metal parçası, kaĢık veya bıçak gibi aletler konulur. Cenazenin bekletilme durumunda ise hem tuğla hem de bıçak konulmalı. 27 Diğer Batıl İnanışlar Salı: BoĢnaklar arasında, Salı günü çamaĢır yıkamanın, aileye bir kötülük veya ölüm getireceği inanıĢı çok yaygın. Salı günü veya gecesinde tırnakların kesilmesi ile el ve ayak tırnaklarının aynı gün de kesilmesinin kötülüğe, ölüme sebep olacağına inanılmakta. Salının uğursuz bir gün olduğu için daha önce planlanmıĢ iĢler ertelenmektedir. Yolculukta kaza olmaması ve sıkıntılı durumlarla karĢılaĢmamak için yolculukların dahi ertelendiği daha önce olmuĢ kazalar Salı gününe denk gelmiĢse var olan bu uğursuzluk inancı daha da kuvvetlendirmektedir. 28 Ayna: Gelin sandığına, çeyiz bohçasına mutlaka bir ayna konmaktadır. Aydınlık ve iyi bir geleceğin olması için. Ayrıca kına yakılırken Ģami (gelinin baĢına örtülen örtü) altından ayna tutulur, yüzü aydınlık, ak, pak olsun diye. Ayna kırılması ise uğursuzluk getirirr. Ayna kırıldığında 7 yıl uğursuzluk olur, bekâr bir kız 7 yıl evlenemez. 29 Tırnak: Tırnakların hiçbir Ģekilde gece kesilmemesi gerektiği inancı oldukça yaygın bir inanıĢ. Özellikle perĢembe ve pazar geceleri tırnak kesmenin uğursuzluk getireceğine inanılır. Tırnak kestikten sonra eller yıkanmaz ise tutulan yiyecek ve içecek kötüdür. El ve ayak tırnakları bir günde kesilirse aynı günde hem ölüm hem de düğünün olacağına inanılmaktadır. 30 Ateş: AteĢte ısınmıĢ bir Ģeyi (örneğin tencere, çaydanlık, cezve) almak için çekinen, tutmak için bez kullanan kiĢi ileride kaynanasından çok korkacak demekmiĢ.31 27 Kaynak Kişi 12 28 Kaynak Kişi 12 29 Kaynak Kişi 1 30 Kaynak Kişi 3 31 Kaynak Kişi 4 �Düğme: Üzerindeki giysinin düğmelerini karĢıdakine bakarak iliklemek uğursuzluk getirir. Bu durumun karĢıdaki kiĢinin kısmetlerini kapatacağına inanılmakta. Ayrıca kıyafetin kopmuĢ bir düğmesi üzerindeyken dikmek iyi değildir. Kıyafet çıkarıldıktan sonra dikilmelidir. Çünkü üzerindeyken sökük dikersen dilin bağlanır. Üzerinde giysisi dikilen kiĢinin konuĢmaması gerektiği ve ağzında bir parça iplik tutması, ya da sert bir nesneyi ısırmalıdır, dikiĢ bitene kadar ağzında tutmalıdır. Aklının dikilmemesi için.32 Makas: Makası boĢ yere açıp kapamak iyi değildir. Uğursuzluk getireceğine inanılır. Bir Ģey kesmek için değil de öylesine açılıp kapatılıyorsa makas, o ortamdaki kiĢilerin kavga edeceğine inanılmakta. Ayrıca bıçak, makas gibi kesici ve demirden yapılmıĢ aletler elden ele verilmez, masaya bırakılır. Elden verilmesi uğursuzluktur. ġayet öyle yapılırsa o iki kiĢinin arasında huzursuzluk, anlaĢmazlık çıkacağına inanılmakta.33 Temizlik: Cumartesi ve Salı günleri çamaĢır yıkanmaz. Bugünlerde çamaĢır yıkamanın uğursuzluk getireceğine inanılmaktadır. Ayrıca akĢam ezanı vakti tüm temizlik, ev ve el iĢleri bir kenara bırakılır. Ev içinden biri uzun yolculuğa çıktı ise o kiĢinin gideceği yere vardığı haberi alınmadan ev süpürülmesinin de uğursuzluk getireceğine inanılmakta. ġayet temizlik yapılırsa yolculukta olan kiĢinin baĢına bir musibet geleceği düĢünülmektedir.34 Muhtelif Konular Uykudayken ellerinizi bacak arasında sıkıĢtırırsanız baĢınıza kötü bir Ģeyler gelir. Hava karardıktan sonra ıslık çalmanın Ģeytanları toplayacağına inanılır. Geceleri Ģakız çiğnenmez, sakız çiğnersen ölü eti çiğnemiĢ olursun.35 32 Kaynak Kişi 10 33 Kaynak Kişi 9 34 Kaynak Kişi 9 35 Kaynak Kişi 1 �EĢikte durulmaz, oturulmaz. EĢikte oturan kiĢi iftiraya uğrar. Üzerinizden bir örümcek