198
10
3494
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ef391d18bef04843f956f35d8a1f125f.docx
63ff11dd57d75b5bb25c9761e46175df
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0a47bce25d4b6a3d4c2f3c73d1d00067.pdf
b15dfa3a4412588daca22511804ee19e
PDF Text
Text
��Тренутно дужност високог представника обавља Питер Соренсен за период од 1.
септембра 2011. године до 30. јуна 2015. године.
����
�
�������
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
3132
Title
A name given to the resource
Održivost bezbjednosnih rješenja u Bosni i Hercegovini kroz prizmu evropske integracije
Author
Author
ĐURIĆ, Manja
Abstract
A summary of the resource.
Proces strukturnih društvenih promjena u Bosni i Hercegovini ubrzan je vanjskim faktorima čiju pokretačku snagu predstavlja ekonomija, tehnika i tehnologija, politika i kultura. Odbrambena i bezbjedonosna sfera je utopljena i integrisana kroz političku dimenziju tranzicije. Obzirom da tranzicija teče kroz prilagođavanje podsistema a ne društvenog sistema u cjelini i odbrambeno – zaštitni podsistem možemo podvrgnuti transformacijskoj valorizaciji. Početak svake aktivnosti predstavlja dogovor, ugovor, sporazum odnosno političku volju ili saglasnost. Dejtonski mirovni sporazum predstavljao je političku platformu i polaznu osnovu (okvir) za ustrojstvo odbrambeno – zaštitnog segmenta. Posao time nije završen nego je počeo. Opterećenost prošlošću, geopolitikom, geostrategijom i bezidejnošću dovela je do izbjegavanja sagledavanja i osvjetljenja naše pozicije, položaja, resursa, poteza i vizije budućnosti. Dozvoljena je opšta dezorjentacija, pasivnost, anomija i bezidejnost da nam se ništa ne sviđa, da u sve sumnjamo, da se svemu suprostavljamo, da ništa ne predlažemo, nudimo, tražimo, možemo itd. Sudbinski važne odluke moraju promišljati najzreliji i najodvažniji, najsposobniji koje narod ima. Na iskustvima ovog vremena i onog koje dolazi odoliće i opstati bolji, sposobniji, prilagodljiviji. Istorija je mnogo puta proučavala one koji o tome na njihovu nesreću ne mogu govoriti. Budućnost je još nemilosrdnija, ranjivija, osjetljivija i upitnija.
Publisher
An entity responsible for making the resource available
Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2014
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
K Law (General)
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/896b936e05109af7324c8cfb63a623cf.pdf
b98d4a1b470c0768b3bbc0ae83e1f63c
PDF Text
Text
Off-Season Fruit Production
Sara Demiral
Department of Horticulture, Faculty of Agriculture, Akdeniz University, Antalya, Turkey
sarademiral@akdeniz.edu.tr
Salih Ülger
Department of Horticulture, Faculty of Agriculture, Akdeniz University, Antalya, Turkey
Abstract: Off-season fruit growing is expressed as to take the harvest time early or late
than that of the normal growing season. Off-season production is preferred both to meet
the fruit demand of off-season and to sell the products with higher price. In world,
people who are good in economic level buy fresh fruit in every season. For example,
fruits produced in the world's Southern Hemisphere countries are sold as fresh fruit to
Northern Hemisphere countries in the winter months. Besides, some countries of
Northern Hemisphere are trying to making the off season production in greenhouses or
protected areas to meet fruit demand of off season. In recent years, the cultivation of
fruit trees in pots have been started to grow for off season fruit production. The plants,
growing for off-season is put into cold storage to meet their cold accumulation. The
plants are achieved cold accumulation then transferred to open field or protected areas
to produce fruit desired periods. One of the goals of our country in the fruit growing is
to be a brand in off season fruit in foreign markets.
Introduction
Turkey, due to its geographical position in the world has a very favorable climate for fruit species
except tropical fruits. In this respect, Turkey is the birth place of the culture of horticulture and origin of the
many fruit species growing in the world (Ağaoğlu et al., 1997).
World production and consumption of fruit has rapidly changed since 1950 to today. The effects of
these developing are listed as recovery of exotic fruits by people by improving of travel opportunities;
delaying of fruit breakdown by developing of cold storage methods and transportation network; shortening
of travel time; transforming of fruits to unbreakdown form by developing processing methods; improving
of distribution system; accelerating of advertisement and information and improving of research on
production methods, mechanization, technological innovation (Storey, 1969; Samson, 1980).
Many people around the world and especially in the Northern Hemisphere with a high economic
level want to find quality fruits in the market in every season. This is why fruit growing developed in the
some Southern Hemisphere countries such as Chile, South Africa, Australia, New Zealand and they started
to sell them during the winter period to the Northern Hemisphere countries. Besides, some countries in the
Northern Hemisphere have been tried to fill market demands of certain fruits by off season production by
heated or not heated greenhouse cultivation (Kaşka, 2004).
Mean of off-season production is more profit for producers. Production is continued throughout
the year not related to climate conditions. Protected areas have been made for this purposes and regularly
year-round production has supplied. Production in the protected areas is firstly started as out of production
under plastic tunnels in low tunnel system and then it has continued as greenhouse growing. Providing of
ecological conditions requested by plants is the main factor in production in the protected areas in other
words off-season production. In the protected growing, cooling in the summer months against the high
temperature and shading against to high radiation even darkening were made, and moistening and
ventilation were controlled (Günay, 2008).
Purposes of protected cultivation of fruits are to provide early harvest, protect the fruits from the
late frost, late summer rains, diseases and pests (Fideglli, 1990).
154
�Stone fruit cultivation in protected areas was first searched in Italy, Israel and Australia to
dominate the global market by providing earliness and very positive results have been obtained. Some
applications such as defoliation, spray of KNO3, DNOC and mineral oil and evaporative cooling
recommend meeting the need of chilling requirement, breaking dormancy and getting more yields in
protected areas and open field growing (Erez et al., 2000). Many experiments for off-season production
were done in Turkey and world in protected areas and open fields (Erez et al., 1993, 1995, Erez et al., 1998,
Ertoy and Ulger, 2003, Son and Kuden, 2003, Rossetto and Bortoletto, 2004, Manochai et al., 2005, Eltez
and Tuzel, 2007).
In recent years, some factors as advances in greenhouse construction materials, the use of dwarf
rootstocks and controlling of ecological factors of greenhouse by computers has led to an increase in
greenhouse cultivation of fruit. However, there is still many problems in protected area growing such as
demand of chilling requirement, productivity, fruit set, fruit quality, training systems and construction
problems (Kamota, 1988).
Southern cost of Israel, Turkey, Spain and Italy in the subtropical climate zone are suitable for
earliest fruit species. However southern coasts of Turkey are warmer than Spain, and also south part of
Spain is warmer than Italy. For this reason, earlier production is obtained in Turkey from these countries.
Spain and Italy is in competition with each other for the German market. Because of this competition,
growers of Italy have started to grow fruits in protected areas to close day differentiation from Spain (Ertoy,
2003). Growing of stone fruits in greenhouse besides had positive effects earliness; it positively affects
productivity and fruit quality characteristics (Kuden et al., 2001).
In recent years, the fruit trees, for the purpose of the off-season production have grown in pots in
the open field or protected areas to make production desired time. It is possible to obtain high density
planting and dwarf growing by growing of fruits in small pots. For example, fruits of tropical and
subtropical climate can be grown in including frost risk areas and temperate zone fruits is also be grown in
the hot zone. Additional the fruits are grown purpose of ornamental or to eat fruits from branches of plants
(Demiral and Ulger, 2009).
Since fruits contain vitamins, antioxidants, unsaturated fatty acids, enzymes and proteins they have
great significance for human nutrition. Therefore, in humans, fruit consumption is gaining importance day
by day in terms of health. People want to consume the fruits not only in growing season but also in out of
growing season. So, out of season production in fruit has widespread to meet the needs of fruits of people
in year-round and since to get a good income to farmers. The very early or late season fruit removal
provides better prices to sell. As a result, the growers tend to produce off-season fruits.
References
Ağaoğlu, Y.S., Çelik, H., Çelik, M., Fidan, Y., Gülşen, Y., Günay, A., Halloran, N., Köksal, A.I. and Yanmaz, R., 1997.
Genel Bahçe Bitkileri. T.C. A.Ü.Z.F. Eğitim, Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayınları No: 4, Ankara.
Demiral, S. and Ulger,S., 2009. Saksıda Meyve Yetiştiriciliği. Hasad. Kasım 2009. Yıl:25, Sayı: 294. S:56.
Eltez, R. and Tüzel, Y., 2007. Merdiven Tipi Sistemde Farklı Topraksız Tarım Tekniklerinin Sera Çilek
Yetiştiriciliğinde Verim ve Kaliteye Etkileri. Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg., 2007, 44 (1): 15-27 ISSN 1018-8851.
Erez, A., Wysoki, M., Yablowitz, Z. and Korchinski, R. 1993. High Density Plantings for Protected Cultivation of Fruit
Crops; Net to Protect Against Inects. Acta Horticulturae. 349: 89-93.
Erez, A., Yablowitz, Z. and Korcinski, R., 1998. Greenhouse Peach Growing. Acta Hort. 465:593-600.
Erez, A., Yablowitz, Z. and Korcinski, R. 2000. Temperature and Chemical Effects on Competing Sinks in Peach Bud
Break. Acta Hort. 514:51-58.
Ertoy, N. 2003. Antalya’da Örtüaltında Erkenci Seftali Yetiştirme Olanaklarının Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi.
Ertoy, N. and Ulger, S., 2003. Antalya’da Cam Serada Erkenci Şeftali Yetiştirme Olanaklarının Araştırılması. Türkiye
IV. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, 26-28. 8-12 Eylül 2003, Antalya.
Fideghelli, C. 1990. Protected Cultivation Of Tree Fruits In Italy. Chronica Horticulturae. 361: 565-573.
155
�Günay, A., 2008. Bitki Yetiştiriciliğinde Kimyasal Madde ve Hormonlar Kullanılmalı mı.
http://www.tarimsalbilgi.org/forums/bitki_yetistiriciliginde_kimyasal_madde_ve_hormonlar_kullanilmali_mit2500.0.html;msg5402#msg5402.
Kamota, F. 1988. Protected Cultivation Of Tree Fruits In Japan. Jard (Japon Agric. Res. Qarterly). 22(2): 107-113.
Kaşka, N., 2004. Türkiye’de Meyveciliğin Modernleştirilmesi. Fact sheets:
http://www.alaratarim.com.tr/onurkonuk1.htm.
