209 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/30fec1afb8eb0ab3fb884782f40fa799.docx 2bdc849b8da2d556e7c2daf947742533 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d87d440a3fa213b7bf2cfe8064568de6.pdf 759a37de6f6d98a39b7d144135b7f96c PDF Text Text T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NIN “100 TEMEL ESER” LİSTESİNİN KANON AÇISINDAN İNCELENMESİ Hürdünya ŞAHAN Sakarya Üniversitesi, Türk Dili Bölümü, Sakarya / Türkiye Anahtar Kelimeler: Kanon, Türk Edebiyatı’nda Kanon, Kanonik Metinler, 100 Temel Eser. ÖZET Yunanca kanon (“değnek, cetvel; daha sonra “ölçü, kural”) ile Latince canon (“kural, norm”) sözcüklerinden Batı dillerine geçen kanon sözcüğü çoğu zaman “klasik” kavramı yerine kullanılmıştır. Kanon, bu basit sözlük anlamları dışında, bugün Türk Edebiyatı’nda “klasik” ya da “büyük yazarların ölümsüz eserleri” anlamlarını da taşıyacak şekilde kullanılmaktadır. Sözcüğün farklı anlamları ve tarihsel gelişimi göz önünde bulundurularak “100 Temel Eser Listesi” bu bakımdan incelenecektir. Bu listeye 73 Türk Edebiyatı sanatçısı alınmıştır. Türk Edebiyatı’nda kanon meselesi ele alınarak, listeye alınan eserler birer kanonik metin midir sorusuna bu bildiride cevap aranacaktır. Bu bağlamda yazarlar ve metinler kendi içlerinde, öncelikle yazıldıkları dönem açısından, ardından listeye alınmalarında etkili olan unsurlar ve nitelikleri açısından incelenmiş, Türk Edebiyatı’nda kanonun varlığı; kanonik ve kanon dışı metinler tespit edilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2235 Title A name given to the resource T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NIN “100 TEMEL ESER” LİSTESİNİN KANON AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ŞAHAN, Hürdünya Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Kanon, Türk Edebiyatı’nda Kanon, Kanonik Metinler, 100 Temel Eser. ÖZET Yunanca kanon (“değnek, cetvel; daha sonra “ölçü, kural”) ile Latince canon (“kural, norm”) sözcüklerinden Batı dillerine geçen kanon sözcüğü çoğu zaman “klasik” kavramı yerine kullanılmıştır. Kanon, bu basit sözlük anlamları dışında, bugün Türk Edebiyatı’nda “klasik” ya da “büyük yazarların ölümsüz eserleri” anlamlarını da taşıyacak şekilde kullanılmaktadır. Sözcüğün farklı anlamları ve tarihsel gelişimi göz önünde bulundurularak “100 Temel Eser Listesi” bu bakımdan incelenecektir. Bu listeye 73 Türk Edebiyatı sanatçısı alınmıştır. Türk Edebiyatı’nda kanon meselesi ele alınarak, listeye alınan eserler birer kanonik metin midir sorusuna bu bildiride cevap aranacaktır. Bu bağlamda yazarlar ve metinler kendi içlerinde, öncelikle yazıldıkları dönem açısından, ardından listeye alınmalarında etkili olan unsurlar ve nitelikleri açısından incelenmiş, Türk Edebiyatı’nda kanonun varlığı; kanonik ve kanon dışı metinler tespit edilmiştir Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/98f6caf82b86a9eab857a0cb069d6ad9.docx 295a6d91ae6db89d3d21876ce3862e8f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9b7f634e8ff0f9218fc380d77e7fb7e4.pdf 47ce73de5965e812f44e89b4e932e0f6 PDF Text Text KARSLI BİLİNMEYEN BİR DİVAN ŞAİRİ: HACI RIFAT Serhan Alkan İSPİRLİ - Muhammet İSPİRLİ Atatürk Üniversitesi, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Türk Dili ve Edebiyatı, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Kars, divan, Hacı Rıfat, şiir, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Bu çalışma, edebiyat tarihlerinde yer almamış bir şair; Hacı Rıfat ve Divan’ı üzerinedir. Elimizde Divan’ın tek ve asıl nüshası mevcuttur. Çalışmada Hacı Rıfat’ın hayatı hakkında bilgi verilmiş, Divan’ındaki bazı şiirler günümüz harflerine aktarılmış, örnekler sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2265 Title A name given to the resource KARSLI BİLİNMEYEN BİR DİVAN ŞAİRİ: HACI RIFAT Author Author İSPİRLİ, Serhan Alkan İSPİRLİ, Muhammet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Kars, divan, Hacı Rıfat, şiir, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Bu çalışma, edebiyat tarihlerinde yer almamış bir şair; Hacı Rıfat ve Divan’ı üzerinedir. Elimizde Divan’ın tek ve asıl nüshası mevcuttur. Çalışmada Hacı Rıfat’ın hayatı hakkında bilgi verilmiş, Divan’ındaki bazı şiirler günümüz harflerine aktarılmış, örnekler sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d26b08bfaed637202e65709b23dc6326.docx fd2a07c096a37150cbdd3d61212aade7 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/13709dd5f63f50ead7867243474efe18.pdf f21ca4a394f797ebd1f02baab3ddaebf PDF Text Text TÜRK ŞİİRİNDE SPOR VE SULTAN 3. SELİM’İN BİR GAZELİ Serhan Alkan İSPİRLİ Atatürk Üniversitesi, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Türk Dili ve Edebiyatı, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Sultan 3.Selim, divan, spor, şiir, futbol, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Günümüzde spor insan yaşamının önemli bir parçası olarak önem arz etmektedir. Futbol ise sporun en çok ilgi duyulan dalıdır. Toplumla bütünlesmiş yapısı itibariyle siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmeleri etkileyip yönlendirebilen sporun özellikle de futbolun edebiyata da konu olması kaçınılmazdır. Bu çalışmada Türk şiirinde spor, özellikle de futbol ele alınacak, konu ile ilgili olarak da Sultan 3. Selim’in İlhami mahlası ile yazdığı Divan’ında bulunan bir gazeli dikkatlere sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2277 Title A name given to the resource TÜRK ŞİİRİNDE SPOR VE SULTAN 3. SELİM’İN BİR GAZELİ Author Author İSPİRLİ, Serhan Alkan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Sultan 3.Selim, divan, spor, şiir, futbol, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Günümüzde spor insan yaşamının önemli bir parçası olarak önem arz etmektedir. Futbol ise sporun en çok ilgi duyulan dalıdır. Toplumla bütünlesmiş yapısı itibariyle siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmeleri etkileyip yönlendirebilen sporun özellikle de futbolun edebiyata da konu olması kaçınılmazdır. Bu çalışmada Türk şiirinde spor, özellikle de futbol ele alınacak, konu ile ilgili olarak da Sultan 3. Selim’in İlhami mahlası ile yazdığı Divan’ında bulunan bir gazeli dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/015d14ca32c1a287512fa5d76ee41918.docx f2a8eefbcc0e5bb0b188f91ac10d08cf https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/74ebcea1742fc88a6f21c66d86c6ea2e.pdf 5a6d655432c310f9fee26f005b00ff04 PDF Text Text ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ELEŞTİRMEN KİMLİĞİ Alena ĆATOVIĆ Saraybosna Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Doğu Dilleri Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca. ÖZET Bu yıl Abdülhak Şinasi Hisar’ın doğumunun 125. ölümünün 50. yıl dönümüdür. Bundan ötürü Türkiye’de sempozyumlar, anma geceleri gibi etkinlikler yapılmaktadır. Bu münasebetle Bosna Hersek’te az bilinen ama Türk edebiyatında önemli yer tutan Hisar’ın eserlerine değinmek aydınlatıcı olacaktır. Türk edebiyatı tarihinde A.Ş. Hisar daha çok anı yazarı kimliği ile bilinmektedir. Ancak zamanının dergilerinde yayınladığı eleştiri türüne yaklaşan makaleleri şimdiye kadar yeterince incelenmemiştir. Halbuki edebi eserlerini anlamak eleştiri yazılarını dikkate almadan mümkün olmayacaktır. Özellikle Türk edebiyatına Hisar’ın döneminde yeni giren roman türü konusundaki görüşleri Batı roman kuramı açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Bakhtin’in destan ve roman arasındaki ayrımı Hisar’ın görüşlerini incelerken kuramsal temel oluşturmuştur. Ayrıca kurmaca ile kurmaca dışı metinlerin modernite içerisindeki yeri saptanarak Hisar’ın bu konuya yaklaşımı anlamlandırılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c5955ffd89244fdc8a6713e0ae071d01.docx 45b7a1ad8021c6044c6da167faaa93d4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5e90704ba699833125b943d0cb14ba4c.pdf e26b119b52fa0bd4ea4847da7b96e50f PDF Text Text ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ŞİİR ANLAYIŞI VE ELEŞTİRİSİ ALENA ŠATOVIŠ1 Özet Edebiyat tarihlerinde genellikle “yazar” sıfatıyla tanınmış olan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın zamanında pek ilgi çekmeyen ve çeşitli dergilerde çıkan edebiyat üzerine yazıları, eleştiri türüne yaklaşmaktadır. Bu yazılarında şiire gösterdiği özel ilgi göze çarpmaktadır. Süreli yayınlarda yayımladığı metinlerle birlikte Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı şiir antolojisi ve Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında, eski zamana, kültüre ve şiire ilgi duyan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın ortaya koyduğu görüşler, geleneğe dönük olan sanat ve edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır ve bu anlayışıyla uyum içerisindedir . Hisar‟ın eleştiri türüne yaklaşan bu yazılarında öznel ve “şairane” ifadeler, onu modern anlamda bir eleştiri yapmaktan uzaklaştırıyor olsa da, yazarın edebiyata bakışı ve değeler sistemi konusunda önemli ipuçları vermektedir. Bu yazılarında edebî türler arasında belli sınırlar gözetmeyen Hisar‟ın “edebiyat” düşüncesi nitelikli üslûba sahip olan tüm yazıları kapsamaktadır. Türk edebiyatının modernleşmesinin getirdiği yenilikleri bir türlü kabul etmeyen yazarın estetiği geleneksel çerçevede kalmıştır. Eserlerinde Türk medeniyetin ürünlerini ve edebiyat geleneğini yansıtan Hisar‟ın “otantik” bir edebiaytçı olarak Türk edebiyatında ve edbiyat eleştirisinde özel bir yeri vardır. Türk edebiyatının 20. yüzyılın ilk yarısında ün kazanan yazarlardan Abdülhak Şinasi Hisar, bu yıl ölümünün 50. yıldönümünde anılıyor. Bu münasebetle onu tekrar gündeme getirmek ve yazarlığının gölgesinde kalmış olan eleştirmen kimliğini değerlendirmek aydınlatıcı olacaktır. Nitekim Hisar‟ın süreli yayınlarda çıkan eleştiri yazıları yaşamı boyunca ortaya koyduğu düşünce ve sanatının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çalışmada ise özellikle şiir üzerine yazdıkları incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca THE IDENTITY OF ABDULHAK ŞINASI HISAR AS LITERARY CRITIC Abstaract This year is 50th aniversary of death of Abdülhak Şinasi Hisar. That is the reason why many of cultural activities have been organized in order to remember 1 Doç.Dr., Saraybosna Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Doğu Dilleri