211 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/17080e7ce0303fef14b09358af5cf2fb.docx 733c2c004bce8f6958965e0179167cf3 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0aa27957772b33c9b23872835bc10a06.pdf d2d47c7fbc5a18578ae1fb351c7fe240 PDF Text Text 1946 “YUGOSLAVYA’SINA” TÜRKİYE’DEN BAKIŞ Seçil ÖZDEMİR İstanbul Üniversitesi, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Bosna-Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Makedonya, Karadağ, Slovenya Balkanlar, Yugoslavya, Türk Basını. ÖZET Balkanlar, genel olarak Türk Tarihi değerlendirilmek istendiğinde göz ardı edilmesi mümkün olmayan bir coğrafya bir kültür sahasıdır. Yüzlerce yıl devam eden ortak bağların izleri, bu gün siyasi çizgiler ile ayrılmış olsa da kültürel hatlar için bu durum söz konusu olamamıştır. Siyasi çizgilerin oluştuğu dönemlerde de Türkiye Balkanlarda yaşanan olaylara duyarsız kalmamış gerek Türkiye Büyük Millet Meclisinde resmi yollarla gerekse basın yayın organları ile Balkan halkları ile Türk halkının iletişimi sürdürülmüştür. Bu noktada çalışmanın amacı tüm dünya gibi Türkiye ve Balkanlar için önemli bir tarih olan 1946 senesi gelişmelerini, özellikle Türkiye de çok partili hayata geçilirken Yugoslavya’da oluşturulan yeni anayasayı Türkiye Büyük Millet Meclisi zabıtları ve dönemin Türk basınını göz önünde bulundurarak değerlendirmektir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2022 Title A name given to the resource 1946 “YUGOSLAVYA’SINA” TÜRKİYE’DEN BAKIŞ Author Author ÖZDEMİR, Seçil Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Bosna-Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Makedonya, Karadağ, Slovenya Balkanlar, Yugoslavya, Türk Basını. ÖZET Balkanlar, genel olarak Türk Tarihi değerlendirilmek istendiğinde göz ardı edilmesi mümkün olmayan bir coğrafya bir kültür sahasıdır. Yüzlerce yıl devam eden ortak bağların izleri, bu gün siyasi çizgiler ile ayrılmış olsa da kültürel hatlar için bu durum söz konusu olamamıştır. Siyasi çizgilerin oluştuğu dönemlerde de Türkiye Balkanlarda yaşanan olaylara duyarsız kalmamış gerek Türkiye Büyük Millet Meclisinde resmi yollarla gerekse basın yayın organları ile Balkan halkları ile Türk halkının iletişimi sürdürülmüştür. Bu noktada çalışmanın amacı tüm dünya gibi Türkiye ve Balkanlar için önemli bir tarih olan 1946 senesi gelişmelerini, özellikle Türkiye de çok partili hayata geçilirken Yugoslavya’da oluşturulan yeni anayasayı Türkiye Büyük Millet Meclisi zabıtları ve dönemin Türk basınını göz önünde bulundurarak değerlendirmektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/800ed675faa8b7020a24f4d33c759fd7.docx cddebc10f5634a4d79777f42805673f0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/54cb21a006e61599a8e923ca3231ac93.pdf 87bca419596152099f0af72dc63ff581 PDF Text Text TARİHE SIR OLAN SIRRİ BABA HAZRETLERİ Hüseyin ÖZCAN - Sultan SUBAŞI International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Bosna hersek, Abdurrahman Sırri Baba Hazretleri, Nakşibendi tarikatı, Sırri Baba ilahileri, tasavvufi terimler. ÖZET Tarihler 1463’e geldiği zaman Bosna-Hersek büyük bir değişim evresine hazırlanmaktaydı. Zemini hazırlanmış olan Bosna-Hersek 1463 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından Bosna kısmı feth edildi. 1482 yılında ise fethin yarıda kalan Hersek kısmı, II. Sultan Bayezid tarafından feth edilerek Bosna-Hersek’in fethi tamanlanmştır. Fakat bu fetihler diğer fetihler den çok daha farklıdır. Çünkü bu topraklar 200 yıla aşkın tıpkı bir nazlı gelin edasıyla alınmıştı. Fatih Sultan Mehmet’in Bosna fethi gerçekleşmeden, 200 yıl önce giden Tarikat şeyhlerinin İslam anlayışıyla insanlara aşıladıkları karşılıksız hizmet ve hoşgörüleriyle halkın büyük çoğunluğu bu fethe hazırdı. Sarı Saltuk, Ayvaz Dede gibi bir çok Tarikat ehlilerin attıkları tohumların meyvelerinden biri de Sırri Baba Hazretleridir. Nakşibendi tarikat şeyhlerinden biri olan Abdurrahman Sırri Baba Hazretleri ‘nin mürşidi ona Sırları bilen anlamında ‘’Sırrı Baba’’ lakabını vermiştir. Bu lakabı ona veren Sırrı Baba’nın Mürşidi Şeyh Hüseyin Zukıc’tir. Mürşidinden almış olduğu feyizle,Sırrı Baba Oglavak’ta Nakşi Tekke’si kurar. Burada halkın dini boyutu dışında, fakirlere, yolculara ve yolda kalanlara tekkenin kapılarını açarak halka gösterdiği cömert ve samimi davranışlarıyla kısa sürede halkın gönüllerini fetheder. Aynı zamanda Osmanlı gelmeden tarikat şeyhlerimizin yapmış oldukları geleneğin, canlı tutulmasına ve gönüller de İslam şuurunun her yönden temsil boyutunu yaşayarak örnek olur. Sırri Baba Hazretleri, Oglavaktaki tekkesiyle sadece o bölgenin halkına değil Bosna Valisi Mehmet Vecihi paşa gibi bir çok devlet büyüklerinin gönüllerini feth ederek tekkeyi ziyarette bulunmuşlardır. Yazmış olduğu Arapça ve Osmanlıca ilahilerle insanların Allaha olan yakınlığının artmasına ve o zaman da insanlar arasındaki kardeşlik bağlarının kuvvetlenmesine vesile olur. Bu çalışmada, yöntem olarak Bosna Enstitüsü, Tarih Enstitüsü ve Gazi Hüsrev kütüphaneler taranıp, alan ve Sırri Baba hakkında bilgisi olan kişilerin görüşlerine başvuruldu. Bu çalışma da, Abdurrahman Sırrı Baba hazretlerin sırlarına ortak olmak, onu tanımak ve basılan Arapça ilahilerinin yanı sıra farklı mecmualarda olan bugüne kadar basılmamış, Osmalıca yazılan ilahilerini toplamak amaçlanmıştır. Sırrı Baba’nın İslam Tasavvuf anlayışını, elde edilen Osmanlıca ilahileriyle tahlil edilmeye çalışılır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2175 Title A name given to the resource TARİHE SIR OLAN SIRRİ BABA HAZRETLERİ Author Author ÖZCAN , Hüseyin SUBAŞI, Sultan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Bosna hersek, Abdurrahman Sırri Baba Hazretleri, Nakşibendi tarikatı, Sırri Baba ilahileri, tasavvufi terimler. ÖZET Tarihler 1463’e geldiği zaman Bosna-Hersek büyük bir değişim evresine hazırlanmaktaydı. Zemini hazırlanmış olan Bosna-Hersek 1463 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından Bosna kısmı feth edildi. 1482 yılında ise fethin yarıda kalan Hersek kısmı, II. Sultan Bayezid tarafından feth edilerek Bosna-Hersek’in fethi tamanlanmştır. Fakat bu fetihler diğer fetihler den çok daha farklıdır. Çünkü bu topraklar 200 yıla aşkın tıpkı bir nazlı gelin edasıyla alınmıştı. Fatih Sultan Mehmet’in Bosna fethi gerçekleşmeden, 200 yıl önce giden Tarikat şeyhlerinin İslam anlayışıyla insanlara aşıladıkları karşılıksız hizmet ve hoşgörüleriyle halkın büyük çoğunluğu bu fethe hazırdı. Sarı Saltuk, Ayvaz Dede gibi bir çok Tarikat ehlilerin attıkları tohumların meyvelerinden biri de Sırri Baba Hazretleridir. Nakşibendi tarikat şeyhlerinden biri olan Abdurrahman Sırri Baba Hazretleri ‘nin mürşidi ona Sırları bilen anlamında ‘’Sırrı Baba’’ lakabını vermiştir. Bu lakabı ona veren Sırrı Baba’nın Mürşidi Şeyh Hüseyin Zukıc’tir. Mürşidinden almış olduğu feyizle,Sırrı Baba Oglavak’ta Nakşi Tekke’si kurar. Burada halkın dini boyutu dışında, fakirlere, yolculara ve yolda kalanlara tekkenin kapılarını açarak halka gösterdiği cömert ve samimi davranışlarıyla kısa sürede halkın gönüllerini fetheder. Aynı zamanda Osmanlı gelmeden tarikat şeyhlerimizin yapmış oldukları geleneğin, canlı tutulmasına ve gönüller de İslam şuurunun her yönden temsil boyutunu yaşayarak örnek olur. Sırri Baba Hazretleri, Oglavaktaki tekkesiyle sadece o bölgenin halkına değil Bosna Valisi Mehmet Vecihi paşa gibi bir çok devlet büyüklerinin gönüllerini feth ederek tekkeyi ziyarette bulunmuşlardır. Yazmış olduğu Arapça ve Osmanlıca ilahilerle insanların Allaha olan yakınlığının artmasına ve o zaman da insanlar arasındaki kardeşlik bağlarının kuvvetlenmesine vesile olur. Bu çalışmada, yöntem olarak Bosna Enstitüsü, Tarih Enstitüsü ve Gazi Hüsrev kütüphaneler taranıp, alan ve Sırri Baba hakkında bilgisi olan kişilerin görüşlerine başvuruldu. Bu çalışma da, Abdurrahman Sırrı Baba hazretlerin sırlarına ortak olmak, onu tanımak ve basılan Arapça ilahilerinin yanı sıra farklı mecmualarda olan bugüne kadar basılmamış, Osmalıca yazılan ilahilerini toplamak amaçlanmıştır. Sırrı Baba’nın İslam Tasavvuf anlayışını, elde edilen Osmanlıca ilahileriyle tahlil edilmeye çalışılır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8422930bcab6dab1f79e71921155dd5d.docx c0a6163cbbbf5dc44c06b2f5f8ef2fcd https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9735184b26fb9b97a5a38d2c78d81774.pdf 7db67a276b9947831eec2f760e944e07 PDF Text Text MAHMUT RAGIP GAZİMİHAL’İN VARLIK DERGİSİNDE YAYINLADIĞI YAZILAR ÜZERİNE Metin ÖZARSLAN Hacettepe Üniversitesi, Türk Halkbilimi Bölümü, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mahmut Ragıp, Varlık dergisi müzik, edebiyat, kültür, sanat. ÖZET Mahmut Ragıp Gazimihal 1921 yılında Berlin’de başladığı müzik çalışmalarını İsai Barmas ve Walter Detlefz’le sürdürmüştür. Prof. C. Sachs ve Prof. Von Horn Boster gibi müzikologlarla tanışmış, müzik çalışmalarına Paris’te devam ettiği yıllarda Le Monde Musical Societe Française de Musicologie gibi yayın organlarında yayınlar yapmış ve 1932’den itibaren Ankara Musiki Muallim Mektebi’nde ve başka eğitim kurumlarında 1961 yılına kadar kesintisiz hoca olarak çalışmıştır. Bu bildiri Türkiye’nin ilk müzikologlarından sayılan ve yaklaşık 40 yıllık yazı hayatına malik olan müzik adamı, eğitimci ve araştırmacı Mahmut Ragıp Gazimihal’in Varlık dergisinde muhtelif konularda yazdığı yazılarına hasredilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2294 Title A name given to the resource MAHMUT RAGIP GAZİMİHAL’İN VARLIK DERGİSİNDE YAYINLADIĞI YAZILAR ÜZERİNE Author Author ÖZARSLAN, Metin Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mahmut Ragıp, Varlık dergisi müzik, edebiyat, kültür, sanat. ÖZET Mahmut Ragıp Gazimihal 1921 yılında Berlin’de başladığı müzik çalışmalarını İsai Barmas ve Walter Detlefz’le sürdürmüştür. Prof. C. Sachs ve Prof. Von Horn Boster gibi müzikologlarla tanışmış, müzik çalışmalarına Paris’te devam ettiği yıllarda Le Monde Musical Societe Française de Musicologie gibi yayın organlarında yayınlar yapmış ve 1932’den itibaren Ankara Musiki Muallim Mektebi’nde ve başka eğitim kurumlarında 1961 yılına kadar kesintisiz hoca olarak çalışmıştır. Bu bildiri Türkiye’nin ilk müzikologlarından sayılan ve yaklaşık 40 yıllık yazı hayatına malik olan müzik adamı, eğitimci ve araştırmacı Mahmut Ragıp Gazimihal’in Varlık dergisinde muhtelif konularda yazdığı yazılarına hasredilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3cf60f1b014732a4afa9ccb4272687a7.docx 7e3d6b8388c03918fc90f83f59d0c8a2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0d35266967bbe3a27528c0eb8a9f5351.pdf e75f1efe41ca550e3852d7fa9a65b712 PDF Text Text ÂŞIK TARZI EDEBİYAT GELENEĞİ VE BOŞNAK GUSLARİ GELENEĞİ ARASINDA BİR KARŞILATIRMA Özkul ÇOBANOĞLU Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk âşık tarzı edebiyatı, Boşnak guslari tarzı edebiyatı, benzerlik-farklılık. ÖZET Türk Âşık Tarzı Edebiyat geleneği ile Boşnak Guslari Tarzı Edebiyat gelenekleri arasında pek çok müşterek unsurlar vardır. Çalışmamızın amacı iki edebiyat geleneği arasındaki müşterek unsurları