Küden, A., Küden, A. and Son, L. 2001. Ortüaltında Sert Çekirdekli Meyve Yetiştiriciliği. I. Sert Çekirdekli Meyveler
Sempozyumu, Yalova, 25-28 Eylül, Bildiri Kitabı, 133-138.
Manochai, P., Sruamsiri, P., Wiriya-alongkorn, W., Naphrom, D., Hegele, M. and Bangerth, F., 2005. Year Around Off
Season Flower Induction in Logan (Dimocarpus longan, Lour.) Trees by KClO3 Applications: Potentials and Problems.
Scientia Horticulturae. 104: 379-390.
Rossetto, C.J. and Bortoletto, N. 2004. Response Of Mango Varıetıes To Pachlobutrazol. Acta Hort. (ISHS) 645:233237.
Samson, J., A., 1980. Tropical Fruits Tropical Agriculture Series. Longman Group Limited ISBN 0-582-46032-8, ABD.
Son, L. and Küden, A., 2003. Effects of Seedling and GF-31 Rootstocks on Yield and Fruit Quality of Some Table
Apricot Cultivars Grown in Mersin. Turk J Agric For 27 (2003) 261-267.
Storey, W., B., 1969. Recent Developments in Tropical Fruit Crops. Proc. Fla. State Hort. Soc., 82, 333-9, Miami,
ABD.
156
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
346
Title
A name given to the resource
Off-Season Fruit Production
Author
Author
Demiral, Sara
Ülger, Salih
Abstract
A summary of the resource.
Off-season fruit growing is expressed as to take the harvest time early or late than that of the normal growing season. Off-season production is preferred both to meet the fruit demand of off-season and to sell the products with higher price. In world, people who are good in economic level buy fresh fruit in every season. For example, fruits produced in the world's Southern Hemisphere countries are sold as fresh fruit to Northern Hemisphere countries in the winter months. Besides, some countries of Northern Hemisphere are trying to making the off season production in greenhouses or protected areas to meet fruit demand of off season. In recent years, the cultivation of fruit trees in pots have been started to grow for off season fruit production. The plants, growing for off-season is put into cold storage to meet their cold accumulation. The plants are achieved cold accumulation then transferred to open field or protected areas to produce fruit desired periods. One of the goals of our country in the fruit growing is to be a brand in off season fruit in foreign markets.
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2010-06
Keywords
Keywords.
Conference or Workshop Item
PeerReviewed
Q Science (General)
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8a6258aa52ea36a84a452d4219ae05f0.pdf
1d79ee4ae47764a9a65d35d6b6194b8b
PDF Text
Text
Offline Signature Recognition Using Machine Learning
Mohammad Ikhsan Bin Zakaria, GunayKarli
Engineering and Information Technologies, International Burch University,
Sarajevo, Bosnia and Herzegovina.
E-mails: mohammad.ihsan.z@gmail.com, gkarli@ibu.edu.ba
Abstract
Biometric behavior can be recognized through the signature behavior of a person. It is mostly
used for authorization and authentication in legal documentation papers. Signature
recognition has two ways of verification, dynamic or online recognition and static or offline
recognition. In this paper we use offline recognition to analyze signature images using
Artificial Neural Network. We used mark minutia masking as the feature extraction. We
proposed offline signature recognition using machine learning with supervised learning
algorithm. The aim of using artificial neural network is to automatically find signatures that
match to the owners of the signatures. Based on our evaluation, after we compared feed
forward backpropagation and other supervised learning network such cascade-forward
network, it revealed cascade-forward shown the highest accuracy100 % with low mean
square error 0.
Keywords: biometric, offline signature, machine learning
1.INTRODUCTION
Offline signature recognition is the technique to prevent forgery against security issue on
legal documentation papers. In many legal companies they use this system to protect their
customers. The process of gathering signature image is done by taking signatures from
volunteers to sign on papers for ten times and we take that signatures scan to the computer
and format as 200 dpi into gray scale image format. Reducing noisy and mark minutia arethe
difficult tasks here, because besides we have to keep the information of signature images as
valid as we can. There are few methods that applied offline signature recognition such as
signature region of interest using auto cropping [1]. The signature images will be cleaned up
from unwanted space or image around signatures. In this method the authors proposed image
auto cropping as it is mentioned on image normalization. In [2] they proposed offline
signature recognition and verification scheme which is based on extraction of several features
including one hybrid set from the input signature and compare them with the already forms.
In feature extraction [2] they used Euclidean distances from vertical and horizontal sectioning
of signature. In [3] they proposed offline handwritten signature recognition which is trained
in low-resolution scanned signature images using learning vector quantization classifier. The
accuracy rate [3] was 98% for random test set of 150 handwritten signature images of 10
1
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
persons. Offline signature recognition and verification [4] based on four speed stroke was
proposed. In [4] they used stroke angle and stroke speed as feature extraction.
This paper is organized into five sessions. The following is an introduction of the topic in this
session 1, session 2 describes the proposed method, in session 3 describe signature image
preprocessing and feature extraction, in session 4 describes implementation, results. In final
session describes conclusion.
2.SIGNATURE IMAGE PREPROCESSING
In this paper signature image preprocessing can be done in six steps as follows: (1)
Histogram Equalization (2) Fourier Transform (3) Binarization (4) Signature Direction (5)
Region of Interest (ROI) Area and (6) Thinning. Thinning image process is one most
particular step in this stage, because thinning produces single layer line of signature. Minutia
marking stage needs thinning before applying bifurcation skim step. Signature image
preprocessing is influenced by the original which was taken using colors pen. Thinning
process produces skeleton of signature which has single-pixel image.
2.1. Minutia Marking Feature Extraction
During image preprocessing, we include minutia marking as our feature extraction; here the
mask digit skimmed all possible digits with 1s and 0s value. We carried out minutia marking
to state image bifurcation and decision or termination. In general we have 3x3 matrices, if the
central pixel is one and have exactly three one-value neighbors; the central pixel is a ridge
branch. If the central pixel is one and has only one-value neighbor, then the central pixel is a
ridge ending [5].Using minutia detection on the binary skeleton would be performed by
labeling as minutiae pixels which is cross number (CN). Some methods consider the pixels
which CN >= 3 correspond to bifurcation as shown in figure 1 (a) or if CN = 2 it correspond
to ridge ending[5], [6].
(a)
(b)
(c)
Figure 1: (a) Bifurcation (b) Termination (c) Triple counting branch
Figure 1 (c) describes the special case which a genuine branch is triple counted. If both
uppermost pixel with value 1 and the rightmost in same 3x3 block has pixel 1, so the two
pixels are marked as the braches [6]. All three figures 1 (a), 1 (b) and 1 (c) are filtered using
bifurcation template. Ridge thinning signature images are filtered using this bifurcation
masking. In [5] discussed about mark minutia extraction. The bifurcation template is used to
cover all possible high bit 1s and eliminate 0s bit after thinning process. Basically CN for
pixel P in bifurcation template is in [5] and shown in figure 2 CN is estimated using equation
(1).
2
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
Figure 2: Basic format CN for P
(1)
Where Pi is the bi-level pixel value in the neighborhood of P with Pi = 0s or 1s and P1 = P9.
3. IMPLEMENTATION AND RESULTS
In implementation we used Artificial Neural Network supervised learning to classify
signature images that are given in training and we tested to find the match of signatures and
the owners. We evaluated the result in testing session. The experimental platform is the Intel
dual core T3400 2.10GHz, 4 GB RAM, Windows 7 and the software is MATLAB 7.0.0.199
(R.14). On the first part of training and testing, we experimented feed-forward
backpropagation and then followed by other supervised learning network such as Cascadeforward network, Elman Recurrent network and Learning vector quantization.
3.1. Proposed Method
The offline signature recognition using machine learning or Artificial Neural Network as
proposed method in this study is illustrated in figure 3.
Figure 3: Block diagram of proposed method
The first step in the proposed method deals with collecting of signatures and scanned them,
the second step describes signature image preprocessing in session 2. The third step describes
feature extraction, in this step we used minutia marking. The final step describes the
signatures classification processing using feed-forward backpropagation, cascade-forward
network, Elman recurrent network and learning vector network. One of the sample testing
results for each classification neurons are plotted in figure 4. Original or genuine signatures
3
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
were collected from 30 students at International Burch University; each student gave 10
signatures samples. After converting 300 signatures into gray scale format, we divided them
into 300 single signature images. The file was analyzed for neuron classification session. The
following session describes ANN classification and testing results.
3.2. Feed-forward Backpropagation Network (newff)
In this experiment we used feed-forward backpropagation network to calculate mean square
error as the measurement for performance on the neural networks. We also consider the
influence of training algorithm and transfer function which can change the approximation of
recognized signatures. In figure 4 (a) shows the example of testing results. In that testing
session we obtained combination of attributes such as number of inputs, hidden layers,
training algorithm and transfer function. It was the highest accuracy 66.6667 % and the
lowest mse 0.4286. Table 1 shows the attributes training algorithm and transfer function
influenced the final result of testing. The biggernumber of hidden layers with different
combination of transfer functions, the bigger time it took the machine to analyze. Moreover,
number of hidden layer and combination of transfer functions tansig or logsig did not make
big changes or differences for accuracy rate. The lower result of mean square error, the
higher the rate of accuracy we got. However the results of neural network testing were not
precisely matched but we rounded into the nearest integers. After integers are rounded and
there were compared with the predicted integers or classes.
Table 1 Testing on Feed-forward Backpropagation Networks
4
Input
Architecture of
NN
Training
Algorithm
Transfer Function
MSE
Accuracy
10
10-1
traingdm
logsig, purelin
0.714
3
61.9048
%
10
10-1
traingdm
tansig, purelin
0.571
4
57.1429
%
10
10-1
traingdx
tansig, purelin
0.571
4
57.1429
%
10
10-10-1
traingdm
tansig, logsig, purelin
0.476
2
66.6667
%
10
10-10-1
traingdx
tansig, logsig, purelin
0.476
2
66.6667
%
20
20-10-10-1
traingdm
tansig, logsig, logsig,
purelin
0.619
0
52.3810
%
20
20-10-10-1
traingdx
tansig, logsig, logsig,
purelin
0.714
3
66.6667
%
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
20
20-10-10-1
traingdm
logsig, tansig, tansig,
purelin
0.619
0
52.3810
%
20
20-10-10-1
traingdx
logsig, tansig, tansig,
purelin
0.428
6
66.6667
%
The performance of training is influenced by number of hidden layers, training algorithm,
learning methods. Generally,mseis calculated in MATLAB using logic below. In equation
(2) it is just additional description of calculating mse using MATLAB. In equation (3), we
used the logic to compare between target output and actual output. We calculate the integers
in target output that are larger or equal to actual output and converted them into 1s.
