225 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dd79657305c929f424b53f575b620a1c.docx 5de881c4a92bf3160840ba34363259c6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c607c32c16990ab1b957524990364fc5.pdf 6d17ddaa94822f1e4b993268fe967122 PDF Text Text 2006-2012 YILLARINDA BOSNA’DA YAPILAN EDEBİ ÇEVİRİLER Sezai COŞKUN - Ayşe DİNÇ - Merve KANDEMİR International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Böülümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: : Çeviri, Edebi eser, Çevirmen, Bosna, Yayınevi. ÖZET Bosna- Hersek'in Fatih Sultan Mehmet tarafından 1463 tarihinden fethedilmesinden itibaren 500 yıl boyunca Müslüman Türkler ve Boşnaklar arasında çok sıkı bir dil ve kültür etkileşimi olmuştur. İstanbul'a giderek Arapça, Farsça ve Türkçe öğrenen aydınlar arasından Osmanlı Türkçesi'yle yazan şairler çıkmış ve bu şairler divan meydana getirmişlerdir. Bu dönemde metinler Türkçe aslından okunup anlaşıldığı için çeviri çalışmalarına pek fazla rastlanamaz. Ancak Osmanlı Devleti'nin bölgeden çekilmeye başladığı 19.yüzyıldan itibaren çeviri çalışmaları yapılmaya başlanmış ve bu çeviriler günümüzde de devam etmektedir. Tanzimat'tan itibaren başlayan bu çeviri çalışmalarını ilk olarak Çatica, Başagiça, gibi isimler Namık Kemal, Ziya Paşa, Tevfik Fikret, Muallim Naci gibi isimlerden çeviri yaparak başlatmışlardır. Daha sonraki yıllarda bu konu üzerine Amina Şiljak, Kerima Filan, Sabina Baksic gibi isimler çalışma yapmışlardır. Bu tercüme çalışmalarının edebiyat- edebiyat teorisi, edebi tenkit gibi açılardan Bosna edebiyatına katkıları olmuştur. Son zamanlarda özellikle 2006’dan itibaren Bosna’da çeviri çalışmaları üzerine bir artış gözlenmiştir. Bu çalışmada 2006’dan sonra Bosna'da yapılan edebi çeviriler tespit edilmiş ve ülkede daha fazla edebi çeviri yapılmasını engelleyen çevirmen ve yayınevi ile ilgili sorunlar irdelenmiştir. Yaşanılan sıkıntıların sebepleri gösterilip ve bu konuda çözümler sunulmuştur. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4faeaa3a3b35ce7b2ef36b37692db201.docx e3adf85453529869ce98a1f0c64a247d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4b8dbc9709e17a0f954a49c446c1a497.pdf 5dafcd555f83e708fa186daf13406a97 PDF Text Text 2006-2012 YILLARINDA BOSNA’DA YAPILAN EDEBİ ÇEVİRİLER Ayşe DİNÇ1 MERVE KANDEMİR2 Özet Bosna- Hersek'in Fatih Sultan Mehmet tarafından 1463 tarihinden fethedilmesinden itibaren 500 yıl boyunca Müslüman Türkler ve Boşnaklar arasında çok sıkı bir dil ve kültür etkileşimi olmuştur. İstanbul'a giderek Arapça, Farsça ve Türkçe öğrenen aydınlar arasından Osmanlı Türkçesi'yle yazan şairler çıkmış ve bu şairler divan meydana getirmişlerdir. Bu dönemde metinler Türkçe aslından okunup anlaşıldığı için çeviri çalışmalarına pek fazla rastlanamaz. Ancak Osmanlı Devleti'nin bölgeden çekilmeye başladığı 19.yüzyıldan itibaren çeviri çalışmaları yapılmaya başlanmış ve bu çeviriler günümüzde de devam etmektedir. Tanzimat'tan itibaren başlayan bu çeviri çalışmalarını ilk olarak Çatica, Başagiça, gibi isimler Namık Kemal, Ziya Paşa, Tevfik Fikret, Muallim Naci gibi isimlerden çeviri yaparak başlatmışlardır. Daha sonraları bu konu üzerine Amina Şiljak, Kerima Filan, Sabina Baksic gibi isimler çalışma yapmışlardır. Bu tercüme çalışmalarının edebiyat- edebiyat teorisi, edebî tenkit gibi açılardan Bosna Edebiyatına katkıları olmuştur. Son zamanlarda Bosna‟da çeviri çalışmaları üzerine bir artış gözlenmiştir. Bu çalışmada 2006‟dan sonra Bosna'da yapılan edebî çeviriler tespit edilecek ve ülkede daha fazla edebî çeviri yapılmasını engelleyen çevirmen ve yayınevi ile ilgili sorunlar irdelenecektir. Yaşanılan sıkıntıların sebepleri ve bu konuda çözümler sunulacaktır. Anahtar Kelimeler: Çeviri, Edebî eser, Çevirmen, Bosna, Yayınevi LITRARY TRANSLATIONS IN BOSNIA AFTER AT 2006-2012 Abstract Since the Bosnia and Herzegovina was conquered by the Sultan Fatih Mehmed, there has been a very strong interaction in language and culture between Bosnians and Muslim 1 Arş.Gör., International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğr.Böl., adinc@ibu.edu.ba Lisans Öğrencisi, International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğr.Böl.,m.kandemir@windowslive.com 2 �Turks (among 500 years). After Bosnian writers went to Istanbul to learn Arabic, Turkish and Persian, some of them began to write their writings by Ottoman Turkish. Therefore those poets composed their Divan. In that term, there was not translation because poets tried to understand tasks in their original language. From the 19 century, when the Ottoman Empire began to lose ground from Balkans, translations of literary works became common, and it continues nowadays. First translators were Çatica, Başagiça, Avde Karabegoviça and these translators did their work from famous Turkish writers like Namık Kemal, Ziya Paşa, Tevfik Fikret, Muallim Naci. Literature theory of these translations has contributions on Bosnian literature to criticize literally. In this work, literary translations which are composed after Tanzimat term will be scanned and the contributions of these works on Bosnian Literature will be analyzed. Key words: translations, literary works, writer, Bosnia, publishing house. Giriş Çeviri kelime anlamı olarak; bir dilden başka bir dile aktarmak olarak açıklanabilir ancak çevirinin en önemli işlevi diller arası ve kültür alışverişini sağlayan bir iletişim alanı olmasıdır. Çevirmen yaptığı çevirinin dilini ve çevirinin konusunu bilerek ya da bu konuda araştırma yaparak kaynak metne anlamca uygun işlevsel bir çeviri metni oluşturmakla yükümlüdür. Bir ülkenin kültürü hakkında bilgi edinmek için o ülkenin diline hâkim olmak gerekmektedir. Bir ülkenin yapısı, onun milli unsurları, diline ve yazılmış olan eserlere yansımaktadır. Bu açıdan çevirinin kültür aktarımı işlevini gerçekleştirebilmesi için kaliteli olması önem arz etmektedir. Bu bağlamda Bosna‟da Türkçenin gelişimi ve çevirilerin başlangıcı açısından Osmanlı Devleti‟nin Balkanlarda bulunuşunu kısaca gözden geçirmek gerekmektedir. Osmanlı Devleti tarih boyunca birçok milletle birlikte yaşamış, kendi varlığını sürdürürken, birlikte yaşadığı milletleri kültürü ve diliyle etkilemiş ve bu milletlerden de etkilenmiştir. �Etkileşime girdiği milletlerin en önemlilerinden birisi de Boşnaklardır. Resmi olarak (1428-1429) yılları içerisinde Bosna Kralı ll. Tvrtko, Osmanlı devletini kabul etmiş ve 1463 yılında Fatih Sultan Mehmet döneminde fethedilmiştir. Bu dönemden itibaren Türkler ve Boşnaklar arasında ciddi bir kültürel iletişim başlamış ve zamanla Türkçe kelimeler Bosna‟da günlük hayatın bir parçası olmuştur. (Yorulmaz, 2008: 73) Bosna‟da Türkçe kelimelerin bu kadar yayılmasında; Bosna‟dan İstanbul'a giderek Osmanlıca Farsça ve Türkçe öğrenen Müslümanların payı büyüktür. Hatta bu kişiler arasından Osmanlıca yazan şairler de çıkmış ve Divan Edebiyatı şairleri arasında sayılmışlardır. İstanbul‟da bulundukları süre içinde bazı kelimeleri Boşnakçada tam olarak çeviremedikleri için, aynı şekilde alıp kullanmak zorunda kalmışlardır. Dolayısıyla 19. Yüzyıla kadar Bosna‟da Türkçeden Boşnakçaya çevrilmiş eser hemen hiç yoktur. (Filan, 2005:192) Ancak 19. Yüzyılda Panslavizm politikası sebebiyle Bosna‟da çıkan isyanlar ve ayaklanmalar sonucunda karışıklıklar çıkmıştır. Bu ayaklanmalar Ayastefanos Antlaşması‟nın 3 Mart 1878‟de imzalanmasıyla sonuçlanmıştır. Ayastefanos Antlaşmasının şartları İngiltere gibi diğer Avrupalı devletlerin kabul etmemesinden dolayı reddedilmiş ve Rusya ve İngiltere de bir Avrupa kongresinin toplanması konusunda anlaştıklarından, Osmanlı İmparatorluğu 13 Haziran 1878‟de, Berlin‟de toplanacak olan kongreye çağrılmıştır. (Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 2003: 17) Böylece 13 Haziran 1878‟de toplanılan Berlin kongresinde Osmanlı devleti Bosna‟daki topraklarını Avusturya‟ya bırakmak zorunda kalmıştır. Avusturya‟nın bölgeyi işgalinden sonra Bosna‟da bir dönem boyunca kültürel açıdan ciddi sorunlar yaşanmış ve bir süre burada eğitim alanında çalışma yapılamamıştır. Bu dönemde yayın yapan gazeteleri kapatırlar ve bazı seçkin insanlar bu dönemde ülkeden ayrılmak zorunda kalmışlardır. Avusturya‟nın hâkimiyeti içerisinde bulunan Bosna‟da yedi yıl boyunca Türkçe eser yayınlanmamıştır. Bu yedi yıllık dönem hem Bosna-Hersek, hem Boşnaklar için ciddi kayıptır. Yedi yıllık bir aradan sonra Mehmet Hulusi, Neretva gazetesinden edindiği birikimlerle Vatan adında haftalık bir gazete ile Bosna-Hersek semalarında Türkçenin ses bayrağını yeniden dalgalandırmaya başlar.(Birinci, 2000: 407). 19. yüzyılda Divan edebiyatından sonra Tanzimat edebiyatına benzer bir geçiş Bosna‟da yaşanmıştır. Batı‟da gelişen şiir, hikâye, roman, tiyatro türleri bizdeki yazarlar gibi denemeye �çalışmışlardır. Avusturya‟nın siyasi baskısına paralel olarak edebiyattaki Batı etkisi 19. Yüzyılın sonlarında hızlanmış ve 20. Yüzyılın başlarında da devam etmiştir. (Yorulmaz, 2007:275) Bosna‟da çeviri çalışmalarına Türkçenin yeni öğrenilmesi ve yeni yeni eserler çıkması dolayısıyla ilk dönemler pek rastlamak mümkün değildir. Kerima Filan, Türkçeden Boşnakçaya yapılan çeviri çalışmalarını şu dört bölümde incelemektedir: -19.yüzyıldan 1918'e kadar olan çalışmalar -Savaş dönemi çalışmaları (1918'den 1941'e kadar) -Yugoslavya Dönemi (1945-1992) -Yugoslavya'nın yıkılışından günümüze kadar olan dönem Yapılan çalışmalarda tercüme çalışmaları; edebiyat teorisi ve tarih, edebî tenkit ve çeviriler açısından önemlidir. 1. Başlangıçtan Günümüze Bosna’da Yapılan Çeviriler 1990‟lı yıllardan itibaren Saraybosna‟da Zagreb ve Üsküp‟te Türk kültür ve edebiyatına ait bir takım eserlerin tercüme edildiğini ve tanıtıldığını görüyoruz. Bu dönemde Bajram Esad, Emin İljami, Fahri Mermer, Kerima Filan, Amina Şiljak Jesenkoviç gibi isimler önde gelen Türkologlardır. (Filan, 2005:192) Nedim Filipoviç, Fehim Nametak gibi Şarkiyat'ta hocalık yapan Türkologlar'ın yaptığı çeviriler tamamıyla profesyonel değildi, hem anlam hem de bilgi yanlışları bulmak mümkündü. Ancak bu çalışmaların önsözlerinde yazar, eserin yazıldığı dönem hakkında verilen bilgiler oldukça eğiticiydi ve Türk Edebiyatı'nın Bosna'da anlaşılması ve sevilmesinde etkili oluyordu. Ljubinka Rajkoviç'in (Sırp ve Hırvatlar'da Türk Şair ve Yazarlar) isimli çalışması, o zamanda çıkan Novi Behar, Biser, Gajret gibi dergilere kadar hep ikinci elden çeviriler yapılıyordu. Avrupa dillerinden yapılan bu çeviriler genellikle hem yanlış bilgilerle dolu hem de çok yorumlu oluyordu. Bir nevi çevirinin çevirisi durumunda idiler. Ancak yapılan bu �çeviriler her ne kadar çok iyi olmasalar da Bosna'da ilk dönem adına çok önemli bir görevi yerine getirmişlerdir. (Filan, 2005:192) Çevirilerin dönemlere göre ve o zaman ki yaşanılan siyasi olaylara göre şekil aldığını görüyoruz. Komünizm zamanında Yaşar Kemal, Nazım Hikmet gibi sanatçıların eserleri çevrilmiştir. Yaşar Kemal‟in düşünce yapısı eserlerine işleyişi o zamanki tercümanların dikkatini çekmiştir. (Yılanı öldürseler kitabı). Ayrıca yine günümüz yazarlarından Orhan Pamuk‟un Nobel ödülü almasından dolayı birçok eseri yayınevleri tarafından çevrilmiştir. Son 7 yıl içinde yayınevleri birçok çeviri yayımladılar. Böylece çeviri adına yapılan çalışmalar artarak devam etti. Sabina Baksic, Saraybosna‟daki Gazi Hüsrev Kütüphanesinin her yıl çıkartmış olduğu „ANALİ‟ dergisinin bu seneki sayısında „ÇEVİRİ VE İDEOLOJİ‟ başlığı altında bir makale yayımlamıştır. Burada çevirilerin Bosna‟ya etkisi üzerine bir yazı yazmıştır. Makaleye göre; Çevirilerin ideolojik kökenli olabileceğinden bahsetmiş ve çalışmada editörlerin ya da çevirmenlerin önsözlerinde eseri, neyi hangi amaçla çevirdiği incelenerek bir sonuca varılmaya çalışılmıştır. Ülkenin zaman zaman birçok sıkıntılar atlatması, birçok dönemlerden geçmesi eserleri mutlaka etkileyen sebepler arasındadır. Yılmaz Taşçıoğlu, Bosna‟da yapılan çevirileri Türk Edebiyatı konusunda öne çıkan 200 kadar dergiyi tarayarak tespit etmiştir. Boşnakça Hırvatça ve Sırpça Dillerine çevrilen Türk yazarların başında ilk yıllarda Namık Kemal, Abdülhak Hamit, Tevfik Fikret, Halit Ziya Uşaklıgil, Ahmet Hikmet gibi isimleri görüyoruz. Cumhuriyetin ilk dönem yazarlarından Halide Edip, Yakup Kadri Ve Reşat Nuri bölgede ilgi gören yazarlar arasındadır. 2. Dünya savaşı sonrasında ise başta Nazım Hikmet olmak üzere, Orhan Veli, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Melih Cevdet Anday, Aziz Nesin kitapları en çok tercüme edilen yazarlardır. Son zamanlarda ise Orhan Pamuk‟un romanları çevrilmektedir. (Taşçıoğlu, 429-477) Tanzimat‟tan itibaren Bosna‟da çeviri çalışmaları yapılmaya devam etmiştir. Ancak bu çalışmalar profesyonel olmaktan ziyade amatör bir ruhla yapılmış çalışmalardır. Dolayısıyla etkisi de çok geniş çaplı olamamıştır. Ancak 2005 yılından itibaren Boşnakçaya çevirisi yapılan Türkçe eserlerin sayısında bir artış gözlemlenmiştir. �2006‟dan itibaren Bosna‟da Türkçe eser çevirilerinde görülen artışın en önemli sebeplerini şöyle sıralayabiliriz; 1. Türkçe Çeviri Projesi ile (TEDA). (24 tane eser çevirmiş ve hala çalışmalar sürmektedir.) 2. 2006 'da Orhan Pamuk‟un Nobel ödülü alması 3. Türkçe dizilerin Türk kültür hayatının merak edilip araştırılmasına neden olması 4. Bosna‟da bulunan Türk okullarının Türkçenin yaygınlaşmasına etkisi Son yıllarda çevirilerin artmasının başka nedenleri de: 1990‟dan itibaren Avrupa Birliğine aday olan Türkiye‟nin hem diğer ülkelerce daha da çok tanınması, hem ülkenin ekonomik açıdan gelişim göstermesi ve birçok insanın Bosna‟dan Türkiye‟ye gitmesi, gezme veya iş maksatlı programlar da etkilidir. Türk Kültür, Sanat ve Edebiyatı ile ilgili Eserlerin Türkçe Dışındaki Dillerde Yayımlanmasına Destek Projesinin (TEDA) önemli etkisi vardır. TEDA Türkiye kapsamında yurtdışındaki birçok ülkeyle çalışma halinde olup, birçok kitabın çevrilmesinde katkıda bulunmuştur. TEDA projesi kapsamında görüştüğümüz, Doç. Dr. Oktay Saydam‟ın bize gönderdiği Bosna‟da çevrilen eserler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: TEDA Programı Kapsamında Boşnakça Dilinde Verilen Destekler Ülke Dil Yayınevi Bosna2005/2 Boşnakça Connectum Hersek Bosna2005/2 Boşnakça Connectum Hersek Bosna2006/1 Boşnakça Connectum Hersek No Dönem 1 2 3 4 2006/1 5 2007/2 6 7 8 BosnaBoşnakça Connectum Hersek BosnaHersek Bosna2007/2 Hersek Bosna2007/2 Hersek Bosna2007/2 Hersek Buybook D.O.O. Buybook Boşnakça D.O.O. Boşnakça Boşnakça Connectum Boşnakça Connectum 2007/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 10 2007/3 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 9 Eser Öyküler (Şeçmeler) O/Hakkari‟de Bir Mevsim Yazar/Hazırlayan Çevirmen Durumu Füruzan Kerima Filan yayımlandı Ferit Edgü Kerima Filan yayımlandı Kar Masalları Feridun Andaç Ayet Arifi yayımlandı Ciğerdelen Safiye Erol Mucizevi Mandarin Kırmızı Pelerinli Kent Yılanı Öldürseler Aslı Erdoğan Gezgin Osmanlıyı Yeniden Keşfetmek Mavisini Yitirmiş Yaşamak Aslı Erdoğan Amina Siljakyayımlandı Jesenkovic Enver yayımlandı İbrahimkadic Enver yayımlandı İbrahimkadic Yaşar Kemal Kerima Filan yayımlandı Sadık Yalsızuçanlar Ayet Arifi yayımlandı İlber Ortaylı Ayet Arifi/Selmir Kaplan yayımlandı Ali Çolak Ayet Arifi yayımlandı �11 2007/3 12 2007/3 13 2007/3 14 2007/3 15 2008/1 16 2008/1 17 2008/3 BosnaHersek BosnaHersek BosnaHersek BosnaHersek BosnaHersek BosnaHersek BosnaHersek Buybook D.O.O. Buybook Boşnakça D.O.O. Buybook Boşnakça D.O.O. Buybook Boşnakça D.O.O. Boşnakça Boşnakça Connectum Boşnakça Boşnakça Buybook D.O.O. Buybook D.O.O. Izdavacka kuca TUGRA Izdavacka kuca TUGRA Izdavacka kucaTUGRA Izdavacka kuca TUGRA NID "Novi Kevser" d.o.o. NID "Novi Kevser" d.o.o. NID "Novi Kevser" d.o.o. 18 2009/1 BosnaBoşnakça Hersek 19 2009/1 BosnaBoşnakça Hersek 20 2009/2 BosnaBoşnakça Hersek 21 2009/2 BosnaBoşnakça Hersek 22 2010/1 BosnaBoşnakça Hersek 23 2010/1 BosnaBoşnakça Hersek 24 2010/2 BosnaBoşnakça Hersek 25 2010/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 26 2010/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 27 2010/2 Bosnabuybook Boşnakça Hersek d.o.o. 28 2010/2 Bosnabuybook Boşnakça Hersek d.o.o. 29 2011/1 