Bölümü, alenacatovic@yahoo.com �this important writer in Turkish literature of 20th century. In history of literature Turkish Abdülhak Şinasi Hisar is known as a “writer” but he had many writings on literature that can be closely identifided with literary criticism. These writings were not an object of the great interest in his time. However they are important information about his system of values and his view towards literature. Specially his writings about novel can be evaluated in a sense of modernism and pre-modernism. In this paper Bakhtin‟s texts about epic and novel will be taken as a theoretical frame. Key Words: Abdülhak Şinasi Hisar, criticism, novel, fiction Hisar’ın Yazar ve Eleştirmen Kimliği Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının 1930‟lu yıllarında sesini duyurmaya başlayan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın yapıtları, hem biçim hem de içerik açısından geçmişe ve geleneğe bağlı kalarak dönemin egemen edebiyat anlayışından ayrılır. Modern Türk edebiyatı tarihlerinde, 1888 yılında doğan ve bir yirminci yüzyıl yazarı olan Hisar‟ın modern yazarlar kuşağına yerleştirmek eğilimi ne kadar sık görülüyorsa da, onun sergilediği estetik anlayışı, aslında edebiyatın geçmişinden hiçbir zaman kopmamıştır. Abdülhak Şinasi Hisar, 19. yüzyılın sonunda, İstanbul‟da, dönemine göre zengin bir kültüre sahip, edebiyata karşı özel ilgi besleyen bir ailede doğmuştur. Hisar‟ın babası Mahmut Celâlettin Bay, dergicilik ve basımla uğraşıyor, Hazine-i Evrak adlı edebî dergiyi yayımlıyordu. Bu dergide Abdülhak Hamid, Ziya Paşa ve Recaizâde Ekrem gibi dönemin en önemli şairlerinin şiirleri yer alıyordu. Hisar‟ın çocukluğu Rumelihisarı, Çamlıca ve Büyükada‟da geçmiş, akraba ve aile dostları arasında dönemin kültürlü ve edebiyatçı çevreleri sıkça bulunmuştu. Özellikle Osmanlı son dönemin ünlü kadın şairlerden Nigâr Binti Osman‟ın düzenlediği edebî toplantılar ve tartışmalar yazar üzerinde büyük etki yaratmış, bu ortam, ilk çocukluk yıllarından itibaren Hisar‟ın ilgisini edebiyata yönlendirmiştir. Hisar‟ın kardeşi Selim Nüzhet Gerçek de bu edebî çevrelerde büyüyerek yaşamı boyunca edebiyattan uzaklaşmamış, Türk tiyatrosu, matbaacılık ve gazetecilik üzerine yapıtlar vermiştir. Yaşamı boyunca ilk gençlik yıllarındaki deneyimlerin etkisinde kalan Hisar, edebî yapıtlarında, eski İstanbul‟un semtelerinde ve adalarda geçen günleri sık sık �çocuk perspektifinden konu edinmektedir. Bu yüzden edebiyat tarihçileri, yazarın yapıtlarından çocukluğuyla yola bulunmaktadırlar. ölçüde yer çıkarak Ancak alan kurmaca yaşamı ve Hisar‟ın payı otobiyografi ilgili niteliği düşünüldüğünde, bu bazı taşıyan yapıtlarında yapıtlarda saptamalar yapılırken son derece dikkatli davranmak gerekir. saptamalarda yaşamıyla bir ilgili Öte yandan, Hisar‟ın yapıtlarına bakaak onun edebî kişiliği ve yazarlığı hakkında olduğu gibi edebî zevki, tercihleri ve anlayışı konusunda da bilgi edinmek olanaklıdır. Hisar‟ın edebiyat konusundaki analyış ve tercihleri uzun süre edebiyat çevrelerinde bulunması ve aynı zamanda eski edebiyat ve Ayrupa edebiyatı konusundaki gelişmeleri takip etmesi sonucu oluşmuştur. Bu süreç, çocukluğundan başlayarak Galatasaray Lisesi‟nde geçirdiği yıllar ve daha sonra Paris‟e kaçıp Ecole Libre des Sciences Politiques‟te okuduğu sıralarda yoğunlaşmıştır. Hisar, Paris‟te görüştüğü Yahya Kemal gibi edebiyatçılarla edebiyata ilişkin fikir alışverişinde bulunarak onların düzenledikleri kongrelere katılmaya başlamıştır. Edebî yazarlığına Türkiye‟ye döndükten sonra Dergâh dergisinde ilk yayımladığı şiirlerle başlayan Hisar, kısa bir süre sonra şairliği bırakıp bir yandan çeşitli dergilerde eleştiri ve edebiyat üzerine yazılar yazarak, diğer yandan da anılarını ve sonradan kitaplaşmış yapıtlarının tefrikalarını yayımlayarak yazarlığa devam etmiştir. Ancak yazarın ileri yaşta ortaya koyduğu ve Fahim Bey ve Biz adıyla kitaplaşan ilk eseri, 1941 yılında çıkmıştır. Bu eseriyle sesini geniş bir kitleye duyuran yazarın daha sonra diğer eserleri de peşpeşe kitap hâlinde yayımlanmıştır: Boğaziçi Mehtapları (1942), Çamlıcadaki Eniştemiz (1944), Ali Nizamî Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952), Boğaziçi Yalıları (1954), Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde (1955), Geçmiş Zaman Köşkleri (1956), Geçmiş Zaman Fıkraları (1958), İstanbul ve Pierre Loti (1959), Yahya Kemal’e Vedâ (1959) ve Ahmed Hâşim – Şiiri ve Hayatı (1963). Edebiyat tarihçileri ve eleştirmenler, Hisar‟ın ayırmak ve gruplandırmakta zorluk çekmişlerdir. yapıtlaırını Ancak Hisar‟ın türlerine göre Çamlıcadaki Eniştemiz (1944), Ali Nizamî Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952) ve Fahim Bey ve Biz (1941) adlı yapıtlarını, geleneksel anlatı özellikleri taşıyor olsalar da, çoğu eleştirmen tarafından roman türüne yerleştirilmiştir. Hisar‟ın, çocukluk anılarını, eski İstanbul‟un özellikle Boğaziçi‟nin güzellikleri, gelenekleri ve yaşayış tarzından esinerek yazdığı Boğaziçi Mehtapları, Boğaziçi Yalıları ve Geçmiş Zaman Köşkleri adlı eserleri, bu kitaplar hakkındaki eleştirilerde “anı” olarak değerlendiriliyor. �Yazarın anı niteliği taşıyan İstanbul ve Pierre Loti adlı eseri yanında ünlü şairlerin yaşam ve şiileriyle ilgili anı ve düşüncelerini orataya koyan, ilk önce iki ayrı kitap olarak çıkmış ve sonradan Ötüken Neşriyat tarafından 1979 yılında bir kitap hâline getirilmiş olan Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı yapıtı, yazarın şiir anlayışını ortaya koymakta önemli ipuçları içermektedir. Eski zamana, kültüre ve şiire ilgi duyan Abdülhak Şinasi Hisar, eski şiir ve fıkraları Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde ve Geçmiş zaman Fıkraları adlı antolojilerinde derlemiştir. Bunların yanısıra Hisar‟ın çeşitli dergilerde kitap tanıtımı, eleştiri, anı gibi türlerde yazıları da edebiyat anlayışını otaya koymakta ve yazarlığının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın eserlerinin moderniteye karşı bir direniş gösteren özellikleri, kendi oluşturduğu ve geleneğe dönük olan sanat ve edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır ve bu anlayışıyla uyum içindedir. Hisar‟ın, çocukluğundan itibaren edebiyata duyduğu ilgi ve merak, bu konuda birikim edinmesi ve 1921‟den başlayarak Ağaç, Dergâh, Milliyet, Türk Yurdu, Ulus ve Varlık gibi dönemin önemli dergi ve gazetleinde eleştiri yazıları yazması, onun özgün edebiyat anlayışını yaratan bir olgunlaşma süreci yapılan araştırma ve olarak değerlendirilebilir. değerlendirilmelerde Hisar‟ın Bu yüzden yapıtları üzerinde bu koyduğu yazılarda ortaya fikirler ve değerler sistemi, eleştirmenler tarafından en önemli ipuçları sayılmalıdır. Moderiteye karşısında gelenekçi bir sanat anlayışı ortaya koyan ve bunu yapıtlarına yansıtan Hisar, önce “yazar”, sonra “eleştirmen” sıfatları ile tanınmıştır. eserlerinin geleneksel yaratıcılığı hakkında getirdiği söylem ve modern aydınlatıcı ve edebiyat bir sergilediği karşısındaki araştırma üslûp konusu özellikleri yerini Hisar‟ın belirlemek, olacaktır. onun Hisar‟ın ancak bu dile çerçevede anlamlandırılabilir. Abdülhak Şinasi Hisar, yazdığı ilk eleştiri yazılarında, çok dikkatli okuyan, yazıların üslûbuna önem veren, aruz ve dizgi yanlışalarını, acele ve ihmalle yazılan kitapları srt bir biçimle eleştiren biri olarak karşııza çıkıyor. yazarlığa başlayan Hisar, edebiyat eleştirmeninden makalelerinde beklentilerini eleştiri şöyle dile anlayışından getiriyor: Eleştiri yazılarıyla da bahsediyor “Hakikî ve ve samimî münekkid, yazanlar arasında, en iptidaî olanları değil, en sanatkâr olanların itibar ve tasvibini kazanmaya çalışarak okuyan karîlerini daha ince bir gözle görmeğe, daha iyi bir zevkle düşünmeye davet eder.”(1955:470). Ancak Hisar‟ın eleştirmek üzere ele aldığı yapıtla arasında her zaman en seçkin olanları değil, edebiyat konusundaki �yüksek ölçütlerine pek cevap vermeyen kitapları seçtiği oluyor. Özellikle edebî nitelikleri olmayan ve ticarî boyut kazanan yapıtlar üzerine yazarken son derece olumsuz ve eleştirilerden sert kaçınmıyor. Abdülhak Şinasi Hisar, Milliyet gazetesinde Kemalettin Şükrü‟nün Namık Kemal- Hayatı ve Eserleri adlı kitabı üzerine yazdığı eleştirisinde bu yazarın yapıtında segilediği yaklaşımı şöyle tanınmış olanı değerlendiriyor: O bilâkis “vulgarization” mahiyetinde neşriyat ile yazıcılık işinden ziyade kitapçılık işini yapmak ister ve edebiyatın san‟atinden ziyade ticaretinden zevk alır gibi görünen bir muharrirdir. Nasıl ki bu kitabı da filvaki edebiyat ve “dökümentasyon” noktai nazarından hiç bir kıymeti olmayan ve sırf “vulgarization” mahiyetinde kalan bir eserdir. (1931:4) Bu eleştiride sert sözlerden çekinmeyen Hisar, diğer yazılarında da edebiyatın en “iptidaî” ve kendi yüksek sanat anlayışına uymayan yapıtlarını ele alıyor. eserler üzerinde yazarken sıkça ironik ve alaycı bir ton sergiliyor. Bu tür Abdullah Cevdet‟in Karlı Dağdan Ses adlı şiir kitabından bahsederken olumsuz yargılarını pekiştiren alaycı benzetmelerde bulunuyor:”Şairin ekser mısraları o kadar dolu ve gıcık ki bir sanat gayesiyle değil nakil sebebiyle yüklenmiş göç arabasına benziyor ve içlerinde bazı geliyor”(1931:4). kocaman eşyalar sallanarak üstümüze düşecekmiş gibi Hisar‟ın yaşadığı dönemde yayımlanmış edebî yapıtlar arasında onun seçici ve üslûpçu edebiyat zevkine uyacak olanlar çok zor bulunur. Hisar eleştiri yazılarında edebî eserlere her zaman çok titiz bir gözle bakmaktadır. Bir yapıtta görülen dikkatsizlikler, vezin ve dizgi yanlışları Hisar‟ın gözünden kaçmıyor, eleştirilerinde özellikle yurgulanıyor. Bu bağlamda Abdülhak Şinasi Hisar‟ın eleştiri yazıları arasında, özellikle 1921 yılından makaleleri, 1963 yılına kadar çeşitli dergilerde yayımlanmış şiir üzerinde Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı Divan şiir antolojisi ve Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabı incelenmek onun edebiyat anlayışı ortaya konmaya çalışılmak ayıtnlatıcı olacaktır. görüşleri saptanacak değerlendirilecektir. ve Böylece de, yazarın bu görüşler şiir analyışı ve bu tür üzerine modernite-gelenek çerçevesinde Aynı zamanda yazarın şiir üzerine yazılarında sergilediği, kimi �zaman modern eleştiri üslûbundan oldukça uzak kalan, “şairane” ve geleneksel olarak değerlendirilecek üslûp özelliklerine değinilecektir. Şiir Anlayışı