(2)
;
;
(3)
3.3. Cascade-forward Network (newcf)
Table 2 shows training and testing using cascade-forward networks, we calculated the mseto
find the significant error during our testing.
Table 2 Testing Cascade-forward Networks
Input
Architecture
of NN
Training
Algorith
m
Transfer Function
MSE
Accuracy
10
10-1
trainlm
logsig, purelin
0.4286
71.4286 %
10
10-1
trainlm
tansig, purelin
0.4762
66.6667 %
10
10-1
trainbfg
tansig, purelin
0.4286
57.1429 %
10
10-10-1
trainlm
tansig, logsig, purelin
0.3810
76.1905 %
10
10-10-1
trainbfg
tansig, logsig, purelin
0.5238
61.9048 %
20
20-10-10-1
trainlm
tansig, logsig, logsig, purelin
0.0952
90.4762 %
5
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
20
20-10-10-1
trainbfg
tansig, logsig, logsig, purelin
0.5238
61.9048 %
20
20-10-10-1
trainbfg
logsig, tansig, tansig, purelin
0.4762
52.3810 %
20
20-10-10-1
trainlm
logsig, tansig, tansig, purelin
0
100 %
Our attributes in table 2 are training algorithm trainlm and trainbfg, where during testing
session trainbfg spent more time than trainlm to find output. In final testing we obtained 20
inputs with two hidden layers and tansig as transfer function, we got 100 % matched in
accuracy rate and 0 in mse error. Thus we concluded that the lowest mse in this network
produced the highest accuracy we got. However, mse does not always affect the changes of
accuracy rate or neural network output. It is because the output of neurons is not always
precise. As a sample of training and testing, figure 4 (b) shows testing result. Figure 4 (b)
shows the testing result with mse 0.4286 and accuracy rate was 71.4286 %.
3.4. Elman Recurrent Network (newelm)
The basic structure table in Elman networks is the same as previous networks in feed-forward
backpropagation and cascade-forward networks as shows in table 3.
Table 3 Testing on Elman Recurrent Network
6
Input
Architecture
of NN
Training
Algorithm
Transfer Function
MSE
Accuracy
10
10-1
trainlm
logsig, purelin
0.4286
57.1429
%
10
10-1
trainlm
tansig, purelin
0.1429
85.7143
%
10
10-1
trainbfg
tansig, purelin
0.6190
66.6667
%
10
10-10-1
trainlm
tansig, logsig, purelin
0.8095
71.4286
%
10
10-10-1
trainbfg
tansig, logsig, purelin
0.4286
71.4286
%
20
20-10-10-1
trainlm
tansig, logsig, logsig,
purelin
0.7143
57.1429
%
20
20-10-10-1
trainbfg
tansig, logsig, logsig,
purelin
0.7143
42.8571
%
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
20
20-10-10-1
trainlm
logsig, tansig, tansig,
purelin
0.0476
95.2381
%
20
20-10-10-1
trainbfg
logsig, tansig, tansig,
purelin
0.4762
95.2381
%
In this experiment the lowest mse is 0.0476 and the highest accuracy is 95.2381 %. From
table 3 shows that there are two highest accuracy rates but with difference mse, thus the best
output is the one that has lower mse error, even though it has same accuracy and uses same
inputs, hidden layer but different training algorithms. Trainlm shows the lowest mse result.
As a sample of testing session in this network, figure 4 (c) shows 71.4286 % accuracy and
0.8095 mse.
3.5. Learning Vector Quantization (newlvq)
In learning vector quantization, the hidden layer value has to be positive integers so it became
limited for us to analyze. Relating to the classes, we provided 21 classes of signatures. We
trained 105 signatures and we tested using 21 signatures. In excel file we put addition column
as the name of each classes such as class 1 has five 1s, class 2 has five 2s and so on. So here
we provided different kind of table which consists only training algorithm, mse and
efficiency.
Table 4 Training and testing newlvq
No. Hidden
Neurons
Class
Percentages
Training Algorithm
MSE
Accuracy
10
.6 .4
learnlv2
0.4286
71.4286 %
20
.6 .4
learnlv2
0.4286
71.4286 %
10
.6 .4
learnlv1
0.4286
71.4286 %
20
.6 .4
learnlv1
0.4286
71.4286 %
10
.8 .2
learnlv2
0.4286
71.4286 %
10
.8 .2
learnlv1
0.4286
71.4286 %
Table 4 (d) illustrates combination of learning algorithm, typical of classes and number of
hidden neurons. The results show us, there are no significant changes during testing either
7
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
using learnlvq1 or learnlvq2 and hidden neurons. Even though, we combined all possible
values. Thus learning vector quantization gave the highest accuracy 71.4286 % with 0.4286
mse.
(a)
(b)
(c)
(d)
Figure 4: (a) Feed-forward backpropagation, (b) Cascade-forward, (c) Elman Recurrent (d)
Learning Vector Quantization
4. CONCLUSION
Based on experiments in previous chapter, we can conclude few points which related to the
results. The highest accuracy in feed-forward backpropagation testing result was 66.6667 %
and the lowest mse in that network was 0.4286. In cascade-forward network testing, the
highest accuracy rate was 100 % and the lowest mse in that testing was 0. Moreover, when
we tested Elman, the highest accuracy in that testing network was 95.2381 % and mse was
0.0476.On the other hand, learning vector quantization network has some differences in
attributes. For instance, we used learnlv1 or learnlv2 as learning algorithm and compet as
training algorithm, so we don’t compare this network with other three network algorithms in
previous evaluation. The highest accuracy in learning vector quantization was 71.4286 %
with 0.4286 mse. Thus cascade forward network was the best fit in this method, because the
network produced 0 errors and 100 % accuracy with 20 inputs.
REFERENCES
Souvola, J. &Pietikainen, M. (2000), Adoptive document image binarization, The Journal of
The Pattern Recognition Society, page 225-236.
Bhuyan, M., Sarma, K. K., & Das, H. (2010). Signature Recognition and Verification using
Hybrid Features and Clustered Artificial Neural Network (ANN). International Journal of
Electrical and Computer Engineering.
8
�3rd International Symposium on Sustainable Development, May 31 - June 01 2012, Sarajevo
Khuwaja, G. A. &Laghari, M. S. (2011). Offline Handwritten Signature Recognition. World
Academy of Science, Engineering and Technology 59.
Basavaraj, L. &Sudhaker Samuel, R.D. (2009). Offline-line Signature Verification and
Recognition: An Approach Based on Four Speed Stroke Angle. International Journal of
Recent Trends in Engineering, Vol 2.
Zhao, F., & Tang, X. (2006). Preprocessing and postprocessing for skeleton-based fingerprint
minutiae extraction, Pattern Recognition 40 (2007) 1270 – 1281, The Journal of Pattern
Recognition Society.
Zhili, W. (2002). Fingerprint Recognition. Unpublished Bachelor’s Thesis, Hong Kong
Baptist University.
A Case Study of Probit Model Analysis of Factors Affecting Consumption
of Packed and Unpacked Milk in Turkey
Meral Uzunoz1, Yasar Akcay2
1Gaziosmanpasa University Faculty of Agriculture Department of Agricultural Economics,
Turkey
2Gaziosmanpasa University Faculty of Economic and Administrative Sciences Department of
Economics, Turkey
E-mails: meral.uzunoz@gop.edu.tr,yasar.akcay@gop.edu.tr
Abstract
This paper focused on the effects of some socio-demographic factors on the decision of the
consumer to purchase packed or unpacked milk in Sivas, Turkey. The data were collected
from 300 consumers by using face to face survey technique. Binary probit model has been
used to analyze the socio-economic factors affecting milk consumption of households.
According to empirical results, consumers with higher education and income levels tend to
consume packed milk consumption. Also, milk price was affective factor packed and
unpacked milk consumption behavior. The majority of consumers reads the contents of
packed milk and is affected by safety food in their shopping preferences.
Keywords: Milk consumption, Consumer preferences, Binary probit model
9
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
1142
Title
A name given to the resource
Offline Signature Recognition Using Machine Learning
Author
Author
Mohammad Ikhsan, Bin Zakaria
Gunay, Karli
Abstract
A summary of the resource.
Biometric behavior can be recognized through the signature behavior of a person. It is mostly used for authorization and authentication in legal documentation papers. Signature recognition has two ways of verification, dynamic or online recognition and static or offline recognition. In this paper we use offline recognition to analyze signature images using Artificial Neural Network. We used mark minutia masking as the feature extraction. We proposed offline signature recognition using machine learning with supervised learning algorithm. The aim of using artificial neural network is to automatically find signatures that match to the owners of the signatures. Based on our evaluation, after we compared feed forward backpropagation and other supervised learning network such cascade-forward network, it revealed cascade-forward shown the highest accuracy100 % with low mean square error 0. Keywords: biometric, offline signature, machine learning
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2012-05-31
Keywords
Keywords.