30 2011/1 31 2011/1 32 2011/1 33 2011/2 34 2011/2 BTC BosnaBoşnakça (TKD) Hersek Sahinpasic BTC BosnaBoşnakça (TKD) Hersek Sahinpasic BosnaBoşnakça Connectum Hersek BosnaBoşnakça Connectum Hersek BTC BosnaBoşnakça (TKD) Hersek Sahinpasic Bosna- Boşnakça BTC Adı: Aylin Ayşe Kulin Beyaz Kale Orhan Pamuk Sessiz Ev Orhan Pamuk Babamın Bavulu Türk Masalları Kara Kitap Masumiyet Müzesi Git Kendini Çok Sevdirmeden Orhan Pamuk Fatih M. Durmuş Orhan Pamuk Enver yayımlandı İbrahimkadic Enver yayımlandı İbrahimkadic Marta Andric yayımlandı Enver yayımlandı İbrahimkadic Dzejla yayımlandı Dautovic Ekrem yayımlandı Causevic yayımlandı Orhan Pamuk Kerima Filan Tuna Kiremitçi Enver yayımlandı İbrahimkadic Kayıp Söz Oya Baydar Enver yayımlandı İbrahimkadic Küçüğe Bir Dondurma Tuna Kiremitçi Enver İbrahimkadic Huzur Ahmet Hamdi Tanpınar Enver İbrahimkadic Bir Anlık Gecikme Reha Çamuroğlu Enver İbrahimkadic On Beş Türk Masalı Adnan Binyazar Enver İbrahimkadic Aşka Şeytan Karışır Hande Altaylı Enver İbrahimkadic İlber Ortaylı Mirsad Turanoviç Reşat Nuri Güntekin Kerima Filan yayımlandı Ahmet Hamdi Tanpınar Marijana Bavcevic yayımlandı Mario Levi Sabina Baksic Yeşil Peri Gecesi Ayfer Tunç Enver İbrahimkadic Aziz Bey Hadisesi Ayfer Tunç Enver İbrahimkadic İlber Ortaylı Ayet Arifi Cemil Kavukçu Mirsad Turanoviç Ayşe Kulin Enver İbrahimkadic Mehmet Murat Enver Son İmparatorluk Osmanlı Yaprak Dökümü Saatleri Ayarlama Enstitüsü Karanlık Çökerken Neredeydiniz Defterimden Portreler Öyküler (Seçme) Veda: Esir Şehirde Bir Konak Buse Cinayeti �Hersek (TKD) Sahinpasic BosnaSemerkand 35 2012/1 Boşnakça Hersek D.O.O. BosnaHersek Bosna37 2012/1 Hersek Bosna38 2012/1 Hersek Bosna39 2012/1 Hersek 36 2012/1 40 2012/1 Semerkand D.O.O. Semerkand Boşnakça D.O.O. Boşnakça Boşnakça Connectum Boşnakça Connectum BosnaBoşnakça Connectum Hersek 41 2012/1 Bosna- Boşnakça Connectum Hersek 42 2012/1 BosnaBoşnakça Connectum Hersek Bosna43 2012/1 Boşnakça Connectum Hersek 44 2012/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek Bosna45 2012/2 Boşnakça Connectum Hersek 46 2012/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 47 2012/2 BosnaBoşnakça Connectum Hersek 48 2012/2 BTC BosnaBoşnakça (TKD) Hersek Sahinpasic Somer Leyla ile Mecnun Nusret Özcan Kalbin Şehrayini Aşık Paşazade Cemil Çiftçi Tarihi (Haz.) Ömer Nasuhi İki Aşk Çiçeği Bilmen Üç Kıtada İlber Ortaylı Osmanlı İbrahimkadic Amir Cananovic Amir Cananovic Amir Cananovic Ajet Arifi Balkanlarda Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik Kemal Karpat Dzejla Khattab Osmanlılar, Fütühat, İmparatorluk, Avrupa İle İlişkiler Halil İnalcık Nadira Zunic Barbaros Metin Özdamarlar Nadira Zunic Mimar Sinan Nefise Atçakarlar Azra Efendic Niyazi Mısri Burc-i Belada Mustafa Tatçı bir Merdi Huda Dahi Fatihin Muhteşem Behiçe Tezçakar Fethi 365 Günde Sevgili Peygamberim Bir Adam Girdi Şehre Koşarak Kekeme Çocuklar Korosu Serenad Amina SiljakJesenkovic yayımlandı Azra Efendic Nurdan Damla Samira Osmanbegovi c Baksic/Ajet Arifi Tarık Tufan Ajet Arifi Tarık Tufan Ajet Arifi Zülfü Livaneli Nura Dika Kapic Türk dilinin, kültürünün ve Edebiyatının farklı ülkelerce tanınması açısından çalışmalar yapan bu kurumun Bosna‟da da birçok yayınevi ile çalıştığı görülmüştür. 2005‟den itibaren çevrisi yapılan ve yapılma aşamasında olan birkaç eserlere bakacak olursak: Bosna‟da 2005‟ten itibaren 24 adet kitap çevrilmiştir. Bu kitaplar içerisinde 15 tane roman ve romanlar içerisinde 1 tarihi roman, 4 hikâye kitabı, 1 anı, 1 deneme türü eser çeviri çalışması olmuştur. Bunlar içerisinden de hala çevirisi yapılan kitaplar arasında 17 roman vardır. Romanlardan 7 tarihi roman, 2 çocuk hikâye kitabı, 2 deneme türü eser bulunmaktadır. �Teda kapsamında bakılırsa 1351 Türkçe eser, 54 farklı dile çevrilerek 57 ülkede yayımlanmıştır. Çevrilen kitaplara baktığımızda büyük bir kısmının edebî eser kapsamında bulunduğunu görürüz. Bu eserlerin büyük bir kısmı roman türündedir. Ardından hikâye ve deneme türünde eserler gelmektedir. Bu noktada dikkatimizi çeken, eserler arasında hiç şiir kitabının bulunmamasıdır. Buna sebep olarak ise şiir çevirisinin daha zor olması gösterilebilir. Türkiye'nin Saraybosna Kültür ve Tanıtma Müşaviri Dr. Cengiz Aydın ise Türkçe kitaplara olan ilgide TEDA‟nın önemini belirtti. Bu proje sayesinde 2005 yılından bugüne kadar Türkçeden Boşnakçaya çevrilen çeşitli alanlardaki 24 kitaba destek verildiğini ifade eden Aydın, bu destekler nedeniyle çevirmenlerin ve yayıncıların Türk edebiyatına öncelik verdiğine işaret etti.(Radikal.com) 2. Yayınevleri Bosna‟da yayınevleri sayısı çok fazla değildir. Bununla birlikte Bosna‟da bulunan toplam yayınevi sayısı 10‟ u geçmemektedir. Yayınevleri pek çok açıda sıkıntılı olsa da genel anlamda en ciddi problem olarak, çeviri sisteminin ticari bir amaç haline gelmesi nedeniyle masraftan kaçınan bir tutuma sahip olduklarını görüyoruz. Bu işi üstlenen profesyonel anlamda bilgisi olan insanların maddi gelir açısından çok şey isteyeceklerini düşünen yayınevleri çözümü çeviri işlerini daha az bilgili veya daha az para alan ve profesyonel olmayan insanlarla çalışmakta bulmaktadır. Bu nedenle ortaya kaliteli ve sağlıklı çeviriler çıkmamaktadır. Bu projede payı olan Connectum Yayınlarının sahibi ve çok sayıda Türkçe kitabı Boşnakçaya çeviren Ajet Arifi3 olumlu bir tablo çizerek; Bosna‟da kitap okuma oranının çok fazla olduğunu ve Boşnakçaya çevrilen Türkçe eserlerin çok satıldığını söyledi. Çevrilen kitap sayısının az bir nüfusa sahip olan Bosna‟ya göre gayet yüksek olduğunu belirtti. Ancak Arifi‟ye göre Türkiye‟de günümüze kadar Boşnak yazarlarından sadece üç yazarın kitabının yayımlanmış olması, çevirilerin kültür aktarımı açısından önemi dikkate alındığında bir eksikliktir. Boşnakçadan Türkçeye çevrilen bu kitaplar, Meşa Selimovic‟in „Derviş ve Ölüm‟, İzet Sarajlic‟in „Sunu‟ ve Ahmet Hromadzic‟in hikâyeleridir. Bundan dolayı da çeviri çalışmalarının tek taraflı şekilde yürüyemeyeceğini, Türkiye‟de bu çalışmaların daha yoğun 3 Buradaki bilgiler 05.03.2013 tarihte yapılan röportajından alınmıştır. �şekilde yapılması gerektiği Ajet Arifi tarafından vurgulanmıştır. Çeviri açısından sadece bu alanda bilindik kişilerin yapabildiğini, günümüzde çok fazla çeviri yapabilen çevirmenin olmadığından söz etti. Bu konuda çalışma yapan diğer bir yayınevi olan Bybook yayınlarının sahibi Damir Uzunovic de, popüler kitaplar çevirdiklerini, bu konuda Teda‟nın desteğinin oldukça iyi olduğunu ancak devletin bu konuda yayınevlerine katkısının olmayışının sıkıntı meydana getirdiğini söyledi. Teda yaklaşık her kitap için 3 ile 5 bin Euro arasında yardım yapmaktadır. Profesyonel olarak çalışan çevirmenler, İngilizce çeviriye göre Türkçe eser çevirisinden daha fazla ücret talep etmektedirler. Bu da yayınevlerinin daha az ücretle çalışan insanlara yöneldiğini gösteriyor. Bybook‟da en çok Orhan Pamuk ve Ahmet Hamdi Tanpınar‟ın eserlerine talep vardır. Edebî eserlerin yanında dini eser çevirisi yapan yayınevleri de bulunmaktadır. Bu yayınevlerinin sıkıntıları, Boşnakların çok fazla tasavvuf bilgisi olmayışı ve bu yüzden Türkçeden çeviri eserlerde çok fazla satış olmamasıdır. Semerkand Yayınevi de Türkiye ile karşılıklı ilişki halinde çeviri çalışması yapmaktadır. Boşnakçaya çevrilen eserlerin yanında Türkçe eserler de satılmakla birlikte bu kitapların satış rakamları iyidir. Satış oranlarının iyi olmasını sebebini Aldin Zigiç, Semerkand Tv kanalının olmasına bağladı. Hikmet yayınevinden Fikret Daçiç, tercih olarak daha çok dini kitap çevirisi yaptıklarını bunların içinde Fethullah Gülen‟in yazmış olduğu eser çevirileri oldukça fazladır. Gülen‟in yazmış olduğu eserler, Bosna‟da iyi satılmakta ve bu kitaplar Boşnakçaya çevrilen eser sayısını arttırmaktadır. Geçen sene açılan ve bu zamana kadar 20 kitap çevirisi yapmış olan Hikmet Yayınevi, çeviri yapabilecek her türlü insanla çalıştıklarını, bunların içinde profesyonel ve üniversite öğrencisinin yanında daha önce Türkiye‟de yaşamış kişilerin bulunduğunu ifade etti. Fikret Daçiç, genç ve daha az tecrübeli insanlarla daha kolay iş birliği yapıldığını, buna sebep olarak çok tecrübeli olan çevirmenlerin, yaptıkları çevirilerde çok fazla dikkatli olmadığını söylüyor. Aksine az tecrübeli olan çevirmenler hata yapma korkusu ile daha da dikkatli çalıştıklarını belirtti. Sonuç olarak; yayınevlerinin kitap seçiminde popüler kitaplara yöneldikleri, daha az maliyetle çalışmak için profesyonel olmayan çevirmenler tercih ettikleri, bu nedenle edebî eser çevirisinde kalitenin birinci planda olmadığını belirtebiliriz. �3. Çevirmenler Bir dilden başka bir dile çeviri yapılırken; bu çevirinin nitelikli olması işini bilen uzman çevirmenlerin yetiştirilmesiyle ilgilidir. Bosna bu anlamda, henüz profesyonel olgunluğa ulaşamamıştır. Daha çok gönüllülük esasına dayalı olarak çevirmenler, çalışmalarını yapmaktadır. Bosna‟da çevirmenler de çeşitli sıkıntılar yaşamaktadırlar. Bunların en başta gelenlerinden birisi, yayınevleri ile ilgili yaşanan sıkıntıdır. Bu sıkıntılar yayınevlerinin popüler eserlere öncelik tanımasından kaynaklanmaktadır. Yayınevleri kitapların satış oranına göre, estetik değerlerine öncelik vermeden çevrilecek kitaba karar vermekte ve bu konuda profesyonel anlamda çalışan çevirmenlerin görüşlerine değer vermemektedir. Bu genel anlamda dünyanın pek çok ülkesinde yaşanan bir problemdir. Çevirmen olarak Sabina Baksic4 de bazen çalışmalarda sorun çıkarabildiğini, kendisinin çeviri yapmaktan çok zevk aldığını ama iki yıl önce yaptığı çevirinin yayınlanmamasından dolayı (Maria Levi, Karanlık çökerken neredeydiniz? ) yaşanılan sıkıntılardan bahsetti. Yayınevleri çevirilerin iyi olup olamadığına bakmaksızın kâr amacıyla çalıştıkları için ortaya kaliteli çeviriler çıkmamaktadır. Diğer bir sıkıntı da, çevirinin Bosna‟da çok para getirmemesiyle ilgilidir. Bu yüzden genellikle çeviriler belirli kişiler tarafından yapılmaktadır. Profesyonel anlamda çok çeviri yapan olmadığından, olanların da mali açıdan çok fazla beklenti içinde olabileceğini düşünen yayınevleri, uzman olmayanlarla bu işi sürdürmektedir. Fehim Nametak 5 da çeviri açısından yaşanan en büyük sıkıntının, yayınevlerinin daha az maliyete kaçmasından dolayı, kalitesiz çalışmaların ortaya çıkması olduğunu söyledi. Ona göre profesyonel olmayan çevirmenlerle çalışan yayınevleri kalitenin düşmesine sebep olmaktadır. Diğer bir konu da çevirmen Edina Ustavdic6, konuyu çevirmenin sorumlulukları açısından değerlendirerek, Türk olmayan Türkologların iki dile hâkim olmak zorunda olduğunu ifade etti. Ona göre bir çevirmen kaliteli bir eser ortaya koyabilmek için edebî dili akımları, iyi bilmeli ve bu konuda pek çok kitap okumalıdır. Aynı zamanda o dilin inceliklerine eserin ruhunu da yansıtacak kadar hâkim olmalıdır. 4 Sarajevo üniversitesi Felsefe Fakültesi öğretim Görevlisi Sabina Baksic’le 23.03.2013 tarihinde yapılan röportajda edinilen bilgilerdir. 5 Sarajevo üniversitesi öğrt. Felesefe Fehim Nametak’la 18.04.2013 tarihinde yapılan röportajdır. 6 Sarajevo üniversitesi Felsefe Fakültesi Araştırma Görevlisi Edina Ustavdic ile 23.03.2013 tarihinde yapılan ropörtajdır. �Bosna da son zamanlarda Türkçe bölümü okuyanların sayısının arttığını ifade eden Ustavdic, daha önceleri Boşnak öğrenciler amaçsız bir şekilde bu bölüme gelirken son dönemlerde artık bu seçimin bilinçli olarak yapıldığını söyledi. Buna bağlı olarak profesyonel manada çevirmen olacak kişilerde bir artış gözlenebileceği düşünülebilir. Son zamanlarda Türkiye‟ye olan ilgi artınca, bu bölüme olan ilgi de arttı. Buna sebep olarak dizilerin payı ve Türkiye‟nin yükselişi etkilidir. Türkiye ile duygusal bir bağ oluşmuştur. Bir başka sıkıntı da Bosna Şartlarında çeviriler hususunda çevirmenlerin arkasında olan veya yayınevlerini destekleyici bir kuruluşun olmayışıdır. Çevirilere, çevirmen açısından bakıldığında bir diğer konu; çevirmenlerin asıl işlerinin bu olmaması ve zaman yetersizliğidir. Amina Şiljak7 en büyük sorununun zamanı olmadığını, dolayısıyla çeviri çalışmalarına yetirince eğilemediğini ifade etti. Ayrıca hem bilimsel araştırma yapıp hem de tercümanlık yapmanın çok zor olduğunu, diğer taraftan bu çevirdiği eserlerin para ile olamayacağını, vakit bulduğu zamanlarda çeviri yaptığını, bunun karşılığında herhangi bir ücret talep etmediğini söyledi. Sonuç Sonuç olarak; Çeviri çalışmaların ülkeler arası etkileşim açısından büyük bir etkiye sahip olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu çalışmaların tek taraflı değil de karşılıklı koordinasyon kurularak daha ciddi çalışmalarla devam etmesi gerekmekte ve çeviri çalışmalarında çevrilecek eseri, konusunu ve yayınevinin belirleyen pek çok etmenden bahsetmek mümkündür. En önemli etkilerden birisi çevirinin ideolojik fikirleri göre değişiklik gösterebildiğidir. Başka bir etmen olarak ise, Bosna‟da bu işi yapan profesyonel manada çevirmenlik mesleğini icra eden bireylerin yetişmemesidir. Bu bağlamda herhangi destekleyici bir Kurumun olmaması, Türkoloji‟nin bu konuda yeterince çalışma yapamaması bürokratik engeller ve ülke yönetimindeki aksaklıkların da etkisi vardır. 7 Sarajevo Üniversitesi Şarkiyat Endüstrisi Öğretim Görevlisi Amina Şiljak ile görüşmemiz sonucunda edilinilen bilgilerdir. �Bir diğer sebep ise ülkedeki ekonomik sıkıntının ve çevirmenlerin yeterince para alamamasıdır. Son bir nokta olarak ise yayınevlerinin politikasını belirlemelerinde dünyanın pek çok yerinde görüldüğü gibi, popüler olan eserlerin öne çıkması ve estetik değerler taşıyan eserlerin daha arka planda kalmış olmasıdır. Bu konuda çok yönlü çalışma yapılması ve daha verimli olunması için Türkiye ile karşılıklı etkileşim halinde olunmalıdır. Çünkü edebî çeviri çalışması pek çok anlamda önemlidir. Kendi edebiyatımızı daha iyi anlamanın yolu farklı edebiyatları da anlamaktan geçer. Farklı dillerin edebî eserlerini anlayarak, yabancı edebiyatları tanımak, kültürlerarası etkileşime yardımcı olacaktır. Kaynaklar: Alparslan Şenol (2008), “Bosna‟da Türk Kültürünün İzleri”, Ankara, Genel Kurmay Ataşe ve Denetleme Başkanlığı Yayınları Baksic Sabina (2012) „Prevodenje İ İdeologıa‟, Anali Gazi Husrevbegove biblioteka, 2012 S. 33, s.291-300 Filan Kerima (2005), “Antologija Turske Price”, TKD Şahinpaçiç, Sarajevo 2005. s.192 Karatay Osman, Gökdağ Bilge (2006), “Dil ve Edebiyat Balkan Kaynakçası”, Balkanlar El Kitabı, Ankara, Tarih / Araştırma ve Kültür Vakfı-Karam Yayınları Karatay Osman, Gökdağ A.Bilgehan, Pars Melehat (2007), “Balkanlar El Kitabı III. Cilt Dil Ve Edebiyat”, Ankara, Vadi Yayınları Yorulmaz Hüseyin (2007), “Osmanlı‟nın Batı Yakası Bosna”, İstanbul, 3F Yayınevi � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2281 Title A name given to the resource 2006-2012 YILLARINDA BOSNA’DA YAPILAN EDEBİ ÇEVİRİLER Author Author COŞKUN, Sezai DİNÇ, Ayşe KANDEMİR, Merve Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: : Çeviri, Edebi eser, Çevirmen, Bosna, Yayınevi. ÖZET Bosna- Hersek'in Fatih Sultan Mehmet tarafından 1463 tarihinden fethedilmesinden itibaren 500 yıl boyunca Müslüman Türkler ve Boşnaklar arasında çok sıkı bir dil ve kültür etkileşimi olmuştur. İstanbul'a giderek Arapça, Farsça ve Türkçe öğrenen aydınlar arasından Osmanlı Türkçesi'yle yazan şairler çıkmış ve bu şairler divan meydana getirmişlerdir. Bu dönemde metinler Türkçe aslından okunup anlaşıldığı için çeviri çalışmalarına pek fazla rastlanamaz. Ancak Osmanlı Devleti'nin bölgeden çekilmeye başladığı 19.yüzyıldan itibaren çeviri çalışmaları yapılmaya başlanmış ve bu çeviriler günümüzde de devam etmektedir. Tanzimat'tan itibaren başlayan bu çeviri çalışmalarını ilk olarak Çatica, Başagiça, gibi isimler Namık Kemal, Ziya Paşa, Tevfik Fikret, Muallim Naci gibi isimlerden çeviri yaparak başlatmışlardır. Daha sonraki yıllarda bu konu üzerine Amina Şiljak, Kerima Filan, Sabina Baksic gibi isimler çalışma yapmışlardır. Bu tercüme çalışmalarının edebiyat- edebiyat teorisi, edebi tenkit gibi açılardan Bosna edebiyatına katkıları olmuştur. Son zamanlarda özellikle 2006’dan itibaren Bosna’da çeviri çalışmaları üzerine bir artış gözlenmiştir. Bu çalışmada 2006’dan sonra Bosna'da yapılan edebi çeviriler