ortaya koymaktır. Bu amaca uygun olarak çalışmamızda Boşnak Guslari Tarzı Edebiyat geleneği ile Âşık Tarzı Edebiyat geleneği arasında tematik, yapısal, işlevsel ve bağlamsal bakımlarda karşılaştırmalar yapılarak benzer ve aynı olan unsurlar ortaya konulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2187 Title A name given to the resource ÂŞIK TARZI EDEBİYAT GELENEĞİ VE BOŞNAK GUSLARİ GELENEĞİ ARASINDA BİR KARŞILATIRMA Author Author ÇOBANOĞLU, Özkul Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk âşık tarzı edebiyatı, Boşnak guslari tarzı edebiyatı, benzerlik-farklılık. ÖZET Türk Âşık Tarzı Edebiyat geleneği ile Boşnak Guslari Tarzı Edebiyat gelenekleri arasında pek çok müşterek unsurlar vardır. Çalışmamızın amacı iki edebiyat geleneği arasındaki müşterek unsurları ortaya koymaktır. Bu amaca uygun olarak çalışmamızda Boşnak Guslari Tarzı Edebiyat geleneği ile Âşık Tarzı Edebiyat geleneği arasında tematik, yapısal, işlevsel ve bağlamsal bakımlarda karşılaştırmalar yapılarak benzer ve aynı olan unsurlar ortaya konulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b99ae79989f1f9002516ecc41dc8f1fa.docx 5d1838f92b7af628662620a5c405bfe9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/608f15d1a14251f10263101dc99aec1e.pdf 077a864feba717f35cfc5d480e09e9ec PDF Text Text IRAK TÜRKMENLERİNİN HORYAT GELENEĞINDE SAZLAMALAR Mustafa ÇETİN - Zeynel POLAT International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Irak Türkmenleri, Türkmen halk kültürü, hoyrat, sazlamalar. ÖZET Irak’taki Türkmen halkı kuzeyden güneye doğru Telafer, Musul, Erbil, Altunköprü, Kerkük, Tuzhurmatu, Tazehurmatu, Kifri gibi şehir ve kasabalarla, Bağdat’a kadar bunların etrafındaki köylerde yaşamaktadır. Bağdat’ta da bulunan Türkmenler, daha güneyde hakim nüfusa sahip değillerdir. Halk şiirlerinden sayılan hoyrat (horyat) türü, duygu ve düşüncelerin kalbi etkilemesi ile dışa yansıyan türlerinden ölüm, acı olaylar, hastalık, hasret çekme, sel felaketi, deprem felaketi, esir olma durumu, yangın gibi doğal veya sonradan insan kaynaklı acıya sebep hadiseler beraberinde dilin, kalbe tercüman olmasını dile getirir. Bu da acı ve etkileyici bir tondur. Her toplumda duygu yüklü hadiseler vardır. Grup halinde yaşayan insanların tamamında ağıt görülmektedir. Edebiyat ilminde bu tür, şifahî ürünlerdendir. Ağıt türüne, İslâmiyetten önceki Türklerde “Sagu” denirken; Divan edebiyatı zümresinde bu adın karşılığı olarak, “Mersiye” kullanılmaktadır. Hoyratları, Türkmen kadınları mevlitlerde, düğünlerde, kına gecelerinde söyledikleri gibi cenazelerde de söylenmektedirler. Horyatın ağıt şeklini de genelde kadınlar terennüm etmektedir. Bildirimizde Erbil ve daha güneyde yerleşen Türkmenlerin anonim ve söyleyeni belli örneklerinden derlediğimiz ağıt şeklindeki horyatları gösterirken; horyat içerikli ağıtlarda görülen, anne ve baba için kız evlatların; kız kardeşlerin hem erkek kardeşi, hem de kız kardeşi için; ananın kız ve erkek çocuğu için, koca için; öksüzlük ve yetimlik kavramlarıyla bezetilerek ve çoğu zaman ölenin ağzından konuşarak oluşturulan şekilleri üzerinde duracağız. Aynı zamanda ağıtların karakteristik özelliğinin horyat tarzına ve ölçüsüne uydurulduğu üzerinde durulacaktır. Ağıt şeklindeki var olan bu türü araştırmamızdaki amacımız, Türk Dünyasında ortak değer yargılarımızdan olan, şifahî ürünlerimizden saydığımız ağıtların Oğuz boylarından gelip kendini nasıl muhafaza ettiği, Türk edebiyatında hoyrat olarak bilinen horyatların adlandırmadaki hataları bertaraf ederek, horyatın edebî alanda zenginliğini göstermektir. Yöntem olarak alan araştırması yapılmış, horyatın anonim ve söyleyeni belli örnekleri dikkate alınmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2164 Title A name given to the resource IRAK TÜRKMENLERİNİN HORYAT GELENEĞINDE SAZLAMALAR Author Author ÇETİN , Mustafa POLAT, Zeynel Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Irak Türkmenleri, Türkmen halk kültürü, hoyrat, sazlamalar. ÖZET Irak’taki Türkmen halkı kuzeyden güneye doğru Telafer, Musul, Erbil, Altunköprü, Kerkük, Tuzhurmatu, Tazehurmatu, Kifri gibi şehir ve kasabalarla, Bağdat’a kadar bunların etrafındaki köylerde yaşamaktadır. Bağdat’ta da bulunan Türkmenler, daha güneyde hakim nüfusa sahip değillerdir. Halk şiirlerinden sayılan hoyrat (horyat) türü, duygu ve düşüncelerin kalbi etkilemesi ile dışa yansıyan türlerinden ölüm, acı olaylar, hastalık, hasret çekme, sel felaketi, deprem felaketi, esir olma durumu, yangın gibi doğal veya sonradan insan kaynaklı acıya sebep hadiseler beraberinde dilin, kalbe tercüman olmasını dile getirir. Bu da acı ve etkileyici bir tondur. Her toplumda duygu yüklü hadiseler vardır. Grup halinde yaşayan insanların tamamında ağıt görülmektedir. Edebiyat ilminde bu tür, şifahî ürünlerdendir. Ağıt türüne, İslâmiyetten önceki Türklerde “Sagu” denirken; Divan edebiyatı zümresinde bu adın karşılığı olarak, “Mersiye” kullanılmaktadır. Hoyratları, Türkmen kadınları mevlitlerde, düğünlerde, kına gecelerinde söyledikleri gibi cenazelerde de söylenmektedirler. Horyatın ağıt şeklini de genelde kadınlar terennüm etmektedir. Bildirimizde Erbil ve daha güneyde yerleşen Türkmenlerin anonim ve söyleyeni belli örneklerinden derlediğimiz ağıt şeklindeki horyatları gösterirken; horyat içerikli ağıtlarda görülen, anne ve baba için kız evlatların; kız kardeşlerin hem erkek kardeşi, hem de kız kardeşi için; ananın kız ve erkek çocuğu için, koca için; öksüzlük ve yetimlik kavramlarıyla bezetilerek ve çoğu zaman ölenin ağzından konuşarak oluşturulan şekilleri üzerinde duracağız. Aynı zamanda ağıtların karakteristik özelliğinin horyat tarzına ve ölçüsüne uydurulduğu üzerinde durulacaktır. Ağıt şeklindeki var olan bu türü araştırmamızdaki amacımız, Türk Dünyasında ortak değer yargılarımızdan olan, şifahî ürünlerimizden saydığımız ağıtların Oğuz boylarından gelip kendini nasıl muhafaza ettiği, Türk edebiyatında hoyrat olarak bilinen horyatların adlandırmadaki hataları bertaraf ederek, horyatın edebî alanda zenginliğini göstermektir. Yöntem olarak alan araştırması yapılmış, horyatın anonim ve söyleyeni belli örnekleri dikkate alınmıştır Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4d22afd557220308032a45f9f25e7fbf.docx bae1d7f1f074166720d13aca9e05b535 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f365b7e5e406a19198af36d9afca74e6.pdf 7dbf70d3be99f1f946cf9f6d5ec774c8 PDF Text Text ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Kamile ÇETİN - Ahmet AKGÜL Süleyman Demirel Üniversitesi, Türk Dili Bölümü, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2037 Title A name given to the resource ŞAİR TEZKİRELERİNDE BOSNA TASVİRLERİ Author Author ÇETİN, Kamile AKGÜL, Ahmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Şair Tezkireleri, Bosna. ÖZET Klâsik Türk edebiyatında şair biyografileri hakkında bilgi veren şuara tezkireleri, içerdikleri biyografik bilgilerin yanında edebî açıdan da bazı malzemeler ihtiva eden eserler durumundadır. Bunlardan biri de tezkire müelliflerinin şairleri tanıtırken onların doğdukları, yaşadıkları veya herhangi bir vesileyle bulundukları mekânları da söz konusu etmeleridir. Tezkireciler, bazen sadece bahsi geçen yerin adını vermekle yetinirlerken bazen de benzetme unsurlarından yararlanmak suretiyle o mekânı tasvir ederler. Böylece şairlerin hayatlarına dair bilgiler verirken aynı zamanda devrin edebî ve kültürel merkezleri durumundaki coğrafî mekânları da kendi bakış açılarıyla tanıtmış olurlar. Bu tebliğde, Türk edebiyatında XVI. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaleme alındığı ifade edilen şair tezkirelerinde, şairlerin hayatlarına dair bilgi verilirken Bosna’nın hangi ifadelerle ele alınıp tasvir edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylelikle tezkire müelliflerinin Bosna’ya bakışları kronolojik olarak dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a77bcf7f093228148a46ca5b8af66998.docx 24e587faa30d59270a7fac7303bab625 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6a1fdce0e14389ddfffd6d0f0defe645.pdf 23b3989b7ee4720a0c12db95ed75711b PDF Text Text ELEŞTİREL DÜŞÜNME BECERİSİNİ KAZANDIRMADA BİR YOL GÜNLÜĞÜ: BALKANLARA DÖNÜŞ Gamze ÇELİK Çanakkale On sekiz Mart Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi, Çanakkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Eleştirel düşünme, Balkanlara Dönüş, Nedim Gürsel. ÖZET Bu çalışmada literatür taraması yöntemiyle Balkanlara Dönüş adlı romanın eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Eleştirel düşünme; sanat ve edebiyatla geliştirilmesi mümkün olan bir beceridir. Okullarda eleştirel düşünme becerisini ezberci anlayışla öğretmeye çalışmak yerine, bu tür romanlarla kazandırmak çok daha etkili olacaktır. Balkanlar doğasıyla, zengin tarihiyle ve kültürel çeşitliliğiyle insanlık için çok büyük bir mirastır. Değeri yüksek olan diğer her toprak gibi, Balkan toprakları da yıllarca savaşların, mücadelelerin ortasında kalmıştır. Saraybosna’da yaşanan acılar, savaşın soğuk yüzü aslında tüm insanlık için bir yaradır. Nedim Gürsel Balkanlara Dönüş adlı romanında Saraybosna dramını içten ve gerçekçi bir dille okura sunmaktadır. Yazar şiirsel üslûbuyla Makedonya’da geçirdiği günleri anlatırken, Balkanlardaki Türk mirasının önemi hakkında da bilgi vermektedir. TürkYunan ilişkilerine farklı bir bakışla yaklaşmaktadır. Balkanlara Dönüş bir gezi kitabı, anı kitabı hem de tarihe kaynaklık edecek bir güncedir. Romanı okuduğumuz zaman, savaşın geride bıraktıklarını görürüz. Yaşananları sorgulamamızı, yeniden düşünmemizi ve farklı bakış açısıyla olaylara bakmamızı sağlayan bir anlatım mevcuttur. Bilgi çağını yaşadığımız günümüzde kazanmamız gereken eleştirel bakış açısının gelişmesi için, bu gezi izlenimleri iyi bir yol gösterici olacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6d963b3bc822414a7852059a4fe3dceb.doc 647c88f45f41910b1ca0c003f27fd984 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fe0e1fd3cc994ec0fca268332f8ddca2.pdf 30bc482be279f1106a5b2a1efc46d08f PDF Text Text ELEġTĠREL DÜġÜNME BECERĠSĠNĠ KAZANMADA BĠR YOL GÜNLÜĞÜ: BALKANLARA DÖNÜġ Gamze ÇELĠK1 Özet Balkanlar doğasıyla, zengin tarihiyle ve kültürel çeşitliliğiyle insanlık için çok büyük bir mirastır. Değeri yüksek olan diğer her toprak gibi, Balkan toprakları da yıllarca savaşların, mücadelelerin ortasında kalmıştır. Saraybosna‟da yaşanan acılar, savaşın soğuk yüzü aslında tüm insanlık için bir yaradır. Nedim Gürsel Balkanlara Dönüş adlı romanında Saraybosna dramını içten ve gerçekçi bir dille okura sunmaktadır. Yazar şiirsel üslûbuyla Makedonya‟da geçirdiği günleri anlatırken, Balkanlardaki Türk mirasının önemi hakkında da bilgi vermektedir. Türk Yunan ilişkilerine farklı bir bakışla yaklaşmaktadır. Balkanlara Dönüş bir gezi kitabı, anı kitabı hem de tarihe kaynaklık edecek bir güncedir. Romanı okuduğumuz zaman, savaşı değil belki ama savaşın geride bıraktıklarını görürüz. Yaşananları sorgulamamızı, yeniden düşünmemizi ve farklı bakış açısıyla olaylara bakmamızı sağlayan bir anlatım mevcuttur. Bilgi çağını yaşadığımız günümüzde kazanmamız gereken eleştirel bakış açısının gelişmesi için, bu gezi izlenimleri iyi bir yol gösterici olacaktır. Bu çalışmada literatür taraması yöntemiyle Balkanlara Dönüş adlı romanın eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Eleştirel düşünme; sanat ve edebiyatla geliştirilmesi mümkün olan bir beceridir. Okullarda eleştirel düşünmeyi ezberci anlayışla öğretmeye çalışmak yerine, bu tür romanlarla kazandırmak çok daha etkili olacaktır. Anahtar Kelimeler: Eleştirel düşünme, Balkanlara Dönüş, Nedim Gürsel. 