Conference or Workshop Item
PeerReviewed
H Social Sciences (General),T Technology (General)
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5af4ec1919c22c63d7d1a2300672cdf9.pdf
2e80abc0372cc070370c859562fa1e88
PDF Text
Text
Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
OGLED O ODNOSU
Sažetak
DEMOKRATIJE I
Autor
se
u
radu
bavi
FEDERALIZMA:
analizom teorijskih osnova odnosa
TEORIJA, USTAVNE
dva oblika države, te ispitivanjem
SLIKE I SOCIOPOLITIČKE
STVARNOSTI
ustavnih
sistema
selektovanih
izvedbenih
oblika
federalizma
(Sjedinjene
Američke
Države,
evropskokontinentalni pravni krug i
Evropska unija). Cilj rada je pokušati
ESSAY ON RELATION
izvesti neke poopćive zaključke te
OF DEMOCRACY AND
prikazati kako su najprogresivniji
FEDERALISM: THEORY,
CONSTITUTIONAL
izvedbeni
oblici
federalizma
regulirali demokratiju u svojim
najvišim pravno-političkim aktima, a
PICTURES AND SOCIO-
posebno
POLITICAL REALITIES
građana
u
Poseban
cilj
neposredno
učešće
donošenju
odluka.
rada
je
kompariraju
Javna ustanova Centar za edukaciju
federacija sa stanjem u Bosni i
sudija i tužilaca u FBiH i predavač na
Hercegovini,
International Burch University
zanimaju Švicarska i Belgija, za koje
davor.trlin@gmail.com
se
a
iz
se
Dr. sci. iur. Davor Trlin
smatra
rješenja
da
drugih
posebno
da
imaju
nas
elemente
konsocijacijske demokratije u svom
JEL klasifikacija: K19
ustavnom
DOI: 10.14706/DOI21414
Hercegovina
sistemu.
je
konsocijacijske
državnom
mogućnosti
Bosna
idealni
demokratije.
nivou
za
BiH
i
tip
Na
nema
neposrednu
92
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
demokratiju. Pokušaćemo pronaći
federations with the situation in
sličnu ustavnu sliku u selektovanim
Bosnia and Herzegovina, and we are
državama.
especially interested in Switzerland
and Belgium, which are considered
Ključne
riječi:
Demokratija,
to have elements of consociational
federalizam, konsocijacijska demokratija,
democracy in their constitutional
neposredna demokratija, etničke kvote,
system. Bosnia and Herzegovina is
proces odlučivanja, mehanizmi blokade
an ideal type of consociational
democracy. At the state level in BiH,
Abstract
there are no opportunities for direct
democracy. We will try to find a
similar constitutional picture in the
The author analyzes the
theoretical
foundations
of
relationship between the two forms
of
state,
and
examines
selected states.
the
the
constitutional systems of selected
forms of federalism (United States,
European continental legal circle
Key words: Democracy, federalism,
consociational democracy, direct democracy,
ethnic quotas, decision-making process,
blockade mechanisms
and the European Union). The aim
of this paper is to try to draw some
general conclusions and show how
the most progressive forms of
federalism regulated democracy in
its highest legal and political acts,
and
especially
the
direct
participation of citizens in decisionmaking. A special goal of the paper
is to compare solutions from other
93
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Uvod
građana u federacijama u kojima
postoje permanentne tenzije između
Osnovno pitanje koje se
određenih segmenata društva.
obrađuje u ovom radu je pitanje
ustavnog
regulisanja
načina
upravljanja poslovima od javnog
interesa,
odnosno
participacije
građana u odlučivanju u federalno
uređenim državama. Ovo pitanje je
povezano sa legitimitetom aktiviteta
izabranih
predstavnika,
manifestovanom prvenstveno kroz
donošenje odluka koje su bitne za
cijelo društvo federalne države.
Za
političke
analitičare,
teoretičare demokratije, aktiviste
ljudskih prava, kao i za one koji se
bave konsolidacijom demokratije u
post-konfliktnim društvima, jako je
važno da prepoznaju konkretne
prednosti kao i štetne efekte od
primjene federalizma u konkretnoj
državi. Jedan od najvećih štetnih
efekata je taj što federalno državno
uređenje može da omogući etnonacionalistima da ostvare svoje
Komparativni
ustavni
sistemi na različite načine regulišu
mogućnosti
uticaja
građana
na
izabrane predstavnike u donošenju
odluka
koje
se
tiču
njihovih
legitimnih interesa. Kod davanja
odgovora na pitanje navedeno u
prvoj rečenici ovog dijela rada,
prezentovaću normativni okvir za
implementaciju
demokratskog
političkog
u
režima
izabranim
savremenim federacijama. Posebno
nas
zanima
način
participacije
političke ciljeve. Rizik je posebno
veliki kada se izbori provedu u onim
državama koje su prije uvođenja
demokratskog režima bili jedinice
nedemokratske federalne politike i u
kojima
nije
bilo
demokratskih
političkih stranaka koje bi djelovale
na cijelom državnom teritoriju.
Od devet bivših realsocijalističkih
država Evrope, šest ih je bilo
unitarno, a tri federalno uređenih.
Od šest bivših unitarnih sada postoji
pet (jer se bivša Istočna Njemačka
94
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
ujedinila
sa
Zapadnom
Iako
ima
veliki
broj
Njemačkom), a od tri federalne je
multietničkih država na svijetu, mali
nastalo dvadeset i dvije nezavisne
broj takvih država su demokratije.
države. Najveći dio krvoprolića
Takve multietničke demokratske
zasnovanom
međuetničkoj
države koje postoje u savremenom
mržnji, a koje su za posljedice imale
društvu (Švicarska, Kanada, Belgija,
etabliranje etnokratija, desio se
Indija...) su, s druge strane, sve
upravo u okvirima geopolitičkog
federacije. Sve ove države su u svojoj
područja ove tri nekadašnje ex-
istoriji imale probleme kada je riječ o
socijalističke federacije.
sputavanju
na
međuetničkih
animoziteta (čak i Švicarska je 1848.
Međutim, bez obzira na ove
negativne
posljedice
etničkog
godine
imala
secesiju
Sonderbund
katoličkih
rat,
kantona),
federalizma, federacije su, daleko
međutim sve one su danas razumno
više nego unitarne države, forme
stabilna društva.
državnog uređenja koje su jako
S
povezane
multietničkim
multietnički
demokratijama. Federalne države su
teritorijalno
takođe države koje imaju najčešće
država je odbijala da se transformiše
veliki
veliku
u federaciju i nije uspjela da izađe na
površinu teritorija, ali koje su veoma
kraj sa dubokim etničkim podjelama
često
bazi
koje su na kraju prerasle u krvavi
različitog jezika koje govore njihovi
građanski rat koji je trajao punih 15
stanovnici.
godina.
broj
sa
stanovnika,
fragmentirane
U
na
stvari,
svaka
druge
strane,
i
Šri
Lanka,
multilingvistički
zasnovana
unitarna
dugotrajna demokratska država gdje
je multietnička i multilingvistička
U
prilog
snažnoj
politika teritorijalno zasnovana, je
povezanosti
demokratije
i
federacija.
federalizma ide i činjenica da pet
multietničkih demokratija koje dugo
95
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
postoje, a koje imaju visok stepen
smještena u preko 2.000 naseljenih
multietičnosti i multilingvističnosti,
ostrva. Ima veliku lingvističku i
Indija, Kanada, Belgija, Švicarska i
etničku fragmentaciju i mnogo
Sjedinjene Američke Države - su
religija. Ako Indonezija ikada bude
federalne države. Činjenica da su
htjela da postane demokratija, ona bi
ove države izabrale da usvoje
trebala
federalni sistem državne vlasti, ne
prihvatanja
dokazuje ništa, ali sugeriše da
federalizma
federalizam može pomoći ovakvim
federalne
državama da prevaziđu probleme
decentralizovanu.
koje
dolaze
sa
etničkom
da
pokrene
pitanje
različite
vrste
ili
čak
države
prerastanja
u
unitarnu
i
lingvističkom raznolikošću društva.
Međutim, brojni politički,
Zapravo, po mom sudu, ako države
religijski,
poput Indonezije, Rusije, Nigerije ili
intelektualni lideri Indonezije, nakon
Burme ikada žele da postanu
pada Suharta, su odbili bilo koju od
stabilne demokratije, one moraju
ovih varijanti uređenja države, a
uspostaviti funkcionalne federalne
razlog
sisteme
da
secesionista
dođe
do
holandske
kapacitet
za
Indonezija bi barem mogla da
i
razmisli da prihvati decentralizovani
koji
omogućavaju
kulturna
raznolikost
izražaja,
veliki
socioekonomski
razvoj,
kao
vojni
je
bila
(posebno!)
borba
nakon
protiv
svrgavanja
kolonijalne
vlasti.
generalni standard jednakosti među
federalizam
građanima.
vrstu unitarne države, za svoje
unutrašnje
Uzmimo za primjer slučaj
Indonezije.
Ona
ispunjava
ili
i
decentralizovanu
političko-teritorijalne
jedinice sa posebnim nadležnostima
sva
kao što su Aceh i Irian Jaya. Moguće
teorijska mjerila federalne države.
je i varijanta gdje bi centralna vlast
Ima populaciju preko 200 miliona.
Indonezije formirala federalističke
Ostrvska je država; njena teritorija je
pravne i političke veze sa ovim,
96
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
teritorijalno,
etnički
i
kulturno
Prednost
demokratije
u
različitim dijelovima, a dok bi sa
odnosu na druge oblike političkog
ostalim
političko-teritorijalnim
režima je u tome što smatram da što
jedinicima, zasnovala veze kao u
su bliže institucije vlasti narodu
unitarnoj državi.
kojem služe, manje je neefikasnosti
sistema; da što više ljudi ima glas u
Šta je federalna država?
politikama koje upravljaju njihovim
Federalna država kao jedan od
životima to će biti kvalitet života
izvedbenih oblika federalizma je, u
bolji za sve stanovnike u državi; da
stvari garant da centralna vlast nije
će jedno društvo biti progresivnije,
krajnji autoritet sam po sebi. To
bez obzira na različite društvene
znači da organi federalnih jedinica
grupe i zajednice, odnosno, po mom
imaju značajnu ulogu u političkom
mišljenju
procesu, imaju sopstvena prava i
društvima
dužnosti, i nisu puki izvršioci volje
demokratije mogu da djeluju kao
centralnih organa vlasti u državi.
kohezivni i integrišući faktor.
u
segmentiranim
pojedini
oblici
Dalje bih dodao da je ključna
komponenta
drugog
demokratije,
fenomena
koji
će
kao
U unitarnoj državi, gdje
se
organi lokalne samouprave i oblika
analizirati u ovom radu, devoluiranje
decentralizacije
što je moguće više vlasti narodu. Što
decentralizovanoj državi) najčešće
je više udaljena centralna vlast od
implementiraju direktive centralnog
naroda, sve je manje demokratska. Iz
nivoa vlasti, međutim čak i kada se
ovog razloga ja bih uvrstio lokalne
to ne dešava, centralna vlast, i kada
samouprave u važnog subjekta
niži nivoi vlasti od centralnog imaju
demokratskog
de iure određena prava i dužnosti, je
režima.
oblika
političkog
(u
unitarnoj
nesumljivo udaljena od naroda. U
unitarnoj državi, koja nema oblike
teritorijalne
decentralizacije,
sve
97
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
važne nadležnosti su pozicionirane
smatra da je obrazovanje lokalno
na centralnom nivou vlasti.
pitanje koje treba da služi građanima
u lokalnoj zajednici, bez ikakvog
U
nekim
federalnim
uplitanja od strane federalne vlasti,
državama kao što je to primjera radi
ali i organa federalnih jedinica,
Malezija, određene nadležnosti koje
budući da je dominirajuće mišljenje
bi mogle biti (i uobičajeno je da su)
da su takvi organi birokratizovani i
na nižim nivoima vlasti, se nalaze na
od lokalne zajednice udaljeni.
federalnom nivou vlasti. Primjer je
obrazovanje.