tespit edilmiş ve ülkede daha fazla edebi çeviri yapılmasını engelleyen çevirmen ve yayınevi ile ilgili sorunlar irdelenmiştir. Yaşanılan sıkıntıların sebepleri gösterilip ve bu konuda çözümler sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5b7929af9f83b27208a5214bf053dc43.docx 627b111186959014d5f4be20d641b537 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fad1af55c04ba316577439f2bed514b4.pdf 06ef33452fd60d51eb89556f1e718ec6 PDF Text Text TÜRK TOPLUMUNDA NASREDDİN HOCA VE FIKRALARI Melek COŞGUN SOLAK - Yusuf SOLAK Bozok Üniversitesi, Sosyoloji Alanı, Yozgat / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, ortak akıl, tarihi şahsiyet, sembol. ÖZET Nasreddin Hoca bir halk klasiğidir ki, o Türk soylu halkların hepsinde aynı karakterde ama farklı isimlerle yer alır. İnsanların kendi davranışlarını kontrol etmelerini, ne yaptıklarının bilincinde olmalarını sağlayarak; pervasız davranışlar sergileyenlere göndermelerde bulunur. Bu yönüyle aslında toplumda bir kontrol mekanizmasıdır. Toplumsal sorunlara vurgu yapar, o sorunun kaynağına dikkat çeker; sorunları ince bir zekâ ve büyük bir ustalıkla fıkralarına taşır ve aynı ustalıkla kolay çözümler üretir. Güldürmece yönünden o Türk toplumunun ortak aklıdır. Toplumun bireysel olarak dile getiremediği düşünceleri dile getirir, dini, sosyal, siyasi konuların hassas ve tehlikeli noktalarına ustaca değinir; onda kırma ve kırılma yoktur. Nasreddin Hoca Türk toplumunun adeta özetlenmiş sembolüdür. Önce tarihi bir şahsiyet iken daha sonra sembol olmuştur. Nasreddin Hoca akıllı mı deli mi, kurnaz mı saf mı, ahlaklı mı değil mi, evli mi bekar mı, çocuğu var mı yok mu…? Nasreddin hoca deyince birçok insan tipini bir arada buluruz. Nasreddin Hoca her yerde, her yüzyılda yaşayan bir tiptir. O Türk toplumunun, Türk kültürünün özelliklerini bünyesinde taşıyan bir fıkra tipidir; aklıyla, ahlakıyla, cahilliğiyle, kurnazlığıyla, vs. bütün yönleri doğrudur. Nasreddin Hoca Türk insanının ahlaki yönünü yansıtır ve insanları ahlaki yönden eğitir. Söylenmek ve ya anlatılmak istenen, onun dilinde ince ve derin bir ifade ile bulur. Gayr-ı ahlaki davranış sergileyen; zulmedenler, bağnazlar, kendini bilgili zanneden cahiller vs. ondan nasibini alır. Nasreddin Hoca toplumdaki beğenilmeyen davranışlara bir tepkidir ve onun fıkraları bu olumsuz davranışların kontrol altına alınmasında kullanılır. Bildirinin amacı bir Türk bilgesi olan Nasreddin Hoca’yı bir kültür koruyucusu, eğitimci ve din adamı olarak, toplumun değer yargılarıyla ilgili tavırlarını (uyuşmayan dini, ahlaki, vs. toplumdaki her türlü davranış bozukluklarını hesaba çekmesi gibi) ortaya koymaktır. Aynı zamanda fıkralarıyla insanları güldürürken düşündüren, düşündürürken ise sorumluluğunu hatırlatan yönlerine dikkat çekmektir. Bunu yaparken fıkralarından yola çıkılacak, konuyla ilgili Nasreddin hoca fıkraları incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2278 Title A name given to the resource TÜRK TOPLUMUNDA NASREDDİN HOCA VE FIKRALARI Author Author COŞGUN SOLAK, Melek SOLAK, Yusuf Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, ortak akıl, tarihi şahsiyet, sembol. ÖZET Nasreddin Hoca bir halk klasiğidir ki, o Türk soylu halkların hepsinde aynı karakterde ama farklı isimlerle yer alır. İnsanların kendi davranışlarını kontrol etmelerini, ne yaptıklarının bilincinde olmalarını sağlayarak; pervasız davranışlar sergileyenlere göndermelerde bulunur. Bu yönüyle aslında toplumda bir kontrol mekanizmasıdır. Toplumsal sorunlara vurgu yapar, o sorunun kaynağına dikkat çeker; sorunları ince bir zekâ ve büyük bir ustalıkla fıkralarına taşır ve aynı ustalıkla kolay çözümler üretir. Güldürmece yönünden o Türk toplumunun ortak aklıdır. Toplumun bireysel olarak dile getiremediği düşünceleri dile getirir, dini, sosyal, siyasi konuların hassas ve tehlikeli noktalarına ustaca değinir; onda kırma ve kırılma yoktur. Nasreddin Hoca Türk toplumunun adeta özetlenmiş sembolüdür. Önce tarihi bir şahsiyet iken daha sonra sembol olmuştur. Nasreddin Hoca akıllı mı deli mi, kurnaz mı saf mı, ahlaklı mı değil mi, evli mi bekar mı, çocuğu var mı yok mu...? Nasreddin hoca deyince birçok insan tipini bir arada buluruz. Nasreddin Hoca her yerde, her yüzyılda yaşayan bir tiptir. O Türk toplumunun, Türk kültürünün özelliklerini bünyesinde taşıyan bir fıkra tipidir; aklıyla, ahlakıyla, cahilliğiyle, kurnazlığıyla, vs. bütün yönleri doğrudur. Nasreddin Hoca Türk insanının ahlaki yönünü yansıtır ve insanları ahlaki yönden eğitir. Söylenmek ve ya anlatılmak istenen, onun dilinde ince ve derin bir ifade ile bulur. Gayr-ı ahlaki davranış sergileyen; zulmedenler, bağnazlar, kendini bilgili zanneden cahiller vs. ondan nasibini alır. Nasreddin Hoca toplumdaki beğenilmeyen davranışlara bir tepkidir ve onun fıkraları bu olumsuz davranışların kontrol altına alınmasında kullanılır. Bildirinin amacı bir Türk bilgesi olan Nasreddin Hoca’yı bir kültür koruyucusu, eğitimci ve din adamı olarak, toplumun değer yargılarıyla ilgili tavırlarını (uyuşmayan dini, ahlaki, vs. toplumdaki her türlü davranış bozukluklarını hesaba çekmesi gibi) ortaya koymaktır. Aynı zamanda fıkralarıyla insanları güldürürken düşündüren, düşündürürken ise sorumluluğunu hatırlatan yönlerine dikkat çekmektir. Bunu yaparken fıkralarından yola çıkılacak, konuyla ilgili Nasreddin hoca fıkraları incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7fe348c8348ddc429a308eae8b8e76d3.docx 119f4d2572ff93a408d1c3bbd69d00f0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/eb32cfb9bea9f65b77548a67c8db8345.pdf 74fb2e4e85edff425980712031dd4052 PDF Text Text SON DÖNEM ÂŞIK ŞİİRİNDE BOSNA Münir CERRAHOĞLU Çankırı Karatekin Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Çankırı / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk edebiyatı, âşık şiiri, Bosna savaşı. ÖZET 20. yüzyıl siyasî ve tarihî olayları içinde II. Meşrutiyet’ten itibaren büyük bir çoğunluğu Osmanlı coğrafyasından kopan Balkanlar, çeşitli yönleriyle Türk edebiyatında ele alınmıştır. Balkanların Osmanlı’dan kopmasıyla başlayan ayrılık sürecinden günümüze Türk edebiyatının hemen her şubesinde farklı cepheleriyle gündeme gelen Balkanlar, aramızdaki tarihî ve kültürel bağlar nedeniyle Türk toplumunda aydın tabakasından sade vatandaşına kadar yakın ilgi odağı olmuştur. Balkan toplumlarının Osmanlı coğrafyasından kopmalarıyla birlikte bu topraklar üzerinde yaşayan özellikle Müslüman halka karşı yapılan baskı, zulüm ve katliamlar Türk halkını derinden etkilemiştir. Bu zulümlerin son halkasını oluşturan 1992’de yaşanan Bosna zulmü ise başta bir çok şair ve yazarımızda olduğu gibi yüzyıllardır içerisinde yetiştikleri toplumun duygu ve düşüncelerine tercüman olmuş aşıklarda da büyük üzüntü oluşturmuş yaşanan bu trajedi, zulüm ve soykırımlar karşısında duydukları kızgınlık, öfke ve tepkilerini şiirleriyle dile getirmişlerdir. Yüzyıllardır içerisinde yetiştikleri toplumun duygu ve düşüncelerini dile getiren aşıkların son dönem temsilcileri Bosna’da yaşanan dramı farklı açılardan şiirlerine taşımıştır. Bu bildiri de, yakın tarihimizde sıcaklığını hala yitirmemiş Bosna trajedisi merkezde olmak üzere son dönem aşık edebiyatının temsilcileri arasında yer alan Ozan Nihat, Aşık Temel Turabî, Âşık Feymanî ve Furkanî’nin Bosna konulu şiir örnekleri üzerinde durulmuştur. Bosna Savaşı’nda yaşanan dramatik olayların Türk halkının belleğinde bıraktığı etkiler bağlamında Bosna olaylarının son dönem aşık edebiyatına yansıması ele alınmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ec97a62cc437c1d17b135e0d76e1bfa4.doc 34cf788da997cb4f5b569d8478476eb9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c2ad3bea91664a31c0be176f4ea22286.pdf bbff338b9fc1830f3f0a5151b90efa92 PDF Text Text SON DÖNEM ÂŞIK ŞİİRİNDE BOSNA Münir CERRAHOĞLU1 Özet 20. yüzyıl siyasî ve tarihî olayları içinde II. MeĢrutiyet‟ten itibaren büyük bir çoğunluğu Osmanlı coğrafyasından kopan Balkanlar, çeĢitli yönleriyle Türk edebiyatında ele alınmıĢtır. Balkanların Osmanlı‟dan kopmasıyla baĢlayan ayrılık sürecinden günümüze Türk edebiyatının hemen her Ģubesinde farklı cepheleriyle gündeme gelen Balkanlar, aramızdaki tarihî ve kültürel bağlar nedeniyle Türk toplumunda aydın tabakasından sade vatandaĢına kadar yakın ilgi odağı olmuĢtur. Balkan toplumlarının Osmanlı coğrafyasından kopmalarıyla birlikte bu topraklar üzerinde yaĢayan özellikle Müslüman halka karĢı yapılan baskı, zulüm ve katliamlar Türk halkını derinden etkilemiĢtir. Bu zulümlerin son halkasını oluĢturan 1992‟de yaĢanan Bosna zulmü ise baĢta birçok Ģair ve yazarımızda olduğu gibi yüzyıllardır içerisinde yetiĢtikleri toplumun duygu ve düĢüncelerine tercüman olmuĢ âĢıklarda da büyük üzüntü oluĢturmuĢ yaĢanan bu trajedi, zulüm ve soykırımlar karĢısında duydukları kızgınlık, öfke ve tepkilerini Ģiirleriyle dile getirmiĢlerdir. Yüzyıllardır içerisinde yetiĢtikleri toplumun duygu ve düĢüncelerini dile getiren âĢıkların son dönem temsilcileri Bosna‟da yaĢanan dramı farklı açılardan Ģiirlerine taĢımıĢtır. Bu bildiri de, yakın tarihimizde sıcaklığını hala yitirmemiĢ Bosna trajedisi merkezde olmak üzere son dönem âĢık edebiyatının temsilcileri arasında yer alan Ozan Nihat, ÂĢık Temel Turabî, ÂĢık Feymanî ve Furkanî‟nin Bosna konulu Ģiir örnekleri üzerinde durulacaktır. Bosna SavaĢı‟nda yaĢanan dramatik olayların Türk halkının belleğinde bıraktığı etkiler bağlamında Bosna olaylarının son dönem âĢık edebiyatına yansıması ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Türk edebiyatı, âĢık Ģiiri, Bosna savaĢı BOSNİA İN THE RESENT EPOCH ASHIKS POETRY Abstract Within the political and historical events of the 20th century II. A large majority of the Ottoman constitutional monarchy from the geography Knight of the Balkans, discussed various aspects of Turkish literature. The Balkans from Ottoman Turkish literature to the present separation process that begins nearly every gap. Branch came up with different facades of the Balkans, due to historical and 1 Yrd. Doç. Dr., Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, munircerrah@hotmail.com. 1 �cultural ties between the Turkish Cypriot community alone has been the focus of attention as close as simple citizens layer. Balkan communities with breaking out of the Ottoman geography living on this land, especially along Muslim massacres, persecution and repression against the Turkish community deeply affected. This causes the Bosnia in 1992 who created the last ring is especially a lot of cruelty and writer grown in society for centuries, such as feelings and thoughts that the interpreter has been enamored is also great sadness in the face of this tragedy, oppression and genocide have created when they have expressed resentment, anger, and reactions of the poems. Lovers for centuries, voicing the thoughts and feelings of the society they grew up in the late representatives of the drama in Bosnia moved poems from different angles. This paper, the recent history of end stage as the center temperature of the tragedy of Bosnia is still not lost their love of literature in the area between the representatives of Mr Ozan, Love Basic Turabi, will focus on examples of love poems titled Feymanî and Furkanî'nin Bosnia. Effects of the Turkish people had left the memory of the Bosnian War in the context of the dramatic events in the recent events in Bosnia and fell in love with the reflection of literature will be discussed. Key Words: Turkish literature, ashıks poem, the warn in Bosnia Giriş Ġkinci dünya savaĢından sonra Avrupa‟nın en büyük talihsiz olaylarından ve trajedilerinden biri de zulümlerin ve soykırımlarının yaĢandığı Bosna Hersek olaylarıdır. “Üç yıldan fazla süren bu savaĢ sırasında, Uluslararası Kızıl Haç Örgütü verilerine göre Bosna Hersek‟te 312 000 kiĢi hayatını kaybetmiĢtir. Bu kayıpların 200 000 kadarı BoĢnak halkına ait olup Bosnalılar dünyanın gözü önünde ve Avrupa‟nın göbeğinde sistematik bir soykırıma tabi tutulmuĢtur. Sadece Srebrenica‟da olanlar hakkında elle tutulur delillerin varlığı söz konusu olsa da, çok yakın tarihte gerçekleĢen soykırımı aydınlatmaya yetmemektedir.” (wikipedia.org, Bosna Soykırımı) (E.T 29.01.2013) Aradan yirmi yıl gibi bir süre geçmesine rağmen Bosna Hersek‟teki Sırp zulmü, katliamların acısı, insanlara karĢı vahĢeti aratmayan uygulamaları hala unutulmamıĢ, uzun yıllarca da unutulacağa benzememektedir. Avrupalının insanı merkeze alan insan sevgisini öğütleyen hümanizm felsefesinin, demokrasi anlayıĢlarının bir noktada iflası anlamına gelen bu olaylar, Batılının insan hakları kavramına getirdikleri yorumları ve uygulamaları hakkında 2 �bir gösterge kabul edilebilir. Bir tek insanına zarar gelmesi durumunda tüm dünya kamuoyunu ayağa kaldıran sözde insan haklarını savunan bu anlayıĢ, Bosna‟daki yüz binlerce masum, savunmasız insanın katledilmesi, kadınlarının kirletilmesi karĢısında sessiz kalmayı tercih etmiĢtir. Uluslararası barıĢ, istikrar ve güvenliği sağlama ve korumada birincil derecede yetkili ve sorumlu uluslararası kuruluĢ olan BirleĢmiĢ Milletlerin (BM) Sırpların Bosna Hersek‟e saldırıları, hak ihlalleri ve zulümleri karĢısında sessiz kalması, Müslüman Bosna halkına karĢı büyük bir çifte standart göstergesi olarak tarih sayfalarında yerini almıĢtır. Bosna‟da 1990‟lı yılların baĢında meydana gelen iç savaĢ sırasında iĢlenen savaĢ suçlarına ve katliamlara karĢı BirleĢmiĢ Milletler sistemi etkili bir tutum benimseyememiĢtir. Ġkinci Dünya SavaĢı sonrası kurulan ve Soğuk SavaĢ‟ın sona ermesinden sonra birkaç önemli sınavdan geçen BM sistemi Bosna„da büyük bir hayal kırıklığı yaĢatmıĢtır. Uluslararası düzenin önemli aktörleri eski Yugoslavya topraklarındaki soykırım ve diğer suçları uzunca bir süre seyretmekle yetinmiĢlerdir. Örneğin BM ve AB Bosna‟daki soykırım konusunda etkili bir tutum benimseyememiĢtir. Bunun en temel nedeni olarak büyük güçlerin askeri müdahale seçeneğini dikkate almamıĢ olmasıdır. (http://bilgestrateji.com), (E.T 29.01.2013) Balkanların ortasında yer alan, kültür ve dinlerin kesiĢme noktasında bulunan ve dünya tarihi açısından önemli olaylara sahne olan Bosna Hersek, Türk halkının gönlünde her zaman özel bir yeri olmuĢtur. 1463 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından alınması ile baĢlayan kültürel ve tarihi birliktelik beĢ asır sürmüĢ, böylece her iki ülkenin sosyal ve siyasî hayatlarında karĢılıklı sağlam ve kalıcı bağlar kurulmuĢtur. Türk insanı Bosna‟yı hemen her dönemde kendisinden bir parça olarak görmüĢ, tarihin hemen her döneminde bu gönül bağını koparmamıĢtır. Ġki ülke arasında kurulan kültürel ve tarihî köprüler günümüze kadar varlığını korumuĢ, günümüzde de siyaset, güvenlik alanları, ekonomik alan, kültür ve eğitim alanları baĢta olmak üzere hemen her sahada iliĢki ağları geniĢletilmiĢ, iki millet tek yürek haline gelmiĢtir. Bosna halkı ile Türk insanı arasında tesis edilen birlik, beraberlik ve kardeĢlik duyguları iki ülke insanı arasında büyük bir sevgi halesi oluĢturmuĢtur. Osmanlı zamanında atılan sevgi ve hoĢgörü tohumları, zamanla yaĢayan halkların gönlünde yeĢermiĢ, iki ülke insanı arasında, tarihlerinin en zor dönemlerinde bile dost ve kardeĢlik bağını koparmamıĢtır. Müslüman Bosna halkının yanı sıra bu topraklarda yaĢayan farklı din ve mezheplere mensup insanların yakın zamanda yaĢanan savaĢa rağmen değiĢik vesilelerle Osmanlı‟nın hoĢgörü ve adaletini dile getirmesi, Osmanlı‟dan övgüyle söz etmesi Türk insanının bu coğrafya ile bağının ne denli sağlam olduğunun bir göstergesidir. 