1 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi, gamzecelik@comu.edu.tr �A TRAVEL DIARY TO TEACH CRITICAL THINKING: BACK TO THE BALKANS Abstract The Balkans is a great heritage for human beings with its nature, great history and cultural diversity. The land of Balkans as any other lands having high value was also in the midst of wars and struggles for many years. The painful events happened in Sarajevo, the cold side of the war is actually a wound for all of humanity. Nedim Gürsel presents to the reader about the tragedy of sarajevo with a sincere and realistic language in his novel, Back to the provides information about the importance of Turkish heritage in the Balkans. He has a different view for Turkish-Greek relations. Back to the Balkans is both a journey and memoir book and it is also diary wich can be resource for history. When we read this book, we can not see the war, but we can see what the war has left behind. The book has a narration which enables us to question what we lived, rethink and consider the events from different perspectives. These journey impressions will be a good guide for developing critical point of view that should be gained in today is information age. In this study, the novel of Back to the Balkans has been examined to determine its effect on developing critical thinking skills via literature review. Critical thinking is a skill which can be developed with art and literature. At schools, it would be much more effective to have learners gain critical thinking skill via such novels rather than attemting to teach it through rote-learning. Key Words: Critical thinking, Back to the Balkans, Nedim Gürsel. GiriĢ Tabiat bin bir türde çiçekle süslüdür. Hepsinin rengi ayrı güzel, kokusu ayrı güzel, görünüşü ise büyüleyici güzelliktedir. Farklı kültürde, başka dinde ve dilde olan insanlar da tıpkı doğadaki çiçekler gibi ayrı güzelliğe sahiptir. Ayrı coğrafyalarda, başka hayatlar yaşasak da ortak olan değerlerimiz ve ayrı güzellikte olan kültürel özelliklerimiz mevcuttur. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı romanı, farklı toplumların birarada yıllarca kardeşçe yaşadığı Balkanlar‟da yakın tarihimizde yaşanan olaylara tanıklık eden bir güncedir. Yazar romanda Balkanlara yapmış olduğu gezinin notlarını okuyucusuyla samimi ve içten bir üslûpla paylaşmıştır. Roman boyunca yapılan tasvirler bizi yaşadığımız yerlerden alıp, Saraybosna‟nın, Sofya‟nın köprülerine, camilerine, kiliselerine dek götürür. �Nedim Gürsel Makedonya göçmenidir. Galatasaray Lisesi‟nden mezun olan yazar, lise dönemi boyunca da edebiyatla ilgilenmiştir. Fransız Filolojisi‟nde eğitimini sürdürmeye başlayan yazarın, daha sonra Lenin ve Gorki üzerine yazdığı yazılardan dolayı yedi buçuk yıl hapsi istenir. Bu olayların üzerine yazar Fransız Hükümeti‟nden kazanmış olduğu ve reddettiği bursu kabul ederek Fransa‟ya gider ( Bal, 2008:1-2). Yazarın yolculuk serüveni bu olayla başlar demek mümkündür. Yolculuk aslında yazarın kendisini bulmak yolunda geçekleştirdiği bir serüvendir. Yazar bir ülkeden diğerine geçerken bu yolculuğu aslında kendi içinde yapmaktadır. Yeni insanlarla tanışmak, yeni kültürleri tanımak yazarın içindeki sırları ortaya dökmesine yardımcı olmaktadır ( Genç ve Tilbe, 2008:244). Romanın adına baktığımızda; Balkanlardan göç eden bir ailenin üyesi olan Nedim Gürsel‟in, yıllar sonra atalarının topraklarına geri dönüşünü anlatmak istediğini düşünmek yanlış olmayacaktır. Balkanlar uzun yıllar Osmanlı İmparatorluğu‟na bağlı kalmış, çeşitli toplumlar bu topraklarda beraberce barış ve huzur içinde yaşamışlardır. Balkanların tarihine baktığımızda, huzurlu ve güzel günlerin bir süre sonra yerini karışıklıklara ve isyanlara terk ettiğini görmekteyiz. 19 yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun pek çok sorunla karşı karşıya kaldığı görülmektedir. Bu sorunların merkezini oluşturan bölgelerden birisi de Balkan Yarımadasıdır. Yüzyılın başında Sırpların isyanı ile başlayan çalkantılı dönem, yüzyılın sonunda Bosna Hersek sorununa da tanık olmuştur. “Makedonya Sorunu” adıyla anılan bir dizi problem bu yaşananların etkisiyle ortaya çıkmıştır. Tüm bu sıkıntılar 20. yüzyılın başında önce Balkan Savaşları‟nın ardından da Birinci Dünya Savaşı‟nın nedeni olmuştur (Marttin, 2006:3). 1990‟lı yılların başında Yugoslavya bir dağılma sürecine girmiş; Slovenya ve Hırvatistan‟dan sonra Bosna-Hersek de bağımsızlığını kazanmıştı. II. Dünya Savaşı‟nın ardından Tito döneminde kurulmuş olan Yugoslavya‟nın çözülmesinin nedenleri arasında; Mareşal Tito‟nun ölümünden sonra etnik grupların birbirine olan bağlılığının azalması ilk sırada gösterilebilir. Diğer bir neden; Sırp milliyetçiliğinin artmasıdır. Bununla birlikte Slovenya ve Hırvatistan‟ın ekonomik yönden daha gelişmiş olmalarının onları Almanya‟ya yaklaştırmış olmasıdır. Bir diğer neden ise; komünizmin çökmesinin federal birlikte çözülmeye neden olması, geçmişteki tarihsel, etnik ve dinsel çatışmaların otorite boşluğu nedeniyle tekrar ortaya çıkmasıdır ( Selver 2003‟den akt: Yapıcı, 2007:2). Nedim Gürsel romanında Bosna‟da yaşanan dramı tarafsız bir gözle okuyucuya aktarmaya çalışmıştır. Yazar bir konferansa katılmak amacıyla savaşın ardından gittiği �Bosna‟da gördüklerini tüm insanlık için değerlendirmeye çalışmıştır. Bunu yaparken savaştaki tüm tarafların gözünden yaşananlara bakmaya çaba göstermiştir. Aslında savaşta kaybeden ya da kazanan yoktur. Savaş tüm insanlık için yıkım ve hasar bırakır. Bu bakış açısıyla anlatılan olayların, o bölgede yaşananlar hakkında en ufak bilgisi olmayan kişiler için bir ayna görevi üstlendiği görülmektedir. Romanı okurken, kendimizi o acıları yaşayan insanların yerinde hissetmemiz mümkündür. Nedim Gürsel‟in gezi kitabını tüm bu sebeplerle eleştirel bakış açımızın gelişmesinde bize yol gösterici olabilecek bir kaynak olarak göstermek yanlış olmayacaktır. Eleştirel düşünme kavramı; felsefe ve psikoloji gibi iki ana disiplin temel alınarak açıklanmaktadır. Felsefi yaklaşıma göre eleştirel düşünme; insan düşüncesi kavramı ve gerçekçi, tarafsız bir dünya görüşü için gerekli olan zihinsel becerileri temel almaktadır. Psikolojik yaklaşımlar ise; düşünce ve düşünmeyi esas alan deneysel çalışmalar, karmaşık görüşlerin öğrenilmesindeki bireysel farklılıklar ve eleştirel düşünmenin bir parçası olan problem çözme kavrmıyla ilgilidir ( Gibson 1995‟ten akt: Şahinel, 2002: 2). Biz bu çalışmamızda Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı romanında anlatılanların eleştirel düşünme becerisini geliştirmede nasıl bir faydası olabileceğini incelemeye çalışacağız. Bu amaçla çalışmamızda “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı eserinde, eleştirel düşünme becerisine ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” sorusuna yanıt aranmaya çalışılacaktır. Günümüzde eleştirel düşünmek, bireyin sorunlara çözüm üretmesini, olaylara farklı yönlerden bakmayı öğrenerek çok boyutlu düşünmesini sağlamaktadır. Bu nedenle her bireyin kendisini bu yönde yenilemesi ve geliştirmesi gerekmektedir. Yakın tarihimizdeki gerçekleri samimi bir üslûpla değerlendiren bu gezi kitabının, eleştirel düşünme becerisini kazandırmak için bir yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Araştırmanın alt problemleri ise şöyledir: 1. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında “bağımsız düşünme” alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır? 2. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında “zihinsel cesareti geliştirme” alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır? 3. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında “duygudaşlık kurmayı hayata geçirme” alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır? �4. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında “derinlemesine sorgulama” alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır? 5. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında “eleştirel yansıtıcı düşünme” alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır? EleĢtirel DüĢünme Nedir? Presseisen (1985) düşünme becerilerini “temel işlemler, problem çözme, karar verme, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme” olmak üzere aşamalı bir şekilde ele almaktadır. Temel işlemler neden sonuç ilişkilerini belirleme, benzetmeleri belirleme, sınıflandırma ve nitelikleri belirleme şeklinde ele alınmaktadır. Eleştirel düşünme becerileri kısaca; ifadeleri çözümleme, ifade edilmemiş düşüncelerin farkına varma, önyargıların farkına varma, düşüncelerin farklı ifade edilişlerini arama” olarak tanımlanmaktadır ( Presseisen 1985‟ten aktaran Seferoğlu ve Akbıyık, 2006: 193-195). Eleştirel düşünme; bir konunun birden fazla yönüyle ele alınıp, irdelenmesi olarak tanımlanabilir (Özdemir 2008: 19). Bir başka tanıma göre ise; olguların ya da bulguların eleştirilmesi sürekli yanlışlar bulmak demek değildir. Okunan, bulunan ya da söylenen bilgiler üzerinde tek bir sonuç üretmek yerine, farklı açıklamalar olabileceğini de düşünebilmektir ( Kökdemir, 2003: 3-5). Eleştirel düşünme kavramının ilk olarak olumsuz düşünceleri çağrıştırması nedensiz değildir. Karşımızdaki kişiye, kendisi gibi düşünmediğimizi söylemek, elbette ki her zaman anlayışla karşılanmamıştır. Düşünce tarihine baktığımız zaman, “Senin gibi düşünmüyorum.” cümlesi, pek çok bedellerin ödenmesine neden olabilmiştir. Her çıkar grubu bir düşünüş biçimine bağlanır. Örneğin; Ortaçağ‟da bu düşünüş biçiminin merkezinde feodal çıkarlarla birleşmiş dinsel inançlar yer almaktadır. Bu inançlara aykırı görüş bildirmek, ölümü göze almak demektir. Çıkar grupları, kendilerine kayıtsız şartsız itaat edilmesini istemişlerdir. Buna karşı gelenler, tarihin her döneminde ölüm cezası da olmak üzere çeşitli cezalarla karşılaşmışlardır. Sokrates‟ten Hallac-ı Mansur‟a, Galilei‟den Voltaire dek bu durum devam etmiştir (Özdemir, 2003: 19-20). Eleştirel düşünme becerilerinin ne olduğuyla ilgili araştırmaları bulunan Halpern‟e göre eleştirel düşünmenin belirleyici özellikleri şöyle sıralanabilir: �1. Sonuç çıkarma: Geçerli sonuçlar elde edebilmek için doğru kabul edilen durumların, olayların ya da olguların incelenerek akıl süzgecinden geçirilmesidir. Eğer elde edilen sonuç, mantıksal çıkarımları izliyorsa o zaman geçerli kabul edilir. 2. Analiz etme: Sunulan nedenlere dayanarak ulaşılan sonuçların doğruluğunun çözümlenmesi çabasıdır. Bunun için de, nedenlerin kabul edilebilir ve tutarlı olması, sonuca destek sağlaması ve eksik bileşenlerin ( örn. varsayımlar, tartışmalar, sınırlılıklar vb.) göz önüne alınması gereklidir. 