Abdülhak Şinasi Hisar‟ın edebiyata Dergâh dergisinde yayımladığı şiirlerle başladığı ve yaşamı boyunca şiir konusunda yazdıkları göz önünde bulundurulursa onun şiire karşı özel bir ilgi beslediği anlaşılır. Şiirin onun özel ilgi alanı olması, Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında da görülebilir. Ahmet Haşim ve Yahya Kemal, Hisar‟ın Galatasaray Lisesi‟nden ve Paris‟te geçirdiği ilk gençlik yıllarından beri yakından tanıdığı ve sevdiği şairlerdir. Onların biyografilerini yazarken anılara ve övgülere çok sık yer vermesi, yazarın şiir yaklaşımından özel zevk ve duygularının ön plânda olduğunu gösteriyor. Sonradan Ahmet Haşim - Yahya Kemal’e Vedâ adıyla Ötüken Neşriyat tarafından 1979 yılında bir kitap hâline gelen Ahmet Haşim ve Yahya Kemal üzerine yazıları daha önce Yahya Kemal’e Vedâ (1959) ve Ahmed Haşim Şiiri ve Hayatı (1963) adları altında iki ayrı kitap olarak basılmıştır. Kemal’e Hisar‟ın, kitabında Vedâ Yahya Kemal‟in sergilediği öznel ölümünden yaklaşımdan sonra çıkan Peyami Yahya Safa şöyle bahsediyor: Bu kitabın Yahya Kemal‟i muharririn hususî sohbetlerinde anlatığı şaire pek benzemez. Anlaşılıyor ki Abdülhak Şinasi beyin hâtıraları ölümün sansüründen Abdülhak Şinasi‟nin geçmiştir. Bunu hakşinalığından tabiî görmek ziyade mümkündür. dostluğuna bağlı ve kökleri akıldan ziyade kalbde yer alan değer hükümlerini ciddi bir edebiyat tenkidi diye kabul etmek şart değildir. (Safa, 1959:6) Ancak Hisar‟ın Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında duygusal sözlerin yanında zaman zaman kendi şiir anlayışı ve o dönemde Türk şiirinde görülen gelişmeler Hisar‟ın eski gelişiminden, konusundaki Türk edebiyatını özellikle Fransız önemli çok iyi düşüncelerini bildiği, sembolistlerinin „saf de bulabilmek Avrupa‟daki şiir‟ şiir mümkün. düşüncesinin düşüncesinden haberdar olduğu ve Haşim ile Yahya Kemal‟in şiirlerini bu çerçeveye yerleştirmeye çalıştığı görülüyor. Hisar‟ın, Ahmet Haşim‟in şiirinden bahsederken bir şiirde iki dizenin yer değiştirmesinin şiir için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor olması onun dil, müzik ve ahengi şiir tanımlayan öğeler olarak algıladığını gösteriyor. �Abdülhak Şinasi Hisar bu kitabında şairi şöyle tanımlıyor: “Şairler mantık ve muhakeme ile tahlil ve hükün edenler değil, hadesleriyle, hassasiyetleriyle hisseden, lisanlarının âhenkleriyle ve musikileriyle ifade ihsas etmesini bilenlerdir„ (1979:150) Aynı zamanda burada Hisar'ın ahenk ve duygulara dayanan şiir ile düşünce ve anlam üzerine kurulan düzyazı arasında bir ayrım yapmış olduğu görülebilir. Hisar, zaman zaman modern şiir düşüncesine uygunluk gösteren görüşler de sergilemektedir. Ona göre iki tür edebiyat vardır: birisi şiir ya da tegannî edilen edebiyat, diğeri ise düzyazı biçiminde kaleme alınan edebiyattır. edilen edebiyat' olarak tanımladığı ve 'tegannî' sözcüğünün Şiiri 'tegannî makamla okunma anlamına geldiği göz önünde bulundurulursa Hisar'ın şiir ile musiki arasında bir bağlantı kurduğu açıktır. Özellikle Ahmet Haşim'in şiirlerini incelerken yazarın şiir dili ve nesir dilini birbirinden ayırması dikkat çekiyor. „Felsefenin muayyen ve bâriz lisanı şiire girmez“ diyen Hisar, öğretici, net bir anlam ve mesajın şiirde olmaması gerektiğini şöyle vurguluyor: Şiirin ahlâkî, felsefî, hikemî hattâ sadece vazıh ve billûrî olmasını istemek onun rolünü kabul etmek istememek, yani şiiri sevmemek, inkâr etmek olur. Zira şiir, bizzat musiki gibi, fikrin ve felsefenin şuuraltımız içinde aksi sedası yahut devamı demektir. (1979:147) Hisar için düzyazı, anlama ve açık söyleme dayanırken şiir her zaman müzik, zevk ve duygulara bağlanır. tutarlı kaldığı görülüyor. yazdığı Hisar‟ın diğer yazılarına bakıldığı zaman bu düşüncesinde Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ kitabından önce “Victor Hugo ve Legende des sıecles” başlıklı makalesinde de şiirin düşünce üzerine kurulmuş olmadığını söyleyerek onun temelinde söylüyor: müziğin yattığını “Fakat şairlerin fikirlerini pek ciddiye alarak iyice tarayacak olursak çok kere elimizde hemen hemen hiç bir şey kalmaz. Asıl görülen ihtişamlı ve çalgılı bir dekordur. „Bakî kalan bu kubbede bir hoş sedâ imiş!‟”(1943:344). Müzik ile şiir arasında kurulan ilişki ve şiirin özel dile sahip olduğu düşüncesi modern Türk edebiyatında Yahya Kemal Beyatlı‟yla ortaya çıkıyor. Beyatlı, şiirin bir anlamı iletmeye değil „derunî âhenk‟e „tınnet‟e dayandığına ilişkin görüşlerini “ Şiirde Musiki„ başlıklı makalesinde ortaya koyuyor. Hisar'ın aynı görüşleri paylaştığı şiir �üzerine yazılarında da görüldüğü için bu konuda Yahya Kemal'den etkilendiği düşünülebilir. Hisar, eleştiri yazılarında şiirin başarılı şiirin âhengini temel ölçüt olarak belirtiyor. olup olmadığını değerlendirirken Bunun bir örneğini Abdullah Cevdet'in şiir kitabı üzerine yazdığı eleştiri yazısında görmek olanaklıdır. Hisar bu ölçüte uyarak bu şairi başarısız buluyor: “Şiir cümlesi, yani mısra duyacağı bir ahenk olmalıyken onda bunu duyamıyoruz. iltihak ve iştirak etmiyoruz. bir şairdir „ (1931:4) Hisar, Yahut ahenk hususunda biz onun zevkine İşte onun için o bizce ifade ve ihtisas kudreti zaif kalan Abdullah Cevdet‟in şiir dilini ile düzyazı diline yaklaştırdığı için olumsuz değerlendirmelerde bulunurken şiir dili ile ile düzyazı dili arasında kurduğu ayrım üslup özelliklerini kendi konusunda tutarlılık gösteriyor. Hisar, şairin şiir anlayışına uygun bulmadığı için onu sergilediği alaycı bir benzetmeyle eleştirmekten çekinmiyor: “ Şairin kıt‟alarında yakışan bir lisandır. Fakat her halde şiire yakışan lisan bu değil. İhtimal ki şiir bu telegraf üslubundan kaçıyor.„ (1931:4) Abdülhak Şinasi Hisar için şiirin her zaman özel ilgi alanı ve şairliğin üstün bir „meslek‟ olduğu görülüyor. Onun şairlik konusunda görüşleri de son derece romantik bir çerçeve çizmektedir. Hisar şair tanımını şöyle dile getiriyor: Şair nedir, kimdir? Bu suale muhtelif cevaplar verilebilir ve şair başka başka suretlerle izah edilebilir. Meselâ eminiz ki şair tamamen bizim gibi muhakeme etmiyen, görmiyen ve söylemiyen, başka türlü düşünen, sezen, fakat duyduğunu ihsas etmesini, hissini bize sirayet ettirmesini bilen bir sanatkâr. (1943:346) Hisar‟ın bu şair tanımını biraz belirsiz kalıyorsa da onun sanatkârlık üzerinde ısrar ettiğini gösteriyor. derece öznel. Ancak Hisar‟ın başka yazılarındaki şairliğe dair düşünceleri son Bu yazılarda Hisar, şairi sıkça sıradışı yeteneklere ve üstün ifade gücüne sahip bir sanatçı olarak betimliyor. Şair gibi şiirin de Hisar‟ın sanat anlayışında öznel ve ayrı bir yeri vardır. Hisar‟ın bu konudaki görüşlerine Varlık dergisinde 1934 yılında çıkan ilk yazıları arasında yer alan Abdülhak Hamit ile ilgili yazısında da rastlıyoruz: “Bir şairin ruhu ilahî bir makam değil midir? Belânın karanlık elleriyle açıp girdiği bu yerden bize �Güneş gibi nur dökülür. Bir güneş ziyası ve sütunu: ve biz içinde aydınlattığı zerrelerin dönen âlemlerini görüyoruz. ” (1934:215). Hisar‟ın bütün yazdıklarından şiiri üstün bir sanat olarak gördüğü ve onu ilahî boyutlara yücelttiği görülüyor. Bunun yanı sıra Hisar için şiir, her zaman özel zevklere göre belirlenen ve yönlendirilen bir sanat alanı olmuştur. Abdülhak Şinasi Hisar, Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı antolojisini, 15. ve 20. yüzyıllar arasında yazılmış aşka dair mısra ve beyitlerden seçerek oluşturduğu kitabın önsüzünde söylüyor. Ancak bu şiir antolojisinin derlenmesinde özel tercih ve duyguların belirleyici etkenler olduğu göze çarpmaktadır. Belki de, Hisar‟ın Fuzûlî‟nin “Aşk imiş her ne var âlemde, İlm bir kîl ü kâl imiş ancak!„ ünlü beytiyle antolojisini başlatması; yazarın beğenilerinin, bilimsel bakış açısının önüne geçtiği göstermektedir. 20. yüzyılın ünlü şairlerinden Turgut Uyar, “Bir-Seçmeler-Kitabı„ başlıklı makalesinde Hisar'ın bu kitapta hiçbir ölçüt izlemediği için dağınık bir şiir antolojisi ortaya koyduğunu söylüyor. Uyar, Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde derlemesini Hisar‟ın bütünüklü beyitlerden sadece bir mısraya yer verdiği ve bu mısraları tamamen öznel kaygılarına göre sıraladığı için başarısız olarak değerlendiriyor. Turgut Uyar, Hisar‟ın yetkin bir derlemeci olduğuna dair eleştirilerini şöyle dile getiriyor: Hiçbir yöntem, hiçbir ilkeye tutulmadan, divan şiirimizden rastgele beyitler mısralar almış. Kitapta bütün kaygı, bu beyitleri, bu mısraları anlamlarına göre bir takım bölümlere ayırmak olmuş. İyi bir kitap sayılmaz. yana, Sanki A. Şinasi Hisar, gençliğinden bu yahut çocukluğundan, kendi şiir defterine yazdıklarını toplamış kitaba almış. (1957:21) Ancak Hisarın şiiri seçerken nasıl bir ölçü izlediği konusundaki açıklamasına bakılırsa onun derli toplu, amaçlamadığı anlaşılıyor. titiz ve okur için aydınlatıcı bir seçme yapmayı Hisar‟ın kenisi de, kitabın önsöz bölümünde antolojisini hazırlarken kendi zevk ve beğenisinden başka kıstaslara dayanmadığını söylüyor: “Bu küçük kitap bir zevk ve tesadüf mahsulüdür; bu beyitler ve mısralar, gençliğimden beri tesadüfen okumuş, beğenmiş, sevmiş ve kaydetmiş olduklarıdan �ibarettir” (1955:17). Yazar bunları açıkça söylerken onun antolojideki şiir seçiminde daha üstün bir kaygı aramak yersiz olur. Öte yandan, “Divan şiiri antolojisi” olarak adlandırılan bu kitapta Ahmet Haşim, Cenab Şahabeddin, Tevfik Fikret, Recaîzade Ekrem, Yahya Kemal ve Abdülhak Hamit‟in bir arada yer alması okuyucunun beklentilerine zıt gelebilir. Ancak Hisar‟ın Divan şiiri konusundaki Şinasi Hisar farklı anlayışıyla bu duruma açıklık getirilebilir. Abdülhak önsözünde “Divan Edebiyatı” terminin uydurma olduğunu belirtiyor; ona göre eski şiirimize bu ad eski şairlerin şiirlerini sadece belli bir sıraya göre dizerek bir divan oluşturdukları için konuldu. Bugün şairler divan oluşturmasalar da, bu, divan şiiri bırakmış oldukları anlamına gelmez. antolojide 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl şairlerinin şiirlerine Bundan ötürü yer verilmesine belirleyici ölçütün onların aruz veznini kullanmaları olduğu öne sürülüyor. bu sorununu şöyle açıklıyor: “Kudemadan sonrakiler „divan‟ Hisar, tertibinden vazgeçtilerse de, yine aruz vezniyle yazdıkları şiirleri, divan şiirinin tabî bir devamı ve mabadidir‟ (1955:16). Ancak Hisar burada Divan şiirini aruza bir “divan” içinde yer almış olmasına indirgemektedir. Oysa