3 �II. MeĢrutiyet‟ten itibaren büyük bir çoğunluğu Osmanlı coğrafyasından kopan Balkanlar, çeĢitli yönleriyle Türk edebiyatında ele alınmıĢtır. Balkanların Osmanlı‟dan kopmasıyla baĢlayan ayrılık süreci, Türk edebiyatının hemen her Ģubesinde farklı cepheleriyle gündeme gelmiĢ, Bosna ile aramızdaki tarihî ve kültürel bağlar nedeniyle Türk toplumunda aydın tabakasından sade vatandaĢına kadar yakın ilgi odağı olmuĢtur. Bu ilginin yansıması her iki ülkenin edebiyatında, müziğinde, güzel sanatlarında kendini göstermiĢtir. Özellikle 1992‟de Bosna Hersek‟te yaĢanan savaĢın dramı son dönem aĢık edebiyatında iĢlenmiĢ savaĢın acı yüzü aĢık Ģiirinde çeĢitli yönleriyle ele alınmıĢ ve Bosna son dönem aĢıklarının da ilgi odağı olmuĢtur. Böylece Bosna halkının savaĢta yaĢadığı dram ve Türk halkının Bosnalı‟nın dramı karĢısındaki duyguları konu edilmiĢtir. Bu bildiri de, yakın tarihimizde sıcaklığını hala yitirmemiĢ Bosna trajedisi merkezde olmak üzere son dönem âĢık edebiyatının temsilcileri arasında yer alan Ozan Nihat, ÂĢık Temel Turabî, ÂĢık Feymanî, ÂĢık Celalî ve Furkanî‟nin Bosna konulu Ģiir örneklerinden hareketle son dönem âĢık Ģiirinde Bosna konusu üzerinde durulacaktır. Bosna SavaĢı‟nda yaĢanan dramatik olaylar, Türk halkının belleğinde derin izler bırakmıĢ, gerek savaĢ sırasında gerekse sonrasında Türk halkı maddi ve manevi olarak Bosnalı kardeĢlerinin yanında olmaya çalıĢmıĢtır. Bosna halkının yaralarının sarılması için gıda, sağlık ve eğitim baĢta olmak üzere hemen her konuda destek olmaya çalıĢan Türk milleti her zaman Bosnalı‟nın derdini kendi derdi olarak görmüĢ, onun derdiyle dertlenmiĢtir. ÂĢıklar aĢk, tabiat, din ve tasavvuf konularının yanı sıra içinde yaĢadıkları dönemin tarihî ve sosyal olaylarını da Ģiirlerinde dile getirmiĢlerdir. Ġki millet tek yürek olan Türk ve Bosna kardeĢliği âĢık edebiyatında önemli bir tema olarak iĢlenmiĢ, âĢıkların Ģiirlerinde iki ülke kardeĢliğine dair önemli mesajlar yer almıĢtır. Son Dönem Âşık Şiirinde Bosna ÂĢık bir geleneğin sanatçısı olarak aĢk ve sevdaya dair en güzel Ģiirleri terennüm eden, sözleriyle insanlara iyiyi güzeli öğütleyen, çevresinde olup biten sosyal ve tarihî hadiseleri mısralarında iĢleyen, haksızlık ve zulümler karĢısında sözünü esirgemeden tepkisini dile getiren halk sanatçısıdır. Onlar Ģiirlerinde halkın umutlarını, isteklerini, duygularını, tarihî olayları Ģiirlerine taĢımıĢ, yaĢadıkları döneme dair pek çok olay ve hadiseler hakkında bilgiler vermiĢtir. ÂĢık, hem döneminde hem de sonraki dönemlerde sesini geniĢ kitlelere duyurmuĢ bir halk sanatçısıdır. “Her edebiyat akımı gibi, âĢık Ģiiri de kendi döneminin zihinsel atmosferinin bir sonucu olarak oluĢmuĢtur. ÂĢık yaĢadığı kültürel ortamla iç içedir, âĢık Ģiiri toplumun ihtiyacına bağlı olarak ortaya çıkmıĢtır. ÂĢık destanları Türk milli edebiyat 4 �geleneğinin en eski Ģiir formlarından biridir. Ozan-baksı geleneğinden âĢıklık geleneğine ve aĢık Ģiirine intikal etmiĢtir” (Çobanoğlu 2000: 333) YaĢanan hadiseleri kendi duygu ve düĢünce süzgecinden geçirerek mısralarına taĢıyan âĢıklar hadiselerin halk üzerinde bıraktığı etkiyi ve kendi üzerindeki tesiri Ģiirlerine taĢırlar. “Sanat ürünleri toplumun yapısıyla iç içedir. Her toplumun kendine özgü acıları, sevinçleri, umutları, özlemleri, iç dünyası vardır. Bunlar sanat ürünlerinde dile getirilir. ÂĢıkların Ģiirleri yaĢadıkları toplumun ortak dünya görüĢüne ve değerler sistemine göre Ģekillenir. ÂĢıklar halkın duygularını dile getirerek, geniĢ kitlelere yayarlar.” (Artun 1996: 296) ÂĢıkların tarihi bir olayı konu alan destanları buna örnektir. SavaĢları konu alan destanlarda en dikkati çeken nokta, savaĢların toplum üzerinde bıraktığı olumsuz etkilerdir. “Kaybedilen vatan toprakları geride kalan insanların acıları, halkta derin yaralar açar. Bu tür destanlar bir deyiĢle savaĢların halk üzerindeki psikolojisi ve sosyal etkisinin ĢiirleĢmiĢ bir anlatımıdır.” (Esen 1991: 53) Sırpların 1992- 1995 yılları arasında Bosna Hersek‟te yaptıkları zulümler ve soy kırımları son dönem âĢık edebiyatında iĢlenen önemli tarihî konulardan biridir. Bu bağlamda son dönem âĢıklık geleneğinin önemli temsilcileri arasında yer alan Ozan Nihat, ÂĢık Turabî, ÂĢık Ġsmetî, ÂĢık Feymanî, ÂĢık Celalî ve ÂĢık Furkanî Ģiirlerinde Bosna savaĢı ile ilgili gördüklerini, duyduklarını ve gönül dünyasında yaĢadıklarını, ayrıca savaĢın Türk kamuoyu üzerindeki etkisinden hareketle Türk halkınıın duygularını dile getirmiĢ, Avrupa‟nın ve BM‟nin yanlı tutumlarını mısralarında eleĢtirmiĢ, böylece Bosna olayları karĢısında hüzünlerini ve Sırplara karĢı öfkelerini mısralarına taĢımıĢlardır. Savaş Karşısındaki Üzüntüler, Çaresizlikler Ve Tepkiler Dile Getirilir. ÂĢıkların en önemli görevlerinde biri de evrensel boyutta insanlığın kederlerini haykırmak, problemleri dile getirmek ve onlara tercüman olmaktır. YaĢanan haksızlıklar ve zulümler karĢısında sanatının da gücünü kullanarak haksızlık ve zulümlere insanların dikkatini çekmek, yanlı kararları mısralarında eleĢtirmektir. Bu bağlamda son dönem âĢıkları yaĢadıkları dönemin en talihsiz olayları arasında yer alan Bosna SavaĢı ve Bosnalının yaĢadığı dram karĢısında içten ve samimi üzüntülerini, kederlerini ayrıca yaĢanan talihsiz olaylarla ilgili bir Ģey yapamamanın verdiği çaresizliklerini Ģiirlerine taĢımıĢlardır. ÂĢık Ġsmeti ve Ozan Nihat yüreklerindeki bu yangını ve kahırlarını Ģu mısralarla dile getirir. ÂĢık Ġsmeti'yim bu sözün aslı Kılıcım kınında çıkmıyor paslı 5 �Sen orda kan ağla, ben burda yaslı Yüreğim yanıyor Bosnalı gardaĢ (ÂĢık Ġsmetî Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com), (E.T: 05.02.2013) Karabağ karardı, Bosna kapkara Kafkaslarda kanar, bir büyük yara GardaĢlarımızın, göz göre göre Vurulup ölmesi kahreder beni (Uğur 2008: 393) sözleriyle Bosna‟da yaĢanan katliamlar, göz göre göre Ģehit edilen Bosnalılar için yaĢadıkları çaresizliklerine karĢı üzüntüleri dile getirir ve kahırlarını ifade ederler. Savaş İki Millet Arasındaki Mücadeleden Çok Bir Planın Parçasıdır. Görünürde iki millet arasındaki mücadele gibi gösterilmeye çalıĢılan savaĢ dönemin âĢıklarına göre Batılı güçlerin perde arkasında hazırladıkları sinsi planların, döndürülen dolapların bir neticesidir. ÂĢık Ġsmetî Bosnalı GardaĢ Ģiirinde bu oyunlara Ģu mısralarla dikkat çeker: Sözlerinde durmaz oldu hainler Avrupa bunuyor, Bosnalı gardaĢ. Perde arkasında, sinsi oyunlar Dolaplar dönüyor, Bosnalı gardaĢ (ÂĢık Ġsmetî, Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com),( E.T:05.02.2013) sözleriyle sözünde durmayan Avrupalı devletleri eleĢtirir ve Bosna halkı üzerinde bir takım oyunların oynandığına dikkat çeker. Dönemin âĢıklarından Ozan Nihat ve AĢık Ġsmetî, Batılının dünyaya verdiği barıĢ ve kardeĢlik söylemlerinin, insanlık derslerinin boĢ sözlerden ibaret olduğunu hatta bunların pek çoğunun yalan çıktığını, insanlık için gittikleri her coğrafyayı talan ettiklerini geride ise kan ve gözyaĢı bıraktıklarını belirtirler: Ne olursa olsun, Bosna denince Yüreğime yazdım, Ģunu unutmam Batılı ne demek, her Ģeyden önce Bosna‟da belloldu, bunu unutmam (Uğur 2008: 440) Her ne dedilerse o çıktı yalan Nereye varsalar ettiler talan 6 �Kan ile gözyaĢı geriye kalan Batının yüzünü Bosna'da gördüm. (ÂĢık Ġsmetî, Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com),( E.T: 05.02.2013) mısralarında Batılının gerçek yüzünün Bosna SavaĢı‟nda açıkça ortaya çıktığı, dünyaya verdikleri kardeĢlik ve barıĢ mesajlarının yalan olduğu, dünyanın hangi ülkesine gittiklerde talan ettikleri ve geride ise kan ve gözyaĢı bırakıldığı açıklanır ve Batının samimiyetsizliğine vurgu yapılır. Ġnsan haklarından söz eder sana Batının yüzünü Bosna 'da gördüm Hiç biri olmadı barıĢtan yana Batının yüzünü Bosna'da gördüm. (ÂĢık Ġsmetî, Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com), (E.T:05.02.2013) Medenî denilen Avrupa sustu Elbet susar, çünkü zalimin dostu Ne kadar zehiri var ise kustu Orda sergilenen kini unutmam.(Uğur 2008: 441) Ġnsan haklarından dem vuran Batının Bosna savaĢıyla bir samimiyet imtihanından geçtiği, söz konusu Bosna olunca barıĢ nutuklarının sadece verilen beyanlarda kaldığı, savaĢı ve dökülen kanı durdurma adına hiçbir giriĢimde bulunulmadığı, böylece Batının gerçek yüzünü gösterdiği açıklanır. Son dönem âĢıklarından AĢık Celalî‟ye göre Bosna SavaĢı‟nın temel nedeninde ırklar arası bir mücadeleden çok Müslüman-Hıristiyan mücadelesi olduğu inancı vardır. Küfür ile nurun mücadelesi Sakın Bosna Hersek unutulmasın Haydı gayret sönmesin nur çırası Yakın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 174) ÂĢık Celalî‟ye göre Bosna‟da verilen mücadele tesadüfî mücadele olmayıp etnik bir mücadeledir aynı zamanda küfür ile nurun bir mücadelesidir. Celalî‟nin mısralarında Bosna Hersek‟in unutulmaması Bosna halkına destek olunması, böylece söndürülmeye çalıĢılan Ġslam çırasının yakılması öğütlenir. Türklerin Adaletli ve Hoşgörülü Yönetimine Rağmen Sırpların Bosna Halkına Zulmü Kabul edilemez. 7 �ÂĢıklar mısralarında sık sık Osmanlı‟nın Avrupa topraklarında adalet, sevgi ve hoĢgörü getirdiğini bunun karĢılığında ise ihanete uğradığı telmih edilir. Buna örnek olarak da Sırpların Bosna halkına uyguladığı vahĢet ve Ģiddete isyan belirtilir. Osmanlı getirdi adil adalet ġimdi Osmanlı‟ya karĢı ihanet Sırplar uyguluyor vahĢet ve Ģiddet Kalkın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 174) ÂĢık Celalî mısralarında Osmanlı‟nın adaletine vurgu yaparken Sırpların Bosna halkına zulüm uyguladığını ifade eder. Son dönem âĢıkları Ģiirlerinde savaĢın zorlukları ve sıkıntıları karĢısında Bosna halkına cesaretli olmalarını öğütler ve kendilerinin verdikleri bu onurlu mücadelede yalnız olmadıklarını hatırlatır. KardeĢlerim zoru engeli aĢın Ezilen Bosna‟ya yardıma koĢun Kısasa kısastır sizde bir kurĢun Sakın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 174) mısralarıyla Türk halkına ise ezilen Bosna‟ya bir an önce yardıma koĢulması gerektiğini dile getirir ve yardım konusunda kamuoyu oluĢmasına katkıda bulunur. Nerde insan haklarının barıĢı Dinmedi akıyor Bosna gözyaĢı Ġnsanlık âlemi vahĢete karĢı Çıkın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 174) Ġnsan hakları ve barıĢın Bosna‟da geçerli olamadığı acı gerçeğinin dile getirildiği mısralarda ise Bosnalı‟nın akan gözyaĢının hala dinmediğine iĢaret edilir, insanlık âleminin vahĢete karĢı Bosna Hersek‟e sahip çıkılması istenir. Bosnalı‟nın suçunun sadece Müslüman olmasından kaynaklandığı ve insanlık âlemine yaĢanan bu olayların bir kara leke olarak kalacağı ve bu vebalden insanlığın kurtulamayacağı söylenir, verilen mücadelenin kutsallığına iĢaret edilir. Hançerdir Sırpların haçı Kıyılır insanın içi Müslüman Türk olmak suçu Kan ağlıyor Bosna Hersek.(Uğur 2008: 584) 8 �Suçları Müslüman olmaktır herhal Ġnsanlığa kara leke bu vebal Cihat farzdır gel bu farzdan hisse al Hakk‟ın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 175) Tarih neler söyler ibret alana Bütün dünya düĢman Ġslam olana Dedikleri türlü yalan dolana Gafiller kanıyor Bosnalı gardaĢ. (ÂĢık Ġsmetî, Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com), (E.T:05.02.2013) Tarihi tekerrürlerin olabileceğinin telmih edildiği mısralarda Türk halkına da bir sesleniĢ vardır ve Bosna olaylarından ibret alınması gerektiği öğütlenir. Bu gün Bosna ise yarın hepimiz Gaflet uykusundan uyanalım biz Manadan habersiz hey maddeci göz Bakın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 175) Zalim Sırplar solduruyor gülümü YaĢlı kadın, çocukların ölümü Yapılan iĢkence gaddar zulümü Yıkın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 175) Gerçek yolu beyenmeli Sırtın Hakk‟a dayanmalı Müslümanlar uyanmalı Kan ağlıyor Bosna Hersek.(Uğur 2008: 584) Bosnalı‟nın maruz kaldığı vahĢetin bir gün Türk halkının da baĢına gelebileceği endiĢesi dile getirilir, manadan habersiz maddeci gözlere gaflette olunmaması, insan hakları, yeni dünya düzeni gibi bazı söylemlere adlanılmaması gerektiği uyarısında bulunulur. Gün Kardeşlik Günüdür Ve Bosna’ya Yardım Eli Uzatılmalıdır. ÂĢık Ģiirinde Türk Bosna kardeĢliğine vurgu yapılarak günün kardeĢlik günü olduğu söylenir ve zaman kaybetmeden Bosna‟ya yardım ve kardeĢlik elinin uzatılması gerektiği hatırlatılır. 9 �Müslüman tok yatma din kardeĢin aç Yarası sızlıyor ol merhem ilaç Vicdanların bam telini hedef seç Dokun Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 175) ÂĢık Celalî mısralarında “KomĢusu aç iken yatan bizden değildir” hadisine vurgu yapar, hemen yanı baĢımızda sızlayan yaraya merhem olunmasını öğütler. Türk insanının gönlüne Bosna halkı her zaman dostluk ve kardeĢlik duygularıyla yer etmiĢ, yaĢadığı en son savaĢta yardımına koĢmuĢtur. Dostun dosta sahip çıkmak görevi Kurulsun yuvası yapılsın evi ĠnĢa için her biriniz bir çivi Çakın Bosna Hersek unutulmasın. (Yenitürk 2000: 175) Halkın bu konudaki duygularını dile getiren Celali dostun dosta sahip çıkmasının önemli bir görev olduğunu yuvaların ve evlerin yeniden kurulup inĢa edilmesinde her bir Türk vatandaĢının görev alması gerektiğini söyler. Savaşın Soğuk korkunç yüzü, yaşanan zulüm ve vahşetler mısralarda ifade edilir. Kendisini bir Bosnalı gibi görüp bir Bosnalı yüreğiyle duygularını dile getiren Turabî mısralarında savaĢ sırasında Bosna halkının yaĢadığı zorluklara, zulümlere tercüman olur, savaĢın acımasız ve korkunç yüzünü Ģu sözlerle dile getirir. Ben Bosnalı mülteciyim kan gölünde yüzüyorum Kızımın gelinliyine vas‟yetimi yazıyorum Bir kolum yok bir ayağım sürünerek geziyorum Yirmi beĢ ay feryat ettim imdadıma gelen yoktur Bu ne biçim insanlıktır gözyaĢımı silen yoktur. (Saran vd. 1998: 139) Yirmi beĢ ay süresince kan gölüne dönen Bosna sokaklarında bir mülteci gibi hayalen gezinen âĢık, kan gölüne dönen Bosna sokaklarında adeta kan gölü içinde yüzdüğünü, kızının gelinliğine vasiyetini yazdığını, kolu ve ayağı olmadan sürünerek gezdiğini, feryat ettiğini ancak imdadına gelenin olmadığını söyler. Turabî, gözyaĢını silmeyen, yardımına koĢmayan insanlığa isyan eder. Umut teselli veren yok ağlanacak hâlim var Genç kıza korkunç tecavüz anneye dehĢet zulüm var Bu çemberde Müslüman acımasızca zulüm var Sokaklar cesetle doldu gelip sahip olan yoktur Tabutları siper yaptık gelip cenazeyi kılan yoktur. (Saran vd. 1998: 139) 10 �mısralarıyla Bosna sokaklarının cesetlerle dolu olduğunu, acımasızca zulüm ve iĢkencelerin yapıldığını, genç kızlara ve annelere insanlık dıĢı davranıldığı anlatır; adeta tabutların siper olarak kullanıldığını, cenazelerin alınmasına bile imkân tanınmadığını açıklar. Ġçerde dıĢarda hep ölüm kokar Çocuklar vurulur devletler bakar O dökülen kanlar sel gibi akar IĢıklar sönüyor Bosnalı gardaĢ. (ÂĢık Ġsmetî, Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com), (E.T:05.02.2013) Yankılanıp Saraybosna‟dan gelen Acı acı semalara yükselen Duyunca, insanın bağrını delen Feryadı, çığlığı, ünü unutmam.(Uğur 2008: 441) Çoluk çocuk hep periĢan Kan ağlıyor Bosna Hersek Seller gibi akıyor kan Kan ağlıyor Bosna Hersek. (Uğur 2008: 583) Ekranda görmüĢtüm, Sırplı bir tazı KirletmiĢti masum, küçücük kızı Ġçim parçalandı, neydi o sızı Hiçbir zaman ben o anı unutmam. (Uğur 2008: 441) Yankılanıp Saraybosna‟dan gelen Acı acı semalara yükselen Duyunca, insanın bağrını delen Feryadı, çığlığı, ünü unutmam. (Uğur 2008: 441) Harabeye döndü köyler bucaklar ġehitlerin salı oldu kucaklar Söndürüldü yüz binlerce ocaklar Katledilen bunca canı unutmam. (Uğur 2008: 441) 11 �Haçlı ordusunun cengi değiĢti Sivil halkı vurdu, dengi değiĢti Masmavi suların rengi değiĢti Oluk oluk akan kanı unutmam. (Uğur 2008: 441) ÂĢıkların dizelerinde savaĢın korkunç yüzü tüm gerçekliğiyle ifade edilir. Ölüm kokan Bosna‟da çocuk, yaĢlı demeden insanların vurulması, Bosnalı Ģehitlerin kanlarının sel gibi akması, aile ocaklarının sönmesi bir bir anlatılır; dünyaya insanlık ve medeniyet dersi vermeye kalkan devletlerin yaĢanan vahĢet karĢısında sessiz kalmasına duyulan öfke dile getirilir. Birleşmiş Milletlerin Yanlı Politikası Eleştirilir. BirleĢmiĢ milletlerin Bosna savaĢındaki sessizliği, uygulanan ambargolar bir çifte standart olarak görülür bir haçlı düĢüncesiyle Hıristiyanlığın Müslümanlığa karĢı mücadelesi olarak yorumlanır. BirleĢmiĢ Milletler, çizgiden saptı Ġnsan haklarını çiğnedi, tepti Kara dinli kâfir, vicdansız kipti Butros Gali var ya, onu unutmam. (Uğur 2008: 442) Piyon milletler birleĢmiĢ kiliseyi kurmak için Haçlılar sefere çıkmıĢ minareyi kırmak için Katil ordu silahlanmıĢ bebekleri vurmak için Benim gözüm yolda kaldı ambargoyu delen yoktur Öldüyüme gam yemem de benim gibi ölen yoktur. (Saran vd. 1998: 139) BM‟nin kuruluĢ amacına hizmet etmemesi, insan hakları çiğnenmesine rağmen sessizliği, dönemin BM Genel Sekreteri Butros Gali‟nin yanlı tutumu, Bosna‟ya karĢı alınan ambargo kararı eleĢtirilir. Batılı Milletlerin Yanlı Politikası Eleştirilir. ÂĢıklara göre Batılı ülkelerin savaĢ karĢısında sessiz kalmalarının diğer bir nedeni de Bosna‟da çıkar iliĢkilerinin bulunmamasından kaynaklanmaktadır. AĢıklar ayrıca yüz binlerce Müslüman kaybı karĢısında Ġslam dünyasının sessizliğine de bir anlam veremez. Bosna‟da çıkar olsaydı yağmacılar gelirdi Elimize silah verip savunmaya kalırlardı On tane hayvan avlansa ona mâni olurlardı Yüz binlerce Müslüman‟ın kaybını bilen yoktur 12 �Ġslâm dünyası uyuyor Turabî de yalan yoktur. (Saran vd. 1998: 139) Furkanî ise Bosna Hersek‟in Azerbaycan‟ın kan ağlamasına dünyanın dört bucağını kan bürümesini ve bunun karĢısında ise dertlenilmesini ve ah çekilmesini ister. Bosna, Hersek, Azerbaycan, Dünyayı bürüdü bir kan. Ah çekerek derdine yan. Tüm Sırbistan kan ağlıyor. (Boyraz 2010: 278) Son dönem âĢık Ģiirinde Bosna‟da yaĢanan dramı, insanlık ayıbını ve vahĢeti dile getiren önemli ozanlardan biri de Ozan Nihat‟tır. Bosnalı‟nın derdini kendi derdi gören ozan Ģiirlerinde iĢlediği konularla Bosna Hersek‟te yaĢanan insanlık ayıbını dile getirir. Karabağ‟ım karaları bağlıyor Bosna Hersek yürekleri dağlıyor Çeçenistan, Kırım, Kerkük ağlıyor Ġslam âlemini güldür Ya Rabbi.