3. Hipotezleri test etme: Düşüncelerimizin ya da inançlarımızın doğru olup olmadığına ilişkin ortaya atılan hipotezlerin çeşitli gözlemlere dayanarak doğruluğunun sınanmasıdır. 4. Olasılıkları görme: Olasılık, belli bir çıktının (ki bu başarı olarak kabul edilebilir) oluşumunun olası çıktıların (bütün çıktılar benzer olduğunda) sayısına bölünmesidir. Olasılıkları görme ise, herhangi bir sorunun nedenlerine ve çözümüne ilişkin olası durumları tespit edebilmelidir. 5. Karar verme: Belli bir sorun karşısında oluşturulabilecek bir dizi seçenek ile başlayan aktif bir süreçtir. 6. Sorun çözme: Bir sorunun tanımlanması başlayan ve çözüme doğru ulaşmayı sağlayan tüm seçenekleri içine alan bir süreçtir. 7. Yaratıcı düşünme: Özgün ve kullanışlı olan bir şey üretme eylemidir (Halpern 1996‟dan aktaran: Kürüm, 2002: 27-28). Demirel (2005)‟e göre eleştirel düşünme eleştirel olmayan düşünmeyle karşılaştırılarak çok daha iyi tanımlanabilecektir. Eleştirel olmayan düşünce anlaşılır, kesin, mantıklı ve tutarlı olmayan düşüncedir. Belirsiz, yüzeysel ve önemsizdir. Bu kusurları ortadan kaldırmak için çeşitli düşünce ögelerinin kullanılmasını gerektirir. Bu düşünce ögeleri; 1. Problemi veya soruyu, 2. Düşünmenin amacını, 3. Görüşleri, �4. Sayıltıları, 5. Temel kavramları, 6. İlke ve kuramları, 7. Kanıt, veri ve nedenleri, 8. Yorumları ve iddiaları, 9. Çıkarımları, usa vurmayı ve düzenlenen görüşün genel hatlarını, 10. Doğurguları ve izleyen sonuçları doğru ve eksiksiz bir biçimde açıklayabilme, analiz edebilme ve sınayabilme becerisini ya da anlayışını içerir. Pascarella ve Terenzini ( 1991‟den aktaran: Gülveren, 2007: 33) eleştirel düşünmenin farklı tanımlarını incelemişlerdir. Bu değerlendirmelerden yola çıkarak eleştirel düşünen bireylerin aşağıdaki özelliklerin tamamını veya bazılarını yapabilmeleri gerektiği görülmüştür: 1. Tartışmalarda ana fikri ve varsayımları tanımlama, 2. Önemli ilişkilerin farkına varma, 3. Verilerden doğru çıkarımları yapabilme, 4. Eldeki verilerden veya bilgilerden sonuçları çıkarabilme, 5. Elde edilen sonuçların çıkarılamayacağını eldeki yorumlama ve verilerden otoriteyi hareketle (bilgi çıkarılıp kaynağını) değerlendirebilme. Munzur‟a (1999) göre; "Eleştirel düşünme eğitimi, çocuk ve gençleri mutlu, üretken, özgür, çağdaş, sorunlarıyla baş edebilen bir yaşama hazırlamaktadır. Bu yaşam yeni kuşağın, eski kuşağın eksik ve yanlışlarını gördüğü seçenek, üreterek aynen yaşamak zorunda kalmadığı; koşulları zorladığı bir yaşamdır. Demokrasi, insan hakları, insan ilişkileri ve bilim alanlarında daha ileri bir yaşamdır. İnsanların „insan‟ olarak beklentilerinin yanıtlandığı, aklın ve düşüncenin egemen olduğu bir yaşamdır. Tüm bunlar, bir çırpıda ve salt eleştirel düşünme eğitimi ile gerçekleşemeyecek de olsa, eleştirel düşünme eğitiminin ciddi katkıları olacağı yadsınamaz”. Yöntem Araştırmada varolan bir durumu, hiçbir etkide bulunmaksızın ortaya koymak amaçlandığı için betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeli; “geçmişte ya da �halen var olan bir durumu, var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımıdır.” (Karasar, 2004: 77). Verilerin Toplanması Araştırmada eleştirel düşünme becerisi ile ilgili alanyazın taraması yapılmıştır. Eleştirel düşünme becerisine sahip kişilerde bulunan özelliklerin bir listesi çıkarılmıştır. Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabının okunması sırasında yukarıdaki maddelere eklemeler ve çıkarmalar yapılarak oluşturulan forma son şekli verilmiştir. Eleştirel düşünme becerisi inceleme formu, ikisi ölçme değerlendirme ve biri dil alanında olmak üzere üç uzmana gösterilmiştir. Uzmanlar, boyutların adlandırılmasına, maddelerin boyutlara göre sınıflandırmasındaki uygunluğa ve dilin anlaşılır olmasına yönelik düzeltmeler yapmışlar ve eleştirilerde bulunmuşlardır. Gelen eleştireler doğrultusunda aşağıdaki eleştirel düşünme becerisi inceleme formuna son şekli verilmiştir. ELEġTĠREL DÜġÜNME BECERĠSĠ ĠNCELEME FORMU 1. Bağımsız düĢünme 1.1. Karar verirken bağımsızdır. 1.2. Sorunları kendi kendine analiz eder. 1.3. Kendisinin başkaları tarafından kullanılmasına izin vermez. 1.4. Başkalarının baskısı ile düşüncelerini değiştirmez. 2. Zihinsel cesareti geliĢtirme 2.1. Kendisi için neyin ne olduğuna karar verirken, öğrendiklerini önce yargılar. 2.2. Sosyal gruplardaki kuvvetle destek bulan bazı düşüncelerdeki çarpıtma ve sahteliğin farkına varır. 2.3. Yaygın olmayan görüşler ve inançlar ile tarafsızca ilgilenmeye ve karşılaşmaya gereksinim duyar. 2.4. Yargı ve düşüncelerini genel geçer düşünce yapıları içine sığdırmaya uğraşmaz. 3. DuygudaĢlık Kurmayı Hayata Geçirme 3.1. Sorunlar hakkında karşıt görüşlerin güçlü ve zayıf yönlerini düşünebilir. 3.2. Diğer bireyleri gerçekten anlamak için kendisini onların yerine koyabilir. 3.3. Farklı ulusların ve toplumların sahip olduğu çerçeve ve görüşleri anlamaya çalışır. 4. Derinlemesine Sorgulama �4.1. Bir düşünme veya tartışma sürecinde ilişkili noktaları belirleyerek, sorunu derinliğine irdeler. 4.2. Bir metni okurken ifade edilen savların temelini oluşturan sorunları ve kavramları araştırır. 4.3. Konunun ve bireysel algılamaların geniş bir çerçevesini çizip sonuca ulaşır. 5. EleĢtirel Yansıtıcı DüĢünme 5.1. Karşılaştığı problemlere kendi çözüm önerilerini geliştirir. 5.2. Özgün düşünceler geliştirir. 5.3. Meydana gelen olayları daha derin anlamaya çalışır. Bulgular ve Yorumlar Araştırmada, Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında yer alan eleştirel düşünmeye ilişkin durumlar, eleştirel düşünme becerisi alanının özellikleri açısından incelenmeye çalışılmıştır. Araştırmada; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı eserinde, eleştirel düşünme becerisine ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” sorusuna yanıt aranmıştır. Bunun için oluşturulan formda yer alan maddeler, yazarın kitabında taranmış, elde edilen veriler frekansa çevrilmiştir. Her bir boyutla ilgili tablolara yer verilmiştir. Bağımsız Düşünme Alt Boyutuna İlişkin Bulgular ve Yorumlar Araştırmanın ilk alt problemi; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında „bağımsız düşünme‟ alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” olarak belirlenmiştir. Bu problemle ilgili tespit edilen bulgular, Tablo 1‟de görülmektedir. Tablo 1‟e bakıldığında; “1.2. Sorunları kendi kendine analiz eder.” (f=30) maddesinin en yüksek tekrarlanma sıklığına sahip olduğu görülmektedir. Yazar; olayları tarihsel süreç içerisinde değerlendirmekte ve daha sonra da derinlemesine analiz etmektedir. Ayrıca kendi görüşlerine de yer vermektedir. İkinci sırada “1.1. Karar verirken bağımsızdır.” (f=8) maddesi yer almaktadır. Bundan sonra ise “1.3. Kendisinin başkaları tarafından kullanılmasına izin vermez.” (f=2) ve “1.4. Başkalarının baskısı ile düşüncelerini değiştirmez.” (F=2) maddeleri gelmektedir. �Tablo 1. EleĢtirel DüĢünme Becerisinin “Bağımsız DüĢünme” Boyutuna ĠliĢkin Özelliklerin Kitaptaki Dağılımı Md. Örnek Cümleler Tekrarlanma Sıklığı (f) 1.1. “İki yıldır orada olup bitenlere kayıtsız kalamam. Ama bu satırları 8 karalamaktan başka elimden gelen bir şey de yok ne yazık ki! (s.19) . 1.2. “Grand Hotel‟de, biraz boğucu sıcağın etkisiyle Üçüncü Balkan 30 Savaşı senaryoları kurmak iyimser bir tavır olmayabilir, ama yüzyılın başında patlak veren Balkan Savaşlarının Osmanlı İmparatorluğunu kısa sürede yıkımın eşiğine sürükledikleri de tarihsel bir gerçek.” (s.64). 1.3. “Diyeceğim, belli kurallar içinde yapılan bir savaştan çok, insanlık 2 dışı bir barbarlığı izliyoruz ekranlarda, elimiz kolumuz bağlı, çaresiz. Oysa yapılacak bir şeyler olmalı, ama ne?” (s.19). 1.4. “Orada insanlar aç, çocuklar süte ve ekmeğe hasret. Değil ölülerini 2 gömmeye, yaralılarını tedavi etmeye bile fırsatları yok.” (s.19). Zihinsel Cesaret Alt Boyutuna İlişkin Bulgular ve Yorumlar Araştırmanın ikinci alt problemi; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında „zihinsel cesaret‟ alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” şeklindedir. Bu boyuta ilişkin bulgular Tablo 2‟de görülmektedir. Tablo 2‟ye bakıldığında; “2.2. Sosyal gruplardaki kuvvetle destek bulan bazı düşüncelerdeki çarpıtma ve sahteliğin farkına varır.” (f=2) ve “2.3. Yaygın olmayan görüşler ve inançlar ile tarafsızca ilgilenmeye ve karşılaşmaya gereksinim duyar.” (f=2) maddeleri tekrarlanan maddeler olmuştur. “2.1. Kendisi için neyin ne olduğuna karar verirken, öğrendiklerini önce yargılar.” maddesine yönelik düşünceye ise bir yerde rastlanmıştır. “2.4.Yargı ve düşüncelerini genel geçer düşünce yapıları içine sığdırmaya uğraşmaz.” maddesine yönelik bir görüşe örnek ise bulunmamaktadır. �Tablo 2. EleĢtirel DüĢünme Becerisinin “Zihinsel Cesareti GeliĢtirme” Boyutuna ĠliĢkin Özelliklerin Kitaptaki Dağılımı Md. Örnek Cümleler Tekrarlanma Sıklığı (f) 2.1. “Ay-yıldızlı Türk pasaportumu mu göstersem acaba, yoksa „kapı 1 gibi‟ Fransız pasaportumu mu? Adım Nedim olduktan sonra ne fark eder ki!” (s. 22). 2.2. “Ve hiç kuşkusuz ülkenin içinde bulunduğu siyasal ortam gereği, 2 yani Arnavut ve Sloven ayrılıkçılarına karşı, devletin bölünmezliğini Kosova simgesiyle vurgulamaya çalışıyorlar.” (s.13). 2.3. “O yaz Bosna‟da gördüğüm, beni hem şaşırtan hem hayran 2 bırakan güzelliklerden hiçbiri yok şimdi. Ne köprüler ayakta ne de dostluklar.” (s.18). Duygudaşlık Kurmayı Hayata Geçirme Alt Boyutuna İlişkin Bulgular ve Yorumlar Araştırmanın üçüncü alt problemi; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında „duygudaşlık kurmayı hayata geçirme‟ alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” olarak tespit edilmiştir. Bu boyutla ilgili bulgulara Tablo 3‟te yer verilmiştir. Tablo 3. EleĢtirel DüĢünme Becerisinin “DuygudaĢlık Kurmayı Hayata Geçirme” Boyutuna ĠliĢkin Özelliklerin Kitaptaki Dağılımı Md. Örnek Cümleler Tekrarlanma Sıklığı (f) 3.1. “Ve tüm dünyanın gözü önünde koskoca bir toplum tarihiyle, 1 coğrafyasıyla, kültürüyle yok edilmek isteniyor.” (s.65). 3.2. “Doğup büyüdükleri topraklardan kopan insanlar hep geçmişe 18 özlem duyarlar, eskinin olağanüstü günlerini, ülkelerindeki bolluğu anlatırlar birbirlerine, terk ettikleri evlerini –nedense hep evlerini- özlerler.” (s.69-70). 3.3. “O kentlerin de camileri, sinagogları, kiliseleri var.” (s.17). 5 �Tablo 3 incelendiğinde; “5.4. Diğer bireyleri gerçekten anlamak için kendisini onların yerine koyabilir.” maddesi en çok tekrarlanan maddedir (f=18). Daha sonra ise “3.3. Farklı ulusların ve toplumların sahip olduğu çerçeve ve görüşleri anlamaya çalışır.” maddesinin en çok tekrarlandığı görülmektedir (f=5). “3.1.Sorunlar hakkında karşıt görüşlerin güçlü ve zayıf yönlerini düşünebilir.” maddesiyle ilgili görüşe ise bir tek yerde rastlanmıştır. Derinlemesine Sorgulama Alt Boyutuna İlişkin Bulgular ve Yorumlar Araştırmanın dördüncü alt problemi; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında „derinlemesine sorgulama‟ alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” şeklinde belirlenmiştir. Bu alt probleme ilişkin sonuçlar Tablo 4‟te görülmektedir. Tablo 4. EleĢtirel DüĢünme Becerisinin “Derinlemesine Sorgulama” Boyutuna ĠliĢkin Özelliklerin Kitaptaki Dağılımı Md. Örnek Cümleler Tekrarlanma Sıklığı (f) 4.1. “O zaman insanlar bir karış toprak için ya da kendi dinlerinden 2 değiller diye komşularını, kız alıp kız verdikleri akrabalarını böyle boğazlamaya kalkışmamışlardı henüz.” (s. 14) 4.2. “Ömer Seyfettin‟in neredeyse yüzyıl önce yazdıkları bugün gerçek 7 oldu.” (s. 60-61). 