ki Divan şiirini diğer şiir türlerinden ayıran özellikler daha kapsamlı bir sistem içinde yer alıyor. Hisar, Divan edebiyatını özel kılan biçim ve içerik özelliklerini dikkate almayarak şairlerin aruzla yazmış olmalarını tek belirleyici etken olarak ortaya koyuyor. Hisar‟ın Türk edebiyatında modern şiiri başlatan şairlere Divan şiiri antolojisinde yer vermesi onun geleneksel ile modern arasında pek ayrım yapmadığına işaret ediyor. Hisar, bu görüş konusunda diğer yazılarında da tutarlılık göstermektedir. Abdülhak Hamit‟in 82. doğumun yıldönümü için yazdığı yazısında da Divan şiiri antolojisinde yer verdiği Tevfik Fikret‟i eski şiirin şairi olarak görüyor ve onun Servet-i Fünûn temsilcisi olduğunu ancak şiirinde bir etki olarak kabul ediyor: Sanatkârların kendi zamanlarıyla rabıtaları pek sıkıdır. Tevfik Fikret‟in olanca mağrur ve asi ruhuna rağmen Rubabı Şikestede bir Edebiyatı Cedide havası vardır, ve Servet-i fünun kokar. Abdülhak Hâmid‟in eserinde Namık Kemal – Sezaî devri havası vardır ve Çamlıca kokar. (1934:215) �Hisar‟a göre bu şairlerin dönemlerindeki edebiyat gelişmeleriyle bağlantıları ancak şiirlerinde hissedilen bir atmosferle belirleniyor. Oysa ki bu şairler Divan şiiri geleneğinden büyük ölçüde ayrılıp yaşadıkları dönemin edebiyatına birçok açıdan yenilik katmışlardır. Özellikle Tevfik Fikret, modern Türk edebiyatı tarihinde Batı etkisinde kalarak Türk şiirine modern öğeleri getiren bir şair olarak biliniyor. Kenan Akyüz, Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri adlı kitabında Tevfik Fikret‟in edebiyat dönemiyle bağlantısını şöyle değerlendiriyor: Türk edebiyatını safhasına 1860‟dan beri devam eden batılılaşmamnın kesin hızla ulaştırmış olan Servet-i Fünûn hareketinde büyük yeri bulunan Tevfik Fikret‟in, XIX asrın sonlarında Türk şiirinin tamamıyle avrupaî bir görünüş almasındaki payı büyüktür. Ekrem ve Hâmid‟ten aldığı ilhamla ve büyük sanatçı kabiliyeti sayesinde Fikret, avrupaî Türk şiirinin 1880‟den sonra atılmış sağlam temelleri üzerinde modern bir yapı kurmayı başarabilmiştir. (1982:98) Hisar ise, Tevfik Fikret'in Türk edebiyatındaki modern gelişmedeki rolünü kavrayamamıştır. Diğer şair ve yazarlar konusunda da Hisar'ın onların „modern“ olarak nitelendirilebilecek konumlarının farkında olmadığı görülmektedir. Divan şiiri antolojisinde Yahya Kemal'e yer vererek Hisar'ın onu da eski edebiyatı devam ettiren bir şair olarak gördüğü anlaşıyor. Aynı görüşü Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında da ortaya koyduğu için Hisar bu konuda tutarlı davrandığı söylenebilir. Yahya Kemal hakkında Hisar şunları söylemektedir: “Halbuki 20. asrın başlangıcından beri Yahya Kemal 1958‟de ölünceye kadar, Divân Edebiyatının şiirine devam eder”(1979:221). Oysa Yahya Kemal, Divan şiiri geleneğinden yararlanan, özgün bir şairdir ve birçok eleştirmene göre Türk edebiyatında modern şiir başlatan şair sayılmaktadır. Örneğin, Hilmi Yavuz, “İki Modernist: Yahya Kemal ve T. S. Eliot” başlıklı yazısında Yahya Kemal‟i modernist şiirin temelkoyucusu onun başlattığı modernizmi Eliot‟ınkiyle karşılaştırıyor. olarak değerlendirerek Hisar‟dan çok farklı olarak Yavuz, Yahya Kemal‟i modernist Türk şiirinin öncüsü sayıp Eliot‟la aynı konumda olduklarını şöyle açıklıyor: Yahya Kemal de, Eliot da, aynı gerçeklerle moderndirler: İkisi de şiiri bir Dil problemi olduğunu biliyorlar, ikisi de, söylenenle söyleyişi �(duyuş‟la deyiş‟i, ya da heyecanlar‟la duygular‟ı) birbirinden ayırıyorlar, ikisi de, yaşantının şiirde „tınnet‟ ya da „nesnel bağlılaşım‟ dolayımında yeniden-üretildiği düşünüyorlar. (2001:3) Hisar‟ın şiire yaklaşımını Hilmi Yavuz‟unkiyle dönemsel açılardan karşılaştırmak yersiz olur. kuramsal, bilimsel ve Aynı zamanda Hisar‟dan böyle bir inceleme ve karşılaştırma yapmasını beklemek anlamsızdır. Asıl sorun Hisar‟ın ne kadar nitelikli bir eleştiri yapıp yapmadığı değil onun Yahya Kemal‟i bütünüyle Divan şairi olarak değerlendirip edebiyatta geleneksel ile modern olan arasındaki ayrımın farkına varmamış olmasıdır. Bundan ötürü Hisar‟ın modern ile geleneksel şiir anlayışları arasında temel farkı kavrayamadığı söylenebilir. Aslında Hisar, şiire yaklaşırken modernizm-gelenek ilişkisini araştırma konusu yapmıyor ve bu ayrımın edebiyat için önemini düşünmüyor. Hisar‟ın geleneksel ve modern ayrımı üzerinde durmayan yaklaşımı, içinde üstün sanatsal özellikler aradığı bütün edebiyat türleri, özellikle roman konusundaki yazılarında da sıkça görülüyor. Şiir Eleştiri Yazılarında Üslûp Özellikleri Bir yapıtı değerlendirirken her şeyden önce onun üslûbuna önem veren Hisar, edebî yapıtlarında olduğu gibi edebiyat üzerine yazılarında da sergilediği üslûp özellikleri konusunda son derece özenli davranır. Hisar gelenekten gelen öğeleri farklı türlerdeki yazılarında kullanarak eski edebiyatın ve sözlü kültürünün söylemini önemli ölçüde sürdürmüştür. Onun eleştiri yazılarında yer alan bazı paragraflar, asıl konudan uzaklaşıp felsefeye yaklaşırken deneme boyutları kazanır. hem biçim göstermektedir. hem de içerik açısından Bu deneme tarzındaki paragraflar, edebî yapıtlarındakilerle benzerlikler Dolaysıyla, bu eğilim onları “eleştiri” tarzından uzaklaştırmaktadır. Aynı zamanda “eleştiri” olarak nitelendirilebilecek yazılarında egemen olan birinci çoğul kişi anlatımı ve duygu yüklü ifadeler, modern bir eleştiri yazısına uygun değildir. Hisar‟ın farklı türdeki yazılarında da rastladığımız bu analatım biçimi yazarın söyleminin geleneksel ve cemaatçı perspektifi yansıttığına işaret ediyor. Ancak onun modern eleştiri üslûbundan uzaklaştıran sadece “biz” zamiri ile ifade �edilen anlatım değildir. Geleneksel edebiyat ve sözlü kültür söylemini andıran başka öğeler de Hisar‟ın “eleştiri” yazılarında bulunmaktadır. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın diğer yazılarında da sıkça karşımıza çıkan ve şiir eleştiri yazılarında görülen uzun, ünlemli ve ritmik cümleler, yazarın üslûbunun ana özelliklerdendir. Bunların yanı sıra Türk edebiyat geleneği ile sözlü kültürden gelen ve Hisar‟ın söyleminin temel öğeleri arasında yer alan tekrar, ikileme ve eklemeli üslûbun kullanımı ayrıca göze çarpmaktadır. Hisar‟ın Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı antolojisine yazdığı önsöz yazısı bu anlamda etkileyici örnekler arasındadır. Osmanlı nesrinde yaygın olan, ses ve anlam açısından benzerlik gösteren ikilemeler Hisar‟ın bu yazısında önemli bir yer tutmaktadır. Yazının tek bir paragrafında yer alan “heva ü heves”, “tesellisi ve tedavisi”, “firak ve iftirak”, “hasret ve hicran” (1955:12) ikilemeleri, kitabın yayımladığı 1955 yılını değil, Divan nesrinin anlatım tarzını çağrıştırıyor. Gelenek bakıldığı perspektifinden zaman Hisar‟ın aynı metinde tekrarı, kafiye ve pekiştirmeyi sıkça kullanarak geleneksel ve son derece ağdalı bir üslûp sergilediği görülüyor. büyük ölçüde söylenebilir. Burada özellikle son dönem Osmanlı nesrinin söylemini yansıtan Hisar‟ın ve seci sanatını yazısı tam anlamıyla hatırlatan seci cümlelerin olarak etkili olduğu değerlendirilmezse de “Fuzûlî, Mecnun bakışlı, Leylâ edalı, vefalı, hummalı, kara sevdalı, ihtişamlı bir aşkın şairidir” (1955:13) gibi cümlelerde secii hissetmemek imkansızdır. Değindiğimiz diğer öğelerin yanında seci sanatı da, Hisar‟ın üslûbunda egemen olan geleneksel söylemin dikkat çekici göstergelerindendir. Ne yazık ki Hisar‟ın üslûbu her zaman eleştirmenler tarafından olumlu değerlendirilmemiştir. Modernist perspektiften bakan eleştirmenler tarafından Hisar‟ın edebiyat üzerine yazılarındaki geleneksel öğeleri barındıran üslûbu, eleşitiri türüne uygun bulunmamıştır. Turgut Uyar, Hisar‟ın Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı şiir antolojisine yazdığı önsöze getirdiği eleştirilere üslûbun fazla süslü olmasını ekleyerek kitap için şöyle diyor: “ Üstelik, kötü, tam anlamile şairane bir önsözü var” (1957:21). Uyar‟ın bu değerlendirmesi son derece doğal. üslûbu yaşadığı döneme göre “şairane” Turgut Uyar, Hisar‟ın kitabına modern olarak eleştiri tarzına uygun beklentilere yaklaştığı için bu yazıyı abartılı ve uygunsuz bulmakta haklı olabilir. Ancak Hisar‟ın edebiyat ve yazarlık anlayışı perspektiften bakıldığı �zaman söyleminde sergilediği üslûp özelliklerini, sanat üzerine zamanla geliştirdiği düşüncelerin sonucu olarak kabul etmek gerekiyor. Hisar‟ın edebiyat üzerine yazılarında ortaya koyduğu görüşlerin ve söyleminin biçim ve içerik öğeleri açısından birbiriyle uyumlu olduğu görülüyor. Hisar‟ın uzun yıllar boyunca edindiği edebî birikimin sonucu olan tutarlığı, Türk edebiyat geleneğinden bağımsız olarak anlamlandırmak mümkün değildir. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın çeşitli süreli yayınlarda yayımlanan anacak zamanında pek dikkati çekmeyen, edebiyat, özellikle şiir hakkındaki yazıları, onun “moder sayılabilecek bir edebî anlayışa ilişkin görüşlerini ortaya koymaktadır. öncesi” Hisar‟ın eleştiri türüne yaklaşan bu yazılarında sıkça rastlanan duygularla yüklü, öznel ve “şairane” ifadeler, onu modern anlamda bir eleştiri yapmaktan uzaklaştırıyor olsa da, yazarın edebiyata bakışı ve değerler sistemi konusunda önemli ipuçları vermektedir. Bu çalışmada, Hisar‟ın yazılarında ortaya koyduğu düşünceler dikkate alınarak onun “edebiyat” saptanmıştır. düşüncesinin nitelikli üslûba sahip olan tüm yazıları kapsadığı Hisar, şiir konusundaki görüşlerinde modern ile geleneksel ayrımına varmamakta ve hangi zamana ait olursa olsun şiirin nitelikli bir ifadeye sahip olmasını tek ölçüt olarak ortaya koymaktadır. Yazarın zaman zaman dikkati çeken moderniteye uygun tutumları ise, onun şiiri her şeyden önce müzik, ses ve dil kullanımına ilişkin özelliklerine dayandıran üslûpçu edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır. Kaynakça Akyüz, Kenan. (1982), Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri. İstanbul, İnkilâp Kitabevi. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1931), “Abdullah Cevdet-Karlıdağdan Ses”, Milliyet (9 Haziran 1931), 4. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1934), “Abdülhak Hâmid 82. Yıl Dünümünde”, Varlık, 14 (1 Şubat 1934), 214-215. �Hisar, Abdülhak Şinasi, (1979), Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ, İstanbul, Ötüken Neşriyat. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1955), Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde, Istanbul, Doğan Kardeş Yayınlar. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1931), “Kemâleddin Şükrü- Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri”, Milliyet (23 Haziran 1931), 4. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1955), “Münekkid Lüzumu”, Türk Yurdu, 251 (Aralık 1955), 470-71. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1943), “Vıctor Hugo ve „Legend des siecles‟”, Varlık, 233 (15 Mart 1943), 344-347. Safa, Peyami, (1959), “Yahya Kemal‟e Vedâ”, Milliyet, (1 Mart 1959), 6. Uyar, Turgut. „Bir-Seçmeler-Kitabı”, Forum, 71 (1 Mart 1957), 21. Yavuz, Hilmi, (2001) “İki Modernist: Yahya Kemal ve T. S. Eliot” (11 Aralık 2001) http:// www.zaman.com.tr. /2001/12/11/yazarlar/himiyavuz.htm/ � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2184 Title A name given to the resource ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ELEŞTİRMEN KİMLİĞİ Author Author ĆATOVIĆ, Alena Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca. ÖZET Bu yıl Abdülhak Şinasi Hisar’ın doğumunun 125. ölümünün 50. yıl dönümüdür. Bundan ötürü Türkiye’de sempozyumlar, anma geceleri gibi etkinlikler yapılmaktadır. Bu münasebetle Bosna Hersek’te az bilinen ama Türk edebiyatında önemli yer tutan Hisar’ın eserlerine değinmek aydınlatıcı olacaktır. Türk edebiyatı tarihinde A.Ş. Hisar daha çok anı yazarı kimliği ile bilinmektedir. Ancak zamanının dergilerinde yayınladığı eleştiri türüne yaklaşan makaleleri şimdiye kadar yeterince incelenmemiştir. Halbuki edebi eserlerini anlamak eleştiri yazılarını dikkate almadan mümkün olmayacaktır. Özellikle Türk edebiyatına Hisar’ın döneminde yeni giren roman türü konusundaki görüşleri Batı roman kuramı açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Bakhtin’in destan ve roman arasındaki ayrımı Hisar’ın görüşlerini incelerken kuramsal temel oluşturmuştur. Ayrıca kurmaca ile kurmaca dışı metinlerin modernite içerisindeki yeri saptanarak Hisar’ın bu konuya yaklaşımı anlamlandırılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0a7d6aa685fae714ae149d3f87616f32.docx ef9c9dbbfe557be30159bb364c6883a4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/946c9c91908894bea37b8a2c6414aade.pdf 5a9d493da9458c9ee8c5b01855759ec0 PDF Text Text GÜRCÜ TÜRKOLOJİSİNİN TEMEL KOYUCUSU SERGİ CİKİA’NIN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÇALIŞMALARI İlyas ÜSTÜNYER Uluslararası Karadeniz Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Beşerî Bilimler Fakültesi, Tiflis / Gürcistan Anahtar Kelimeler: Gürcistan’da Türkoloji, Sergi Cikia, Türk Dili ve Edebiyatı Çalışmaları. ÖZET Türkoloji’nin kendi tarihi içinde odaklandığı alanlar zamanla değer yitimi-kazanımı sarmalında bazı değişimlere uğra(tıl)mıştır. Bu değişimlerin ana motifi Türkoloji çalışmalarının hangi dönemde, coğrafyada ve hangi motivasyonla yürütüldüğü ile yakından ilgilidir. Fiili çalışmaları 19. yüzyıla dek uzanmasına rağmen 20. yüzyılın ikinci yarısında resmî olarak kurulan Gürcü Türkoloji’sinde, Türk dünyasının değişik sorunları, olguları araştırma konusu yapılmış ve bu alanda birçok çalışma bilim dünyasına kazandırılmıştır. Türkoloji sahasının birçok alanında akademik çalışmalar yapan Gürcü Türkolog Sergi Cika’nın Türk Dili ve Edebiyatı alanındaki çalışmaları; a. Bu çalışmaların Gürcistan’daki Türkoloji çalışmaları arasındaki yeri, b. Söz konusu çalışmalara yüklenen işlevsellik, açısından önem taşımaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2208 Title A name given to the resource GÜRCÜ TÜRKOLOJİSİNİN TEMEL KOYUCUSU SERGİ CİKİA’NIN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÇALIŞMALARI Author Author ÜSTÜNYER, İlyas Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Gürcistan’da Türkoloji, Sergi Cikia, Türk Dili ve Edebiyatı Çalışmaları. ÖZET Türkoloji’nin kendi tarihi içinde odaklandığı alanlar zamanla değer yitimi-kazanımı sarmalında bazı değişimlere uğra(tıl)mıştır. Bu değişimlerin ana motifi Türkoloji çalışmalarının hangi dönemde, coğrafyada ve hangi motivasyonla yürütüldüğü ile yakından ilgilidir. Fiili çalışmaları 19. yüzyıla dek uzanmasına rağmen 20. yüzyılın ikinci yarısında resmî olarak kurulan Gürcü Türkoloji’sinde, Türk dünyasının değişik sorunları, olguları araştırma konusu yapılmış ve bu alanda birçok çalışma bilim dünyasına kazandırılmıştır. Türkoloji sahasının birçok alanında akademik çalışmalar yapan Gürcü Türkolog Sergi Cika’nın Türk Dili ve Edebiyatı alanındaki çalışmaları; a. Bu çalışmaların Gürcistan’daki Türkoloji çalışmaları arasındaki yeri, b. Söz konusu çalışmalara yüklenen işlevsellik, açısından önem taşımaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ac51d04b069b305ab72e2c22a99ea38b.docx ba10f584adacdb5a26db596abcef29d6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0608de94444ac5a646c8adfb965cfc54.pdf 5767e3891bcb95522154fb01ea75bb70 PDF Text Text LATÎFÎ TEZKİRESİNDE OSMANLI SARAY HAYATI VE SULTAN ŞAİRLERİN TASVİRİ Mehmet ÜNAL – Mehmet PEKTAŞ Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Doğu Dilleri ve Edebiyatı Bölümü, Fars Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Latîfî, tezkire, Osmanlı Saray Hayatı, Sultan Şairler. ÖZET XV. yüzyılda başlayan tezkire geleneği XX. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şairlerin hayat hikâyeleri açısından vazgeçilmez birer kaynak olarak kabul edilen tezkireler, XVI. yüzyıldan itibaren Anadolu sahasında da görülmeye başlamıştır. Anadolu coğrafyasında yazılan ilk tezkire Sehî Bey‟in Heşt Bihişt‟inden sonra Latîfî tarafından yazılan Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟nnuzamâ isimli eserdir. Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n-nuzamâ, 1546‟da Latîfî tarafından tamamlanarak dönemin hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman‟a sunulmuştur. Latîfî Tezkiresi 3 fasıl ve hatimeden meydana gelmiştir. “Fasl-ı evvel” adı verilen ilk bölümde, Anadolu‟da yetişen ya da sonradan buraya gelip yerleşen 13 şeyh şaire, ikinci bölümde, “El-Faslu‟s-sânî Fî-Beyân-ı Şu‟arâ-i Selâtîn-i Âl-i „Osmâniyân” başlığı altında şiir yazan Osmanlı padişah ve şehzadelerine yer verilmektedir. Son fasıl ise II. Murad devrinden H. 953 / M. 1546 yılına kadar Osmanlı ülkesinde yaşamış olan 334 şaire ait bazı biyografik bilgileri, bazı anekdotları ve şiir örneklerini ihtiva etmektedir. Latîfî, şiir üzerinde yaptığı objektif ve isabetli değerlendirmelerle çağdaşlarından ayrı bir yere konularak, tezkiresinde makam ve mevkileri ne olursa olsun, şairlere layık oldukları kadar değer vermesi, bazılarını ise çekinmeden eleştirmesi sebebiyle edebiyat araştırmacıları tarafından takdir edilmektedir. Bu çalışmada, tezkirede adları geçen II. Sultan Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Şehzade Cem, Şehzade Korkut, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman‟ın, Osmanlı hanedanının bir mensubu ve tarihe mal olmuş şahsiyetler olarak nasıl tasvir edildikleri, hangi yönlerinin öne çıkarılıp, hangi yönlerinin yüzeysel olarak anlatıldığı, askeri, siyasi başarılarına veya başarısızlıklarına nasıl bakıldığı ve şairliklerinin nasıl değerlendirildiği üzerinde durulmuştur. Tezkirenin bütünü incelenerek Osmanlının her bakımdan en ihtişamlı dönemini yaşadığı XVI. yüzyıldaki saray hayatının tezkirede nasıl tasvir edildiği tespit edilerek Latîfî‟nin bu dönem için kullandığı ifadeler, takındığı tutum ve zihniyeti tenkidî olarak incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2233 Title A name given to the resource LATÎFÎ TEZKİRESİNDE OSMANLI SARAY HAYATI VE SULTAN ŞAİRLERİN TASVİRİ Author Author ÜNAL, Mehmet PEKTAŞ, Mehmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Latîfî, tezkire, Osmanlı Saray Hayatı, Sultan Şairler. ÖZET XV. yüzyılda başlayan tezkire geleneği XX. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şairlerin hayat hikâyeleri açısından vazgeçilmez birer kaynak olarak kabul edilen tezkireler, XVI. yüzyıldan itibaren Anadolu sahasında da görülmeye başlamıştır. Anadolu coğrafyasında yazılan ilk tezkire Sehî Bey‟in Heşt Bihişt‟inden sonra Latîfî tarafından yazılan Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n- nuzamâ isimli eserdir. Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n-nuzamâ, 1546‟da Latîfî tarafından tamamlanarak dönemin hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman‟a sunulmuştur. Latîfî Tezkiresi 3 fasıl ve hatimeden meydana gelmiştir. “Fasl-ı evvel” adı verilen ilk bölümde, Anadolu‟da yetişen ya da sonradan buraya gelip yerleşen 13 şeyh şaire, ikinci bölümde, “El-Faslu‟s-sânî Fî-Beyân-ı Şu‟arâ-i Selâtîn-i Âl-i „Osmâniyân” başlığı altında şiir yazan Osmanlı padişah ve şehzadelerine yer verilmektedir. Son fasıl ise II. Murad devrinden H. 953 / M. 1546 yılına kadar Osmanlı ülkesinde yaşamış olan 334 şaire ait bazı biyografik bilgileri, bazı anekdotları ve şiir örneklerini ihtiva etmektedir. Latîfî, şiir üzerinde yaptığı objektif ve isabetli değerlendirmelerle çağdaşlarından ayrı bir yere konularak, tezkiresinde makam ve mevkileri ne olursa olsun, şairlere layık oldukları kadar değer vermesi, bazılarını ise çekinmeden eleştirmesi sebebiyle edebiyat araştırmacıları tarafından takdir edilmektedir. Bu çalışmada, tezkirede adları geçen II. Sultan Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Şehzade Cem, Şehzade Korkut, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman‟ın, Osmanlı hanedanının bir mensubu ve tarihe mal olmuş şahsiyetler olarak nasıl tasvir edildikleri, hangi yönlerinin öne çıkarılıp, hangi yönlerinin yüzeysel olarak anlatıldığı, askeri, siyasi başarılarına veya başarısızlıklarına nasıl bakıldığı ve şairliklerinin nasıl değerlendirildiği üzerinde durulmuştur. Tezkirenin bütünü incelenerek Osmanlının her bakımdan en ihtişamlı dönemini yaşadığı XVI. yüzyıldaki saray hayatının tezkirede nasıl tasvir edildiği tespit edilerek Latîfî‟nin bu dönem için kullandığı ifadeler, takındığı tutum ve zihniyeti tenkidî olarak incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6c8afbc815493f65e8f06f01315390c7.docx bef1a7b966db8edd4beb87a75beb1400 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a80d52c2c84412fe61efe96c9f6d39ec.pdf 937d885ee559b109425d16f760614e1b PDF Text Text NABİ'NİN "BU" REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFİ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN / Gülsüm ŞAHİN International Burch University, Saraybosna /Bosna Hersek ÖZET Bu çalışmada, XVII.yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı şairlerinden "hikemi tarz"ın temsilcisi kabul edilen Nabi'nin "bu" redifli gazeli incelenmiştir.Gazel, tasavvufi bakış açısıyla hem anlam bakımından hem de dilbilimi yöntemiyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak,gönlü "ma'na"dan yana olan Nabi'nin gazelinin şekil ve muhteva bakımından aynı güzellikte olduğu ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nabi, “Bu” Redifli Gazel, Tasavvufi Şerh, Yapısalcılık açısında inceleme � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e39bb43fd8ff7d8f70a6eb598a96d298.docx 777399cb046db3514394f267e3b3cadf https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c7b8ea4462c64d168a717863b38dcc3a.pdf 7b3f0d300a46f9a5f50224c2d387da63 PDF Text Text NÂBÎ’NİN “BU” REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFÎ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Gülsüm ŞAHİN1 Ali Rıza ÖZUYGUN2 Özet Bu makalede, 17. Yüzyıl Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden “hikemȋ tarz” ın temsilcisi kabul edilen Nâbȋ‟nin “bu” redifli gazeli incelenmiştir. Gazel; hem anlam bakımından tasavvufȋ bakış açısıyla, hem de dilbilimi yöntemleriyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak; gönlü “maᶜnâ” dan yana olan Nâbȋ‟nin gazelinin muhteva bakımından mükemmelliğinin yanında yapı bakımından da güzelliği ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Sözcükler: Nâbȋ, Gazel, Şerh, Yapısalcılık, Tasavvuf THE ANALYSİS OF NABI’S GHAZEL WITH HOLORHYME “BU” IN TERMS OF SUFISTIC PERSPECTİVE AND STRUCTURALISM Abstract In this paper, it is studied, the ghazel with holorhyme “bu” whose poet is one of the seventeenth era classical Turkish literature poets, who is considered to be the representative of “Hikemi poem style” Nabi. The Ghazel is analyzed both in terms of meaning by sufistic perspective and structuralism by the method of linguistics. As a conclusion, it is stated the aesthetic beauty of Nabi‟s ghazal both in terms of the excellence of the content and the beauty of the form of structure. Key Words: Nabi, Ghazel, Classical interpretation, Structuralism, Sufizm 1 2 Yüksek Lisans Öğrencisi, International Burch University Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yard. Doç. Dr. International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. �Giriş Şerh, “açma, yarma, ȋzâh ve tafsil” manalarına gelen Arapça bir kelimedir. Klasik edebiyat terimi olarak; „Bir kitabın ibaresini yine o lisanda veya başka bir lisanda izah ederek müşkilatını açmaya‟denir. Bu hususta yazılan eserlere de „şerh‟ denmektedir. Şerh yazan kişiye „şârih‟ denir (Sami, 1901). Edebiyatımızda „şerh‟ ve „belâgat‟ çalışmaları aynı dönemde, 8. yüzyılda başlamış, bilhassa Anadolu Osmanlı sahasında 20. yüzyılın başlarına kadar devam etmiştir. İlâhȋ Kelamı dil ve anlam yönlerinden incelemek için kendine has usuller oluşturan „tefsir‟, Hz.Muhammed‟in sözlerini anlama ve yorumlama metotlarını kuran „hadis‟ ilimleri, kendileri için alt yapı oluşturan dil ve edebiyat bilimlerini sürekli olarak besleyip geliştirmişlerdir. Ayrıca hadis metinlerinin sağlıklı tespit usulleri ve daha sonraki zamanlarda şerhleri, „metin tenkidi‟ ve „metin şerhi‟gibi disiplerin de gelişmesine kaynak teşkil etmiştir. Zenginleşen bu disiplinlerin ortaya koydukları metotlar, zamanla edebi metinlerin tenkidi, tespiti, tetkiki ve izahında kullanılır olmuştur (Dağlar, 2007). Paul Valery, şiiri “dil içinde bir üst dil” olarak tanımlar. Üst dil ise, şairin kullandığı dil üstüne bilgi verdiği, onun bir öğesini açıkladığı; kısacası dilin, dil ile açıklandığı bir işlevdir (Kıran & Kıran, 2010). Bu özelliğinden dolayı şiir, açıklanmaya ve şerh edilmeye muhtaçtır. Her şiir için bu durum söz konusu olduğuna göre; klasik edebiyatımızın şiirleri de farklı bakış açılarıyla açıklanmaya ve yorumlanmaya müsaittir. Bu şiirleri anlamak için de belli bir kültür ve bilgi seviyesi gerekir. Klasik edebiyat metinlerini yorumlarken de mesele; onun günümüz Türkçesiyle sadeleştirilmesi değil, beyitteki her kelimede bulunan anlam derinliğini, teşbih, mecaz, telmih, kinaye gibi sanatlarını tespit etmek, beyte nereden yaklaşmak gerektiğini bilmektir. Yeri geldiğinde beytin anlamı içinde tarihten, müzikten, sanatın diğer dallarından, oyunlardan, dinlerden ve mitolojiden, felsefeden, hikmetten tasavvuftan bahsetmek gerekmektedir (Yekbaş, 2008). Prof. Dr. Okay ; Divan şiirine nasıl yaklaşılması gerektiğini şöyle açıklar: “Bugün edebi metinlerin değerlendirilmesi üzerine bir çok metod bulunmakta, geliştirilmekte, �bunlara ilave ve düzeltme yapılmakta, eldeki metinlerin hususiyetlerine göre yeni terkipler teşkil edilmektedir. ...Fakat her halde bazı divan şiirlerine yeni bir açıdan, yeni açılardan bakmanın, hiç olmazsa yeni yorumlara ufuk açacak yeni denemelere girmenin zamanı gelmiştir zannediyorum.” (Yekbaş, 2008). Klasik edebiyatımızın şiirleri, her çağda yeniden yorumlanabilme estetiğine sahiptir. Bu şiirlerimiz, klasik şerh metodunun yanında son zamanlarda gelişen dilbilimi çalışmalarının yöntemleriyle de incelenip değerlendirilmektedir. “ Dilin en ince noktalarına dek inmeye çalışan, ancak ayrıntıların içinde boğulup kalan on dokuzuncu yüzyıl dilbilimine tepki olarak yirminci yüzyıl dilbilimi, dil konusundaki ayrıntılardan sıyrılarak dilin temel sorunlarına eğilmeye başlamıştır. ...Oysa günümüz dilbilminde dil, bir dizi sözcük olarak sayılmaktan çıkmış; ancak yine sözcüklerden, yani göstergelerden kurulu belli bir düzen, belli bir dizge gösteren bir işleyiş biçimi olarak kabul edilmiştir. F. de Saussure‟ün “dil bir dizgedir” sözüyle özetlenecek olan bu yeni akım yirminci yüzyılın ilk yarısında gelişerek yapısal dilbilim adını almıştır. Yapısal dilbilimin en belirgin özelliği dili bir yapı, bir dizge olarak ele almasıdır” (Kıran & Kıran, 2010). “ Dizgenin, bir bütün olarak değeri her zaman tek tek öğelerin değerinden daha fazladır. Bir otomobil, tüm parçalarının yan yana dizilmesinden ortaya çıkacak bütünden işlevsel açıdan daha üstün değerde olduğu gibi, belli bir dizgeye göre oynayan bir futbol takımı da topa rastgele vuran bir mahalle takımından daha üstündür. ...İşte yapısal dilbilimin, dildeki tek tek öğelerden çok, dilin yapısına önem vermesinin nedeni budur” (Kıran & Kıran, 2010). Bütün bu açıklamaların ışığında, Nâbȋ‟nin „bu‟ redifli gazelinin, ederek tasavvufi şerhini yaparken; aynı zamanda gelenekten hareket 20. yüzyılın tahlil yöntemiyle inceleyeceğiz. A. Nâbȋ’nin “bu” Redifli Gazelinin Günümüz Türkçesine Aktarımı ve Şerhi 17. yüzyıl Klasik Türk edebiyatı şairlerinden Nȃbȋ, “hikemȋ tarz” ın temsilcisi olarak kabul edilmiştir. Bunun en önemli sebebi, onun şiir anlayışıdır. Prof. Dr. Mine Mengi, Nâbȋ‟nin “çağının sükun ve huzurdan yoksun insanına doğru yolu göstermeyi, öğüt vermeyi amaç edindiği”ni belirtmektedir. Şiir anlayışında Sebk-i Hindi akımı �temsilcilerinin de etkisi vardır. Sade dil taraftarı olan Nâbȋ‟nin bu özelliğini daha çok gazellerinde görmekteyiz (Bilkan, 2007). Bu gazel, Nâbȋ‟nin 1678-79 yıllarında beraberinde büyük bir heyetle gerçekleştirdiği hac yolculuğunda Ravza-i Mutahhara için yazdığı gazelidir. Halk arasında menkıbesiyle meşhur olmuştur. Nâbȋ‟nin, Divan‟ındaki 655 nolu gazelidir. ( Bu gazelin 2.beytinde “cilvegah” kelimesi yerine S2 nüshasındaki “sȋne-çâk” kelimesi tercih edilmiştir.) Osmanlı Devletinde, hac kafilelerinin takip ettikleri üç ana güzergâhtan, Nâbȋ sağ kolu takip ederek; Üsküdar, Gebze, Eskişehir, Akşehir, Konya, Adana, Antakya yoluyla Halep ve Şam üzerinden Mekke‟ye ve Medine‟ye ulaşmıştır (Sak & Çetin, 2004). A.N.Tarlan “Divân edebiyatında bir beyti anlamak için evvela sanatkarın kafasında biçimlenen hayali kavramak lazımdır...Hayal, saydığımız bilgilerle tamamen belirdikten, beytin bu tablo içinde sıkıştırdığı duygu ve düşünce iyice anlaşıldıktan sonra onun etrafındaki süse geçeriz...”der (Aktaran (Kılıç, 2012)). Biz de bu mübarek yolculuğun ardından Nâbȋ‟ye bu nâtı yazdıran hissiyatnı bir nebze anlayabilmek için, hayalen onu başka bir peygamber âşığının dilinden takip etmeye çalışacağız. “ Bu mübarek yolculuk, eski zamanlarda atlarla, develerle yapılırdı. O devirde hacılar Kâbe‟ye varıncaya kadar yüzlerce makam yüzlerce merkade uğrar..Enbiya-i izamın yaşadığı yerleri ziyaret eder; hayalen onlarla buluşur-görüşür. Evliya ve asfiyanın meclislerine koşar, mana dolu yollarda yüzüyor gibi yolculuk yapar. Ravza-i Tâhire karşısında hayat hep bir hülya ve rüya gibi yaşanır. Burada fikirler durur, ruhlar duyguların tesirine girer ve bütün gönülleri bir vuslat arzusu sarar, dolayısıyla herkes kendini uhrevileşmiş gibi hisseder ve öbür alemin ahengine uyar, kendini firdevsi hazlar içinde bulur. Ruhum o beldeyi her zaman bir „daüssıla‟ hasretiyle kucaklamıştır, kucaklerken de „İşte bir avuç toprağını cihanlara değiştirmeyeceğim beldeler beldesi!‟ demiş içimi çekmişimdir” (Gülen, 2006). Nâbȋ de deveyle çıktığı bu kutlu yolculukta hep hayret kuşaklarında dolaşmış, tasavvuf yolunun seyr u süluku, tasfiyenin çilesi gibi olan seferin sıkıntıları ona bu ruhȋ gerilimi vermiş, iç hazırlığını tamamlamış ve dolabildiği kadar dolmuştur. Bu hâlet-i ruhiyede gözüne ilişen edebe muhalif bir hâli dile getirirken Nâbȋ, aslında kendi edebini konuşturmuştur. 1 Sakın terk-i edebden kūy-ı mahbūb-ı Hudā’dır bu �Nazargāh-ı ilāhīdir makām-ı Mustafā’dır bu “Cenab-ı Hakk‟ın nazargâhı ve O‟nun sevgili peygamberi Hz.Muhammed Mustafa‟nın makamı ve beldesi olan bu yerde edebe riâyetsizlikten sakın.” Tasavvuf yolunda, bütün menzil ve makamlarda insanın önüne çıkan tek levha "Edeb Yâ Hȗ‟ dur. Sofilerce edeb, yanlışlıktan korunma ve yanlışlığa sürükleyen sebepleri bilmekten ibaret sayılmıştır. Mevlânâ; „Efendi bil ki, insanın tenindeki cân edeptir. İnsanoğlunun göz ve kalp nuru edeptir...Aç gözlerini bak, Allah Kelamı olan Kur‟ân âyet âyet edeptir‟ der. Nebiler de katettikleri yolu hep edeple katetmişler ve her biri Allah dergahının seçkini haline gelmişlerdir (Gülen, 2001). Nâbȋ, Hayriyyesinde, kişide edeb varsa, bu onun saygınlığına işarettir, der: Sende āmāde ise şerm ü edeb Olur elbet mürā‟āte sebeb Bir başka beytinde de; Hüsn-i hulk ile gözet ādābı Gör hayatında olan şādābı diyerek edebi tavsiye etmiştir (Şener, 2013). Bilhassa Medine‟ye girerken edebe muhalif hareket etmemek gerekir. Çünkü burası bir adı da Mustafa (tertemiz, pâk) olan Alah‟ın Habibi‟nin beldesidir. Yaratılmışların en seçkin en temiz kuluna ev sahipliği yapan bu şehir aynı zamanda Allah‟ın nazar ettiği mübarek bir şehirdir (Özcan, 2013). O halde bu mekana girerken daha edepli ve saygılı olmak, Mustafa ismi gibi „sâf ve pak‟ olmak gerekir. 