(Uğur 2008: 458- 459) Bosna Hersek baĢta olmak üzere Karabağ, Çeçenistan, Kırım ve Kerkük gibi zulüm altında inleyen Ġslam âleminin yüzünün gülmesi, akan kan ve gözyaĢının dinmesi temenni edilir. Sonuç Sonuç olarak Türk milleti ile arasında derin tarihî ve kültürel bağları bulunan Bosna Hersek her zaman Türk halkının yüreğinde ve gündeminde yerini korumuĢtur. YaklaĢık altı asra yakın süren bu kültürel ve tarihi birliktelik her dönem canlı kalmıĢ, her iki ülke arasında içtimaî ve siyasî hayatlarında karĢılıklı sağlam ve kalıcı bağlar kurulmuĢtur. Türk insanı Bosna‟yı hemen her dönemde kendisinden bir parça olarak görmüĢ, tarihin hemen her döneminde bu gönül bağını koparmamıĢtır. Bu sevgi bağı temelinde Bosna halkının her zaman Türk sosyo-kültürel ve siyasî hayatında önemli bir yeri olmuĢtur. Son dönem aĢık edebiyatında Bosna özellikle 1992‟de yaĢadığı savaĢ önemli bir konu olarak ele alınmıĢ, savaĢta yaĢanan trajediler, zulümler ve soykırımları değiĢik açılarla iĢlenmiĢtir. ÂĢıklar Ģiirlerinde Bosna‟da yaĢanan dram karĢısındaki kızgınlıklarını, öfkelerini ve savaĢla ilgili düĢüncelerini Ģiirlerinde dile getirmiĢlerdir. Bu bağlamda aĢıklar savaĢ karĢısındaki üzüntülerini, çaresizliklerini ve tepkilerini ifade etmiĢlerdir. Bosna savaĢının iki millet arasındaki bir mücadeleden ziyade Batılı güçlerin sinsice hazırladıkları planın bir parçası olarak görmüĢlerdir. Türklerin Balkanlardaki adaletli ve hoĢgörülü yönetimine rağmen Sırpların Bosna halkına karĢı iĢlediği insanlık suçu karĢısında kızgınlıklarını ve öfkelerini ifade etmiĢler, savaĢın soğuk ve korkunç yüzünü, yaĢanan zulüm ve vahĢeti mısralarında dile 13 �getirmiĢlerdir. Batılı ülkelerin soykırım karĢısındaki sessizliklerinin çıkar iliĢkisinin bulunmadığından kaynaklandığı açıklamıĢlar, BirleĢmiĢ Milletlerin yanlı politikasını eleĢtirmiĢlerdir. KardeĢliğin önemine vurgu yapan aĢıklar Bosna‟ya yardım elinin uzatılmasını öğütlemiĢlerdir. Kaynakça Artun, Erman. Günümüzde ÂĢık Geleneği Ve ÂĢık Feymanî, Adana, Hakan Ofset, 1996 Boyraz, ġeref. Furkanî‟nin ġiir Evreni Bağlamında Bir Monoğrafi Denemesi, Akçağ Yayınları, Ankara, 2010 Çakmak, Cenap. Atılgan, Cansu. BM Bosna Soykırımı ve Küresel Adalet. Bilgi Stratejisi. C.4. S. 7. http://bilgestrateji.com (E.T 29.01.2013) Esen, Ahmet ġükrü. Anadolu Destanları. Ankara. Kültür Bakanlığı Yayınları. 1991 Namlı, Abdulkadir. (ÂĢık Ġsmetî), Bosnalı Gardaş, http://www.antoloji.com, (E.T:05.02.2013) Saran ġevket, Soysal Ġsmail. Erzurumlu ÂĢık Temel Turâbî. Tunalı Matbaası, Karacabey/ Bursa. 1998 Yenitürk, Celal. Gönül Gözü-II, Bakanlar Matbaacılık, Van, 2000: 175 UĞUR, Fidan: Denizlili Âşık Ozan Nihat, YayınlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, 2008 wikipedia. org, Bosna Soykırımı (E.T: 05.02.2013) 14 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2250 Title A name given to the resource SON DÖNEM ÂŞIK ŞİİRİNDE BOSNA Author Author CERRAHOĞLU, Münir Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk edebiyatı, âşık şiiri, Bosna savaşı. ÖZET 20. yüzyıl siyasî ve tarihî olayları içinde II. Meşrutiyet’ten itibaren büyük bir çoğunluğu Osmanlı coğrafyasından kopan Balkanlar, çeşitli yönleriyle Türk edebiyatında ele alınmıştır. Balkanların Osmanlı’dan kopmasıyla başlayan ayrılık sürecinden günümüze Türk edebiyatının hemen her şubesinde farklı cepheleriyle gündeme gelen Balkanlar, aramızdaki tarihî ve kültürel bağlar nedeniyle Türk toplumunda aydın tabakasından sade vatandaşına kadar yakın ilgi odağı olmuştur. Balkan toplumlarının Osmanlı coğrafyasından kopmalarıyla birlikte bu topraklar üzerinde yaşayan özellikle Müslüman halka karşı yapılan baskı, zulüm ve katliamlar Türk halkını derinden etkilemiştir. Bu zulümlerin son halkasını oluşturan 1992’de yaşanan Bosna zulmü ise başta bir çok şair ve yazarımızda olduğu gibi yüzyıllardır içerisinde yetiştikleri toplumun duygu ve düşüncelerine tercüman olmuş aşıklarda da büyük üzüntü oluşturmuş yaşanan bu trajedi, zulüm ve soykırımlar karşısında duydukları kızgınlık, öfke ve tepkilerini şiirleriyle dile getirmişlerdir. Yüzyıllardır içerisinde yetiştikleri toplumun duygu ve düşüncelerini dile getiren aşıkların son dönem temsilcileri Bosna’da yaşanan dramı farklı açılardan şiirlerine taşımıştır. Bu bildiri de, yakın tarihimizde sıcaklığını hala yitirmemiş Bosna trajedisi merkezde olmak üzere son dönem aşık edebiyatının temsilcileri arasında yer alan Ozan Nihat, Aşık Temel Turabî, Âşık Feymanî ve Furkanî’nin Bosna konulu şiir örnekleri üzerinde durulmuştur. Bosna Savaşı’nda yaşanan dramatik olayların Türk halkının belleğinde bıraktığı etkiler bağlamında Bosna olaylarının son dönem aşık edebiyatına yansıması ele alınmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8e79d996f992c11383f03780897aa05a.docx 8fa04b7e2684f051994e230d0d76b9d9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e20a8045b5480719626c47a251f66c4d.pdf 6739264737e2e02d04625d2f8ffb574c PDF Text Text SUDAK’IN BAŞTAŞLARI Ahtem CELİLOV Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniveritesi, Kırımtatar ve Türk Edebiyatı Bölümü, Simferopol, Kırım / Ukrayna Anahtar Kelimeler: Anahtar sözler: Kırım, Tatar, Sudak, baştaşı, epitafiya. ÖZET Kırım’ın güney bölgelerinde, Türk Oğuz varlığının izlerini bize açıkça ispatlayan Sudak ve civarında 1980’lerden bu yana bulunan mezar taşları ve fragmentleri 2002 yılından başlayarak Taraktaş bölgesinde bir tepeliğe toplanmış, halk ziyaretine açılmış bulunmaktadır. Civar köy (ev, depo, hayvan ahırları duvarlarında, toprak içinde, ormanlık alanlarda) ve tarlalarda rasgele bulunan bu baştaşların Celilov A.A. tarafından karakteristiği tespit edilmiş, yazıları okunmuş ve üstüne kazılmış sembollerin açıklanması verilmeye çalışılmıştır. Kadim Kırım’da İslam tarihinin inkişafı, Kırım Türklerinde ölü gömme gelenekleri üzerine son yıllarda yapılan verimli çalışmalarından biri olan “Sudaqnıñ qadimiy baştaşları” geniş bir okuyucu kitlesine hitap eder. Çalışma, Kırım Türklerinde epitafya (baştaş yazısı ve tarih düşürme) sanatının inceliklerini takdim etmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2174 Title A name given to the resource SUDAK’IN BAŞTAŞLARI Author Author CELİLOV, Ahtem Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Anahtar sözler: Kırım, Tatar, Sudak, baştaşı, epitafiya. ÖZET Kırım’ın güney bölgelerinde, Türk Oğuz varlığının izlerini bize açıkça ispatlayan Sudak ve civarında 1980’lerden bu yana bulunan mezar taşları ve fragmentleri 2002 yılından başlayarak Taraktaş bölgesinde bir tepeliğe toplanmış, halk ziyaretine açılmış bulunmaktadır. Civar köy (ev, depo, hayvan ahırları duvarlarında, toprak içinde, ormanlık alanlarda) ve tarlalarda rasgele bulunan bu baştaşların Celilov A.A. tarafından karakteristiği tespit edilmiş, yazıları okunmuş ve üstüne kazılmış sembollerin açıklanması verilmeye çalışılmıştır. Kadim Kırım’da İslam tarihinin inkişafı, Kırım Türklerinde ölü gömme gelenekleri üzerine son yıllarda yapılan verimli çalışmalarından biri olan “Sudaqnıñ qadimiy baştaşları” geniş bir okuyucu kitlesine hitap eder. Çalışma, Kırım Türklerinde epitafya (baştaş yazısı ve tarih düşürme) sanatının inceliklerini takdim etmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f3af3de217f443d91e7c021f5fc66bc3.docx 369eaf6671aadaa121df811d281ae00f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2ec0ab4c3c9583cb16f84639c73644ea.pdf 0b6114d6e36a73a158229f8840ab9e7b PDF Text Text TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE RUHSAL ÇÖKÜNTÜ GÖSTERGELERİNDE METAFORİK YAPILAR Sibel ÇELİKEL - Güniz KOCAKAYA Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne / Türkiye Anahtar Kelimeler: Ruhdilbilim, gösterge, ruhsal çöküntü, metafor. ÖZET Ruhdilbilim, konuşan birey ile bireylerin kullandığı dil arasındaki ilişkileri çözmeye çalışır. Bu bilim dalının amacı dilin bilimsel betimlemesini yapmak değil, dilin kullanım süreçlerinin betimlemesini yapmaktır. Bu bilim dalı, iletiler ve bu iletileri aktaran ya da alan bireyi birbirine bağlayan ilişkilerle ilgilenir. İletişim sürecini, sözlü çağrışımları, küçük çocukta dilin öğrenilmesi sorununu, düşüce ile dil arasındaki genel ilişkileri inceler. Ruhdilbilim, bireye ilişkin dilsel üretim, anlama, belleme, tanıma olgularını, bireysel davranış biçimleri olan söz edimlerini, dilin kazanılmasını, öğrenilmesini inceleyen ruhbilimle ara kesit bölgesinde oluşmuştur. Ruhdilbilim çalışmalarını günümüzde özellikle şu alanlarda yoğunlaştırmışlardır: Sözcelerin bireyler tarafından üretiliş süreçleri; bireylerin üretmek istedikleri sözcelere anlam yükleyiş süreçleri, üretilen sözcelerin yorumlanması süreçleri, yorumlama sürecinde dilsel bilgiler ansiklopedik bilgilerin payı, dilsel öğelerin bellekte varoluş biçimi, çocuğun doğuşundan itibaren gelişmesi boyunca dili edinme süreci, birçok dili kullanan konuşucuların, bu çeşitli dilleri belleklerinde depolayış biçimleri; dil bozuklukları, ruhsal bozukluklar ve beyin yapısındaki bozunlar(lezyonlar) arasındaki ilişkiler vb. Bu çalışmada “ruhsal çöküntü göstergeleri” üzerinde durulacaktır. Ancak bu durumu ifade eden sosyal ve doğal göstergeler değil sadece dil göstergeleri incelenecektir. Bunun için kendilerinden izin alınarak ve kimliği gizli tutularak hasta kayıtlarından ve Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında bu konuyu işlemiş olan yazarların metinlerinden örnekler incelenecektir. Konuyu sınırlandırmak adına bu dil göstergelerinin içindeki metaforik yapılar belirlenecektir. Amaç bu durumdaki hastaların kullandığı, mecazlı ve benzetmeli ifadelerin belirlenerek, hastalığın daha kolay tespit edilmesini sağlamak, Türk dilinin duygu durumlarını ifade etmedeki çeşitliliğini gözlemlemektir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1867 Title A name given to the resource TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE RUHSAL ÇÖKÜNTÜ GÖSTERGELERİNDE METAFORİK YAPILAR Author Author CELIKEL, Sibel KOCAKAYA, Guniz Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Ruhdilbilim, gösterge, ruhsal çöküntü, metafor. ÖZET Ruhdilbilim, konuşan birey ile bireylerin kullandığı dil arasındaki ilişkileri çözmeye çalışır. Bu bilim dalının amacı dilin bilimsel betimlemesini yapmak değil, dilin kullanım süreçlerinin betimlemesini yapmaktır. Bu bilim dalı, iletiler ve bu iletileri aktaran ya da alan bireyi birbirine bağlayan ilişkilerle ilgilenir. İletişim sürecini, sözlü çağrışımları, küçük çocukta dilin öğrenilmesi sorununu, düşüce ile dil arasındaki genel ilişkileri inceler. Ruhdilbilim, bireye ilişkin dilsel üretim, anlama, belleme, tanıma olgularını, bireysel davranış biçimleri olan söz edimlerini, dilin kazanılmasını, öğrenilmesini inceleyen ruhbilimle ara kesit bölgesinde oluşmuştur. Ruhdilbilim çalışmalarını günümüzde özellikle şu alanlarda yoğunlaştırmışlardır: Sözcelerin bireyler tarafından üretiliş süreçleri; bireylerin üretmek istedikleri sözcelere anlam yükleyiş süreçleri, üretilen sözcelerin yorumlanması süreçleri, yorumlama sürecinde dilsel bilgiler ansiklopedik bilgilerin payı, dilsel öğelerin bellekte varoluş biçimi, çocuğun doğuşundan itibaren gelişmesi boyunca dili edinme süreci, birçok dili kullanan konuşucuların, bu çeşitli dilleri belleklerinde depolayış biçimleri; dil bozuklukları, ruhsal bozukluklar ve beyin yapısındaki bozunlar(lezyonlar) arasındaki ilişkiler vb. Bu çalışmada “ruhsal çöküntü göstergeleri” üzerinde durulacaktır. Ancak bu durumu ifade eden sosyal ve doğal göstergeler değil sadece dil göstergeleri incelenecektir. Bunun için kendilerinden izin alınarak ve kimliği gizli tutularak hasta kayıtlarından ve Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında bu konuyu işlemiş olan yazarların metinlerinden örnekler incelenecektir. Konuyu sınırlandırmak adına bu dil göstergelerinin içindeki metaforik yapılar belirlenecektir. Amaç bu durumdaki hastaların kullandığı, mecazlı ve benzetmeli ifadelerin belirlenerek, hastalığın daha kolay tespit edilmesini sağlamak, Türk dilinin duygu durumlarını ifade etmedeki çeşitliliğini gözlemlemektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8bf1bf3e029b137e6eea3a0abbd1b7fd.docx 3eebc24ddd3d30a6e467bd9bd1b15c7a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1ca85862288b41a42b711f990d193c40.pdf 456ca88603c304cde95783b561d2795d PDF Text Text TÜRKİYE’DE HALK BİLİMİ ÜRÜNLERİNİN İŞLEVSELLİĞİNE ODAKLANAN ÇALIŞMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Aslı BÜYÜKOKUTAN TÖRET Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Balıkesir / Türkiye Anahtar Kelimeler: İşlev, işlevsel halk bilimi kuramı, sözlü kültür ürünleri, Türkiye. ÖZET İşlevsel halk bilimi kuramı, alan araştırmaları sonucunda elde edilen halk bilgisi ürünlerini, hem şekil, yapı ve içerik özellikleri hem de yaratım ve işlev özellikleri açısından bir arada değerlendiren “bağlam merkezli” halk bilimi kuramlarından biridir. Günümüzde tekrar edilerek aktarılan halka ait yaratmaların icra edilme sebeplerini, anlatıcı veya icracının onu tekrarlayarak aktarma nedenlerini, herhangi bir metnin hangi sosyal çevre ve şartlar altında oluşturularak tekrar edildiğini, tekrarlanma süreci içinde anlatıcı veya icracı ile dinleyici veya izleyicinin rollerini tespit ederek bilgi elde etme yolunu seçmektedir. Halk bilimi ve özellikle de halk edebiyatı ürünlerini inceleyen Amerikalı kültürel antropologlar tarafından geliştirilen işlevsel yöntem, Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarında da kullanılmaktadır. Bildiride, işlev kavramı ve işlevsel kuram hakkında bazı temel bilgiler verilmiş, işlevsel kuramın Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarındaki kullanımı konusunda tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. İşlev konusunda yayımlanan kitap ve makalelerden yola çıkılarak, Türkiye’de yapılan çalışmaların hangi konular üzerinde yoğunlaştığı, sözlü kültür ürünlerinin incelenmesinde işlev konusunun ne şekilde ele alındığı, işlevselliğin ne anlama geldiği üzerinde durulan olan bildiride, aynı zamanda yapılan tespitlerin ne kadar işlevsel olduğu sorusuna da cevap verilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2179 Title A name given to the resource TÜRKİYE’DE HALK BİLİMİ ÜRÜNLERİNİN İŞLEVSELLİĞİNE ODAKLANAN ÇALIŞMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Author Author BÜYÜKOKUTAN TÖRET, Aslı Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: İşlev, işlevsel halk bilimi kuramı, sözlü kültür ürünleri, Türkiye. ÖZET İşlevsel halk bilimi kuramı, alan araştırmaları sonucunda elde edilen halk bilgisi ürünlerini, hem şekil, yapı ve içerik özellikleri hem de yaratım ve işlev özellikleri açısından bir arada değerlendiren “bağlam merkezli” halk bilimi kuramlarından biridir. Günümüzde tekrar edilerek aktarılan halka ait yaratmaların icra edilme sebeplerini, anlatıcı veya icracının onu tekrarlayarak aktarma nedenlerini, herhangi bir metnin hangi sosyal çevre ve şartlar altında oluşturularak tekrar edildiğini, tekrarlanma süreci içinde anlatıcı veya icracı ile dinleyici veya izleyicinin rollerini tespit ederek bilgi elde etme yolunu seçmektedir. Halk bilimi ve özellikle de halk edebiyatı ürünlerini inceleyen Amerikalı kültürel antropologlar tarafından geliştirilen işlevsel yöntem, Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarında da kullanılmaktadır. Bildiride, işlev kavramı ve işlevsel kuram hakkında bazı temel bilgiler verilmiş, işlevsel kuramın Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarındaki kullanımı konusunda tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. İşlev konusunda yayımlanan kitap ve makalelerden yola çıkılarak, Türkiye’de yapılan çalışmaların hangi konular üzerinde yoğunlaştığı, sözlü kültür ürünlerinin incelenmesinde işlev konusunun ne şekilde ele alındığı, işlevselliğin ne anlama geldiği üzerinde durulan olan bildiride, aynı zamanda yapılan tespitlerin ne kadar işlevsel olduğu sorusuna da cevap verilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/799ae962051bd83e46f971e172db5839.docx 46e0f8e669d3e451427f83578547af24 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/14dc6d01ce80910bf16d693752369d01.pdf 591e17696b58cd8c112379639052351b PDF Text Text BİR SÖYLEM OLARAK YUNUS EMRE DİVANI Muhsine BÖREKÇİ - Nesrin FEYZİOĞLU Atatürk Üniversitesi, Kâzim Karabekir Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Yunus Emre Divanı, Söylem, Söylem çözümlemesi, Şiirsel söylem. ÖZET Türk Dilinin anıt eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı, Türk edebiyatının da doruk noktalarından birini oluşturur. Bu özellikleri ile hem Türk Dili hem de Türk Edebiyatı Tarihi açısından değerlendirilmiş ve çeşitli açılardan incelenmiştir. Yunus Emre ile ilgili araştırmalar, Türklük bilimi (Türkoloji) alanında önemli bir yer tutmuştur. Divan’da yer alan evrensel değerler, Yunus Emre’nin “hümanist şair” olarak değerlendirilmesine yol açmış ve UNESCO 1972 yılını Yunus Emre yılı ilân etmiştir. 