4.3. “Oysa bugün durum ne kadar farklı. Üsküp bir Türk kenti değil 3 artık, bir zaman öyleymiş, ama artık değil; savaşlar, yangınlar, depremlerden sonra dört yüz elli bin nüfuslu kentte yaşayan Türklerin sayısı bir hayli azalmış.” (s. 75). Tablo 4‟e göre en çok tekrarlanan madde; “4.2. Bir metni okurken ifade edilen savların temelini oluşturan sorunları ve kavramları araştırır.” olarak görülmektedir (f=7). İkinci sırada ise; “Konunun ve bireysel algılamaların geniş bir çerçevesini çizip sonuca ulaşır.” maddesi gelmektedir (f=3). En az tekrarlanan madde; “4.1. Bir düşünme veya tartışma sürecinde ilişkili noktaları belirleyerek, sorunu derinliğine irdeler.” maddesidir. Çelik (2010)‟in yapmış olduğu bir araştırmanın sonucuna göre; Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin eleştirel düşünme yeterlilikleri ile eleştirel düşünme becerisiyle ilgili eğitim almaları arasında anlamlı bir fark görülmüştür. Bu nedenle eleştirel düşünme becerisini �kazanmada iyi bir eğitim almak önem taşımaktadır. Sorgulama becerisi kazanmada çeşitli edebî eserlerden yardım almak da bu becerinin kazandırılması için faydalı olacaktır. Eleştirel Yansıtıcı Düşünme Alt Boyutuna İlişkin Bulgular ve Yorumlar Araştırmanın beşinci alt problemi; “Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında „eleştirel yansıtıcı düşünme‟ alt boyutuna ilişkin hangi özellikler yer almaktadır?” şeklindedir. Bu alt probleme ilişkin bulgulara Tablo 5‟te yer verilmiştir. Tablo 5. EleĢtirel DüĢünme Becerisinin “EleĢtirel Yansıtıcı DüĢünme” Boyutuna ĠliĢkin Özelliklerin Kitaptaki Dağılımı Md. Örnek Cümleler Tekrarlanma Sıklığı (f) “Kâğıt paraların çuvalla taşındığı, enflasyon oranının yüzde bin 1 5.2. beş yüze ulaştığı, cumhuriyetler arasındaki siyasi dengelerin giderek bozulduğu Yugoslavya‟da, Sırp ulusçuluğu açısından Kosova yenilgisinin „anlam ve önemi‟ni kavramamak için ya tarih bilgisinden yoksun olmak gerek, ya da siyasetten nasibini hiç almamış olmak.” (s.13). “Aynı dilin, aynı kentin çocuklarıydılar, anne-babalarının dinleri 7 5.3. ayrı olsa da.” (s.18). “Eleştirel Yansıtıcı Düşünme” alt boyutuna ilişkin bulgular Tablo 5‟te görülmektedir. Buna göre; “5.3.Meydana gelen olayları daha derin anlamaya çalışır.” maddesi kitapta en çok tekrarlanan madde özelliğini taşımaktadır (f=7). “5.2.Özgün düşünceler geliştirir.” maddesi ise bir yerde görülmüştür. “5.1.Karşılaştığı problemlere kendi çözüm önerilerini geliştirir.” maddesi yönelik bir görüşe ise eserde rastlanmamıştır. Sonuç ve Öneriler Çalışmada, Nedim Gürsel‟in Balkanlara Dönüş adlı kitabında eleştirel bakış açısına yönelik düşüncelerin, eleştirel düşünme becerisiyle ilişkisi incelenmeye çalışılmıştır. 1. Nedim Gürsel‟in gezi kitabında, eleştirel düşünme becerisine yönelik belirlenen özelliklerin çoğunluğu görülmüştür. Bu sonuca göre; kitabın eleştirel düşünme açısından zengin olduğu şeklinde yorum yapılabilir. �2. “Zihinsel Cesaret” alt boyutunda “Yargı ve düşüncelerini genel geçer düşünce yapıları içine sığdırmaya uğraşmaz.” maddesine ilişkin bir düşünceye rastlanmamıştır. “Eleştirel Yansıtıcı Düşünme” alt boyutunda “Karşılaştığı problemlere kendi çözüm önerilerini geliştirir.” maddesine ilişkin de bir görüşe rastlanmamıştır. 3. Kitapta en çok “Bağımsız Düşünme” alt boyutunda, “Sorunları kendi kendine analiz eder.” maddesine (f=30) yönelik düşüncelerin olduğu görülmüştür. Ayrıca yine aynı alt boyutta “Karar verirken bağımsızdır.” (f=8) maddesinin de tekrarlanma sıklığı yüksektir. “Duygudaşlık Kurmayı Hayata Geçirme” alt boyutunda “Diğer bireyleri gerçekten anlamak için kendisini onların yerine koyabilir.” (f=18) maddesi de ön plana çıkmaktadır. “Derinlemesine Sorgulama” alt boyutunda “Bir metni okurken ifade edilen savların temelini oluşturan sorunları ve kavramları araştırır.” (f=7) maddesiyle daha sık karşılaşılmıştır. Son olarak; “Eleştirel Yansıtıcı Düşünme” alt boyutunda “Meydana gelen olayları daha derin anlamaya çalışır.” (f=7) maddesi diğerlerine göre daha çok tekrarlanmıştır. 4. Boyutlar genel olarak değerlendirildiğinde en çok “Bağımsız Düşünme” boyutunun tekrarlandığı, en az ise “Zihinsel Cesareti Geliştirme” boyutuna yönelik düşüncelerin olduğu görülmektedir. 5. En çok tekrarlanan “Bağımsız Düşünme” boyutundaki görüşlerden dikkat çekenlere şu örnekler verilebilir: “Ne yazık ki Balkanlar‟da „katıksız uluslar‟ın oluşturulması, „Büyük Sırbistan‟, „Büyük Arnavutluk‟, „Büyük Bulgaristan‟, başına ille de „büyük‟ sıfatı konulan ülkelerin geleceği gündemde bugün. Oysa Saraybosna‟da halklar Müslümanı, Katoliği, Ortodoksu ve Musevisiyle bir arada yaşıyorlardı.” (s.34). “Günümüzde krallar herkesten daha demokrat, daha kültürlü ve elbette daha saygın değil mi?” (s.59). “Doğayla insanın, taşla ağacın birlikteliğini, bu dost ortamın başka ülkelerde de sürüp gitmesini dilemekten başka bir şey gelmiyordu elimizden. Bu da az şey değil elbet. Yeter ki sınırların içimizde kanayan yarası kapansın. Kan dökülmesin Makedonya‟da.” (s.92). İkinci sırada en çok tekrarlanan “Duygudaşlık Kurmayı Hayata Geçirme” alt boyutuyla ilgili şu düşünceler örnek gösterilebilecektir: “Başçarşı‟nın lonca düzeninden kalma eski dükkânları Habsburglar‟ın doğu mimarisine özenerek yaptırdıkları vilayet binasıyla uyum içinde. Bu uyum halkların ve dinlerin birlikte var oluşundan kaynaklanıyor, estetik düzenlemeden değil.” (s.17). �“O kentlerin de camileri, sinagogları, kiliseleri var. O kentler de içlerinden geçen ırmakları, ırmakların üzerindeki her biri ayrı bir efsane anlatan köprüleri, yalnızca iki yakayı değil insanları da birbirine bağlayan köprüleriyle yer etmişler belleğimde. Mostar, Goradje, Tuzla…” (s.17). “İki yıldır süren kuşatma boyunca kentte açlığın salgın bir hastalık gibi kol gezdiğini, insanî yardımın halka ulaşmak şöyle dursun büyük ölçüde mafyayı beslediğini, savaşın tüm kent halkını açlığa mahkûm ederken kimilerini de zengin ettiğini duymuştum. Doğruymuş demek.”(s.26). Bu örneklerde de görüldüğü gibi, yazar farklı kültürlerin birlikte yaşayabilmesine değinirken, bu birlikteliğin güzelliğinden bahsetmiştir. Ülkede bulunan mimarî eseler, o güne kadar yaşananların izlerini taşır. Şehre değer katar. Zamanla farklı toplumlar arasında çatışmaların başlaması, kardeşçe yaşayan halkların çıkar uğruna birbirine düşman edilmesi, yazar tarafından keder ve endişeyle anlatılmıştır. Bosna‟yı değeli kılan camilerin, sinagogların, kiliselerin birarada bulunması ve huzuru temsil etmesidir. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak şu önerilerde bulunmak mümkündür: 1. “Bağımsız Düşünme” alt boyutuna ilişkin pek çok görüş ve düşünce kitapta yer almaktadır. Dolayısıyla kitap eleştirel düşünme becerisinin bu alt boyutunun kazandırılması açısından kullanılabilir. 2. “Zihinsel Cesareti Geliştirme” alt boyutuna ilişkin kitapta daha az örneğe rastlanmıştır. Zihinsel cesareti geliştirme alt boyutunda birey, bağımsız ve tarafsız düşünebilmek için çevresinde yaygın olmayan görüşler ya da inançlar ile tarafsızca ilgilenmelidir (Şahinel, 2002:11). Nedim Gürsel‟in tarafsız olduğunu söylemek gerçekçi olmak gerekirse pek mümkün değildir. Ancak yazarın yaşananlara duygudaşlık kurarak yaklaştığını söylemek yanlış olamayacaktır. Bu nedenle, belirtilen alt boyuta ilişkin eserde daha az örneğe rastlandığını söylemek mümkündür. Bu alt boyutun kazandırılmasında olmasa da, duygudaşlık kurabilme konusunda kitaba başvurulabilir. 3. Farklı yazarlara ait romanların da eleştirel düşünme becerisini kazandırma açsından incelenmesi gerektiği ifade edilebilir. Günümüzde olaylara eleştirel yönden bakmak önem taşımaktadır. Bu becerinin eğitimle kazandırılmasında, edebî eserlerden yararlanmak gençlerin ilgisini çekebilecektir. Ayrıca konuya kuramsal yaklaşmak yerine, örneklerle aktarılmasını sağlamak daha faydalı olabilecektir. �Kaynakça Bal, M. (2008), Nedim Gürsel‟in Öykü ve Romanlarında Kent ve Kadın, Çukurova Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adana. Çelik, G. (2010), 9. Sınıf Türk Edebiyatı Öğretim Programının Eleştirel Düşünme Açısından Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale. Demirel, Ö. (2005), Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme, Ankara, Pegema Yayıncılık. Genç, H.N. ve Tilbe A. (2008), “Postmodern Bir „Göçebe‟ Nedim Gürsel: İzler ve Gölgeler‟in Işığında Anlatının Ötesine”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2008, Sayı:19, s. 243-258. Gülveren, H. (2007), Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Becerileri ve Bu Becerileri Etkileyen Eleştirel Düşünme Faktörleri, Dokuz Eylül Üniversitesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İzmir. Karasar, N. (2004), Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara, Nobel Yayın. Kökdemir, D. (1999), Eleştirel Düşünme: Kapsamı ve Eğitimi, Başkent Üniversitesi-İİBF, ELYADAL Araştırma Laboratuvarı, Ankara. http://www.elyadal.org İndirme Tarihi: 10.12.2008. Kürüm, D. (2002), Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Gücü, Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir. Marttin, V. (2006), “Balkan Savaşına Gidilen Süreçte Makedonya Sorunu ve Bir Osmanlı Diplomatının Faaliyetleri”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,2006, 7(2), s. 1-18. Munzur, F. (1999), Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitaplarında Eleştirel Düşünme Eğitimi Üzerine Bir Değerlendirme (Edebiyat 1 ve 2 Örnekleri), Ankara Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. Özdemir, O. (2008), Eleştirel Düşünme, İstanbul, Kriter Yayınları. �Seferoğlu, S.S. ve Akbıyık, C. (2006), “Eleştirel Düşünme ve Öğretimi”, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı:30, s. 193-200. Şahinel, S. (2002), Eleştirel Düşünme, Ankara, Pegema Yayıncılık. Yapıcı, M. İ. (2007), “Bosna Hersek‟te Gerçekleştirilen Askeri Müdahalenin Uluslararası Hukuktaki Yeri”, Uluslararası Hukuk ve Politika, Cilt:2, No:8, s.1-24. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2200 Title A name given to the resource ELEŞTİREL DÜŞÜNME BECERİSİNİ KAZANDIRMADA BİR YOL GÜNLÜĞÜ: BALKANLARA DÖNÜŞ Author Author ÇELİK, Gamze Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Eleştirel düşünme, Balkanlara Dönüş, Nedim Gürsel. ÖZET Bu çalışmada literatür taraması yöntemiyle Balkanlara Dönüş adlı romanın eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Eleştirel düşünme; sanat ve edebiyatla geliştirilmesi mümkün olan bir beceridir. Okullarda eleştirel düşünme becerisini ezberci anlayışla öğretmeye çalışmak yerine, bu tür romanlarla kazandırmak çok daha etkili olacaktır. Balkanlar doğasıyla, zengin tarihiyle ve kültürel çeşitliliğiyle insanlık için çok büyük bir mirastır. Değeri yüksek olan diğer her toprak gibi, Balkan toprakları da yıllarca savaşların, mücadelelerin ortasında kalmıştır. Saraybosna’da yaşanan acılar, savaşın soğuk yüzü aslında tüm insanlık için bir yaradır. Nedim Gürsel Balkanlara Dönüş adlı romanında Saraybosna dramını içten ve gerçekçi bir dille okura sunmaktadır. Yazar şiirsel üslûbuyla Makedonya’da geçirdiği günleri anlatırken, Balkanlardaki Türk mirasının önemi hakkında da bilgi vermektedir. Türk-Yunan ilişkilerine farklı bir bakışla yaklaşmaktadır. Balkanlara Dönüş bir gezi kitabı, anı kitabı hem de tarihe kaynaklık edecek bir güncedir. Romanı okuduğumuz zaman, savaşın geride bıraktıklarını görürüz. Yaşananları sorgulamamızı, yeniden düşünmemizi ve farklı bakış açısıyla olaylara bakmamızı sağlayan bir anlatım mevcuttur. Bilgi çağını yaşadığımız günümüzde kazanmamız gereken eleştirel bakış açısının gelişmesi için, bu gezi izlenimleri iyi bir yol gösterici olacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/bb190068981f3fb1b683e10ff66d61fa.docx 12a3a519f82695202158eec69f4ca9cf https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c7f15c39da6caf981d3b6a1bb6a2fdb2.pdf 792c6898c53505cf6acaf693f686b96b PDF Text Text NAZİM DİVANINDA İSTEK ÜZERİNE YAZILAN GAZELLER Bünyamin ÇAĞLAYAN – Adem BALABAN Beder University, Türk Dili ve Edebiyatı, Tiran / Arnavutluk Anahtar Kelimeler: ısmarlama şiir, şiir yazma sebebi, şiir başlığı. ÖZET Bir işin yapılmasına yol açan gizli veya açık bir sebep vardır. Şairleri de şiir yazmaya sevk eden sebepler bulunması tabiidir. Her şiir için farklı bir durum veya olay o şiirin yazılması için şairi harekete geçirir. Bu sebeplerin bilinmesi şiirde yer alan ifadelere şairin kastettiği yönde mana verilmesinde yardımcı olur. Bazı şairler eserlerinin dibacelerinde şiir hakkındaki genel görüşlerini açıklar. Mesnevilerin sebeb-i telif bölümlerinde şairi o eseri yazmaya teşvik eden sebeplerin belirtildiği örnekler vardır. Şura tezkirelerinde şairlere ayrılan bölümlerde bazı şiirlerinin yazılış sebepleri ile ilgili bilgilere de rastlayabiliyoruz. Nazım şekli veya türü bir şiirin neden yazıldığı konusunda bir fikir vermesi bakımından yardımcı olur. Bazı şiirlerin daha yakından incelenmesi net olmasa bile yazılış sebebi hakkında tahminde bulunmamıza yarayabilir. Bazı şiirlerin başında neden yazıldıklarına dair açıklamalara nadir olarak yer verilir. Yazılanların tamamı dikkate alındığında bu bilgilere ulaşılabilen şiir sayısı oldukça azdır. Divan şairleri şahsi sayılabilecek bilgileri açıklamamayı tercih ederler. Var olan notlar da müellif hattı olan nüshalar veya müsveddelerde bulunur. 18. yüzyıl divan şairi Nazim Divanı’nda birçok şiirin başında yazılış sebeplerini açıklayan açıklamalar yer alır. Bunlardan bazıları uzun sayılacak ölçüdedir. Şair dört gazelinin başında o şiirlerini arkadaşlarının isteği üzerine yazdığını belirten açıklamalara yer verir. Ismarlama kabul edilen bu durumu şairin açıkça belirtmekden çekinmemesi önemlidir. Çalışmamızda Nazim Divanında istek üzerine yazılan şiirlerin şairin diğer şiirlerine kıyasla sanat değeri üzerinde durulmuş ve istenen hedeften sapmalar olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4bd5ae71ffc04168811f95d990a0aad0.docx 754c44de42157b13e6217c5e967238f8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/82b4487b6394e1534c60a496b166b569.pdf 0707314f59549256fbb578ae145a7716 PDF Text Text NAZİM DİVANINDA İSTEK ÜZERİNE YAZILAN ŞİİRLER Bünyamin ÇAĞLAYAN1 Adem BALABAN 2 Özet Bir iĢin yapılmasına yol açan gizli veya açık bir sebep vardır. ġairleri de Ģiir yazmaya sevk eden sebepler bulunması tabiidir. Her Ģiir için farklı bir durum veya olay o Ģiirin yazılması için Ģairi harekete geçirir. Bu sebeplerin bilinmesi Ģiirde yer alan ifadelere Ģairin kastettiği yönde mana verilmesinde yardımcı olur. Bazı Ģairler eserlerinin dibacelerinde Ģiir hakkındaki genel görüĢlerini açıklar. Mesnevilerin sebeb-i telif bölümlerinde Ģairi o eseri yazmaya teĢvik eden sebeplerin belirtildiği örnekler vardır. ġura tezkirelerinde Ģairlere ayrılan bölümlerde bazı Ģiirlerinin yazılıĢ sebepleri ile ilgili bilgilere de rastlayabiliyoruz. Nazım Ģekli veya türü bir Ģiirin neden yazıldığı konusunda bir fikir vermesi bakımından yardımcı olur. Bazı Ģiirlerin daha yakından incelenmesi net olmasa bile yazılıĢ sebebi hakkında tahminde bulunmamıza yarayabilir. Bazı Ģiirlerin baĢında neden yazıldıklarına dair açıklamalara nadir olarak yer verilir. Yazılanların tamamı dikkate alındığında bu bilgilere ulaĢılabilen Ģiir sayısı oldukça azdır. Divan Ģairleri Ģahsi sayılabilecek bilgileri açıklamamayı tercih ederler. Var olan notlar da müellif hattı olan nüshalar veya müsveddelerde bulunur. 18. yüzyıl divan Ģairi Nazim Divanı‟nda birçok Ģiirin baĢında yazılıĢ sebeplerini açıklayan açıklamalar yer alır. Bunlardan bazıları uzun sayılacak ölçüdedir. ġair dört gazelinin baĢında o Ģiirlerini arkadaĢlarının isteği üzerine yazdığını belirten açıklamalara yer verir. Ismarlama kabul edilen bu durumu Ģairin açıkça belirtmekden çekinmemesi önemlidir. ÇalıĢmamızda Nazim Divanında istek üzerine yazılan Ģiirlerin Ģairin diğer Ģiirlerine kıyasla sanat değeri üzerinde durulacak ve istenen hedeften sapmalar olup olmadığı ortaya konulmaya çalıĢılacaktır. Anahtar Kelimeler: ısmarlama Ģiir, Ģiir yazma sebebi, Ģiir baĢlığı GAZELS UPON WRITTEN REQUEST IN NAZIM’S DIVAN Abstract Tehere is a secret or open reason to make a job. Of course tahere are some causes for poet to write poetry. Different stuation or event for every poetry activates poet to write that poetries. To be known theese reasons help to understand phrases in the poetry as poet wants to mean. 1 Yrd.Doç.Dr., Beder University, Türkish Languge and Literature, bcaglayan@beder.edu.al 2 Yrd.Doç.Dr., Beder University, Türkish Languge and Literature �Some poets explain their general argumenst in his books‟ introduction. Tehere are samples giving that reason why poet wrote the book at part of sebeb-i telif in mesnevies. We can encounter some knowledge about reason to be written some poetries at the part of poets in Ģuara tezkires. Form or kind of poetry help us giving an opinion about reason to be written the poetry. Researching of some poets can be useful to gues reason to be written of the poetries‟ even it is not completely. Poets wrigt some explanations at the beginnig of his poetry sometimes. If we see all peotries we understand wery few poetries have explanations at the top of them. Divan poets prefer do not explain their individual information with their poetry. We can see some notes with poets handwrigts in their notebooks. Tere are explanations about reason why they are written on the top many peotries in Divan of Nazim who lived 18. century. Some of that eplanations are long. At the request of his friends he wrote poems of the poet at the beginning of the four gazels provides answers to that. This situation is tailor-made be accepted and to be said clearly by the poet is important. Ġn this study We wil compare poems written on request with the other poems and invesigate their art values and try to figure out whether the deviations from the desired targets. Keywords: custom-made poetry, the reason to write poetry, poetry title Giriş Bir konu ile ilgili merak ettiklerimizi öğrenmek için nasıl, niçin, kim, ne zaman gibi soruları kullanırız. Bu sorulara verilecek cevaplar bir iĢin yapılma veya olma Ģeklini, kim tarafından yapıldığını, yapıldığı zamanı ve yapılıĢ sebebini açıklarlar. Her iĢin yapılmasına sebep olan bir Ģey vardır. Sebepsiz olarak hiçbir Ģey ortaya çıkmaz. Aynı durum yazılan Ģiirler için de sözkonusudur. Her Ģiirin yazılmasına sebep olan bir gerekçe bulunur. Fakat bunların pek çoğu açıklanmadığı için konuyla ilgili sınırlı ölçüde bilgi sahibi olabiliyoruz. ġiirlerin yazılma sebbinin bilinmesi metnin anlaĢılması bakımından büyük öenem taĢır. O yüzden bir metin üzerinde çalıĢanlar o metnin yazılıĢ sebebini bulmaya çalıĢırlar. ġairler her zaman Ģiir yazma gerekçelerini açıklamadığı için bu bilgiye ulaĢmak zor hatta bazan imkansız olabilir. Divan Ģairlerinin Ģiir yazma sebeplerini birkaç yoldan öğrenebilmekteyiz: Bunlardan birincisi Ģairin eserin baĢında yazmasına sebep olan Ģeylerle ilgili olarak kendisini verdiği bilgilerdir. Bu açıklamalar bazı eserlerin baĢında müstakil bir bölüm olarak sebeb-i telif veya dibace kısımlarında verilir. Divanlarda bu tür bilgilerin bazı Ģiirlerin baĢ tarafında yer alan notlarla ifade edildiği görülür. �ġiir yazma sebebi ile ilgili olarak bilgi bulunan ikinci kaynak ise Ģairlerin hayat hikayelerinin yer aldığı tezkirelerdir. Anekdotlar halinde bazı Ģairlerin hangi hadise üzerine hangi Ģiiri kaleme aldıkları hakkında bilgilere yer verilir. Tevhid, münacat, na‟t, medhiye, fahriye, hicviye, mersiye gibi türlerde Ģairin ele alacağı konular gelenekçe belirlenmiĢ (Turan:2008,374) olduğundan Ģiirin yazılıĢ sebebi zaten bellidir. Tarih manzumeleri yazılıĢ sbepleri/gerekçeleri en belirgin örneklerdir. (Turan:2008,375) Bunlar dıĢında metin inceleyen kiĢi Ģiir içinde yer alan sözlerden hareketle yazılıĢ sebebi ile ilgili tahminlerde bulunabilir. ġiirlerin yazılma sebebi ile ilgili olarak bizzat Ģair tarafından ifade edilenler daha büyük önem taĢır. Çünkü divanlarda Ģiir yazma sebebine dair kaydedilen çeĢitli notlar metne farklı bir açıdan yaklaĢılmasına katkı sağlarlar. (Turan:2008,378) Ancak müellif hatlarında bütününü görebildiğimiz bu notlar tebyiz edilen nüshalarda ya tamamen kaldırılmıĢ ya da kısaltılmıĢ olarak karĢımıza çıkabilmektedir. Divan edebiyatı geleneğinde genel olarak yazılma sebebinin her bir Ģiir için ayrı notlar halinde verilmesi Ģeklinde bir uygulama yaygon olarak görülmez. Bununla beraber bazı Ģairler divanlarında az da olsa Ģiir yazma gerekçelerini açıklayan notlara yer vermiĢlerdir.Bunlardan biri de Nazîm‟dir. Nazîm 1680-1760 yılları arasında yaĢamıĢ bir Arnavut divan Ģairidir. Medrese tahsilini Ġstanbul‟da yapmıĢ ve uzun yıllar burada kalmıĢ olmasına rağmen Ģuara tezkirelerinde kendisinden sözedilmez. Arnavut kaynaklarında Nezim Frakulla veya Nezim Berati olarak yer alır. Türkçe Divan‟ı, Arnavutça Divan‟ı ve Farsça Divan‟ı vardır. Diğer divan Ģairlerinden farklı olarak Nazîm, Türkçe Divan‟ında birçok Ģiirinin yazılmasına vesile olan hadiseler hakkında ilgili Ģiirlerin baĢ taraflarında bilgiler verir. Bu notlardan dört Ģiirin istek üzerine yazıldığı anlaĢılmaktadır. Bir Ģairin istek üzerine Ģiir yazması Ģiir kalitesini düĢüren bir husus olarak kabul edilir. Bu konuda hemen ilk akla gelen isim Zatî‟dir. Gerçekten de zarurete düĢtüğü zamanlarda geçim kaygısı ile yazdığı Ģiirlerde seviye düĢüklüğü görülür. (ÇavuĢoğlu,1998:646) Sanatçılar hayatın zorlukları karĢısında eser verirken sanat endiĢesinden uzaklaĢabilmektedir. Benzer Ģekilde Peyami Safa‟nın da geçim kaygısı ile yazdığı polisiye romanlarında seviyeyi kendine layık görmediği için Server Bedi müstear ismini kullanması bir baĢka örnek olarak gösterilebilir. Zatî‟nin yakınlarının kendisini tahrik ederek haklarında bir nükte, bir beyit veya kıta söyletmeleri ve bundan zevk almaları (ÇavuĢoğlu,1998:646) ile ortaya çıkan Ģiirler için geçim kaygısıyla yazılanlar gibi bir seviye