2 Felekde māh-ı nev babü’s-selāmın sīne-çākidir Bunun kandīlidir hūr matlaᶜ-ı nūr u ziyādır bu �Gökyüzündeki yeni ay, O‟nun kapısının yüreği yaralı âşığıdır. Bunun kandili olan güneşin de ışığını, nurunu aldığı kaynak; burasıdır. Hac farȋzasını yerine getirmek için Mekke‟ye gelen müslümanlar, Ravza-i Mutahhara‟yı mutlaka ziyaret ederler. Sahibinin ruhuna doğru parçalanmış sineler gibi açılan kapılar veya onun ruhundan insanlığa açılan menfezlerin çokluğu gibi, Ravza-i Tâhire‟nin de bir çok kapısı vardır. Bu kapılardan en namlısı da „Bâbü‟s-selâm‟ dır. Selam verip bu kutlu kapıdan içeri girenler, iki adım ötede Gönüllerin Efendisiyle karşılaşacakmış gibi bir ruh hâleti hissederler (Gülen, 2006). Bu beyitte Nâbȋ, şakk-ı kamer mucizesine telmihte bulunur. Hilâli şekil itibariyle ikiye ayrılmış olarak tasavvur eder. Hilâl, bâbü‟s-selâma meftȗn olan yüreği yaralı bir âşığa teşbih edilir (Özcan, 2013). Gökyüzünün kandili olan güneşin de nur ve ışık kaynağı burasıdır. Çünkü; o mübârek beldede bulunan Peygamber Efendimiz, bütün insanlığı aydınlatan hidâyet güneşidir. 3 Habīb-i Kibriyānın ḫˇābgāhıdır fazīletde Tefevvuk-kerde-i ᶜarş-ı cenāb-ı kibriyādır bu Habȋbullâh‟ın istirâhatgâhı olan bu mekân; fazilette, Cenâb-ı Hakk‟ın arşında en yüksek mevkiye sahiptir. “ Arş; bütün gökleri ve yerleri kaplayan, bütün burçları kuşatan, maddi-manevi umum kâinâtlarla alâkalı ilâhȋ emir, irade ve meşȋet-i sübhâniyenin ilk tecelli ve zuhȗr mahalli ulvȋ bir âlemin unvanıdır. Onun bu vüsᶜatini ortaya koyma sadedinde, arz, sema, Cennet, Cehennem, Sidretü‟l-Müntehâ, Beytü‟l-Mâmur...gibi ulvȋ âlemler Arş‟ın ihatası altında gösterilmiştir. Bununla beraber, Arş‟ın bu genişlik ve kıymeti, kendine ait vüsᶜat ve ihtişâmında değil de, Cenâb-ı Hakk‟ın azamet ve hâkimiyetinin birinci derecede mahall-i tecellisinde aranmalıdır. Bu itibarla onun eşibenzeri yoktur” (Gülen, 2008). Yedinci semanın üstünde bulunan Sidretü‟l-Müntehâ ise; sınır, imkan âleminin gibi görülmektedir. İnsanlık var olduğu günden itibaren ne mânâ �kahramanları yetişmiştir ama, Hazret-i Ruh-u Seyyidü‟l-Enâm‟dan başka kimse o ufka yükselememiş ve kimse o zirveye ulaşamamıştır. Konuyla ilgili Süleyman Çelebi: “ Ermedi evvel gelen bu devlete Kimse nāil olmadı bu rifᶜate” (Gülen, 2008) demiş ve şair Nâbȋ de bu beyitte Efendimizin makamının ne yüce olduğunu dile getirmiştir. 4 Bu hākin pertevinden oldu deycūr-ı ᶜadem zāil ᶜAmādan açdı mevcūdāt çeşmin tūtiyādır bu Yokluğun karanlığı, bu Medine toprağının nuruyla ortadan kalktı. Bu topraklar, ᶜamā gözlere sürme gibi yaratılmış olan her şeyi körlükten kurtarmıştır. Tevhid akidesinin sarsıldığı her zaman dilimi karanlıktır. Zira semavat ve arzın nuru olan Allah inancının bütün sinelere hâkim olmaması, ruh ve vicdanları simsiyah hale getirir. Böyle bir kalp ve vicdanın eşya ve hâdiselere bakışı bulanık olacağından, o insanlık kapkaranlık bir dünyada, hep yarasalar gibi yaşayacaktır (Gülen, 2001). „ Cahiliye devri‟ olarak bilinen bu devri Akif şöyle anlatır: Sırtlanları geçmişti beşer yırtıcılıkta; Dişsiz mi bir insan, onu kardeşleri yerdi İnsanlık bu şekilde karanlıklar içindeyken Allah Rasulünün risâlet vazifesiyle her şey değişiverdi. Kâbe mihrap olmuş, Medine de bu risâlet vazifesinde Rasȗlullâha minber olmuş, insanlık bu minberden yükselen sesle hakikate uyanmış ve nura gark olmuştur. Şair Ahmet Şevki‟nin dediği gibi „Hidâyet doğdu, kâinât bütünüyle ışık oldu. Artık zamanın dudaklarında tatlı bir tebessüm ve sena var.‟ ᶜAma; varlığın bulutsu görünümündeki ilk ânı olup, tasavvufta vahidiyet tecellisini temsil etmektedir (Gülen, 2006). Pertev- deycūr; ᶜadem-mevcȗdât; ᶜama-çeşm kelimeleri arasında tezat vardır. 5 Mürā’āt-ı edep şartiyle gir Nābī bu dergāha �Metāf-ı kudsiyāndır būsegāh-ı enbiyādır bu Ey Nābī, bu dergāha edebe riāyet etme şartıyla gir. Burası kudsīlerin tavaf ettiği ve nebīlerin öptüğü yerdir. Nâbȋ, Allah ve Rasȗlünün aşkıyla çıktığı seyahatte vuslat arzusu ve heyecanıyla dopdolu, ismindeki o hiçliğiyle bütünleşerek, saygıyla girmesi gerektiğini kendine söylüyor. İnsan, edebi iç âleminde gerçekleştirebildiği ölçüde onun ahlâk, tavır ve davranışlarında kalıcı olur. Gazelin başından beri hep edebe vurgu yapar Nâbȋ, çünkü; Edeb arayişüdür insanın Bī-edeb tabiᶜüdür şeytanın‟ der Hayriyyesinde. Dergâh, „tekke, kapı önü‟ manasında olup, terim olarak; „tarikat mensuplarının topluca ibadet ve törenlerini yaptıkları yere‟ denir (Pala, 2009). “Dini bilgilerin öğrenildiği yerlerin başında gelen bu mekanlar, şairlerin de büyük ölçüde buralarda gördüğü manevi eğitimin neticesinde kendilerinde hasıl olan bir hālin tesiriyle şiirlerini yazmaya başladıklarından onlar için bu mekanların çok özel bir yeri vardır” (Kılıç, 2012). Bu beyitte „dergāh‟, ilmin yegāne kaynağı, merkezi olan; cennet bahçesine benzetilen ‘Ravza-i Mutahhara‟dır. Kâbe‟deki Hacerü‟l-Esved‟in hacılar tarafından öpülmesi telmih edilmektedir. Cennetten geldiği rivayet edilen bu taş, bugünkü yerine Peygamber Efendimiz tarafından yerleştirilmiştir. B 1 Gazelin Yapısalcılık Açısından İncelenmesi Nazım Şekli: Naᶜt konulu bir gazeldir. 5 beyitten oluşmaktadır. Nābī, Divānındaki 851 gazeliyle edebiyatımızın en çok gazel söyleyen şairlerinden biridir (İpekten, 1999). 2 Gazelin Vezni: Hezec bahrinin müsemmen kalıbı olan; Mefāᶜīlün mefāᶜīlün mefāᶜīlün mefāᶜīlün kalıbıyla yazılmıştır. Bu müsemmen kalıp hezec bahrinin şiirimizde en çok kullanılan kalıbıdır. Nâbȋ, 2 kasȋde, 125 gazel ve 2 tahmisinde bu kalıbı kullanmıştır (İpekten, 1999). Aşağıdaki tablodan gazelin vezin unsurlarına baktığımızda; 2 yerde med, 16 kelimede imāle, 1 yerde de vasl yapıldığını görüyoruz. Kusur sayılan zihafın �bulunmadığını, yalnız „hūr‟ kelimesinde 2.tip zihafa düşüldüğünü görüyoruz. Genel durum değerlendirilince, bunun da kusur olmadığını görüyoruz. Tablo 1: Gazeldeki Aruz Vezni Unsurlarının Dağılımı 1.beyit 2.beyit 3.beyit 4.beyit 5.beyit Med 0 0 1 1 0 İmale 4 4 5 1 2 Zihaf 0 0 0 0 0 Vasl 0 1 0 0 0 Gazelde anlam, „ -dır bu‟ redifiyle daha netleşiyor. Her mısrada tekrar edilen –dır redifiyle şair, ifade ettiği manaya kesinlik kazandırıyor. Gazelin kafiyesi „â‟ kalın ve uzun sesiyle birlikte, redifin söylenişine bir zenginlik ve güçlü bir ses değeri vermektedir. Kafiye, „Hudā, Mustafā, ziyā, tūtiyā, kibriyā, enbiyā‟ kelimelerindeki „â‟ sesi olup, tam kafiyedir. Kafiyeli kelimelerden Hudâ Farsça, diğer kelimeler Arapça‟dır. Dinȋ birer terim olan kelimeler arasında anlam ve ses uyumu vardır. 3 Gazelde Kullanılan Ünlü ve Ünsüzler: Aşağıdaki tabloda gördüğümüz gibi, gazele hakim olan yumuşak-sessiz harflerdir. Bu da anlamla yapı arasında bir uyumu göstermektedir. Şairin ifadesinde edebe riāyeten bir yumuşaklık vardır. Tablo 2: Gazeldeki Ünlü ve Ünsüzlerin Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Yumuşak Ünsüzler 24 27 27 30 27 135 Sert Ünsüzler 12 10 12 10 11 55 Kalın Ünlüler 23 17 16 19 18 93 �İnce Ünlüler 8 12 14 12 11 57 Toplam 67 66 69 71 67 340 Gazelin ünlü ve ünsüz dağılımı, tablolarda gördüğümüz gibi birbiriyle uyum içindedir. Tablo 3: Gazelin Ünsüz Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Yumuşak Ünsüzler 24 27 27 30 27 135 Sert Ünsüzler 12 10 12 10 11 55 Toplam 36 37 39 40 38 190 Tablo 4: Gazelin Ünlü Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Kalın Ünlüler 23 17 16 19 18 93 İnce Ünlüler 8 12 14 12 11 57 Toplam 31 29 30 31 29 150 4 Gazelin Sözdizimi İncelemesi 5.1. Kelime Çeşitleri ve Yapıları Gazelde 51 kelime kullanılmıştır. Bu kelimelerden en fazlası 31 kelimeyle Arapça, daha sonra 14 kelimeyle Farsça ve 6 kelimeyle de Türkçe olmuştur. Naᶜt konulu bir gazel olduğundan kelimeler Arapça ağırlıklıdır. Bu kelimelerin 10‟u sıfat, 4‟ü fiil, 37‟si ise isimdir. Hareketi ifade eden temel kelimeler Türkçe‟dir. �5.2. Tamlama Çeşitleri ve Yapıları Tablo 5: Gazelin Tamlama Tablosu İki Kelimeden Oluşan Tamlamalar Üç Kelimeden Oluşan Tamlamalar Terk-i edeb (Farsça isim tam.) Kūy-ı mahbūb-ı Hudā Nazargāh-ı ilāhi (Farsça isim tam.) Bābü‟s-selāmın sīne-çāki(Türkçe is.tam) Makām-ı Mustafā (Farsça isim tam.) Māh-ı nev (Farsça sıfat tam.) Habīb-i kibriyānın hābgāhı (Türkçe is.t.) Deycūr-ı ᶜadem (Farsça isim tam.) Mürā‟āt-i edep şartı (Türkçe isim tam.) Bu dergāh (Türkçe sıfat tam.) Metāf-ı kudsiyān (Farsça isim tam.) Dört kelimeden oluşan tamlama Būsegāh-ı enbiyā (Farsça isim tam.) Tefevvuk-kerde-i ᶜarş-ı cenāb-ı kibriyā Matlaᶜ-ı nur u ziya (Farsça isim tam.) (Farsça isim tam.) (Farsça is.tam) Gazelde 14 tamlama kullanılmıştır. Bunlardan 9 tanesi Farsça isim tamlaması, 3 tanesi Türkçe isim tamlaması kuralına göre oluşturulmuştur. Kullanılan 2 sıfat tamlamasından biri Türkçe, diğeri Farsça‟dır. „Matlaᶜ-ı nur u ziya‟ tamlananı ortak olan 2 isim tamlamasıdır. „Babü‟s-selamın sīneçāki‟ da tamlayanı Arapça isim tamlaması olan Türkçe bir isim tamlamasıdır. 5.3. Gazelin Cümle Çeşitleri ve Yapıları Nâbȋ‟nin 5 beyitlik bu gazelinde 15 cümle vardır. Cümlelerin çok ve kısa olması; şairin anlamı uzatmadan, mesajı hemen verme düşüncesinden kaynaklanmasındandır. 