S
druge
strane,
regulisanje
obrazovanja
Kao
što
se
principom
u
analiziranja „od države do države“
Sjedinjenim Američkim Državama
tek može zaključiti koji oblik
je na nivou vlasti federalnih jedinica,
državnog uređenja – federalna ili
ali lokalne zajednice su ovlaštene da
unitarna država je za tu, konkretnu
ne
način
državu najbolji, tako se isto ne može,
politiku
prije sagledavanja efekata određenog
moraju
na
striktan
provoditi
obrazovnu
federalnih
jedinica,
da
državnog uređenja vidjeti da li je
roditelji učenika mogu da postanu
vrsta tog državnog uređenja dala
članovi
adekvatne rezultate, kao i da li je
roditeljskih
budući
odbora
u
školama koji mogu da odrede
uspješno
bilo
pozicioniranje
kakvim će predmetima učenici biti
određene nadležnosti na određeni
podučavani i kakav će biti njihov
nivo vlasti u državi.
sadržaj.
Po mom mišljenju, kod
Centralna
(savezna,
implementacije krivičnog sistema u
Sjedinjenih
Sjedinjenim Američkim Državama,
Američkih Država ne uređuje na
na kriv način je postavljen sistem
neposredan
istraživanja međudržavnog (mislim
federalna)
vlast
način
domen
obrazovanja u ovoj državi, jer se
na
državu
(„state“),
članicu
98
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Sjedinjenih Država) kriminala, do
demokratiju ili da bolje odgovaraju
stepena da je postao izuzetno težak
demokratiji.
za provođenje u praksi. Takođe,
smatram da se federalnim jedinicima
Taj zaključak se ne može
nije trebalo dati pravo da svaka za
izvesti
sebe
konkretne unitarne države. Bitno je
donose
zakonodavstvo,
krivično
iz
moraju
se
analizirati
što
samo da u je u takvim državama
smatram da bi trebala biti sigurnost i
narodni suverenitet ustavni princip,
jednakost u tretmanu u krivičnim
ali i da postoje u ustavu i u praksi
stvarima.
mehanizmi da se on i ostvari.
Takođe
razloga
i
smatram
da
u
Federalna država, samom
federacijama ne bi trebali biti
činjenicom
uspostavljeni
federalnim
paralelni
pravni
da
omogućuje
jedinicama
i
nižim
sistemi, ako ne postoji u ustavu
nivoima vlasti da donose propise iz
pozicioniran princip normativne
okvira svojih nadležnosti, čini veliki
hijerarhije sa kolizionom normom
ustupak demokratiji, posebno ako
koja bi propisivala da federalni
omogućuje i federalnoj jedinici i
propisi i akti nakon stupanja na
jedinici lokalne samouprave da
snagu stavljaju van snage sve akte
konsultuje
narod
federalnih jedinica (uključujući i
njihovom
području
ustave) koji nisu u skladu ili su u
određenih
instituta
suprotnosti sa njima.
demokratije o pitanjima iz njihove
koji
da
živi
na
putem
neposredne
nadležnosti.
Budući da će centralna tema
ovog
rada
biti
demokratija
u
Demokratski sistemi treba
federalnim državama, ja ne tvrdim
da imaju pravila koja uređuju limite
da unitarne države nisu sposobne za
za
zastupnike
u
članstvo
predstavničkih organa, neki od njih
99
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
su izbori, podjela vlasti, federalizam,
nivoe vlasti, ako nedostaje neki
ljudska prava (pravo glasa, pravo
mehanizam
vlasništva, sloboda izražavanja...).
izabranih i imenovanih funkcionera
Teoretičari demokratije, politolozi i
na više nivoa vlasti ili u više
stručnjaci za ustavno pravo često ne
federalnih
uspijevaju
kod
demokratičnosti, po mom mišljenju,
objašnjavanja jednog društveno-
onda je u takvim državama nizak.
političkog
se
Ovaj rad upravo želi da dokaže da je
prava
potreban neki uticaj građana, naroda
izabranih predstavnika ograničavaju.
na izabrane predstavnike koji često
Činjenica da u većini država izabrani
ne rade u ime i u interesu onih koji
i
zvaničnici
su ih birali, a trebao bi da radi. To bi
demokratske
vrlo često, u izvjesnim uslovima,
da
analiziraju,
sistema,
demokratske
institucije i
imenovani
kompromituju
institucije
i
kako
ne
poštuju
prava
građana, dovodi do potrebe da
nadzora
jedinica.
i
kritike
Stepen
mogli, smatram, da budu instituti
neposredne demokratije.
teorija objasni uslove koji vode do
toga da funkcioneri poštuju pravila.
U federalnim državama, bilo
Komparativni
federalizam
da je apliciran kooperativni ili
konkurentski federalizam, poseban
je problem s obzirom na različite
Pod modelom demokratije najbolje je
smatrati „mentalnu sliku suštinske prirode
demokratije, odnosno osnovnih obilježja ili
principa, na osnovu kojih je moguće
razlikovati demokratski sistem od drugih
sistema“: Ranney, A.- Kendall, W. (1956.).
„Basic principles for a Model of
Democracy“, u: Cnudee, C. F. – Neubauer,
143
Od
analiziranih
ustavnih
sistema, liberalna demokratija kao
model demokratije143 je primijenjena
D. E., Empirical Democratic Theory. Chicago:
Markham Publishing Company, str. 42.
Model demokratije je najbliži onome što
Max Weber naziva idealnim tipom, tj.
konstrukcijom „čisto racionalnog toka
akcije na osnovu datih ciljeva učesnika i
adekvatnog znanja svih okolnosti“: Weber,
M. (1947.). The Theory of Social and Economic
100
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
u
Sjedinjenim
Američkim
je zastupljen većinski model uz
Državama144, SR Njemačkoj i SR
primjenu
Austriji. U Belgiji je primijenjen
korektivnog.
idealni
tip
pluralističkog,
kao
konsocijacijske
demokratije, a u Švicarskoj idealni
Funkcionisanje
vlasti
tip konsenzualne demokratije. U
kontroliše najšira javnost, ne samo
Sjedinjenim Američkim Državama
interesne
Organization. Parsons, T. (ed.), London: W.
Hodge, and Company, str. 83. i 84. Postoje
različite klasifikacije modela demokratije, od
kojih se izdvajaju empirijsko-normativne.
Prema klasifikaciji koja ima i empirijski i
normativni značaj, izdvajaju se: 1. Liberalna
demokratija, 2. Poliarhija, 3. Konsocijacija,
4.
Diskurzivna
demokratija,
5.
Participaciona
demokratija,
6.
Kosmopolitska demokratija i 7. Model
multikulturnog građanstva.
144 Dominantna ideologija u političkom
sistemu SAD je republikanizam, zajedno sa
jednom formom klasičnog liberalizma (usp.:
Jillson, C.. American Government: Political
Development and Institutional Change. Taylor &
Francis, str. 14.). U prvim godinama
formiranja Sjedinjenih Američkih Država
ekonomija se dominantno sastojala od
agrikulture i malog privatnog biznisa.
Laissez-faire ideologija je bila napuštena za
vrijeme Velike depresije. Između 1930. i
1970. godine fiskalnu politiku je
karakterisao
kejnzijanski
konsenzus,
vrijeme u kojem je moderni američki
liberalizam
dominirao
američkom
politikom. Krajem 1970-ih i početkom
1980-ih godina, laissez-faire ideologija, kako
ju je objasnio posebno Milton Friedman, je
još jednom postala snažna snaga američke
politike. Američka država blagostanja se
proširila nakon Drugog svjetskog rata, ali je
od kasnih 70-ih godina prošlog vijeka bila
na 20% BNP-a (usp.: Albert, J. (1988). „Is
There a crisis of the welfare state? Crossnational evidence from Europe, North
America and Japan“. European Sociologial
Review, 4 (3), str. 181-207.). Danas su
moderni američki liberalizam i moderni
američki konzervativizam u kontinuiranoj
političkoj borbi. Moderni američki
liberalizam
i
moderni
američki
konzervativizam se razlikuju od onih u
ostatku svijeta. Prema američkom istoričaru
Arthuru Schlesingeru Jr., „liberalizam u
američkoj upotrebi ima malo veze sa istim
pojmom korištenim u politici evropskih
država“, citirajući činjenicu da američki
liberalizam ne podržava posvećenost
klasičnog liberalizma ograničenju vlasti i
laissez-faire ekonomiji (usp. „Liberalism in
America: A Note for Europeans by Arthur
Schlesinger, Jr. (1956)“ u The Politics of Hope
(1962.). Boston: Riverside Press.). Budući
da ove dvije pozicije podržavaju američki
konzervativci, istoričar Leo B. Ribuffo je
2011. godine zapazio da „ono što
Amerikanci danas zovu konzervativizmom,
ostatak svijeta zove liberalizmom ili
neoliberalizmom“ (usp.: Ribuffo, L. P.
(2011.). „20 Suggestions for Studying the
Right now that Studying the Right is
Trendy“. Historically Speaking, str. 6.).
grupe.
Ovako
se
101
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
ograničava djelovanje većine da se
mogu
čuti
Manjinama
i
je
interesi
grupe.
omogućeno
U SR Njemačkoj nema
da
ustavnog osnova za raspisivanje
učestvuju u vršenju vlasti upravo
referenduma na federalnom nivou
zahvaljujući pluralističkom modelu.
vlasti145, ali ima na nižim nivoima
Neposredna demokratija egzistira u
vlasti. Austrijski Ustav dopušta tri
ovoj
oblika
federaciji.
Neposredna
demokratija je najšire primijenjena u
neposredne
146
referendum ,
javno
demokratije:
očitovanje
Švicarskoj, i ustavno, ali i u praksi.
Njemačka je jedna od rijetkih država
Evropske unije koja nema iskustva sa
nacionalnim referendumom. Osnovni
zakon Njemačke od 1949. godine (u članu
29., koji nosi naziv „Preustroj područja
savezne države“) propisuje nacionalni
referendum
samo
za
promjenu
administrativnih granica. U stavu 2. člana
20. ovog akta je propisano: „Sva državna vlast
proizilazi iz naroda. Narod ju ostvaruje na
izborima, referendumom te preko tijela
zakonodavne, izvršne i sudske vlasti“. Dakle,
kreatori Osnovnog zakona nisu u
potpunosti zatvorili vrata neposrednoj
demokratiji, ali nisu propisali mehanizme
pomoću kojih se demokratski principi
mogu realizovati putem referenduma. Usp.
Velički,
R.
(2008.).