2007’de çıkarılan “Yunus Emre Vakfı Kanunu” onun Türkçenin ve Türk kültürünün temsilcisi olarak değerlendirildiğinin bir göstergesidir. Bütün bu değerlendirmelere rağmen Yunus Emre Divanının söylem nitelikleri açısından incelendiği, söylenemez. Bu güne kadar Türk dili ve Türk edebiyatı araştırmaları bağlamında pek çok değerli bilimsel çalışma yapılmış ancak Yunus Emre Divanı’nı Türk dili, Türk edebiyatı, Türk kültürü ve evrensel değerler açısından farklı kılan özellikler dilbilimsel yöntemlerle ortaya konmamıştır. Bu çalışmada, Yunus Emre Divanı, bir yazınsal söylem olarak değerlendirilmeye; bir sözceleme öznesi olarak Yunus Emre’nin özgünlüğünü oluşturan nitelikler dilbilimsel ölçütlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için söylem çözümleme yöntemi kullanılmış; Divan’dan seçilen örneklem üzerinde yazınsal/eleştirel söylem çözümlemesi uygulanmıştır. Bu süreçte Divan, pek çok alt söylemden oluşmuş bir üst söylem olarak içinde yer aldığı gelenek ve üretildiği dönemin tarihî, sosyal, kültürel, ekonomik vb. koşulların belirlediği bağlam içinde değerlendirilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2121 Title A name given to the resource BİR SÖYLEM OLARAK YUNUS EMRE DİVANI Author Author BÖREKÇİ, Muhsine FEYZİOĞLU, Nesrin Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yunus Emre Divanı, Söylem, Söylem çözümlemesi, Şiirsel söylem. ÖZET Türk Dilinin anıt eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı, Türk edebiyatının da doruk noktalarından birini oluşturur. Bu özellikleri ile hem Türk Dili hem de Türk Edebiyatı Tarihi açısından değerlendirilmiş ve çeşitli açılardan incelenmiştir. Yunus Emre ile ilgili araştırmalar, Türklük bilimi (Türkoloji) alanında önemli bir yer tutmuştur. Divan’da yer alan evrensel değerler, Yunus Emre’nin “hümanist şair” olarak değerlendirilmesine yol açmış ve UNESCO 1972 yılını Yunus Emre yılı ilân etmiştir. 2007’de çıkarılan “Yunus Emre Vakfı Kanunu” onun Türkçenin ve Türk kültürünün temsilcisi olarak değerlendirildiğinin bir göstergesidir. Bütün bu değerlendirmelere rağmen Yunus Emre Divanının söylem nitelikleri açısından incelendiği, söylenemez. Bu güne kadar Türk dili ve Türk edebiyatı araştırmaları bağlamında pek çok değerli bilimsel çalışma yapılmış ancak Yunus Emre Divanı’nı Türk dili, Türk edebiyatı, Türk kültürü ve evrensel değerler açısından farklı kılan özellikler dilbilimsel yöntemlerle ortaya konmamıştır. Bu çalışmada, Yunus Emre Divanı, bir yazınsal söylem olarak değerlendirilmeye; bir sözceleme öznesi olarak Yunus Emre’nin özgünlüğünü oluşturan nitelikler dilbilimsel ölçütlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için söylem çözümleme yöntemi kullanılmış; Divan’dan seçilen örneklem üzerinde yazınsal/eleştirel söylem çözümlemesi uygulanmıştır. Bu süreçte Divan, pek çok alt söylemden oluşmuş bir üst söylem olarak içinde yer aldığı gelenek ve üretildiği dönemin tarihî, sosyal, kültürel, ekonomik vb. koşulların belirlediği bağlam içinde değerlendirilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/35a1a57c53e374300475c9ca2903d6a5.docx 8ce7a637219adab317adf4e5d659f620 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e1f7d44950711c5c8a24861ddb23e68f.pdf f931621c253d388ab9994ada6f3f61c6 PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Tokat / Türkiye Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/932ce8f0c7994c1b05b6ce6f576c01d7.docx 1fb210dc0b1a4ebbcaced7406cb2ee39 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6d49c5cf98e03d000ec5bd31d590e9c9.pdf fccac82a5c980abbad03f18a7566223c PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ‘ATÜ'L-FEVÂYİD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER1 Özet Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet‟in Catalogue des Manuscrits Turcs‟ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France‟de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû‟atü‟lFevâ‟id adlı eseri tanıtılacaktır. DOCTOR BEŞİR ÇELEBİ AND HIS MASTERPIECE MECMÛ'ATÜ'LFEVÂ'İD Abstract Beşir Çelebi is an important physician who lived in the period of Fatih Sultan Mehmet. Besides his masterpiece the history of Edirne and the history of Ottoman ascribed to him, he has also an important medical book titled Mecmû'atü'l-Fevâ'id. This voluminous masterpiece consists of 282 leaves and it was mentioned by E. Blochet in his Catalogue des Manuscrits Turcs and inscribed at SUP TURC 234 in Bibliothèque Nationale de France. After a brief information on Beşir Çelebi, his masterpiece Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id will be introduced. Giriş Türklere ait en eski yazılı tıp metinleri Turfan seferleri sırasında bulunan Uygur dönemi yazmalarıdır. Şu anda Berlin Üniversitesi Turfan Yazmaları Koleksiyonunda bulunan bu metinler Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat tarafından Zur Heilkunde der Uiguren I, II (1930- 1 Yrd. Doç. Dr., Gaziosmanpaşa üniversitesi, Türk dili ve edebiyatı bölümü, tuncayboler@gmail.com �1932) adlı Almanca kitapta ele alınıp incelenmiştir.2 Söz konusu eserde ele alınıp incelenen yazmalardan anlaşıldığına göre, bu dönemde Türkler, hastalıkların tedavisinde kuş eti, yılan derisi, kunduz hayası gibi hayvansal tedavi maddeleri ve soğan, sarımsak, turp, ayva, bal gibi muhtelif sebze-meyveler, otlar ve gıdalar kullanmışlardır. Selçuklular dönemine bakıldığında ise açılan birçok darüşşifa, bu dönemde de tıp ilmine verilen önemin devam ettiğini göstermesi bakımından kayda değerdir. Tarihî sırayla bu önemli darüşşifalardan bazıları şunlardır: 1205‟te Kayseri‟de Gevher Nesibe Darüşşifası ve Gıyasiyye Tıp Mektebi, 1217‟de Sivas‟ta Keykâvus Darüşşifası, 1217-1236‟da Konya Darüşşifaları, 1235‟te Çankırı‟da Selçuklu Emirlerinden Atabey Ferruh Darüşşifası, 1272‟de Kastamonu‟da Ali Pervane‟nin Darüşşifası, 1275‟te Tokat‟ta Pervane Bey‟in Darüşşifası, 1288‟de Turan Melik Sultan‟ın Divriği‟de inşa ettirdiği darüşşifa vb. Yukarıda adı geçen müesseselerde pek çok değerli hekim yetişmiş ve yetişen hekimlerin birçoğu da bu darüşşifalarda çalışmıştır. Yine bu dönemde başka İslam memleketlerinden hastanelere davet edilen hekimler de olmuştur. Musullu Şemsüddin ibn-i Hibl, Tiflisli Ebulfadl, Cerrah Fasil, Tabib Kutbüddin bu isimlerden sadece birkaçıdır.3 Osmanlı dönemine gelindiğinde tababetin esasen Selçuklu ve dolayısıyla İslam tıbbının bir devamı olduğu söylenebilir. Osmanlılar Anadolu‟yu fethettikten sonra Selçuklulardan kalma bütün sıhhi müesseseleri muhafaza etmekle beraber Anadolu ve Rumeli‟de bazı katkılarda bulunmuşlardır. 1399‟da II. Sultan Murad Edirne‟de bir leprozeri4, 1470‟te Fatih Sultan Mehmed İstanbul‟da ve 1486‟da II. Sultan Bayezid Edirne‟de birer hastane yaptırmışlardır. Edirne‟de açılan bu son hastanede delilere mahsus bir kısım olduğu gibi burada maddi ve ruhi tedaviler de yapıldığı, hatta müzikoterapiye bile başvurulduğu söylenir (Atabek 1977: 27-30). Tıp ilmini konu alan eserlerin diline bakıldığında ise, Anadolu Selçukluları döneminde yazılan eserlerin daha çok Arapça ya da Farsça olduğu görülmektedir. Türk Beylikleri Dönemi ve Osmanlı Devleti‟nin kuruluşu ile birlikte artık Türkçe telif ve tercüme eserler ortaya konduğunu söylemek mümkündür. 2 Uygur dönemi tababetini ele alan başka bir çalışma da Arat‟ın eserinden hareketle Prof. Dr. A. Süheyl Ünver tarafından hazırlanan Uygurlarda Tababet (İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 1936) adlı kitaptır. 3 Ayrıntılar için bk. Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. 4 Miskinler yurdu, cüzzamhane. �XIV ve XV. yüzyılda birçok hekim yetişmiş olmakla birlikte bilhassa şu isimler mühim addedilir: Hekim Bereket, Geredeli İshak bin Murad, Sivaslı Hekim Ali, Hacı Paşa, Ahmedi, Şeyhi (Yusuf Sinaneddin), Ahmedi Dai, İbni Şerif, Akşemseddin, Şirvani, Eşref bin Muhammed, Kutbeddin Ahmed, Altuncuzade (Altunizade, İbni Zehebî), Mehmed bin Lütfullah, Beşir Çelebi, Lârî (Abdühamid Çelebi), Yakup Paşa, Hekim Arap, Hoca Ataullah, Ahi Ahmed Çelebi, Amasyalı Mehmed bin Abdullah, Sabuncuoğlu Şerefeddin vb. Bizim burada ele alıp tanıtacağımız Mecmû‘atü'l-Fevâyid adlı eserin müellifi yukarıda adı geçen -15. yüzyılın önemli hekimlerinden- Beşir Çelebi‟dir. Bildirimizde söz konusu esere geçilmeden önce, Beşir Çelebi ve onun Mecmû‘atü'l-Fevâyid dışında kalan eserleri hakkında da kısa bilgi verilecektir. Beşir Çelebi Beşir Çelebi Karamanlıdır.5 Doğum tarihi kesin olarak belli değildir. Babası Mahbûb Çelebi‟dir.6 Fatih Sultan Mehmet‟in hekimi ve sohbet arkadaşıdır (Ünver 1953: 17). Onun Fatih‟e intisabı ve kaynaklarda Fatih‟in sohbet arkadaşı olarak gösterilmesi Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı risalede geçen şu ibarelere dayanmaktadır7: “…Ol zamânda Sultân Mehemmed Hân-ı Gâzî tâbe serâhu8 şehr-i Edirne‟de yeni tahtı sa„âdete cülûs9 buyurup pâdişâh oldukları zamânda ittifâk Beşir Çelebi anılup hazâkati10 evsâfı11 meclis-i şerîflerinde zikr olunup ziyâde ta„rîf ve tavsîf itdüklerinde Sultân Mehemmed hekîm-i mezbûra12 derûn-ı dilden meyl idüp derhâl Karamanoğlı İbrâhîm Beg‟e nâme tesvîd olunup13 kâsıd14 birle irsâl olunup15 hekîm-i mezbûr taleb olunmağa emr 5 Bazı kaynaklarda Beşir Çelebi‟nin Konyalı olduğuna dair bilgiler yer alsa da Ali Gülcan onun Karamanlı olduğunu birtakım delillerle ispatlamaya çalışmıştır (Gülcan 1978: 5-6). Burada Beşir Çelebi‟nin Karaman‟ın Ermenek ilçesinden olduğu şeklinde bilgiler bulunduğunu da ifade etmek gerekir. 6 Ayrıntılar için Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi‟nin 23. sayfasındaki dipnota bakınız. 7 Zaten Beşir Çelebi hakkında kaynaklarda bulunan bilgilerin hemen hepsi Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlar kadarıyladır. 8 Kabri iyi ve temiz olsun. 9 Tahta çıkma, tahta oturma. 10 Hekimlikteki ustalığı, becerisi. 11 Vasıfları, özellikleri. 12 Adı geçen hekime. 13 Mektup yazılıp. 14 Ulak, haberci. �eylediler çünki nâme birle kâsıd İbrâhîm Beg‟e vâsıl oldı emr-i „âlîleri üzre imtisâl idüp16 hekîm-i merkûmı tamâm ikrâm ve hürmet birle âsitâne-i devlet-bahşlarına irsâl itdüklerinde menâzil kat„ idüp gelüp şehr-i Edirne‟de Sarây-ı „Atîk‟de pâdişâh hazretlerine mülâkât idüp haylî musâhabet eylediler17. Zîrâ Sultân Mehemmed „âlim ve kâmil pâdişâh idi ve „ulemâya muhabbet idüp ve muhibb olup her kanda18 bir âlim ve fâzıl istimâ„19 buyursalar elbette tâlib olup getürüp musâhabetleri ile müşerref olurlardı. Pes hekîmden ol tabaka hazz eylediler ki „ilm ü hazâkatine küllî tahsîn idüp bir nice rûzigâr20 hidmet-i şerîflerinden gidermeyüp bir ân ve bir sâ„at musâhabet-i „ilmîden hâlî olmazlardı…” (Erdoğru 2006: 177-178) Yukarıdaki metinde de anlatıldığı gibi, Fatih Sultan Mehmed 1451‟de yeniden tahta oturduğunda ilk işlerinden birisi tanınmış âlimleri çevresinde toplamak olmuştur. Ayrıca, onun tıbba ve felsefeye özel ilgisinin bulunduğu bilinmektedir. Fatih‟in hekimliğe gösterdiği özel ilgi, kütüphanesinde bulunan eserlerinde de açık bir şekilde anlaşılmaktadır. O, yaşadığı dönemde mesleklerinde başarılı olmuş, ün yapmış bilim adamlarını nerede olursa olsun bulup, hiçbir fedakârlıktan kaçınmadan sarayına davet etmiş, zaman buldukça onlarla günlerce süren konuşmalar yapmış, bilimsel tartışmalarda bulunmuştur (Kazancıgil 2009: 36). İşte, Beşir Çelebi de bu şekilde Fatih tarafından saraya çağrılan âlimlerden biridir. Karamanoğlu İbrahim Bey‟in21 hassa hekimi olan Beşir Çelebi‟nin bilgisi ve mesleğinde göstermiş olduğu başarısından doğan ününü duyan Fatih, İbrahim Bey‟e özel mektup yazarak, Beşir Çelebi‟yi Edirne‟ye davet etmiş ve o da bu davet üzerine Edirne‟ye gelmiştir. Fatih, Çelebi‟yi Edirne‟de Eski Saray‟da yani Saray-ı Atik‟te kabul ederek, onunla görüşmüştür. 15 Gönderilip, yollanıp. 16 Alınan emre uyup. 17 Sohbet ettiler. 18 Nerede. 19 İşitme, duyma. 20 Zaman. 21 Karamanoğlu II. İbrahim Bey, Karamanoğullarından II. Mehmed Bey‟in oğludur. Büyük babası Ebulfeth Alaaddin Ali Bey zamanında henüz on beş yaşında iken devlet kademesinde görev almaya başlamış, Akşehir dolaylarının yönetimi de kendisine verilmiştir. Osmanlı-Karamanlı mücadelelerinde Timurtaş Paşa ve Sinan Paşa kumandasındaki Osmanlı ordularına karşı direnişlerde bulunmuş; Karamanoğulları ve Ertanaoğulları arasındaki sürekli ve çetin savaşlarda yararlılıklar göstermiştir. 1424‟te de Karaman Beyliği tahtına oturmuştur. Hükümranlığı müddetince Karamanoğlulları Beyliği içindeki bütün şehir, kasaba ve köylerde birçok sosyal, kültürel ve dinî müesseseler kurmuştur. Bu eserlerin yaşaması ve işletilmesi için gelir kaynağı olarak da pek çok emlak ve arazi vakfetmiştir. Beşir Çelebi‟nin Mecmû‘atü’l-Fevâyid‟i, Hatiboğlu Mehmed‟in de Ferahname‟yi onun adına yazdığı bilinmektedir. �Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde anlatılan ve bizim de buraya aldığımız aşağıdaki bölümden Beşir Çelebi‟nin mizacına/karakterine dair ipuçları da buluyoruz: “İttifâk Sultân Mehemmed Hân nehr-i Tunca kenârında muhtasarca bir köşki var idi ki merhûm Sultân Murâd Hân-ı Gâzî binâ etdürmiş idi gâhîce22 su havâsına bazı muhtasarları ile varup müşerref olur idi bir gün pâdişâh Beşir Çelebiyi zikrolunan su kenârında olan köşke vardukda da‟vet edüp murâd-ı şerîfleri hekîmün musâhabeti ile müşerref olmak idi fasl-ı temmûz olmağla havâsı katı ıssı23 idi ve hekîm-i mezbûr ol vakt iki kat kürkler giymiş idi ve gâyet ile nahîf-mizâc idi kat‟â soğuğı sevmez idi hattâ hammâma girse ferş-i hammâm24 döşedürdi ve eydürdi25 kim mermerün zâtı bâriddir26 insânun bedenine zararı vardur pes27 zikrolunan köşke pâdişâh hazretleri saâdet ile taht-ı „izzet bahtlarıyla karâr edüp hekîm-i hâzıka dahi pâyitahta karîb28 kürsî kodılar geçüp edâyla oturup esnâ-yı musâhabetde hekîm ditreyüp benzi mütegayyir oldı29 pâdişâh ayıtdı ne garîbdür bu zamânda üşümek ale‟l-husûs ma‟lûmdur ki „ilm-i hikmetde fasl-ı temmûzda kırk gün havâ gâyet ıssı olur rûzgâr-ı subhî vakt-i „asr geçince hareket etmez şimdi hod vakt degüldür zuhrdur30 bu kadar yelden üşürsiz dedüklerinde Beşir Çelebi eytdi…” (Erdoğru 2006: 178-179) Beşir Çelebi‟nin doğum tarihi gibi ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemekle birlikte 1400‟lü yılların sonu ile 1500‟lü yılların başında vefat ettiği düşünülebilir. Eserleri 1. Tarih-i Edirne Tıpkıbasımı Prof. Dr. İsmail Hikmet Ertaylan tarafından 1946‟da (ikinci baskı 1960) yapılan bu eser, Millet Kütüphanesinin kataloğunda olduğu gibi kimi kataloglarda tıp risalesi olarak geçse de esasında tıpla ilgili olmayıp isminden de anlaşıldığı gibi doğrudan doğruya Edirne tarihini konu almaktadır. Ayrıca, bu eser Tarih-i Edirne, Tarihçe-i Edirne, Belde-i 22 Ara sıra, kimi zaman. 