11 isim �cümlesi, 4 fiil cümlesi kurulmuştur. Genelde devrik cümlelerle dikkat toplanmıştır. Anlam ise hep olumlu olup ikisinde emir vardır. Emir kelimesiyle başlayan gazelde, önce dikkat çekilerek, mana sonrakiler üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Tablo 6: Gazelin Cümle Çeşitleri Cümle Yüklemine Öğe Dizilişine Anlamına Sayısı Göre Göre Göre 1.beyit 4 2.beyit 3 3.beyit 2 4.beyit 3 5.beyit 3 fiil isim isim isim isim isim isim isim isim fiil fiil isim fiil isim isim devrik devrik kurallı devrik kurallı devrik devrik devrik devrik devrik devrik devrik devrik kurallı devrik emir olumlu olumlu olumlu Olumlu olumlu olumlu Olumlu Olumlu Olumlu olumlu olumlu Emir olumlu olumlu Yapısına Göre Basit basit basit basit basit basit basit Basit basit basit basit basit Basit basit basit 5.4. Gazelin Anlam İncelemesi Nâbȋ‟nin “bu” redifli gazelin anlatım planında, kendi tarzını ortaya koyduğunu görmekteyiz. Mesajlarında, açıklamalar yaparak alıcıyı düşünmeye sevkediyor. Bunu, alıcıya yoğun duygularıyla ulaştırıyor. İletiyi etkin kılan, onun kuru bir öğreti olmasından öte, hissettiklerini aktarmasıdır. Bütün olarak şiire bakılınca, anlatım planında bir tedricilik görmekteyiz. Birinci beyitte bir sakındırmayla söze başlanmış fakat bunun nedenleri, 2.,3. �ve 4. beyitlerde kapsamlı kelimelerle ileti gönderilmiştir. Son beyitte ise, tekrar başa beyitler gönderici İletilen alıcı 1.beyit şair Burasının Habibullahın köyü olduğu,Allah‟ın tecelli ziyarete ettiği ve makam-ı Mustafa olduğundan edebin gelenler terkedilmemesi gerektiği 2.beyit şair Güneşin nurunu burdan aldığı, ayın da bu kapının aşığı olduğu 3.beyit şair Burasının arşda en üstün yerde olduğu, Rasulullahın Herkes istirahatgahı olduğu 4.beyit şair Mevcudatın kurtulduğu 5.beyit şair Nebilerin, kudsilerin bulunduğu bu yere girerken edebli Kendisi olunması gerektiği bu toprağın nuruyla Herkes karanlıklardan Herkes dönülerek anlam teyid edilmiştir. Tablo 7: Gazelin Anlatım Planı Sonuç Kendine has ifade tarzıyla bir ekol sahibi olan şair Yusuf Nâbȋ, çevreyle ilgili reel gözlemleriyle ve hikemȋ söyleyişiyle çağının önde gelen şairlerindendir. Şiirin dış yapısını “aziz” , iç yapısını da “e‟azz” olarak değerlendiren şair için mananın önemli olduğunu biliyoruz. Bu düşüncede olan Nâbȋ‟nin çok geniş kesimlere ulaşmış bulunan, Hacda yazdığı “bu” redifli ünlü gazelinin şerhine daha geniş kapsamlı bakmaya çalıştık. Bunun yanında son zamanlarda daha da gelişen dilbilimi yöntemleriyle gazeli inceledik. “Mana” düşünülerek yazılan bu gazelin yapısalcılık yöntemiyle de kusursuz olduğunu, genel bakış açısıyla bakıldığında farklı güzelliklerin ortaya çıktığını gördük. Klasik şiirlerimizin �“hazine” değerinde olduğunu, gelişen yeni metotlarla incelendiğinde, farklı güzellikler keşfedileceğini düşünmekteyiz. Kaynakça Bilkan, A. (2007). Nabi Hayatı Sanatı Eserleri. Ankara: Akçağ. Dağlar, A. (2007). Klasik Türk edebiyatı şerh geleneği ve hacı ibrahim efendinin şerh-i belagatine dair. Turkish Studies, 162. Gülen, F. (2001). Kalbin Zümrüt Tepeleri 2. İzmir: Nil. Gülen, F. (2006). Kabe ve Ravza. Sızıntı, 2-4. Gülen, F. (2008). Kalbin Zümrüt Tepeleri 4. İzmir: Çağlayan. İpekten, H. (1999). Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz. İstanbul: Dergah Yayınları. Kılıç, M. (2012). Sufi ve Şiir. İstanbul: İnsan. Kıran, Z., & Kıran, A. (2010). Dilbilime Giriş. Ankara: Seçkin Yayınevi. Özcan, N. (2013). Nabi Divanında Medine. Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, pp. 2037-2047. Pala, İ. (2009). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı. Sak, İ., & Çetin, C. (2004, Ekim). XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı devletinde menziller ve fonksiyonları. Türkiyat araştırmalrı Dergisi, p. 182. Sami, Ş. (1901). Kamus-ı Türki. İstanbul: İkdam. Şener, H. (2013, Kasım). Hayriyye-i Nabi’de Aktarılan Değerler. Turkish Studies, 8-1, pp. 2501-2524. Yekbaş, H. (2008). Metin şerhi geleneği çerçevesinde şarihlerin divan şiirine bakışı . Türkiyat Araştırmaları Dergisi(23), pp. 190,206. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2241 Title A name given to the resource NABİ'NİN "BU" REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFİ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza ŞAHİN, Gülsüm Abstract A summary of the resource. Bu çalışmada, XVII.yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı şairlerinden "hikemi tarz"ın temsilcisi kabul edilen Nabi'nin "bu" redifli gazeli incelenmiştir.Gazel, tasavvufi bakış açısıyla hem anlam bakımından hem de dilbilimi yöntemiyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak,gönlü "ma'na"dan yana olan Nabi'nin gazelinin şekil ve muhteva bakımından aynı güzellikte olduğu ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nabi, “Bu” Redifli Gazel, Tasavvufi Şerh, Yapısalcılık açısında inceleme Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/356b599ac0fdad0674ae6055e5a9f834.docx 0a95c303960aa25f9a6d95b168141fad https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/223bca9edf55b290e88d7f7f6172cda6.pdf 9f80b0f617d9601bd74e93ea9430461e PDF Text Text MURADİ „NİN “AŞKAM YİNE” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN / Songül ÖZDEMİR International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Muradi, Geleneksel Şerh. ÖZET Bu çalışmada sultan şairlerimizden olan III.Murad„ın “aşkam yine” redifli gazeli, geleneksel şerh yönteminin yanında yapısalcılık yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde yöntem olarak yapısalcılık hakkında kısaca bilgi verilmiştir.İlk aşamada geleneksel şerh yöntemi ile çözümlenen gazel, daha sonra yapısalcılık yöntemine göre incelenmiştir. Gazelin yapısalcılık anlayışı ile incelenecek olması Klasik Edebiyat şairlerinin sözde ve özdeki ustalıklarını daha anlaşılır kılmaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2268 Title A name given to the resource MURADİ „NİN “AŞKAM YİNE” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza ÖZDEMİR, Songül Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Muradi, Geleneksel Şerh. ÖZET Bu çalışmada sultan şairlerimizden olan III.Murad„ın “aşkam yine” redifli gazeli, geleneksel şerh yönteminin yanında yapısalcılık yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde yöntem olarak yapısalcılık hakkında kısaca bilgi verilmiştir.İlk aşamada geleneksel şerh yöntemi ile çözümlenen gazel, daha sonra yapısalcılık yöntemine göre incelenmiştir. Gazelin yapısalcılık anlayışı ile incelenecek olması Klasik Edebiyat şairlerinin sözde ve özdeki ustalıklarını daha anlaşılır kılmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c31c4b0ea79e53d232aafd48494aff90.docx f3562e734068c8b4e13bb6f08bc07d56 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fd8012fa266c38d84ed886833a548947.pdf c41e46efca7d6ce005db29b08cb687e0 PDF Text Text ENVER KADİÇ VE TARİH-İ ENVERİ Ali Rıza ÖZUYGUN – Şefika YAPICI International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Muhammed Enver Kadiç, Bosna, Kronik, Tarih, Edebiyat . ÖZET Bosnalı bir tarihçi ve edebiyatçı olan Muhammed Enver Kadiç, 19.yüzyıl sonları ile 20.yüzyıl başlarında yaşamış önemli bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. M. Enver Kadiç, Bosna’da Türkçe yazma geleneğini sürdürmüştür. Döneminde Bosna edebiyatına ve tarihine ışık tutacak olan ‘’Tarih-i Enveri ‘’veya ‘’Enver Kadiç Kroniği’’ adlı eseri ile tanınmıştır. Eser 13641927 yılları arasında Bosna tarihi ve edebiyatına ait bilgileri kapsamaktadır. Bosna arşiv merkezi olan Evrak-ı Kalemi’de çalışan Enver Kadiç; 28 ciltte ilannameler, yıllara göre vefatlar, hüccetler, ferman suretleri, paşa buyrukları, Saraybosna şehrindeki önemli yapıları ve edebiyatla alakalı bütün bilgileri kronolojik olarak kaydetmiştir. Bu çalışamızda Enver Kadiç’in hayatı ve Kroniğine dair bilgiler vermeyi amaçladık. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2261 Title A name given to the resource ENVER KADİÇ VE TARİH-İ ENVERİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza YAPICI, Şefika Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Muhammed Enver Kadiç, Bosna, Kronik, Tarih, Edebiyat . ÖZET Bosnalı bir tarihçi ve edebiyatçı olan Muhammed Enver Kadiç, 19.yüzyıl sonları ile 20.yüzyıl başlarında yaşamış önemli bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. M. Enver Kadiç, Bosna’da Türkçe yazma geleneğini sürdürmüştür. Döneminde Bosna edebiyatına ve tarihine ışık tutacak olan ‘’Tarih-i Enveri ‘’veya ‘’Enver Kadiç Kroniği’’ adlı eseri ile tanınmıştır. Eser 1364- 1927 yılları arasında Bosna tarihi ve edebiyatına ait bilgileri kapsamaktadır. Bosna arşiv merkezi olan Evrak-ı Kalemi’de çalışan Enver Kadiç; 28 ciltte ilannameler, yıllara göre vefatlar, hüccetler, ferman suretleri, paşa buyrukları, Saraybosna şehrindeki önemli yapıları ve edebiyatla alakalı bütün bilgileri kronolojik olarak kaydetmiştir. Bu çalışamızda Enver Kadiç’in hayatı ve Kroniğine dair bilgiler vermeyi amaçladık. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ecbca39d746e109e5370e2400b730550.docx 310bea2b63ad972a2067033aaab4e8d1 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0c45374bcb7c22fa418fb23f59bad652.pdf 1ce2bd8eb2e0eb2c8ade5c41e5001766 PDF Text Text KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA NERGİS Ali Rıza ÖZUYGUN – Hacer MEMİŞEVİÇ International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Klasik Türk şiiri, çiçek, nergis, çağrışımlar. ÖZET Klasik Türk Edebiyatında şairler sevgiliyi tasvir ederken gül, nergis, lale, servi, sümbül gibi birçok çiçek isminden ve bu çiçeklerin özeliklerinden faydalanırlar. Söz konusu çiçeklerden biri de nergistir. Edebiyatımızda en çok göz ile ilgili olarak kullanılmıştır. Taç yaprakları arasındaki sarı nokta nergise yorgun ve uykusuzluk hali verir. Bu yüzden gözün uykulu, mest ve hasta olması nergise benzetilir. Şekil ve renk bakımından piyale, kadeh, şamdan ve sarı taca benzetilmiştir. Çalışmamızda önce nergis hakkında genel bilgi verilmiş, Klasik şiirimizden seçtiğimiz beyitlerle şairlerimizin ne gibi çağrışımlar içinde şiirlerini yazdıklarına değinilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2226 Title A name given to the resource KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA NERGİS Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza MEMİŞEVİÇ, Hacer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk şiiri, çiçek, nergis, çağrışımlar. ÖZET Klasik Türk Edebiyatında şairler sevgiliyi tasvir ederken gül, nergis, lale, servi, sümbül gibi birçok çiçek isminden ve bu çiçeklerin özeliklerinden faydalanırlar. Söz konusu çiçeklerden biri de nergistir. Edebiyatımızda en çok göz ile ilgili olarak kullanılmıştır. Taç yaprakları arasındaki sarı nokta nergise yorgun ve uykusuzluk hali verir. Bu yüzden gözün uykulu, mest ve hasta olması nergise benzetilir. Şekil ve renk bakımından piyale, kadeh, şamdan ve sarı taca benzetilmiştir. Çalışmamızda önce nergis hakkında genel bilgi verilmiş, Klasik şiirimizden seçtiğimiz beyitlerle şairlerimizin ne gibi çağrışımlar içinde şiirlerini yazdıklarına değinilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548