„Ostvarivanje
neposredne demokracije u Njemačkoj i
Austriji“. Politička misao, Vol. XLV, br. 3-4.,
str. 131. U Weimarskoj republici su bile
izvedene tri građanske inicijative i dva
referenduma (1926. godine i 1929. godine),
a tri referenduma su održana u periodu
Nacionalsocijalizma. Razlog zbog kojeg su
odredbe o referendumu u Osnovnom
zakonu tako skromne treba tražiti u strahu
od iskorištavanja u svoje svrhe referenduma
od strane tada snažne Komunističke stranke
SR Njemačke (koja je u to vrijeme bila pod
145
jakim uticajem SSSR-a). Usp.: Jung, O.
(1998.). „Wahlen und Abstimmungen im
Dritten Reich 1933-1938“, u: Wahlen in
Deutscland. Berlin: Dunkcer & Humblot.
Bilo je u godinama nakon usvajanja
Osnovnog zakona, pokušaja da se uvedu
mehanizmi neposredne demokratije u
Osnovni zakon. Nakon černobilske
katastrofe 1986. godine desio se prvi, a cilj
je bio referendumom propisati strožije
uslove funkcionisanja atomskih centrala i
upotrebe atonske energije. Ova inicijativa se
okončala neuspješno. Nacrt ustavnih
promjena odbijen je 1998. godine (nije
postignuta neophodna 2/3 većina) kojim bi
se na saveznom nivou uveli građanska
inicijativa i referendum.
146 Građani, za razliku od Švicarske ne mogu
da traže održavanje referenduma za izmjenu
ustava. Ovaj oblik direktne demokratije se u
Austriji može održati ako parlament bude
htio da temeljno izmijeni ustav. Nakon što
parlament izvrši tu izmjenu, onda se građani
o tome očituju, što će reći da je riječ o
obaveznom referendumu. Pored temeljnih,
referendumom se može odlučivati i o
djelimičnim izmjenama ustava, ako to
zatraži trećina Nacionalnog vijeća ili
Saveznog vijeća. Predmet referenduma
može biti zakon kojeg je donio parlament ili
102
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
naroda glasanjem147 i zahtjev za
Analiza modela demokratije
referendumom148. Dakle, u ove dvije
u pet ustavnih sistema savremenih
države
za
federacija i u ustavnom sistemu
građane da učestvuju u procesu
Evropske unije (ova konfederacija
donošenja
ima ustav u materijalnom smislu) je
postoji
mogućnost
odluka.
Njemačka
i
Austrija ipak nisu države koje su na
pokazala
dnu ljestvice država sa zastupljenim
dizajniranja i funkcionisanja učešća
149
oblicima neposredne demokratije .
da
ciljevi
i
sredstva
građana u procesu donošenja odluka
u političkom režimu može biti
veoma različita. Uz to je jako bitno
pitanje koje je postavila Savezna skupština.
Može se u određenim slučajevima odlučivati
i o nekom prijedlogu zakona, ali samo ako o
tome
odluči
federalni
parlament.
Referendumom se građani takođe pitaju da
li Predsjednik Saveza treba biti smijenjen.
Rezultat referenduma je obavezujući. Do
sada su na federalnom nivou vlasti
provedena dva referenduma: o stavljanju u
pogon atomske centrale u Zwentendorfu
(novembar 1978. godine) i pristupanju
Austrije Evropskoj uniji (juni 1994. godine).
147 Ovim institutom direktne demokratije se
ispituje načelni stav građana o određenom
pitanju, a čiji ishod nije obavezujući. Većina
u parlamentu odlučuje o formulaciji pitanja,
a pitanje se postavlja tako da se može dati
odgovor „da“ ili „ne“, ili se daje izbor dva
prijedloga rješenja pitanja. Za razliku od
referenduma, Austrijanci koji žive u
inostranstvu nemaju pravo da sudjeluju u
javnom očitovanju. Do danas na nivou
federalne vlasti u Austriji nije provedeno ni
jedno javno očitovanje naroda glasanjem.
148 Ovo je zapravo vrsta peticije parlamentu.
On ne može voditi referendumu. Vrlo se
često koristi u Austriji (npr. do 2005. godine
čak 31 put. Usp. Velički, R. (2008.), op. cit.,
str. 131.). Jedini je oblik neposredne
demokratije o kojem građani odlučuju sami,
a ne proizvodi pravne posljedice. Da bi se
pokrenuo zahtjev za referendumom,
potrebno je skupiti 0.1% potpisa, a nakon
toga je potrebna i podrška 100.000 birača,
čiji se potpisi moraju prikupiti u roku od
sedam dana (inicijatori ne mogu sami
prikupljati potpise već se prikupljanje
potpisa vrši u „službenim“ prostorijama
(npr. škola) uz predočenje nekog ličnog
dokumenta (lična karta, pasoš...)), da bi se
proveo. Ako zahtjev uspije, onda o njemu
raspravlja parlament.
149 Prema Helge Battu, Savezna Republika
Njemačka se, kada je riječ o korištenju
elemenata neposredne demokratije, nalazi u
skupini tzv „bojažljivih“ država (uz Poljsku,
Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i
Sjeverne Irske, Finske, Belgije i Islanda), tj.
onih u kojima su tek začeci instrumentima
direktne demokratije, ali kod kojih se
političke elite boje da razviju te instrumente.
Usp. Batt, H. „Direktdemokratie im
internationalen Vergleich“. Aus Politik und
Zeitgeschichte, 10, str. 10-17.
103
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
šta je primarni cilj demokratije - je li
trebala uključiti u postojeći sistem
to mišljenje ili donošenje odluka.
reprezentacije,
Takođe je jako bitno pomiriti
neophodnosti.
iz
razloga
različite oblike demokratije. Kao
oblici demokratije, reprezentativna i
U analiziranju navedenih
direktna demokratija su međusobno
ustavnih sistema obrađen je i treći
u kontradikciji.
važan
segment
u
modelima
demokratije, koji je često povezan sa
Mogu
postojati
neki
distinkcijom
reprezentativna-
instrumenti demokratije u svakom
direktna demokratija. Ovaj segment
od ovih modela, u produžetku
karakterišu savremene diskusije o
reprezentativne demokratije, npr.
upravljačkoj ulozi države, posebno u
referendumi,
njihove
uslovima globalizacije i povećane
primjene su različiti od federacije do
kompleksnosti društva. Diskusije o
federacije.
teorijskim i praktičnim aspektima
ali
efekti
modela demokratije u savremenom
Rezultati referenduma su
komparativnom
federalizmu
ne
često u kontradikciji sa procesom
mogu biti razriješeni, jedino se mogu
donošenja odluka u reprezentativnoj
sačiniti kompromisi u dnevno-
demokratiji, čak ga često ometaju. I
političkoj praksi.
obrnuto, proces donošenja odluka
može biti jako spor u određenom
modelu
demokratije
se
mogu
kojoj
sačiniti ako se uzmu u obzir tri
dominira predstavnička demokratija,
sugestije, za sve modele demokratije
i samo ga instituti neposredne
koji su analizirani: 1.) odgovornija
demokratije mogu ubrzati. Dakle,
vlada,
negdje bi neposredna demokratija
informacijama u oba smjera - vlada i
trebala
javna uprava na jednoj strani i
biti
u
Kompromisi
subordinirana
reprezentativnoj, a negdje bi se
2.)
građanstvo
veća
na
drugoj
opskrba
i
3.)
104
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
transparentniji politički sistem. Bez
dana bez vlade u 2010. godini), koji
obzira koliki stepen ova tri elementa
je segment političkog sistema, u
demokratije postoji u ustavnom i
ustavnom
političkom sistemu svakog od ovih
mehanizam
analiziranih modela, uvijek se taj
onemogućava donošenje odluka u
stepen može i povećati. Nijedna od
zakonodavnom
tijelu
analiziranih federacija nije preuzela
Belgije.
je
sistemu
koji
Riječ
postoji
usporava
ili
Kraljevine
o
proceduri
150
participacijski model demokratije,
„alarmnog
zvona“ ,
bez obzira na učešće građana u
podrazumijeva
procesu donošenja odluka i kontroli
nekog predmeta koji se može
izabranih predstavnika.
negativno
odraziti
koji
suspendovanje
na
odnose
između dvije zajednice. Prijedlog
Proces donošenja odluka je,
koji su potpisale tri četvrtine članova
od analiziranih federacija, najsporiji
jedne lingvističke grupe rezultira
u Belgiji. Pored problema sporog
suspendovanjem
sastavljanja vlasti nakon izbora (589
procedure.
“Procedura alarmnog zvona“ služi da
spriječi jednu lingvističku grupu da
proslijedi prijedlog ili nacrt zakona. Jedna
jezička grupa može odgoditi zakonodavni
postupak na 30 dana, najmanje ¾ većinom.
S izuzetkom budžeta i zakona koji
zahtijevaju posebnu većinu, opravdani
prijedlog, koji su potpisale najmanje 3/4
članova jedne jezičke grupe, predložen
nakon uvoda izvještaja, a prije završnog
glasanja na javnom zasjedanju, može
proglasiti da je priroda zakona ili prijedloga
takva da bi mogla ozbiljno ugroziti odnose
među zajednicama. U takvom slučaju se
obustavlja parlamentarni postupak, a
prijedlog se upućuje na Vijeće ministara,
koje u roku od 30 dana daje svoje
obrazložene preporuke o prijedlogu i
poziva navedeni dom da iznese svoje
mišljenje o tim preporukama ili o nacrtu
zakona ili o prijedlogu koji je bio prerađen.
Članovi jezičke grupe mogu samo jednom
da upotrijebe ovaj postupak, i to u vezi sa
istim zakonom ili prijedlogom. U praksi se
ova „izuzetna procedura“ koristi da bi se
opstruisali prijedlozi flamanske većine. Usp.
član 54. Ustava Belgije od 1993. godine.
Pored slučaja podjele izborne jedinice
Brussels-Halle-Vilvoorde od 2010. godine,
ovaj procedura je pokrenuta samo još
jednom, 1985. godine, u vezi sa
integracijom Economische Hogeschool
Limburg (Instituta za ekonomiju u
Limburgu) u Limburgs Universitair
Centrum
(Univerzitetski
Centar
u
Limburgu).