geçerse, o sene içinde uzun bir yolculuğa çıkılacağına inanılır.36 Eğer evden dıĢarı çıkıp çıkma sebebinizi yerine getirmeden herhangi bir nedenle eve dönerseniz bu çok büyük bir uğursuzluk getirecektir. Bir zorunluluk olursa önce bakkala yahut baĢka bir eve girilmeli, uğursuzluk oraya bırakılmalı, sonra eve dönülmeliymiĢ. Eve gelen misafirin, misafirliğinin kısa sürmesi için ayakkabılarının üzerine tuz serpilir çabuk gitsin diye. 37 DikiĢ dikerken iğnesini kaybeden kadınlar Ģunu söylermiĢ;"Ġğneci Hasan, iğne mi bulan; okuyum sana üç Kulhü bir Elham..." Bu tekerleme ile aranan iğnelerin, hatta aranan tüm kayıp eĢyaların bulunacağına inanılır. Yalnız eĢyayı bulduktan sonra ne adadıysan, adağı yerine getirmek Ģart.38 Kavak ağacından bir dal kırıp, bu dal parçası ile sabah çocuğun üzerine sürterek çocuğu uzun boylu olacağına inanılmakta.39 Çok ağlayan çocuğun nazar aldığına inanılmaktadır. Bunun için sobada yanan bir kömür parçasını alıp suya atılır. Bu suyla da çocuğun yüzün yıkanır. Bu sayede nazar, çocuğun üzerinden giderilir.40 Kurbanda kesilen hayvanların kafatasları boynuzları ile birlikte eve ya da bahçedeki ağaçlara asılır böylece nazardan koruyacağına inanılmaktadır.41 Pantolon ve çoraplar yatağın baĢına konulmaz, iyi olmaz. Anneler kızlarına çeyiz için dantel örmeye baĢlayacaksa buna sabah erken saatte baĢlarlar ve ellerinin temiz olmasına dikkat ederler, yoksa kızın kısmeti kapanırmıĢ.42 Misafirlikte iken oturduğun yerden baĢka bir yere geçip oturursan ve bunu bir kaç defa yaparsan ev sahibi zengin olurmuĢ.43 36 Kaynak Kişi 5 37 Kaynak Kişi 9 38 Kaynak Kişi 9 39 Kaynak Kişi 14 40 Kaynak Kişi 2 41 Kaynak Kişi 8 42 Kaynak Kişi 5 43 Kaynak Kişi 5 �Yumurtanın kabuklarını ezmeden çöpe atmak iyi değildir. O eve kötülükler yerleĢecek demekmiĢ.44 Kız istemeye gidildiğinde soğuk su içmek uygun olmaz, yoksa eĢlerin araları daima soğuk olur. BaĢsağlığı ziyaretinden sonra aynı gün baĢka bir ziyaret yapılmaz, doğruca eve dönülür, aksi takdirde, ziyaret yapılan evden de cenaze çıkacağına inanılır.45 Çocukların bir iple ya da bir parça bezle elini ayağını bağlaması (oyun için olsa bile) kesinlikle iyi değildir. Bunu yapan çocuk Ģiddetle azarlanır. 46 Nazar değmiĢ çocuğun bir eĢyası; çorabı, önlüğü vs. evin tuvaletine asılır; nazarın bu Ģekilde geri düĢeceğine ve çocuğun rahatlayacağına inanılır. Nazarın sebebi eve gelen misafirden dolayı ise kıyafetinden, çantasından küçük bir ip alınır, yakılır ve çocuğun etrafında 9 defa gezdirilerek 9 kez bir dua okunur; bu da çocuğu rahatlatır ve nazarı önler.47 Yatağın sağ tarafında yatmanın veya sabah sağ taraftan kalkmanın hayırlı olacağına ve o günün Ģanslı, güzel bir gün olacağına inanılır. Sağdan kalkılmalı ve sağ ayakla yere basılmalıdır yani ilk adım sağ ayakla atılmalıdır. Bir yere girerken de sağ ayakla girilmeli, yanlıĢlıkla sol ayakla girilmiĢse geri dönerek, sağ ayakla girilmesi gerekir, iĢlerin rast gitmesi için.48 Saraybosna’da evlenme çağına gelmiĢ kızı isteyen damat adayı, kız evine yemeye davet edilir ve aile büyükleri ile evlilik hakkında konuĢulur. Getirilen Ģekerli kahve damat adayının evlilik için uygun olduğunu, sade kahve ise damat adayının reddedildiğini gösterir.49 Evin bereketinin artması için masanın üzerinde yemekten sonra ekmek bırakılmaz. Kız bakmak için gelenler, önce masada ekmek kırıntısı var mı diye bakarlar. Hamur yoğururken, plastikten sıçrayan hamur misafire iĢarettir.50 44 Kaynak Kişi 8 45 Kaynak Kişi 10 46 Kaynak Kişi 6 47 Kaynak Kişi 4 48 Kaynak Kişi 2 49 Kaynak Kişi 2 50 Kaynak Kişi 1 �Saraybosna’da Ģehit Türk askerlerine ait olan “7 KardeĢler ” ve “Barak Baba” türbesine evlilik, kısmet açma, çocuk sahibi gibi çeĢitli ihtiyaçlar için halkın ziyaret ettiği yerlerdir.51 Yatakta uyurken hiçbir uzvunuzu oynatamayıp, kilitlenip kalmanız, kötü ruh veya cinlerin uğraması demekmiĢ. BoĢnakça’da buna “muruna” diyorlar. 