23 Sıcak. 24 Hamam örtüsü, hamam yaygısı. 25 Söylerdi, derdi. 26 Soğuktur. 27 Ondan sonra. 28 Yakın. 29 Değişti, başkalaştı. 30 Öğle vaktidir. �Edirne, Menakıb-ı Medine-i Edirne yanında Menakıb-ı Beşir Çelebi, Risale-i Beşir Çelebi ve Hikâyet-i Beşir Çelebi gibi isimlerle de adlandırılmaktadır. Bu durum yazmanın başında Hikâyet-i Beşir Çelebi adıyla Beşir Çelebi‟den bahseden bir bölümün bulunmasından kaynaklanmaktadır. Söz konusu bölümde anlatılanlardan buranın Beşir Çelebi tarafından yazılmadığı anlaşılmaktadır.31 Eserin Edirne tarihini konu alan kısmının da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığını düşünenler olmakla birlikte Muharrem Ergin bu bölümün Beşir Çelebi tarafından yazıldığı görüşündedir (Ergin 1948: 319). 2. Tevarih-i Âl-i Osman 1946 yılında Prof. Dr. İ. Hikmet Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman ve Tarih-i Konstantiniyye adıyla tıpkıbasımını32 yayımladığı nüshadaki müstensih kaydından bu eserin Beşir Çelebi‟ye ait olduğu anlaşılmaktadır.33 31 Eserin birçok nüshası olup tespit edebildiklerimizi aşağıda veriyoruz: Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi 1736/2 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 21b-29a) kayıtlı nüsha. Edirne Bâdi Ahmed Efendi Kütüphanesi 2573 numarada (Tarihçe-i Edirne adı ile) kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (Tarih-i Edirne adı ile) 297.7 numarada kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi 8304 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile) kayıtlı nüsha. Kastamonu İl Halk Kütüphanesi 548/2 numarada (Hikâyât-ı Beşir Çelebi adı ile, 46b-52a) kayıtlı nüsha. Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesi Yazma Eserler Kataloğu 13478 numarada kayıtlı nüsha. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu 174 numarada kayıtlı nüsha. (Bu nüsha Kütüphane kataloğunda ve www.yazmalar.gov.tr‟de sehven “tıp risalesi” olarak geçmektedir.) Millî Kütüphane 248/5 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile, 158b-168b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 2471/6 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 339b-350b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 489/35 numarada (Kıssa-i Beşir Çelebi adı ile, 184b-196b) kayıtlı nüsha. Ratip Kazancıgil özel kütüphanesinde bu eserin bir kopyasının olduğundan bahsetmektedir (Kazancıgil 1999). Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Koleksiyonu 1050/26 numarada (Menakıb-ı Beşir Çelebi adı ile, 300 ile 308. varaklar arası) kayıtlı nüsha. Topkapı Sarayı Hazine Kitaplığı Türkçe Yazmalar 251 ve 1783 numaralarda kayıtlı nüshalar. Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi 321/2 numarada (Tevarih-i Edirne, Beşir Çelebi Risalesi adı ile, 46b-55a) kayıtlı nüsha. 32 Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman neşri Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesinde 13477 numarada kayıtlı nüshaya dayanmaktadır. Bu nüsha 1669‟da istinsah edilmiştir ve 189 sayfadır. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kitaplığı numara 3018 numarada kayıtlı bir nüshası daha vardır. Bu nüsha ile ilgili detaylı bilgiyi Akdoğan vermektedir: Bu yazmanın başlangıcında manzum ve mensur dibace yoktur. Nüshanın �Tevarih-i Âl-i Osman Osmanlı Beyliği‟nin kuruluşundan 1471 yılına kadarki olayların anlatıldığı tarihî nitelikte bir eserdir. Akdoğan‟ın eserin içeriği ile ilgili verdiği bilgiler şöyledir: 189 sayfanın, ilk 118 sayfalık kısmında İstanbul‟un fethine kadarki Osmanlı tarihi anlatılmaktadır. Geri kalan 71 sayfalık kısımda ise Fatih‟in üçüncü defa tahta geçmesi ile birlikte yaptığı ıslahatlar ve İstanbul‟u fehti, fetihten sonra gelişen hadiseler söz konusu edilmiştir (Akdoğan 1985: 151). Eserin başında yer alan 44 beyitlik manzumenin, ilk olarak Beşir Çelebi‟ye ait olduğu (Ertaylan 1946: 2-3, Ergin 1948: 320) sanılmış, Yaşar Akdoğan söz konusu beyitlerin Ahmedî‟nin İskendername‟sinden alındığını tespit etmiştir. (Akdoğan 1985: 156-157). 3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid Tıp ilmine dair bu önemli eserin tespit edebildiğimiz üç nüshası vardır. Bunlardan ilki Paris Bibliothéque Nationale‟de Suplement Turc 234‟te kayıtlı nüshadır. Bu nüshanın fotoğraf baskısı Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk tarafından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Kütüphanesine hediye edilmiştir. Fotoğraflar bugün bu Kütüphanede saklanmaktadır. muhteviyatındaki manzum kısımlar faksimile (İ. Hikmet Ertaylan‟ın yayımladığı T.B.) nüshaya göre daha da azaltılmıştır. Sondan üç varak eksik olan bu nüshanın da telif tarihi, müellifi, istinsah tarihi, müstensihi belli değildir. Harekeli nesihle yazılmış olan bu nüsha, tertip itibarıyla güvenilir değildir (Akdoğan 1985: 153). Öte yandan, Ali Gülcan‟ın Agâh Sırrı Levend Hoca‟dan Atatürk Üniversitesince alınan ve bu Üniversite kitaplığında bulunması gereken (Gülcan 1978: 6) diye bahsettiği yazmaya Atatürk Üniversitesi Kütüphanesinde yaptığımız araştırmada rastlayamadık. 33 Tarih-i Edirne gibi Tevarih-i Âl-i Osman‟ın da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığı yönünde görüşler olduğunu burada ifade etmek gerekir. Ertaylan, Tevarih-i Âl-i Osman yayınının ön sözünde konuyla ilgili olarak şunları yazmaktadır: Üslup, ifade ve mündericat itibarıyla Tevarih-i Âl-i Osman adlı anonim vekayinamelere pek benzeyen bu eser, hatıra iki mühim cihet getirmektedir: Biri Beşir Çelebi‟nin de diğer birçok eski tarihçilerimiz gibi, bu eski anonim Tevarih-i Âl-i Osmanlardan istifade etmiş olması keyfiyetidir. Diğeri ise, Beşir Çelebi tarihinin, bu anonim tarihlere mehaz olarak bir eser ve belki de aynen o anonimlerden birinin aslı olması ihtimalidir. Her hâlde bu eserin de Edirneli Oruç İbni Adil‟in Tevarih-i Âl-i Osman‟ı gibi müellifi malum bir eser olmak itibarıyla kıymeti büyüktür. Beşir Çelebi‟nin de Oruç‟un muasırı olduğu görülüyor. Biz burada bu iki mühim noktayı araştırarak, tarihî hakikati ortaya koymaya çalışacak değiliz. Bu işi ihtisası olan arkadaşlara bırakarak, sadece Fatih zamanı dil ve edebiyatına tarihî bir örnek ve bir vesile olan bu değerli eseri istifade alanına alarak, ilgililerin faydalanmalarını sağlamak istiyoruz. (Ertaylan 1946). Burada yazılanlardan Ertaylan‟ın eserin Beşir Çelebi‟ye aidiyeti noktasında bir endişesinin olmadığı anlaşılmaktadır. Muharrem Ergin de Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat adlı yazısında, müstensihin İ. Hikmet Ertaylan tarafından yayımlanan nüshayı Beşir Çelebi‟nin yazdığı orijinalinden istinsah ettiğini söylediğini bildirmektedir (Ergin 1948: 320). �Bibliothéque Nationale‟deki Türkçe yazmaların kataloğunu hazırlayan Blochet, söz konusu Türkçe yazmayı ayrıntılı bir şekilde tavsif etmiştir: Türkçe nesih yazı, 18. yüzyıl, 281 vr., 20x14,5 cm, Türk karton kapak (Blochet 1932: 275). Katalog kaydında telif tarihini H. 840/M. 1436 olarak bildiren Blochet, söz konusu yazmanın istinsah tarihini 18. yüzyıl olarak vermektedir (Blochet 1932: 274-275). Blochet tarafından verilen söz konusu istinsah tarihini doğrulayacak bir bilgiye yazmada rastlayamadık.34 Beşîr Çelebi Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟i Karamanoğlu İbrahim Bey'in emrinde iken yazmış ve ona ithaf etmiştir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in başında el yazısıyla yazılmış olan bir kayda göre eser, General Menou tarafından Mısır‟dan getirilerek Paris Bibliothéque Nationale‟e konmuştur. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in Paris nüshası otuz bölümden oluşmaktadır. Yazmanın başında eserin bölümlerini gösteren başlıklar Arapça olarak yazılmış, fakat yazmanın içinde Türkçe olarak yazılanlar da olmuştur.35 Yine eserin iki bölümü (yirmi üç ve yirmi sekizinci bölümler) Türkçe olmayıp Arapçadır. 34 Blochet‟in yazmanın istinsah tarihi olarak 18. yüzyılı göstermesi, eserin kâğıdından, mürekkebinden vb. hareketle olabilir ve ihtiyatla karşılanmalıdır. Çünkü, incelediğimiz kadarıyla eser, dil olarak daha eskicil özellikler taşımaktadır. 35 Metin içinde Türkçe olarak yazılan bölüm başlıklarını aşağıda veriyoruz: BÀbü evvel: AèøÀ-ı reyyisenüñ øaèfı beyÀnındadur. 3a/15 BÀbü åÀliå: ZerÿrÀt ve keóóÀlÀt-ı èayn beyÀnındadur ve tÿtiyÀlar beyÀnındadur. 6b/21 BÀbü'r-rÀbiè: TiryÀúlaruñ beyÀnında ve fetìl-i buòÿr beyÀnındadur. 9a/1 BÀbü tÀsiè: SufÿfÀt ve aúrÀs ve luèÿúÀt beyÀnındadur. 19b/7. BÀbü åÀnì èaşer: MesÿóÀt ãıfatların beyÀn ider taúviyet-i cimÀè içün. 27a/18. BÀbü èişrÿn: LibÀnlar terkìbidür ziyÀde-i bÀh içün. 41b/11. BÀbü óÀdì ve'l-èişrÿn: BÀh ziyÀde iden meşmÿmÀt beyÀnındadur. 42b/27-28. BÀbü åÀnì ve èişrÿn: BÀha taúviyet viren terkìb olunmış àıdÀlar beyÀnındadur. 43a/5-6. BÀbü rÀbiè ve èişrÿn: Õekeri uzadur ve galìô iden eşyÀ beyÀnındadur. 47b/56. BÀbü sÀdis ve èişrÿn: èAvrat edviyÀt beyÀnındadur. 51b/22. yüklü olmasına müsebbib-i muèÀvenet olan �Eserin planı şu şekildedir: 1. 2b-57a (3-5736) varaklar arası 1. baptan 29. baba kadar (Mecmû‘atü'l-Fevâyid) Birinci bölüm: Ana/temel organların zayıflığı hakkındadır. 3a/15 İkinci bölüm: Ruh ve bedeni rahatlatan hareketler hakkındadır. 4b/1 Üçüncü bölüm: Göz için kullanılan zerûrlar37 hakkındadır. 6b/21 Dördüncü bölüm: Tiryâklar38 ve fetîl-i buhûr39 hakkındadır. 9a/1 Beşinci bölüm: İçecekler, tohumlar, şiyâflar40 ve müshiller hakkındadır. 9b/18 Altıncı bölüm: Cuvârişler41 ve hummaların tedavisi hakkındadır. 12b/11 Yedinci bölüm: Natûller42 ve merhemler hakkındadır. 15a/13 Sekizinci bölüm: Çeşitli terkipler hakkındadır. 17a/30 Dokuzuncu bölüm: Süfûflar43, kurslar44 ve lu‟ûklar45 hakkındadır. 19b/7 Onuncu bölüm: Bâhı46 artıran terkipler hakkındadır. 21b/16-17 On birinci bölüm: Bâhı artırıcı yağlar hakkındadır. 23a/7 On ikinci bölüm: Bâhı artırıcı mesûhlar47 hakkındadır. 27a/18 BÀbü sÀbiè ve èişrÿn: İótibÀle mÀniè olan edviyeleri bildürür ve baèøı óarekÀt sebebin beyÀn ider. 53a/18. BÀbü åÀmin ve èişrÿn: BÀha muèìn olan edviyeleri õikr ider. 53b/17. 36 Paris nüshası numaralandırılmış olup parantez içinde verilen numaralar yazmanın üzerinde yer alan söz konusu varak numaralarını göstermektedir. 37 Özellikle göz hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir grup ilaca verilen genel ad. 38 Genellikle panzehir olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 39 Eserde “bir tiryâk çeşidi” olduğu ifade edilmektedir. 40 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 41 Bir grup macunun genel adı. 42 Kompres, pansuman, dekoksiyon. 43 Toz hâlindeki ilaç. 44 Yuvarlak, hap hâlinde ilaç. 45 Yalanmak üzere hazırlanmış, ilaç olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 46 Cinsel istek, güç, şehvet. �On üçüncü bölüm: Bâhı artırıcı zımâdlar48 ve merhemler hakkındadır. 27b/19 On dördüncü bölüm: Bâhı artırmak ve bâh hastalıkları için cuvâriş terkipleri hakkındadır. 29a/13-14 On beşinci bölüm: Bâhı artırıcı macunlar hakkındadır. 29b/18-19 On altıncı bölüm: Bâhı artırıcı sufûflar hakkındadır. 30a/23 On yedinci bölüm: Bâhı artırıcı hukne49 terkibi hakkındadır. 30b/11 On sekizinci bölüm: Bâhı artırıcı fitiller ve hamileler hakkındadır. 32a/24-25 On dokuzuncu bölüm: Bâhı artırıcı macun terkibi hakkındadır. 32b/11 Yirminci bölüm: Bâhı artırıcı libân50 terkipleri hakkındadır. 41b/11 Yirmi birinci bölüm: Bâhı artırıcı kokular hakkındadır. 42b/27-28 Yirmi ikinci bölüm: Bâhı artırıcı gıda terkipleri hakkındadır. 43a/5-6 Yirmi üçüncü bölüm51: Bâhı azaltan şeylerin zikri hakkındadır. 46a/3 Yirmi dördüncü bölüm: Tenasül uzvunu büyütüp uzatan şeylerin terkibi hakkındadır. 47b/5-6 Yirmi beşinci bölüm: Cimayı keyifli hâle getiren ilaçlar hakkındadır. 49a/10-11 Yirmi altıncı bölüm: Kadının hamile kalmasına yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 51b/22 Yirmi yedinci bölüm: Hamileliğe engel olan ilaçlar hakkındadır. 53a/18 Yirmi sekizinci bölüm: Bâha yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 53b/17 Yirmi dokuzuncu bölüm52: Bâhta mühürler, tılsımlar ve isimler hakkındadır. 56a/14 47 Ovalanarak uygulanan bir tür ilaç. 48 Merhemli sargı, yakı. 49 Şırınga; lavman. 50 Süt. 51 Bu bölüm Arapçadır. 52 Arapça olan bu bölümde sinirsel rahatsızlıklara karşı muskayla tedavi yolları da söz konusu edilmiştir. �2. 57a-233b (57-235) varaklar arası 30. bölüm (İhtiyârâtü'l-Bedî‘et'in53 Özeti) Yazmanın mukaddimesinde (3a14) otuzuncu bölümün “insanların şehvetinin bölünmesi” hakkında olduğu belirtilse de bu bölüm varak 233b‟de kaydedildiği ve Blochet‟in de belirttiği gibi, Hacı Zeynelattar adıyla bilinen Ali bin Hüseyin el-Ensari‟nin İhtiyârâtü'lBedî‘et adlı Farsça eserinin Türkçe özeti mahiyetindedir. Burada harf sırasına göre Farsça olarak verilen bitki isimlerinin başta Türkçe olmak üzere çeşitli dillerdeki karşılıkları verilmiş ve her bir bitkinin hangi hastalığa iyi geldiği ifade edilmiştir. 3. 234a-237b (235-239) varaklar arasındaki Arapça bölüm Yazmanın bu kısmı, Yemen‟de H. 694-696/M. 1295/1297 yılları arasında hüküm sürmüş Melik el-Eşref bin Ömer bin Yusuf bin Ömer bin Ali bin Resul‟ün eserinden alıntıdır.54 Burası iki küçük bölümden oluşmakta olup birincisinde farklı dillerdeki bitki/ilaç isimlerinin karşılıkları söz konusu edilmiştir. İkinci bölüm bitkilerin yetiştirilmesini işler. Burada ilaçlar Ebulkasım ez-Zehravi‟ye göre tarif edilmiş ve incelenmiştir. Bu bölümün son kısım ise İbni Sina‟ya ayrılmış ve her şey karıştırılmıştır. Gerçekten de burada madenlerin iyileştirici etken olarak kullanılması söz konusu olduğu gibi bitki ve hayvanlardan elde edilen şifalı maddelerden de bahsedilmiştir (Blochet 1932: 275). 4. 238a ile 275a (239-277) varakları arasında yine İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in Türkçeye tercümesi yer almaktadır.55 Bu bölümde tıp kitaplarındaki edviyât (bitkilerin/ilaçlar)‟ın Arapça, Farsça, Türkçe, Süryanice ve Yununca adları alfabetik olarak verilmiştir. Bu durum 238a‟nın başında şu şekilde anlatılmaktadır: Müéellif-i kitÀb èAli bin Óüseyin el-EnãÀrì el-meşhÿr beóÀcì Zeynel-èÀùùÀr raómetullÀhi èÀleyh şöyle èayÀn ve beyÀn eyledi ki: DiyÀr-ı èacemde mütedÀvel olan edviyÀt esmÀları ki èArabì ve èAcemì ki ùıb kitÀblarında münderic ve meõkÿr edviyÀt elfÀôı èArabì ve FÀrisì ve Türkì ve SüryÀnì ve YÿnÀnì ola, bu luàatde èalÀ-úadri'l-imkÀn bi'l-cümle icmÀlen derc olunup beyÀn olması içün bu risÀleéi yazup iôhÀr itdüm. TÀ kim 53 Bu eser daha çok İhtiyârât-ı Bedi‘î adıyla bilinmektedir. 54 Hangi eserden alıntı yapıldığına dair bilgi kaydı ise yoktur. 55 Yazmanın bu kısmı, ikinci bölümde Türkçeye tercümesi yapılan İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in yeni/başka bir tercümesine yer verildiği düşüncesi uyandırmaktadır. �ùÀlibler lÀzım olduúça naôar idüp bulunması ÀsÀn-ı tarìú ile bulunup iktifÀ idineler. 5. 275b-279b (278-282) varakları arasında göz hastalıkları ile ilgili bir kitaptan alınmış bir bölüm mevcuttur. Bu bölümle birlikte yazma nihayete ermektedir. Sonuç itibarıyla, yukarıdaki plandan da anlaşılacağı gibi Paris nüshası beş bölümden oluşmakta ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmanın 1b ile 57a varakları arasında kalmaktadır. Yazmanın bundan sonraki kısmında ise yukarıdaki plan dâhilinde verdiğimiz bölümler bulunmaktadır. Yazma aslında bu görüntüsüyle “tıbba dair çeşitli eserlerden seçilmiş faydalı bilgilerin bir araya getirildiği bir mecmua” intibaı vermektedir. Bibliothéque Nationale nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm56 Elóamdüli'llÀhi òayri'l-enÀm rabbi'l-èÀlemìn58 nebiyyinÀ ve bi-hi veã-ãalÀtü nestaèìn.57 ve's-selÀm seyyidi'l-mürselìn ve èalÀ òÀtemi'n- nebiyyìn59 ve èalÀ Àlihi ve aãóÀbihi'ù-ùayyibìne'ù-ùÀhirìn.60 AmmÀ baèdü ey èazìz, veffeúallÀhu teèÀlÀ61 ve esèadekallÀhu fi'd-dÀreyn62. Bu kitÀb ki baèøı terkìbÀt mecmÿèıdur ãÿret-i raúama63 ve taórìr-i úaleme64 gelmesine bÀèiå65, óaøret-i sulùÀnü'l-eèÀcim66, mÀlik-i riúÀbü'l-ümem67, ãÀóibü's-seyf ve'lúalem68, kÀfil-i meãÀlióü'l-èarab ve'l-èacem69, vÀriå-i mülk-i 56 Rahman ve rahim olan Allah‟ın adıyla. 