150
parlamentarne
105
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Za komparaciju sa Bosnom i
Hercegovinom,
važno
je
društva
i
skupina152.
povezivanje
Učešće
jezičkih
građana
napomenuti da samo u Belgiji
referendumima
postoje takođe etničke kvote koje su,
federalnog,
zapravo, višejezičke (ukupno je 15
lokalnog nivoa održavaju godišnje je
članova vlade u Belgiji, 1+7+7 i
veoma stabilno i procenat je veliki,
mora da bude 50% Valonaca i 50%
posebno kod glasanja o pitanjima
151
koji
se
na
od
kantonalnog
do
Flamanaca ). U Švicarskoj, za
koja se ocjenjuju kao važna153. U
razliku od Bosne i Hercegovine i
ustavnom sistemu Švicarske postoje
Belgije ne postoji ustavna obaveza
obligatorni ustavni referendum154,
popunjavanja određenih državnih
fakultativni zakonski referendum155 i
organa putem etničkog ključa.
građanska inicijativa za izmjene
Ustava156.
U Švicarskoj je direktna
povezivanja
Pored
kooperativnog
društvenih
demokratija omogućila integrisanje
značaj
Usp. stavove 1. i 2. člana 99. Ustava
Belgije od 1994. godine.
152 Institucije direktne demokratije imaju
veliki uticaj na švicarski politički sistem,
budući da je tim sredstvima osigurano pravo
na
proporcionalnu
predstavljenost.
Proporcionalnost je pojačana snagom
referenduma koej najvažnije društvene
grupe posjeduju.
153 “Za nepunih sto godina doneto je preko
900 saveznih akata uz referendumsko
izjašnjavanje građana. Važno je imati u vidu
da je veliki broj ovih akata posvećen
vitalnim pitanjima, kao što su Zakon o
zdravstvenom osiguranju, Zakon o vojnoj
obavezi. Mali je broj zakonskih prijedloga
koji su odbačeni na referendumu (svega 5
odsto). Na ovu saglasnost utiču mnogi
faktori među kojima nisu na poslednjem
mestu i „štimovanje“ javnog-biračkog
mnjenja i vođenje računa Savezne skupštine
o raspoloženju masa.“: Vasović, V. (2012.).
Savremene demokratije. Beograd: Službeni
glasnik, str. 153. Svi oblici neposredne
demokratije u Švicarskoj, posebno
referendumi, ne odnose mnogo vremena,
budući da se održavaju praznicima. Uprkos
činjenici da na referendumima utiče
relativno mali broj birača, u nauci se ističu i
druge pozitivne posljedice funkcionisanja
referenduma, kao što je: slabljenje moći
političkih stranaka, mogućnost jačanja
jedinstva države i pojačanje odgovornosti
građana (šire: Vasović, V. op. cit., str. 153.)
154 Usp. članove 140.,141. i 142. Ustava
Švicarske od 2000. godine.
155 Usp. članove 141. i 142. Ustava
Švicarske od 2000. godine.
156 Usp. članove 138. i 139. Ustava
Švicarske od 2000. godine.
151
direktne
grupa,
demokratije
se
106
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
ogleda i u tome što prilikom
se
pregovora
inicijatorima
ustrojstvo Evropske unije i način
zakonskog prijedloga političke elite
odlučivanja, u kojem dominiraju
vrlo često mogu da takav prijedlog
Vijeće EU-a i Evropska komisija, a
učine otpornim na referendume i da
uz proporcionalno slabu ulogu
se kompromisom i ustupcima oko
Evropskog parlamenta, jedinog tijela
sadržaja spriječi ponovno posezanje
EU čije članove biraju građani
za
Evropske unije na izborima.
sa
instrumentima
neposredne
odnosi
na
institucionalno
demokratije.
Zaključio sam da Evropska
Političke elite nastoje da u
pregovorima
unija, ipak, konstantno radi na
oko
ustavnih
rješavanju problema demokratskog
između
pokretanja
deficita putem pojednostavljivanja
inicijative i referenduma, podstaknu
organizacije i načina donošenja
inicijatore na povlačenje prijedloga.
odluka,
To im je uspjelo u trećini slučajeva.
transparentnosti u radu organa
inicijativa,
povećavanjem
Unije, te uključivanjem civilnog
Analiziran je i demokratski
potencijal
Evropske
unije
društva u donošenje odluka.
i
zaključeno je da u ovoj konfederaciji
i dalje postoji demokratski deficit157.
Trenutno
dva
najveća
problema demokratskog deficita EU
Ovaj termin označava nedovoljnu
demokratičnost Evropske unije, koji
Drugim riječima rečeno, da Evropskoj
uniji nedostaje demokratskog legitimiteta.
Termin „demokratski deficit“ je prvi
iskoristio David Marquand 1979. godine,
misleći na Evropsku zajednicu, preteču
Evropske unije. Usp. Marquand, D. (1979.).
Parliament for Europe, str. 64.; Chalmers, D.
157
et. al. (2006.). European Union law: text and
materials, Cambridge University Press, str.
64. i Meny, Y. (2003.). „De La Democratie
En Europe: Old Concepts and New
Challenges“, Journal of Common Market
Studies 41, str. 1-13.
107
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
su:
COREPER158
i
trialogue
sastanci159.
U literaturi se navodi da je
konsocijacijski model demokratije u
svijetu
Bosanskohercegovačka
demokratija u svjetlu
komparativnog
federalizma
danas,
pored
Bosne
i
Hercegovine, primijenjen još samo u
Belgiji i Švicarskoj160. Lijphart čak
smatra ove dvije države kao uspješne
konsocijacijske demokratije, kada
zasniva ovaj model demokratije na
„sedam ključnih primjera“161. U
Grupe ministara iz nacionalnih vlada se
u Vijeću ministara EU sretnu na dan-dva,
dogovore se oko politike, usvoje propise.
Ministri finansija i agrikulture se sreću
jednom mjesečno, a ostali rjeđe. Detaljniji
posao rade “permanentni predstavnici”
država članica i njihovi zamjenici. Ovi
državni službenici, od kojih su većina
karijerne diplomate sa dugogodišnjim
iskustvom Evropske unije, se sreću u
dvorazinskom komitetu poznatom kao
“Coreper”. Oni razrješavaju brojna pitanja
prije nego se ministri sretnu, ostavljajući im
da odlučuju o politički osjetljivim pitanjima.
Zbog
tajnosti,
permanentnosti
i
sveprisutnosti Coreper-a, on je odavno
označan kao element demokratskog deficita
institucija EU.
159
Tajni trostrani razgovori između
osnovnih institucija EU (Evropski
parlament, Vijeće i Komisija) u svrhe
finaliziranja prava EU. Trialogue sastanci
nisu spomenuti nigdje u Ugovorima, već su
„izum“ institucija. Odvijaju se iza
zatvorenih vrata, između velikog broja
funkcionera visokog nivoa. Ipak, postali su
sistemski dio legislativnog procesa EU.
Ugovor o funkcioniranju EU eksplicitno
određuje redoslijed faza legislativnog
158
procesa, zahtijevajući da Evropski
parlament zauzme poziciju prije Vijeća.
Evropski parlament prvo treba da zauzme
svoju poziciju pa onda Vijeće mora ili
usvojiti poziciju Parlamenta ili usvojiti svoju
sopstvenu poziciju i komunicirati ju sa
Parlamentom, što vodi slijedećm krugu
pregovora. Na ovaj način javnost dobija
informaciju o poziciji svake političke grupe
i institucije i može da reaguje. Trialogue
sastanci ovo ignoriraju i odvijaju se prije
nego je Evropski parlament glasao plenarno
o predmetnom zakonu. Politički proces se
zaključuje na trialogue sastancima i
formalno je validiran kroz prva čitanja u
Evropskom parlamentu i Vijeću. Ovo
uništava učešće javnosti u procesu
donošenja odluka, sprečavajući pristup
informaciji potrebnoj da legislativni proces
bude istinski demokratski.
160 Lijphart, A. (1977). Democracy in Plural
Societies. New Haven and London: Yale
University Press. i Walzer, M. (1997.), On
Toleration. New Haven and London: Yale
University Press, str. 22-24.
161 Lijphart, A. (1985.). Power-Sharing in South
Africa. Berkeley: Institute of International
Studies, University of California, str. 89.
108
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
modernom
konsocijacijska
federalizmu
demokratija
je
drugog naroda. Federalizam u Belgiji
bila
i autonomija federalnih jedinica u
primijenjena još samo u Austriji
velikoj
mjeri
korespondira
sa
(1945-1966), a njeni principi su
položajem entiteta u BiH. Za razliku
postulirani u ustavnom i političkom
od Bosne i Hercegovine, postoji
sistemu Malezije (od 1955. godine),
funkcionalan
koja, ipak, ne zadovoljava sve
koordinacije
kriterije demokratskog društva, pa ju
države.
mehanizam
između
entiteta
i
nećemo ovdje posebno upoređivati.
Demokratija se u Belgiji
Iako je svaka federalna
razvijala
na
političkoj
slobodi,
država unikat, od svih analiziranih
poštovanju onih koji misle drugačije
federalnih država u savremenom
i spremnosti na kompromis. Bosna i
društvu, bosanskohercegovački je
Hercegovina
najsličniji belgijskom. U belgijskom
izgrađen jedan poseban vid političke
federalizmu dva naroda koji žive
kulture, koja se može nazvati
zajedno, Flamanci i Valonci, uspjeli
federalnom političkom kulturom. U
su u više koraka da unitarnu državu
Belgiji
preobraze u federalnu. Za razliku od
ekonomski rezultati. Flandrija je
Bosne i Hercegovine, Belgija je ovu
među
transformaciju državnog uređenja
regionima. Stopa nezaposlenosti je
izvela mirnim putem.
među najnižim u EU, sistemi
se
još
uvijek
postižu
najbogatijim
nema
uspješni
evropskim
obrazovanja i zdravstvene zaštite su
Analizom ustavnog sistema
jako efikasni. U Belgiji je, kao i u
Belgije sam utvrdio da ova država
Bosni i Hercegovini, primijenjena
ima veliku autonomiju regiona do
konsocijacijska
koje se došlo kroz mirne pregovore
regiona i tri etničke zajednice, kao
i tako što su oba naroda, u osnovi,
subjekti ustavnog sistema Belgije,
poštovala osjećaje i interese onog
učestvuju u dogovaranju u vezi s
demokratija.