düĢüklüğü söz konusu değildir. Bu tür Ģiirlerde yaĢanan durum, Ģairi sanatını icra etmekten alıkoyan bir engel olmaktan çok onu harekete geçiren bir teĢvik özelliği gösterir. Nazîm Divanı‟nda dostlarının isteği üzerine yazıldığı belirtilen dört gazel yer alır. Divan‟da ve kendisinden bahseden kaynaklarda Nazîm‟in geçim sıkıntısı yaĢadığına dair bir �bilgi yoktur. Dolayısıyle Ģiir yazması ile ilgili istekler onu sanat endiĢesinden uzaklaĢtıran ısmarlama sözleri değil, teĢvik eder mahiyette arzulardır. Nazim‟in istek üzerine yazdığı birinci gazelinin baĢında: Bu áazel-i Òoş-edÀ Bir Çelebi-yi Muóibb-i Suòen-şinÀsıñ Emriyle İnşÀ Olunmuşdur (Nazîm,1755:63/b)Ģeklinde bir açıklama yer alır. ġairin ifadelerinden bu Ģiiri yazmasını isteyen kiĢinin söz erbabı bir çelebi olduğu anlaĢılır. Adı açıklanmaz. ġairin kendisine çok değer verdiği, bir Ģiir yazması Ģeklindeki isteğini emir gibi telakki etmesinden anlayabiliriz. Emir ile her Ģey yaptırılamaz. Bir iĢin mükemmel yapılmasının sağlamak için iĢ yapacak kiĢinin o Ģeyi yapmaya ikna edilmesi gerekir. Hele hele içten gelen duyguların ifade edileceği bir Ģiir için emir asla söz konusu olamaz. Açıklamada emir olarak düĢünülen Ģey Ģiir yazılmasıyla ilgili istek veya rica olabilir. Açıklamada dikkat çeken bir baĢka husus Ģairin gazelini „‟hoĢ-eda‟‟ olarak nitelemesidir. Böylece Ģair Ģiirini bu nitelikte bir Ģiir yazmıĢ olması sebebiyle kendini övmektedir. Benim úÀnÿn-ı sìnem seyr içün gel Getür zülfüñden ey meh-pÀre tel(Nazîm,1755:63/b) bir Birinci beyitte Ģair, göğsünü bir müzik aleti olan kanuna benzetir. Bu kanunun teli ay parçası gibi olan güzelin zülfünün telidir. Bu tasavvura göre söylenen Ģiir de kanundan yani Ģairin sinesinden çıkan hoĢ edalı nağmelere benzetilir. ġair Ģiirini kanunla icra edilen bir besteye benzeterek, ahenk bakımından üstün olduğunu söylemek suretiyle över. Sinenin kanuna benzetilmesi ile Ģairin „‟Ģiirin kanununu ben tanzim ederim‟‟ diyerek de kendini övdüğünü düĢünebiliriz. ġair beyitte kanunla icra ettiği musiki faslını dinlemesi için güzeli de davet eder. Siyeh cellÀd-ı bì-raómıdır anıñ Degildir görünen çeşm-i mükemmel GedÀdan hiç suéÀl itmez o ôÀlim Fünÿn-ı cevrde şÀh olmuş ekmel (Nazîm,1755:64/a) Sonraki iki beyitte Ģair güzelin özelliklerini dile getirir. Buna göre güzelin mükemmel olarak görünen gözleri aslında onun merhametsiz siyah cellâdıdır. O zalim, gedanın halini hiç sormaz ve cevretme fenninde en mükemmele ulaĢmıĢ bir Ģah olmuĢtur. ġair sevgiliyi Ģah, kendisini de dilenci olarak tasavvur eder. ġahın merhametsiz bir celladı vardır. Dilenciden soru sorulmaması, hem ona soru yöneltilmemesi hem de halinin hatırının sorulmaması Ģekillerinde anlaĢılabilir. Aralarındaki sosyal statü farkı Ģahın dilenci ile muhatap olmamasından kaynaklanır. O melèÿn girmiş Àdem ãÿretine Degildir görinen yanında engel (Nazîm,1755:64/a) �Dördüncü beyitte Ģair, rakipten söz eder. Onu Adem suretine girmiĢ bir melun olarak niteler. O sevgilinin yakınında görünür ama aĢkına engel olacak durumda değildir. Divan Ģiirinde rakip aĢığın sevgisine engel olmaya çalıĢan kötü vasıflara sahip birisi olarak gösterilir. ġair Arnavut olduğuna göre engel kelimesini Arnavutçadaki melek anlamını da düĢünerek tercih etmiĢ olabilir. Melun lanetlenmiĢ anlamına gelir ve Adem ile kullanıldığına göre Ģeytanı hatırlatır. Bu durumda beyit “senin yanında görünen melek değildir, Adem veya insan Ģekline bürünmüĢ Ģeytandır” biçiminde de anlaĢılabilir. Naôìmiñ naômını inkÀr iden şaòã Ya düşmÀndır yaòud bu echel(Nazîm,1755:64/a) fenden BeĢinci beyitte Ģair, kendini över. Ġyi Ģiir yazdığını ve bazılarının bunu inkar ettiğini belirtir. Onlar ya düĢmanca bir tavır sergileyerek böyle yapmaktadırlar veya Ģiir sanatından hiç anlamamaktadırlar. Gazelin baĢındaki açıklamada Ģairden bir Ģiir yazmasını isteyen Ģahsın niçin böyle bir istekte bulunduğuna dair bilgi verilmez. Son beyitte söylenenlere bakarak Nazım‟ın Ģiirleri hakkında olumsuz değerlendirmeler yapanlara karĢı bir Ģiir yazması yönünde istekte bulunmuĢ olabilir. ġiirde sevgilinin özellikleri ve aĢık olarak Ģairin kendi durumu ve rakip hakkında söylenenlerden sonra Ģair, kendisini över ve Ģiirini inkar edenleri cahillikle suçlar. Genel olarak bu Ģiir Nazim‟in diğer gazelleri ile sanat yönünden bir farklılık göstermez. Nazim‟in istek üzerine yazdığını belirttiği, ikinci gazelinin baĢında Bir Dost RicÀ İdüp Dil-dÀrı Vaãfında İnşÀ Olunan áazeldir (Nazîm,1755:66/a) Ģeklinde bir açıklama yer alır. BeĢ beyitlik gazelin her beyitinde gazelin baĢında dil-dâr olarak vasıfları söylenir. bahsedilen kiĢinin Óamdül’illÀh bahÀr u ùabè-ı selìm Óayli naôma getürdi dürr-i (Nazîm,1755:66/a) yetìm Bahar ve ağır baĢlı yaradılıĢ özelliği iri incilerden oluĢturulan dizgelerin yapılmasına imkan verilmiĢtir. ġair bunun için Allah‟a hamdeder. Beyitte Nazim Ģiirini iri incilerden meydana gelen dizgilere benzeterek över. Şöyle gÿş eyledim ki devrÀnda Çıúdı bir nev-resìde (Nazîm,1755:66/a) àonce şemìm Ġkinci beyitte yeni açılan bir goncanın çıktığını duyduğunu belirtir. Daha sonraki üç beyitte övülenin fiziki özellikleri ile ilgili benzetmeler yapılır. �Şöyle gÿş eyledim ki devrÀnda Çıúdı bir nev-resìde àonce şemìm ÚÀmeti Ùubì-i Bihişt-i berìn Lebi Kevåer ruòı delìl-i Raóìm Ne güzel úÀmet-i òırÀmÀnsın Ey cemÀliñ revÀn-ı èazm-i semîm (Nazîm,1755:66/a) Son beyitte Ģair övdüğü kiĢinin adının Ġbrahim olduğunu iĢittiğini söyler. Bu Ģiirin Nazim‟in Ģiiri olduğunu ve aĢığının da Ali olduğunu belirtir. İsm-i õÀtıñ işitdim İbrÀhim èAlìdir èÀşıúıñ bu şièr-i Naôìm (Nazîm,1755:66/b) Nazim mahlası ile Ģiirler yazan Ģairin asıl adı Ġbrahim‟dir. ġair baĢka birini övüyormuĢ gibi yaparak aslında kendini övmek suretiyde fahriye yapar. Bir kimsenin kendini övmesi pek hoĢ karĢılanmaz. Belki de bu yüzden Ģair bir dostunun, sevdiği kiĢi vasfında bir Ģiir yazmasını rica ettiğini söyleyerek kendini öven bir Ģiir yazmasına imkan hazırlamak için hayali bir Ģiir yazma gerekçesi belirtme ihtiyacı duymuĢ olabilir. Gerçekten rica üzerine yazılmıĢ olsa da bu istek Ģiir yazmaya teĢvik eden ve Ģiir kalitesini etkilemeyen olumlu bir istek olarak değerlendirilebilir. Büyük ihtimalle Ģairin bu Ģiiri bir dostunun ricası üzerine yazdığını belirtmesi bir gerçeği yansıtmaktan ziyade, kendini övmeye ve Ģiirdeki hünerini göstermeye bir vesile olarak kullanmak içindir. Bu özelliklerine bakarak bu Ģiirin de Nazim‟in diğer Ģiirlerinden farklı olmadığını söyleyebiliriz. Üçüncü gazelin baĢında ilk ikisine göre biraz daha uzun bir açıklama yer alır. Gazelin üç matla beyti olduğu belirtilir ve vefalı bir dostunun gönüldaĢının vefat etmesinden dolayı kendisinden bir manzume yazmasını rica ettiği söylenir. ġiirin ciğer yakan ateĢli (ateĢ-nak) bir gazel olarak niteler. Bu áazel-i Se Maùlaè Bir YÀr-ı VefÀ-dÀrıñ DildÀr-ı èÁlí-miúdÀrı Meróÿm Olup Ber Vech-i Tesliye MumÀileyh Derd-mend-i Bì-çÀre Óaúìre Bir Manôÿmuñ ÌcÀdına RicÀ İdüp ÓÀli PerìşÀnı Óaúìúine VÀãıl Olduúdan äoñra İnşÀ Olunan áazel-i Áteş- nÀk-i Ciger-sÿzdur (Nazîm,1755:67/b) ġiir sekiz beyit olarak yazılmıĢ bir mersiyedir. ġiirin yazılmasını isteyen kiĢinin Sülayman olduğu birinci beyitte belirtilir. Vefat eden kiĢinin ise Hüseyin olduğunu yedinci beyitten anlamaktayız. Diğer mersiyelerde görüldüğü gibi felekten Ģikayet, vefat olayı üzerine duyulan üzüntü, bu üzüntü sebebi ile dünyaya karamsar bir bakıĢ, herkes için ölümün mukadder olduğunu hatırlayarak teselli bulma gibi hususlar dile getirilir. Vefat eden kiĢinin özellikleri sıralanır. ġiir üç matla beyti taĢıyan zülmetali bir gazel olmasının yanında müzeyyel gazel halinde yazılmıĢtır. Son beyitte vefat eden kiĢi övülür. �ġiirin baĢında yer alan açıklama bir gerçeği yansıtıyor olabilir. Belki de ortak dostları olan bir kiĢinin vefatı dolayısıyla bir arkadaĢının onunla ilgili Ģiir yazmasını istemesi olabilecek bir durumdur. Bu Ģiir nazım Ģekli ve mersiye türünün özelliklerini Ģairin diğer Ģiirleri ölçüsünde taĢıyan özelliklere sahiptir. Hatta Ģair Ģekil özellikleri ile Ģiir yazma konusunda iddialı olduğunu göstermeye çalıĢmaktadır. Felek óayfÀ ayırdı èÀşıúıñ senden SüleymÀnım Dem-À-dem ùurmayup úan aàlıyor bu çeşm-i giryÀnım Taèaccüb eylerim úÀéim nice olur cism-i sÿzÀnım Çıúup şÀhin gibi pervÀz úıldı rÿó-ı õi-şÀnım ÓarÀm oldı baña bi’llÀh şimden ãoñra devrÀnım Bu àamdan vechi vardır dÀéim aàlarsa dil cÀnım ü Beni baòt-ı bedim bir rütbeye iòrÀc úıldı kim äaúınmazdım eger úatlitmege gelseydi düşmÀnım Dirìà el-óükm-i li’llÀh3 senden oldum óÀliyÀ mehcÿr Muúadder bu imiş ey èandelìb-i bÀà-ı rıêvÀnım O mevzÿn úÀmetiñ dÀéim naôar-gÀhım iken şimdi Bu çeşm-i òÿn-feşÀnımda òayÀliñ úaldı sulùÀnım Óüseyn-i nÀ-tuvÀnıñ óÀline ancaú Naôìm aàlar K’anıñ da rÿóı pervÀz eylemiş eyvÀh cÀnÀnım Ne rÿó ol rÿó bir rÿó-ı mükerrem kim firÀúından Ne deñlü aradım derdime dermÀn gitdi dermÀnım (Nazîm,1755:67/b) Dördüncü gazelin baĢında Nazim, bir dostunu gazel yazması için kendisine bir rica-name gönderdiğini söyler. Bu gazeli yazmasına sebep olarak, gönderilen mektupta Ģiir yazmasının rica edilmesini gösterir. Gazelin dostuna karĢı sevgisini gösteren bir iĢtiyak name olduğunu belirterek onu çok özlediğini anlatmak ister. EóibbÀ-yı bÀ-ãafÀmızdan birisi Muhliãì-i maèÀnì bir şehrì Müzellif çelebi ile ÀşinÀliú itdikde mumÀileyh muóibbim kendü òallÀk-ı óamìdesi muúteôÀsınca óaúìri maèhÿduñ yanında 83/b eõkÀr-ı óayriyye ile yÀd idüp çelebì-i mumÀileyh àÀéibÀne bir 3 El-buğzu fillâh, ve'l-hükmü lillâh Allah için buğzetmek, Allah için hüküm vermek. Buharî, Îman: 1; Ebû Dâvud, Sünnet: 2; Müsned, 5:146. �àazeliñ inşÀ vü ìcÀdına óaúìre ricÀ-nÀme irsÀl itdikden ãoñra inşÀ olunup dest-i- muóabbet maèhÿd ile çelebiniñ úalbine ìãÀl olunan iştiyÀú-nÀme-i muóabbet-nümÀdır Dil-i Yaèúÿbum olmuş müstemend-i lüùf-ı YezdÀnı Görür elbetde bir gün çeşm-i giryÀn mÀh-ı KenèÀnı (Nazîm,1755:83/a) Birinci beyitte Ģair, istiare yoluyla gönlünü Hazreti Yakup olarak tasavvur eder. Onun oğlu Hazreti Yusuf‟a karĢı duyduğu hasret ve üzüntüye telmih yapar. Dostunu da bu anlayıĢ içinde Kenan‟ın ayı (Hazreti Yusuf) olarak hayal eder. Ağlayan gözlerinin O‟nu bir gün göreceğini söyler. Ùulÿè itse n'ola bir gün miåÀl-i neyyir-i enver Suòen-perver o yÀr meróametgüster kerem kÀnı (Nazîm,1755:83/a) Ġkinci beyitte övülen kiĢiyi sözden hoĢlanan merhamet sahibi ve cömert bir kimse olarak niteler ve bir gün en parlak güneĢ misali doğmasını ister. Gün kelimesini hem zaman dilimi hem de güneĢ manasına gelecek Ģekilde kullanmak sureti ile kelime oyunu yapar. RaúìbÀ lüùf idüp menè eyleme cÀnÀnı iósÀndan Óaúìúì èÀşıúa vÀcib o şÀhıñ lüùf u iósÀnı (Nazîm,1755:83/a) Üçüncü beyitte rakib sevgiliyi ihsandan men etmek isteyen biri olarak gösterilir ve lütfedip bu düĢüncesinden vazgeçmesi istenir. ġair kendisini de hakiki aĢık olarak niteler ve Ģahın lütuf ve ihsanının vacip olduğunu söyler. Perì-veş mÀh-rÿyÀn çarò-ı èÀlemde hezÀr ammÀ Sever göñlüm melek-sìmÀ melek-òÿ bir suòendÀnı (Nazîm,1755:83/a) Dördüncü beyitte dünyada binlerce peri gibi ay yüzlü bulmasına rağmen melek yüzlü ve melek huylu söz bilir birini sevdiğini belirtir. Dostunu hem görüntüsü hem de huyu bakımından meleğe benzetir. Olursın