52 Gelin eve girerken sağ koltuğunun altına Kur’an, sol koltuğunun altına da ekmek konmaktadır. Bereket olsun diye. Gelin arabaya bindikten sonra arkasına bakamaz. Geri gelmesin diye. Kırmızı ip bağlanır, nazardan korunmak için. 40 günlük bebek yukarı doğru, havaya doğru tutulmakta. Hayatında yükselsin diye. Çanta yere bırakılmaz, bereketi kaçmasın diye. At nalı yukarı doğru olmalı, aĢağı doğru olursa Ģans kaçar. Evde Ģemsiye açılmaz. Evde Ģemsiye açmak kötü bir Ģeyin olacağına, uğursuzluk getireceğine inanılır.53 Değerlendirme Bosna Hersek bilindiği üzere çok renkli bir kültüre sahiptir. Bosna Hersek’ in çok renkli bu kültürünün elbette bu inanıĢlar ve uygulamalar üzerinde etkisi vardır. Burada beraber yaĢayan 3 etnik milletin birbirinden öğrendikleri ve elbette birbirlerini etkilemiĢlerdir. Batıl inançlar genelde hayal gücümüz, korku ve özlemler, beklentiler eĢliğinde üretilen kabul görmüĢ ve toplum tarafından benimsenip, uygulanan Ģeylerdir. Bu tür inançlar, farklı yoğunlukta da olsa, tüm sosyo-kültürel kesimlerde görülebilmektedir. Batıl inançların evrensel bir yönü de vardır. Batıl inanç ve davranıĢlar, cinsiyet, eğitim, yaĢ vb. değiĢkenlere göre farklılık arz etmektedir. Kadınların erkeklere, yaĢlıların gençlere göre batıl inançlara daha eğilimli olduklarını göstermiĢtir. Eğitim seviyesi arttıkça batıl inançlara inanıĢ daha da azalmaktadır. Yalnız bu eğitimli insanlar hiçbir Ģekilde batıl inançlara yönelmezler, sonucunu göstermez. Her ne kadar safsata, boĢ inanç, dense de asırlardır devam eden ve hâlâ günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Zannediyorum yıllar geçse de yine batıl inançlar devam edecektir. 51 Kaynak Kişi 4 52 Kaynak Kişi 13 53 Kaynak Kişi 15 �Kaynakça Kaynak kişiler ve künyeleri: 1. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Sevim Mujeviç YaĢı – Mesleği : 1961 doğumlu. Türk kolejinde çalıĢıyor. Eğitim durumu : Ortaokul mezunu Kimden öğrendiği : EĢinin akrabalarından ve kayınvalidesinden duymuĢ. Anlattıkları : 28, 34, 49 2. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Alija Sarajliç YaĢı – Mesleği : 85 yaĢında. Ev Hanımı Eğitim durumu : Okuma-yazma biliyor. Kimden öğrendiği : Büyüklerinden, annesinden duymuĢ. Anlattıkları : 1, 39, 47, 48 3. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Ġsmeta Hadziç YaĢı- Mesleği : 51 yaĢında Sigortacı Eğitim Durumu : Lise mezunu Kimden öğrendiği : Büyüklerinden duymuĢ Anlattıkları : 29, 3, 10 4. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Merima Mujanoviç. YaĢı- Mesleği : 47 yaĢında Ev Hanımı. Eğitim Durumu : Ortaokul mezunu Kimden öğrendiği : KomĢularından, büyüklerinden duymuĢ. Anlattıkları : 30, 46,50 5. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Zeyna Bajriç YaĢı- Mesleği : 80 yaĢında Ev Hanımı Eğitim Durumu : Okuma- yazma biliyor. �Kimden öğrendiği : Annesinden duymuĢ. Anlattıkları : 2, 41, 35, 42 6. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Azra Topaloviç YaĢı- Mesleği : 47 Öğretmen. Eğitim Durumu : Üniversite mezunu. Kimden öğrendiği : Annesinden duymuĢ. Anlattıkları : 3,11, 45 7. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Hanumica Sarajliç YaĢı- Mesleği : 55 yaĢında Emekli. Eğitim Durumu : Ortaokul mezunu Kimden öğrendiği : Annesinden duymuĢ. Anlattıkları : 9,13,8 8. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Hajriya YaĢı- Mesleği : 70 yaĢında Ev Hanımı. Eğitim Durumu : Ġlkokul mezunu. Kimden öğrendiği : Babaannesinden duymuĢ. Anlattıkları : 16, 40, 14, 43 9. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Suvada Softiç YaĢı- Mesleği : 1962 doğumlu. Evlerde çalıĢıyor. Eğitim Durumu : Ġlkokul mezunu. Kimden öğrendiği : Mahallesindeki yaĢlı bir hanımdan ve annesinden duymuĢ Anlattıkları : 32, 33,36,37 10. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Ġzet Buço YaĢı- Mesleği : 1930 doğumlu Emekli Eğitim Durumu : Ġlkokul mezunu Kimden öğrendiği : ArkadaĢından duymuĢ �Anlattıkları : 23, 44, 31 11. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Adila Bučo YaĢı- Mesleği : 16.11.1932. Ev Hanımı Eğitim Durumu : Ġlkokul mezunu Kimden öğrendiği : EĢi Ġzet Bučo’nun akrabalarından ve köydeki hanımlardan duymuĢ. Anlattıkları : 4,17,18, 19 12. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Zija Osmanagić YaĢı- Mesleği : 23.05.1940- Emekli Eğitim Durumu : Lise mezunu Kimden öğrendiği : Anne ve babasından duymuĢ. Anlattıkları : 12,21,22, 26,27 13. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Hajra Huskić YaĢı- Mesleği : 19.08.1934 – Emekli Eğitim Durumu : Ortaokul mezunu. Kimden öğrendiği : Annesinden duymuĢ Anlattıkları : 25, 51 14. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Neyra Šegalo YaĢı- Mesleği : 23.10.1968 - Kuaför Eğitim Durumu : Üniversite mezunu Kimden öğrendiği : MüĢterilerden, anneannesinden Anlattıkları : 20, 5,24,38 15. Kaynak Kişi: Adı Soyadı : Azra Hadziç YaĢı- Mesleği : 12.06.1955 – Çocuk bakıcısı Eğitim Durumu : Ġlkokul mezunu Kimden öğrendiği : Büyüklerinden duymuĢ. �Anlattıkları : 7, 52,6,15 YAZILI KAYNAKLAR: DEVELLĠOĞLU F. (1997) “Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat” Ankara, Aydın Kitabevi, GÜNDÜZ ġ. (1998)” Din ve Ġnanç Sözlüğü” Konya, Vadi Yayınları. OLGUNER F. (1992) TDVĠA, ”Bâtıl” maddesi, Ġstanbul c.5. s.148. SÜMBÜLLÜ Y. Z. (2010) “BoĢnak Efsaneleri” Erzurum, Fenomen Yayıncılık. TDVĠA (1992) “Hurafe” maddesi Ġstanbul, 18.cilt � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2170 Title A name given to the resource SARAYBOSNA HALKININ BATIL İNANIŞLARI HAKKINDA BİR DERLEME-İNCELEME Author Author YURT, Gülay Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Batıl, İnanç, Batıl İnanış. ÖZET Kültürel etkileşim, psikolojik ve çevresel faktörler sonucunda ortaya çıkan batıl inanışlar artık hayatın bir parçası olmuştur. Daha çok ileri yaştaki insanların bilip uyguladığı batıl inanışlar, çok hızlı yayılan ve gelişen küresel bilgi toplumunda kaybolmaya yüz tutmuştur. Bu çalışmada, Saraybosna’nın muhtelif yerlerinde yaşayan Müslüman Boşnak kadın ve erkeklerle görüşülüp, batıl inançları hakkında bilgi toplanılmıştır. Batıl inançları daha çok duyma ve yaşama ihtimali olan insanlar orta yaş ve üzeri kitle olduğu için, görüştüğümüz kişileri buna göre seçilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucu elde edilen bulgular; çocuk sahibi olamayan kadınlarla ilgili inanışlar, hamile, lohusa kadın ve çocukla ilgili inanışlar, hayvanlar, ölümler ve diğer batıl inanışlar olmak üzere konularına göre derlenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548