57 Ondan (Allah‟tan) yardım dileriz 58 Âlemleri yaratan Allah‟a şükürler olsun. 59 Canlıların en şereflisi, gönderilenlerin (peygamberlerin) sonuncusu ve mührü olan (peygamberler devrini kapatan) Peygamberimize salat ve selam olsun. 60 Ayrıca onun (Peygamberimizin) temiz olan ailesi ve ashabına da (salat ve selam olsun.) 61 Allah seni başarılı kılsın. 62 Allah seni her iki dünyada mutlu kılsın. 63 Yazı suretine. 64 Kalemin yazmasına. 65 Sebep. 66 Acem sultanı. 67 Milletin boyunlarına malik (herkesi yöneten, milletin sahibi). 68 Kalem ve kılıca sahip. 69 Arap ve Acem (illerinde) asayişin güvencesi. �DÀrÀ ve Cem70, rÀfiéu elviyeti'l-eman71, aèdel-i mülÿk-ı cihÀn72, òıdiv-i zamÀn74, İbrÀhìm 76 sulùÀnehu ve bin Muóammed ebhera iútidÀrehu79 münìfi81 olmışdı. nÀãır-ı ÒÀn bürhÀnehu 77 óaøretlerinüñ el-ÚarÀmÀnì fi'z- óalledallÀhu enãÀrahu78 aèazzallÀhu emr-i Melikü'l-óükemÀ82, óaúÀyıúu'l-eşyÀ84, şerìèati'l-àarrÀ bi-nuãreti'l-meliki'l-kerìmi'l-müsteèÀn75 el-manãÿru SulùÀn øÀèafe YÿnÀn73, memÀlik-i efêalü'l-eùibbÀ85, şerìfi80 ve mersÿm-ı úıdvetü'l-fużalÀ83, mevlÀnÀ Beşìr ve èÀlimü Çelebi òıdmetlerine ki kendü úarìóa-ı naúúÀdından86 ve øamìr-i münìr-i münúÀdından87 bu risÀle zuhÿra gelüp88 ve tecribe olunup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olmış envÀè-ı terkìbÀtdan89 bir nice terkìb cemè idüp ol daòı el-maùlabu li'l-mülÿk90 taãavvur idüp emr-i 70 Dârâ ve Cem‟in varisi. [Cem: Pişdadiyan sülalesinin uzun ömürlü ve ihtişamlı hükümdarı olup hayatı efsaneleşmiştir. 700 ya da 1000 yıl yaşadığı söylenir. Dârâ: Keyaniyan sülalesinin sonuncu hükümdarıdır. Tacı, tahtı ve ihtişamlı hükümdarlığı ile bilinir.] 71 Merhamet sancaklarını dalgalandıran. 72 Cihan sultanlarının en âdili. 73 Yunan memleketlerinin hâkimi. 74 Zamanın İslam şeriatına yardım eden. 75 Kendisinden yardım istenen ve cömert hükümdar (Allah)‟ın yardımıyla galip gelen. 76 Allah saltanatını daim kılsın. 77 (Allah) delillerini, hünerlerini parlak kılsın. 78 (Allah) yardımcılarını yüceltsin. 79 (Allah) iktidarını güçlendirsin (artırsın). 80 Kutsal emri. 81 Yüksek (değerli) yazısı (isteği). 82 Hikmet sahiplerinin başı. 83 Faziletlilerin uydukları kimse. 84 Nesnelerin gerçekliğini (varlığını, inceliğini) bilen. 85 Tabiplerin en faziletlisi. 86 İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayıran zihninden. 87 (Allah‟a) itaatkâr ve nurlu kalbinden. 88 Meydana gelip. 89 Çeşitli karışımlardan. 90 Sultanlar için isteneni. �ÀèlÀya imtiåÀlen91 bu mecmÿèaı iòtirÀè idüp92 yazılan terÀkìbi93 iòtiyÀr úılup94 ãÿret-i taórìre getürdi ve ismini Mecmÿèatü'lFevÀyid úodı. BÀrgÀh-ı ÀsmÀn-ı rifèatlerine erişdürdi. Anlar daòı her bÀr95 ki lÀzım olurdı bu mecmÿèaya mürÀcaèat idüp mefhÿmıyıla èamel iderlerdi ve her biri mirÀren96 ãınanmış ve tecribe olunmışdur ve bu risÀle otuz bÀb üzerine tertìb olundı. V'allÀhu'l-muvaffıúu ile'ş-şifÀ ve'l-mürşidu ile'l-hudÀ97 Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi Nüshası Eserin ikinci nüshası Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesinde 684 (eski 328/2) numarada kayıtlıdır. Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi tadilat dolayısıyla hizmet veremediği için, her türlü çabamıza rağmen, bu nüshayı inceleme imkânımız olmadı. Konya Nüshası Eserin bilinen bir başka nüshası Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğünde E-106 numarada kayıtlıdır. Daha önce Karaman Müzesinde 106 numarada bulunan ve Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğüne devredilen bu yazma on dört bölümden oluşmaktadır ve en hacimli bölümü son kısımdır. Burada birçok hastalık için faydalı terkipler sıralanmıştır. Konya nüshası harekesiz nesih ile yazılmış olup her bir sayfada on beş satır bulunmaktadır. Eser Hüseyin bin Muhammed tarafından 20 Şevval 986/20 Aralık 1578‟te istinsah edilmiştir. Bu nüshanın planı şu şekildedir: BÀbü evvel: MaèÀcìn98 bildürür ve èilmin bildürür. 2a/6 BÀbü åÀnì: Müferrióleri99 ve èilmini bildürür. 4a/5. 91 Alınan buyruğa uygun davranarak. 92 Meydana getirip, yazıp. 93 Terkipleri, ilaç terkiplerini. 94 Seçip. 95 Defa, kez, kere. 96 Defalarca. 97 Başarılı kılan şifa nasip eden Allah‟tır. 98 Macunlar. 99 Ferahlatıcılar. �BÀbü åÀliå: CuvÀrişleri bildürür ve èilmini bildürür. 5b/4. BÀbü rÀbiè: TÿtiyÀlar100 ve göz otlarnı bildürür. 5b/10. BÀbü òÀmis: Müshil ve şarÀb101 ve óab ve şÀf102 bildürür. 6b/13. BÀbü sÀlis: Úurslar103 ve óablar èilmini bildürür. 9a/1. BÀbü sÀbiè: Merhemleri ve èilmini bildürür. 12b/3. BÀbü åÀmin: Yaàları ve èilmini bildürür. 13a/10. BÀbü tÀsiè: Yaúular ve èilmini bildürür. 14b/12. BÀbü èÀşir: NÀfiè ùılÀlar104 èilmini bildürür. 16b/10. BÀbü iódÀ èaşer: Óumreleri105 ve ÀúsÀmın bildürür. 20a/3. BÀbü iånÀ èaşer: Naùÿl ve naónaóÀı106 bildürür. 21b/11. BÀbü åÀliå èaşer: Süfÿflar óablar bildürür. 22a/10. BÀbü erbaèa èaşer: Terkìb èilmin her bÀbında [bildürür]. 23a/3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid 32. varakta sona ermekte ve bundan sonra yazmada aynı kalemden çıkmış yine tıp konulu başka bölümler yer almaktadır. Ayrıca yazmanın bundan sonraki kimi yaprakları birbirine karışmış olup bu ikinci kısımla ilgili bilgi kaydı da yoktur. Konya nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm èÀlemìn ve'ã-ãalÀtü òÀtemi'n-nebiyyìn ùayyibìn.107 veffeúallÀh109 èalÀ ve AmmÀ işbu èalÀ baèdü terkìbÀt elòamdüli'llÀhi nebiyyihi Àlihi bilgil ki bu ve kim rabbi'l- seyyidi'l-mürselìn ve asóÀbihiù-ùÀhirìne'ùey mecmÿèada èazìz-i men108 ãÿret-i raúama 100 Göz hastalıklarında kullanılan, çinkodan yapılan bir ilaç. 101 Şurup. 102 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 103 Yuvarlak, hap şeklindeki ilaçlar. 104 Sürülerek kullanılan ilaçlar, merhemler. 105 Yılancık, alazlama. 106 Öksürük; hırıltılı bir şekilde soluma. 107 Hamd âlemlerin rabbi olan Allah‟a; salat, peygamberlerin seyyidi Hz. Muhammed‟in, ailesinin ve temiz ashabının üzerine olsun. 108 Ey aziz kişi. 109 Allah seni başarılı kılsın. �geldi ve taórìr-i úaleme ãÿret bulduàı bu óaúìr diyÀr-ı şarúdan vilÀyet-i ÚaramÀna gelüp ÚaramÀn oàlınuñ òıdmetinde iken anlaruñ emr-i şerìfi mÿcibince110 úıdvetü'l-fużalÀ èÀlim Beşìr Çelebìnüñ úarìóa-i naúúad ve òÀùır-ı veúúÀdından111 ôuhÿra gelüp ve tecribe olup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olup envÀè-ı terkìbÀtdan cemè idüp ol daòı eù-ùıbbu li'l-mülÿk112 yÀd idüp ve emr-i èÀlìye imtiåÀl gösterüp113 bu evrÀúda yazılan terkìbÀtı iòtiyÀr úıldı114, ãÿrete getürdi ve Mecmÿéatü'l- FevÀyid diyü ad virdi ve on dört bÀb üzere cemè itdi. Her bÀr ki bu risÀleden fÀyide ùutıla, müéellifini òayrıla yÀd ideler inşÀèallÀhu teèÀlÀ.115 Sonuç Hayatına dair bilgileri ancak Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde bulabildiğimiz 15. yüzyılın önemli hekimlerinden Beşir Çelebi‟ye atfedilen üç eser vardır: Tarih-i Edirne, Tevarih-i Âl-i Osman ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid. Bunlardan Edirne tarihini konu alan Tarih-i Edirne, baş tarafında bulunan ve Beşir Çelebi‟ye dair bilgilerin yer aldığı Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı bölümden dolayı bu adla da bilinmektedir. Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlardan bu risalenin Beşir Çelebi‟nin kaleminden çıkmadığı anlaşılmakla birlikte, yazmanın Tarih-i Edirne bölümünün de Çelebi‟ye aidiyeti noktasında da tereddütler söz konusudur. Beşir Çelebi‟nin eseri olduğu müstensih kaydından anlaşılan bir diğer tarihî nitelikteki eser ise, Tevarih-i Âl-i Osman‟dır. Tarihî nitelikteki böyle bir eserin varlığı Tarih-i Edirne‟nin de Beşir Çelebi‟ye ait olduğu fikrini desteklemektedir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟e gelince; yukarıda konu planlarını verdiğimiz Paris ve Konya nüshalarını birbirinden bağımsız iki farklı eser olarak değerlendirmek mümkündür. Çünkü eldeki yazmalar incelendiğinde, bunları iki aynı eserin farklı nüshaları olarak görmenin güçlüğü ortadadır ve her iki yazma da apayrı eserler olarak karşımızda durmaktadırlar. 110 Gereğince. 111 Parlak zihninden. 112 Melikler için tıp. 113 Uyup. 114 Seçti. 115 Allahü Teala dilerse (Allah‟ın izniyle). �Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarıyla ilgili yapılabilecek başka bir yorum da şudur: Hem Paris hem de Konya nüshalarında Mecmû‘atü'l-Fevâyid adıyla Beşir Çelebi‟ye ait olduğu belirtilen bölümlerden sonra, farklı eserlerden alındığı belli olan kısımlar yazmaya dâhil edilmektedir. Esasında eski yazmalarda bu tür tasarruflar olabilmekte ve müstensihler bir eseri kaleme aldıktan hemen sonra aynı yazma içinde başka bir eseri yazmaya devam edebilmektedirler. Elimizdeki Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarında da böyle bir durum olabileceği gibi, aslında Mecmû‘atü'l-Fevâyid, adından da anlaşılacağı üzere hekimliğe dair “faydalı bilgeler içeren eserlerden seçilmiş bölümlerin yer aldığı bir tıp mecmuası” da olabilir. �Kaynaklar Acıduman, Ahmet (2012), “Hekîm Beşîr Çelebi ve Mecmû„atü'l-Fevâyid”, (İbrahim Ceylan, Türklerde Cerrahinin Gelişimi adlı eserin içinde), Türk Cerrahi Derneği Yayınları, Ankara, s. 41-44. Akdoğan, Yaşar (1985), “Beşir Çelebi ve Beşir Çelebi‟ye Ait Olduğu Zannedilerek Yanlış Tanıtılan Manzum Bir Mukaddime”, Türk Dünyası Araştırmaları, Nisan 1985, S. 35, s. 145-160. Atabek, Emine M. (1977), Ortaçağ Tababeti, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları. Blochet, Edagar (1932), Bibliothèque Nationale Catalogue des Manuscrits Turcs I, Paris, Bibliotheque Nationals. Erdoğru, M. Akif (2006), “Hikâye-i Tabib Beşir Çelebi ve Tarih-i Edirne İsimli Yazma Eser”, Doğumunun 65. Yılında Prof. Dr. Tuncer Baykara‟ya Armağan, Tarih Yazıları, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, s. 174-203. Ergin, Muharrem (1948), “Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C, II, S. 3-4, s. 301-326. Ertaylan, İsmail Hikmet (1946), Beşir Çelebi, Türk Edebiyatı Örnekleri IV, Tevarih-i Al-i Osman, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ertaylan, İsmail Hikmet (1960), Tarih-i Edirne, Hikâyet-i Beşir Çelebi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. Gülcan, Ali (1978), Karamanlı Hekim Beşir Çelebi‟nin Edirne Tarihçesi ve Çirmen Sancakbeği Karaman Beğ, Karaman, Doğuş Matbaası. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer (1999), “Edirne Sarayı ve Hekim Beşir Çelebi”, I. Edirne Sarayı Sempozyumu Bildirileri, Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, s. 76-79. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer; Bilar, Ender (2009), Edirne‟nin Sağlık ve Sosyal Yardım Tarihi I (1361-2008), Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, Edirne. Uzluk, Feriden Nafiz (1958), Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi, Ankara, Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı. �Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ünver, Süheyl (1953), Edirne‟de Fatih‟in Cihannümâ Kasrı, İstanbul, İstanbul Fethi Derneği Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2264 Title A name given to the resource HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Author Author BÖLER, Tuncay Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f3b17949c88579051565e42f6e22fb40.docx 6d3f3b5c544f024993a0406f1ef2c864 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/87706ec99816d93477c6be3dc57b6efd.pdf d3d1dafa29cc251a3ab31cfd3f58a642 PDF Text Text KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HAYÂLLE OLUŞTURULAN EDEBÎ TERİMLERİN KULLANIMLARI İhsan BULUT İshık Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Erbil / Irak Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Hayâl, Hayâl-i Dakik, Edebî Terim, Tezkire. ÖZET Hayâl kavramı gerek edebî, tasavvufî ve gösteri sanatlarına ait bir terim olarak gerekse gerçek anlamıyla divan şiirinde sıkça kullanılan bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Pek çok bilim dalında olduğu gibi klasik edebiyatta da geçmişte kullanılan edebî terimlerin divan ve tezkirelerdeki yüklendikleri manaları tam tespit etme önemli bir problem olarak önümüzde durmaktadır. Bu bağlamda edebî terimler arasında çok önemli bir yer tutan hayâl ve hayâlden müştâk kavramların da kullanımları örneklerle aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir. Bildirimizde, divan şiirinde bir edebî terim olarak hayâlin, “şi‘r-i hayâl-engîz, ebyât-ı hayâlengîz, nâzım-ı dakîk-hayâl, hayâlât-ı garîb, hayâl-güster, hayâl-i hâs, rengîn hayâl, muhayyel söz, şebistân-ı hayâl, nâzik hayâl, ince hayâl, kej hayâl, yanlış hayâl, hayâl-i hâm, fânûs-ı hayâl, hayâl-i zıll tamlamalarıyla değişik asırlardan seçilmiş divan ve tezkirelerdeki kullanımlarını ve anlamlarını örnekler üzerinden izah etme amacı güdülmüştür. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2224 Title A name given to the resource KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HAYÂLLE OLUŞTURULAN EDEBÎ TERİMLERİN KULLANIMLARI Author Author BULUT, İhsan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Hayâl, Hayâl-i Dakik, Edebî Terim, Tezkire. ÖZET Hayâl kavramı gerek edebî, tasavvufî ve gösteri sanatlarına ait bir terim olarak gerekse gerçek anlamıyla divan şiirinde sıkça kullanılan bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Pek çok bilim dalında olduğu gibi klasik edebiyatta da geçmişte kullanılan edebî terimlerin divan ve tezkirelerdeki yüklendikleri manaları tam tespit etme önemli bir problem olarak önümüzde durmaktadır. Bu bağlamda edebî terimler arasında çok önemli bir yer tutan hayâl ve hayâlden müştâk kavramların da kullanımları örneklerle aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir. Bildirimizde, divan şiirinde bir edebî terim olarak hayâlin, “şi‘r-i hayâl-engîz, ebyât-ı hayâl- engîz, nâzım-ı dakîk-hayâl, hayâlât-ı garîb, hayâl-güster, hayâl-i hâs, rengîn hayâl, muhayyel söz, şebistân-ı hayâl, nâzik hayâl, ince hayâl, kej hayâl, yanlış hayâl, hayâl-i hâm, fânûs-ı hayâl, hayâl-i zıll tamlamalarıyla değişik asırlardan seçilmiş divan ve tezkirelerdeki kullanımlarını ve anlamlarını örnekler üzerinden izah etme amacı güdülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b92004903f14e8469121da8711ebb0ea.docx 455d901fcfed94a15891f9e8969fb3d9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6ed2be8d21c67364eb0169f76a7a4cba.pdf 2716ff6b8f2c7c48be58b7c5a54cd944 PDF Text Text GÜNEŞ MECMUASINDA TENKİT Birol BULUT Kırklareli Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Kırklareli / Türkiye Anahtar Kelimeler: Güneş, Tenkit, Mecmua. ÖZET Edebi mecmualar, geçmişten günümüze gerek edebi toplaşmalarla gerek kalem kavgalarıyla Türk edebiyatına yön veren ve edebiyatımızın izlediği süreci gösteren en önemli kaynaklardan biridir. Dolayısıyla mecmuaların incelenmesi ve buradaki yazıların gün yüzüne çıkarılması edebiyatın seyrini takip edebilmemiz açısından önemlidir. Biz de bu bağlamda Orhan Seyfi (Orhon) tarafından yayınlanan, 1 Ocak 1927 - 15 Ekim 1927 tarihleri arasında yayın hayatını sürdürmüş bir sanat ve edebiyat dergisi olan “Güneş” mecmuasında yayınlanan tenkit yazıları ele alınmıştır. Tenkit yazılarını konularına göre sınıflandırıp, bu yazıların içeriklerini ve münekkitlerin konuyu ele alış tarzı incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2206 Title A name given to the resource GÜNEŞ MECMUASINDA TENKİT Author Author BULUT, Birol Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Güneş, Tenkit, Mecmua. ÖZET Edebi mecmualar, geçmişten günümüze gerek edebi toplaşmalarla gerek kalem kavgalarıyla Türk edebiyatına yön veren ve edebiyatımızın izlediği süreci gösteren en önemli kaynaklardan biridir. Dolayısıyla mecmuaların incelenmesi ve buradaki yazıların gün yüzüne çıkarılması edebiyatın seyrini takip edebilmemiz açısından önemlidir. Biz de bu bağlamda Orhan Seyfi (Orhon) tarafından yayınlanan, 1 Ocak 1927 - 15 Ekim 1927 tarihleri arasında yayın hayatını sürdürmüş bir sanat ve edebiyat dergisi olan “Güneş” mecmuasında yayınlanan tenkit yazıları ele alınmıştır. Tenkit yazılarını konularına göre sınıflandırıp, bu yazıların içeriklerini ve münekkitlerin konuyu ele alış tarzı incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548