àam yime maùlÿbuña nÀéil Naôìm ammÀ KemÀl-i cehd idüp elden úoma dÀmÀn-ı imèÀnı (Nazîm,1755:83/a) Son beyitte kendisine ümit vererek üzülmemesini söyler ve isteğine kavuĢacağını belirtir. Fakat eniyi Ģekilde çalıĢıp tedbiri elden bırakmamalıdır. Bu Ģiirde genel olarak ayrılık dile getirildikten sonra sevilenin özellikleri, kavuĢmaya dair ümit, rakibin engelleme çabaları ve baĢarılı olamayacağı ve Nazim‟in istediğine kavuĢacağına dair inancı, bu yolda gayret etmesi ve tedbiri elden bırakmaması gerektiği anlatılır. �ġiir gazelin bütün Ģairlerce uygulanan genel çerçevesine uygun olarak yazılmıĢtır. BaĢındaki açıklama bulunmasa da aynı Ģeyler anlaĢılabilir. Sonuç ġairler genellikle Ģiir yazma sebeplerini belirten açıklamalar yapmaktan kaçınırlar. Fakat bunun istisnaları ile de karĢılaĢabiliyoruz. ġiirlerin hangi sebeple yazıldıklarının bilinmesi metinlerin daha iyi anlaĢılabilmesine yardımcı olacak bir özellik gösterir. Türkçe divanı da bulunan 18. Yüzyıl Arnavut divan Ģairi Nazîm, Ģirlerinin yazılma gerekçeleri hakkında bilgi veren Ģairlerdendir.Gazellerinin dört tanesini istek üzerine yazdığını belirtir. BaĢkasının isteği üzerine yazmak Ģiir kalitesini düĢüren bir husus olarak düĢünülür.Fakat menfaat karĢılığı olmazsa böyle bir istek Ģairi teĢvik eden olumlu bir etki yapan bir durum olarak değerlendirilebilir. Nazîm‟in istek üzerine yazdığı Ģiirlerini incelediğimiz zaman bunların diğer Ģiirlerinden farklı olmadıkları görürüz. ġair herhangi bir etki altında kaldığı hissini uyandırmadan duygularını ifade eder ve kendini över. ġiirler muhteva bakımından menfaat sağlayacak bir özellik taĢımaz. Kaynaklar Gönül AYAN, Anadolu Sahasında Yazılan Bazı “Yusuf ü Züleyha” Mesnevilerinde Sebebi Telifler, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4/3 Spring 2009, s.227-272 Hasan KAVRUK, Türkçe Mesnevilerde Sebeb-i Telif, Malatya, 2003 Lokman TURAN, Türk Edebiyatında ġiir Yazma Sebepleri ve Edirneli ÖrfÎ Ağa Divanı‟ndaki Oniki Gazelin Yazılma Sebepleri Üzerine, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 12, Sayı 2 (2008) s.367-395 Mehmet ÇAVUġOĞLU, Zati, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Ġstanbul, 1998, cilt 8, s. 646 Nezim Frakulla , Mexhmuai esär ve divan [dorëshkrim] 1160 Hixhri /1747, Dr.6.B.28, Tiran/ARNAVUTLUK Milli Kütüphanesi Sevda ÖNAL, Sebeb-i Teliflerdeki Ortak Ve Farklı Temalar, A. Ü. Türkiyat AraĢtırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 35, Erzurum, 2007, s.105-124 �ġeyma BÜYÜKKAVAS KURAN, Mesneviden Romana Uzanan Sebeb-Ġ Telif Yolu Üst Kurmacaya Mı Çıkar? Turkish Studies /Türkoloji Dergisi 1 (2006), Sayı: 2, 158-181 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2032 Title A name given to the resource NAZİM DİVANINDA İSTEK ÜZERİNE YAZILAN GAZELLER Author Author ÇAĞLAYAN, Bünyamin BALABAN, Adem Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: ısmarlama şiir, şiir yazma sebebi, şiir başlığı. ÖZET Bir işin yapılmasına yol açan gizli veya açık bir sebep vardır. Şairleri de şiir yazmaya sevk eden sebepler bulunması tabiidir. Her şiir için farklı bir durum veya olay o şiirin yazılması için şairi harekete geçirir. Bu sebeplerin bilinmesi şiirde yer alan ifadelere şairin kastettiği yönde mana verilmesinde yardımcı olur. Bazı şairler eserlerinin dibacelerinde şiir hakkındaki genel görüşlerini açıklar. Mesnevilerin sebeb-i telif bölümlerinde şairi o eseri yazmaya teşvik eden sebeplerin belirtildiği örnekler vardır. Şura tezkirelerinde şairlere ayrılan bölümlerde bazı şiirlerinin yazılış sebepleri ile ilgili bilgilere de rastlayabiliyoruz. Nazım şekli veya türü bir şiirin neden yazıldığı konusunda bir fikir vermesi bakımından yardımcı olur. Bazı şiirlerin daha yakından incelenmesi net olmasa bile yazılış sebebi hakkında tahminde bulunmamıza yarayabilir. Bazı şiirlerin başında neden yazıldıklarına dair açıklamalara nadir olarak yer verilir. Yazılanların tamamı dikkate alındığında bu bilgilere ulaşılabilen şiir sayısı oldukça azdır. Divan şairleri şahsi sayılabilecek bilgileri açıklamamayı tercih ederler. Var olan notlar da müellif hattı olan nüshalar veya müsveddelerde bulunur. 18. yüzyıl divan şairi Nazim Divanı’nda birçok şiirin başında yazılış sebeplerini açıklayan açıklamalar yer alır. Bunlardan bazıları uzun sayılacak ölçüdedir. Şair dört gazelinin başında o şiirlerini arkadaşlarının isteği üzerine yazdığını belirten açıklamalara yer verir. Ismarlama kabul edilen bu durumu şairin açıkça belirtmekden çekinmemesi önemlidir. Çalışmamızda Nazim Divanında istek üzerine yazılan şiirlerin şairin diğer şiirlerine kıyasla sanat değeri üzerinde durulmuş ve istenen hedeften sapmalar olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8d45867a485afdbf314917d48d776368.docx 3bab424bb5708916698a2528736e9dfe https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2509945edb2a9b9c5808bbed0cfc0b9f.pdf 0e23972f6cc4964aae7d9dd83e00086a PDF Text Text MEHMET AKİF’İN HERSEKLİ ARİF HİKMET İÇİN YAZDIĞI BİR MERSİYE Ömer ÇAKIR Çankırı Karatekin Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Çankırı / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mehmet Akif, Hersekli Arif Hikmet, Mersiye. ÖZET Mehmet Akif Ersoy’un şiirlerini topladığı eserin adının Safahat olduğu malumdur. Akif bu esere sağlığında bazı şiirleri almamıştır. İşte bunlardan biri (Bosna) Hersekli Arif Hikmet Bey için yazdığı bir mersiyedir. Arif Hikmet Bey İslam edebiyatında Bosna Hersekli şairler arasında önde gelen isimlerden biridir. Söz konusu mersiye, Akif’in vefatından sonra hazırlanmış olan bazı Safahat baskılarında bulunmakla beraber çoğu Safahat’ta yer almamaktadır. O sebeple de pek fazla bilinmemektedir. Akif, son derece sevdiği ve saydığı Arif Hikmet’i “Milletin oydu hakikatte hele Sâdî’si” diye nitelendirmektedir. Mersiye, her ne kadar Herseklinin vefat ettiği 1903 yılında yazılmış olsa da ilk defa matbuatta Sırat-ı Müstakim mecmuasında 12 Şubat 1324(1908) tarihinde yayımlanmıştır. Şiir, 246 beyitlik uzunca bir metindir. Mersiyenin Herseklinin hayatı, devri içindeki yeri ve önemi, Akif’in Arif Hikmet Bey ve yaşadığı dönemle ilgili düşünceleri, onun vefatı münasebetiyle dile getirdiği sosyal eleştiriler bakımından önemi büyüktür. Diğer yandan, söz konusu mersiye Türk edebiyatı tarihinde Divan edebiyatında önemli yeri olan mersiye türünün Tanzimat sonrası yazılmış örneklerden bir olması bakımından da dikkat çekicidir. Bildiride bu mersiye şekil, muhteva dil ve üslup açısından ele alınıp değerlendirilecektir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2295 Title A name given to the resource MEHMET AKİF’İN HERSEKLİ ARİF HİKMET İÇİN YAZDIĞI BİR MERSİYE Author Author ÇAKIR, Ömer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mehmet Akif, Hersekli Arif Hikmet, Mersiye. ÖZET Mehmet Akif Ersoy’un şiirlerini topladığı eserin adının Safahat olduğu malumdur. Akif bu esere sağlığında bazı şiirleri almamıştır. İşte bunlardan biri (Bosna) Hersekli Arif Hikmet Bey için yazdığı bir mersiyedir. Arif Hikmet Bey İslam edebiyatında Bosna Hersekli şairler arasında önde gelen isimlerden biridir. Söz konusu mersiye, Akif’in vefatından sonra hazırlanmış olan bazı Safahat baskılarında bulunmakla beraber çoğu Safahat’ta yer almamaktadır. O sebeple de pek fazla bilinmemektedir. Akif, son derece sevdiği ve saydığı Arif Hikmet’i “Milletin oydu hakikatte hele Sâdî’si” diye nitelendirmektedir. Mersiye, her ne kadar Herseklinin vefat ettiği 1903 yılında yazılmış olsa da ilk defa matbuatta Sırat-ı Müstakim mecmuasında 12 Şubat 1324(1908) tarihinde yayımlanmıştır. Şiir, 246 beyitlik uzunca bir metindir. Mersiyenin Herseklinin hayatı, devri içindeki yeri ve önemi, Akif’in Arif Hikmet Bey ve yaşadığı dönemle ilgili düşünceleri, onun vefatı münasebetiyle dile getirdiği sosyal eleştiriler bakımından önemi büyüktür. Diğer yandan, söz konusu mersiye Türk edebiyatı tarihinde Divan edebiyatında önemli yeri olan mersiye türünün Tanzimat sonrası yazılmış örneklerden bir olması bakımından da dikkat çekicidir. Bildiride bu mersiye şekil, muhteva dil ve üslup açısından ele alınıp değerlendirilecektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2abbc436341bfc1c3a79bd3d0c28e59f.docx 9bf258bea90c62b855b65fe12f355f5e https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8efb66153c601ca1978e9d1a962073c1.pdf 6be7c5773db706a5cfce014b9fdb8dc2 PDF Text Text TÜRKİYE’DE SÖZLÜ KÜLTÜRÜN SANAL ORTAMA AKTARIM ÖRNEĞİ: “FACEBOOK VE BOŞNAK KÜLTÜRÜ” Emine ÇAKIR Gazi Üniversitesi, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türkiye, Boşnaklar, Halkbilim, Kültür, Facebook ÖZET Halkbilimi araştırıcılarının yıllardır algıladıkları alan/sahası kavramı teknolojik gelişme ve değişmelerle birlikte bağlamsal bir dönüşüm süreci içindedir. Teknolojik gelişmelerin başında gelen ve küreseli bir tuşla yerelle, yereli ise evrenselle buluşturan internet, “ikinci sözlü kültür” bağlamı olarak kültürün yaratıldığı ve yaşatıldığı, kuşaktan kuşağa aktarıldığı elektronik bağlam olarak değerlendirilebilir. İnternet site/ köyler, çeşitli grup ve hemşehri dernekleri gibi toplulukların elektronik ortama taşındığı göstermektedir. Sanal ortama taşınan grup ve dernekler beraberinde kültürel öğelerini yeniden kurgulama fırsatı yakalamışlardır. Yeme-içme kültürü, giyim-kuşam, gelenek görenekler, halk müziği ve dansları, sözlü kültür ürünleri gibi birçok halkbilimi kadrosu bunlara dahil edilebilir. Çalışma, Türkiye’de daha çok Bosna kültürünü yayma ve yaşatma odaklı grup ve derneklerin uzantısı olan sanal site ve gruplar üzerinden Türkiye’de Bosna/Boşnak kültürünün elektronik bağlamdaki durumu incelenerek kültürel aktarımın özellikle hangi halkbilim kadrolarında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2243 Title A name given to the resource TÜRKİYE’DE SÖZLÜ KÜLTÜRÜN SANAL ORTAMA AKTARIM ÖRNEĞİ: “FACEBOOK VE BOŞNAK KÜLTÜRÜ” Author Author ÇAKIR, Emine Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Boşnaklar, Halkbilim, Kültür, Facebook ÖZET Halkbilimi araştırıcılarının yıllardır algıladıkları alan/sahası kavramı teknolojik gelişme ve değişmelerle birlikte bağlamsal bir dönüşüm süreci içindedir. Teknolojik gelişmelerin başında gelen ve küreseli bir tuşla yerelle, yereli ise evrenselle buluşturan internet, “ikinci sözlü kültür” bağlamı olarak kültürün yaratıldığı ve yaşatıldığı, kuşaktan kuşağa aktarıldığı elektronik bağlam olarak değerlendirilebilir. İnternet site/ köyler, çeşitli grup ve hemşehri dernekleri gibi toplulukların elektronik ortama taşındığı göstermektedir. Sanal ortama taşınan grup ve dernekler beraberinde kültürel öğelerini yeniden kurgulama fırsatı yakalamışlardır. Yeme-içme kültürü, giyim-kuşam, gelenek görenekler, halk müziği ve dansları, sözlü kültür ürünleri gibi birçok halkbilimi kadrosu bunlara dahil edilebilir. Çalışma, Türkiye’de daha çok Bosna kültürünü yayma ve yaşatma odaklı grup ve derneklerin uzantısı olan sanal site ve gruplar üzerinden Türkiye’de Bosna/Boşnak kültürünün elektronik bağlamdaki durumu incelenerek kültürel aktarımın özellikle hangi halkbilim kadrolarında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548