Tri
109
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
ustavnim nadležnostima od kojih su
podsjećaju na samostalne države.
neke regionalne, neke pomiješane ili
Slična
državne.
bosanskohercegovačkim entitetima.
je
situacija
i
sa
Treća federalna jedinica, Brisel sve
Međutim, Belgija se, kao ni
više postaje glavni grad – distrikt
Bosna i Hercegovina, ne može
Evropske unije. Smatramo da je
smatrati
varijantom
ispravna ocjena pojedinih belgijskih
konsocijacijske demokratije. Brojni
autora da konsocijacija kakva je
belgijski autori tvrde da je upravo
provedena u Belgiji daje malo nade
primjena konsocijacijskog modela
po pitanju stabilnosti sistema163.
demokratije u Belgiji dovela do
Država koja može biti označena kao
postepene
Belgije
stabilna konsocijacijska demokratija
budući da jača centrifugalne i slabi
je Švicarska. Ova država je primjer i
centripetalne snage162.
da konsocijacija nužno ne mora da
stabilnom
dezintegracije
proizvodi štetne posljedice164.
Dvije
federalne
jedinice
Belgije – regioni Valonija i Flandrija,
Švicarska
zaista
može
u brojnim oblastima, a posebno po
poslužiti kao uzor za Bosnu i
nadležnostima
imaju,
Hercegovinu, bez obzira na brojne
VanParijs, P. (2000.). Power-Sharing
versus Border-Crossing. u: Shapiro I. &
Macedo, S.(eds) Designing Democratic
Institutions. New York: New York University
Press.; Deschouwer, K. (2002.). “Falling
Apart Together. The Changing Nature of
Belgian Consociationalism, 1961-2001”,
Acta Politica 37, 68-85.
163 „Posebna vrsta teritorijalne i federalne
konsocijacije koja je provedena u Belgiji, i
koja je trebala biti rukovođena od strane
partija potpuno podijeljenih dužinom
teritorijalnih granica, daje malo nade po
pitanju stabilnosti sistema. Netrpeljivost
između jezičkih grupa bi mogla da se širi bez
granica, a u tom slučaju bi (politički) sistem
mogao biti suočen sa potrebom da
pregovara o razvodu… Cijena koju treba
platiti za demokratsku stabilnost je jako
visoka i (takav sistem) na kraju uopšte i ne
liči na demokratiju.” Deschouwer, K., op.
cit., str. 83-84.
164 Usp. Stojanović, N. (2006.). „Do
Multicultural Democracies Really Require
PR? Counterevidence from Switzerland“.
Swiss Political Science Review 12(4), str. 133.
162
koje
110
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
razlike koje postoje između ove dvije
kolokvijalnom govoru označavaju
federacije.
nacijama),
Skup
Švicarskoj
građana
čine
u
švicarski
a
pridjev
„bosankohercegovački“
veže
uz
državnopravni narod koji je sinonim
državljanstvo (koja se u modernoj
za naciju. Pojam „nacija“ se u
javnopravnoj komunikaciji smatra
Ustavu Švicarske pojavljuje kao
za jedan od elemenata pravne veze
pridjev institucija Švicarske. Tako
pojedinca
postoji
„nacionalnošću“).
Nacionalno
vijeće
sa
državom,
tj.
(Nationalrat; Conseil national; Consiglio
nazionale),
i
Nacionalna
banka
Švicarske
(Nationalstrassen;
Routes
nationales; Strade nazionali).
Shodno
tome,
prema
Ustavu, smatram da i u Švicarskoj i
u Bosni i Hercegovini postoji jedna
nacija, a ne više njih. Švicarska nacija
Da je Švicarska od početka
je zasnovana voljom, tj. zato što ju
definirana kao država-nacija vidi se
Švicarci žele, a ne zato što dijele
iz preambule Ustava od 1874.
zajedničke etničke, jezičke i kulturne
godine, u kojoj je bilo navedeno da
osobine. Pojam „narod“ se u
je jedan od najvažnijih ciljeva
Švicarskoj ne koristi da označi
Konfederacije „zadržati i unaprijediti
etnicitet već skup građana na
jedinstvo, snagu i čast švicarske nacije“.
različitim
Švicarska po ovom pitanju nije ništa
vlasti.
drugačija
Švicarske, može se govoriti i o
od
zapadnoevropskih
drugih
država,
gdje
nivoima
Tako,
osim
organizacije
na
nivou
narodima kantona.
nacija ne podrazumijeva zajedničko
biološko
i
kulturno
porijeklo
U Ustavu Kantona Ticino
građana. U Bosni i Hercegovini,
govori se o „ticinskom narodu“ (tal.
Ustav Bošnjake, Srbe i Hrvate
popolo ticinese), u Ustavu Kantona
određuje kao (konstitutivne) narode,
Ženeva o „ženevskom narodu“ (fr.
a ne nacije (iako se ovi narodi u
peuple genevois), a u Ustavu Kantona
111
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Bazel-Grad o „narodu Kantona
ako bi, npr., Bošnjak promijenio
Bazel-Grad“
Volk
des
prebivalište iz Prijedora u Livno, on
terminima
su
bi prestao biti građanin opštine
označeni svi građani tih kantona.
Prijedor i Republike Srpske i postao
Takođe, na opštinskom nivou vlasti,
bi
postoje, npr, „narod grada Lugano“
Federacije Bosne i Hercegovine.
(tal. popolo luganese). Svaki građanin
Međutim, za razliku od Švicarske,
Švicarske
ovaj pojedinac sa sobom nosi
Kantons).
(njem.
Ovim
je,
ustvari,
trostruki
građanin
opštine
jednom
Livno
od
i
građanin Švicarske: opštine koje živi,
pripadnost
tri
kantona u kojem živi, i Švicarske.
bosanskohercegovačka
Pored činjenice da je svaki građanin
konstitutivna naroda, koja mu nakon
pripadnik tri naroda, on je pripadnik
što je postao građanin Livna i
samo jedne nacije - švicarske nacije.
Federacije Bosne i Hercegovine daju
Promijeni li jedan građanin Švicarske
određena politička prava koja nije
opštinu ili (i) kanton on mijenja
imao kada je bio građanin Prijedora
narod kojem pripada, ali ostaje
i Republike Srpske.
pripadnik švicarske nacije.
U Švicarskoj, promjenom
Dakle,
nije
prebivališta iz jedne opštine u kojoj
multinacionalna država165, ali jeste
se govori samo, npr., njemački jezik
višejezična
U
u opštinu u kojoj se govori samo,
Švicarskoj, za razliku od Bosne i
npr., francuski jezik, prenosi se samo
Hercegovine, pojam „narod“ nije
lični
etničke prirode, već teritorijalno-
politička
građanske. U Bosni i Hercegovini,
Suprotno Bosni i Hercegovini,
Usp. Stojanović, N. (2000.). The Idea of a
Swiss Nation. A Critique of Will Kymlicka’s
Account of Multinational States. (M. A. teza),
Montreal: McGill University.; Suprotno:
Kymlicka, W. (1995.). Multicultural
Citizenship. A Liberal Theory of Minority Rights.
Oxford: Clarendon Press.
165
Švicarska
nacija-država.
identitet,
prava
ali
se
ne
posebna
dobijaju.
112
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Švicarska se zasniva na principu
građanin tog kantona, ali ako bude
građanstva, odnosno narodu koji
naučio i govorio francuski jezik,
predstavlja
skup
njega će u društvu smatrati za
predstavlja
osnov
građana,
koji
demokratske
Švicarca francuskog jezika167.
nacije-države, te na federalnom
principu prema kojem su kantoni
Kada je riječ o odnosu
prenijeli dio svog suvereniteta na
prema
federalnu
grupama
državu,
zadržavajući
autonomiju u tim oblastima.
etničkim/lingvističkim
susjednih
država,
u
Švicarskoj se jezičke grupe ne
osjećaju
kao
Italijani,
Švicarski ustav ne spominje
Francuzi...
konstitutivne narode ili nacije kao
italijanskog
jezika,
Švicarci
kolektive
njemačkog
jezika,
Švicarci
koje
čine
Švicarsku.
Švicarska nije određena dvostruko
kao
Bosna
i
Hercegovina,
već
kao
Nijemci,
Švicarci
francuskog jezika...
tj.
istovremeno i kao država građana i
U ovom dijelu rada ću se
država ravnopravnih naroda koji u
osvrnuti i na popunjavanje članstva
njoj žive166. U Švicarskoj postoji
predstavničkih tijela u Švicarskoj.
mogućnost da se jedan građanin čiji
Savezna skupština Švicarske se
je maternji jezik njemački preseli u
sastoji od dva doma. Donji dom je
kanton u kojem je službeni jezik
Nacionalno vijeće koje predstavlja
francuski. On automatski postaje
švicarsku naciju, tj. sve njene
Suprotno: Pejanović, M. (2005). Politički
razvitak Bosne i Hercegovine u postdejtonskom
periodu. Sarajevo: Šahinpašić. str. 248.
167 „Danas nije teško naći ljude u Ticinu sa
tipično njemačkim prezimenima kao što su,
naprimjer, Ritter, Müller ili Weber, koji se
nikada ne bi izjasnili kao „Švajcarci
njemačkog jezika“ (a često i ne znaju
govoriti njemački). Isto tako, u njemačkim i
francuskim govornim područjima je
moguće naći osobe sa prezimenima kao što
su Bernasconi, Sciarini ili Cavadini; iako ta
prezimena jasno potiču iz Ticina, te osobe
često nemaju nikakve veze sa Ticinom.“
Stojanović, N. (2009.). „Konsocijacija –
Švajcarska i Bosna i Hercegovina“. Pregled,
85/3-4, str. 74.
166
113
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
građane, po principu „jedan čovjek –
konsocijacijskim
jedan glas“.
demokratije,
modelom
manji
kantoni
su
proporcionalno zastupljeni u Vijeću
Njegovi članovi se biraju u
26
izbornih
jedinica
se
paralela sa Bosnom i Hercegovinom,
poklapaju sa kantonima, u najvećoj
gdje sva tri konstitutivna naroda
mjeri
imaju isti broj zastupnika u Domu
prema
principu.
koje
kantona. Ovdje se može napraviti
proporcionalnom
Gornji
-Vijeće
naroda - pet, iz čega se može izvesti
kantona predstavlja kantone i sastoji
zaključak da je manjinski narod u
se od 46 članova. Svi kantoni su
ovom
ravnopravno zastupljeni u ovom
zastupljen
domu
naroda. Oba modela popunjavanja
prema
kanton,
principu
dva
napomenu
dom
„jedan
poslanika“
da
su
tri
(uz
kantona
domu
gornjeg
na
proporcionalno
račun
doma,
i
većinskog
švicarski
i
bosanskohercegovački, odgovaraju
podijeljena na dva polukantona od
mjerilima
konsocijacijske
kojih svaki ima pravo na jednog
demokratije za koju je pozitivna
poslanika u Vijeću kantona).
zastupljenost
veća
od
proporcionalne168.
Švicarski ustavotvorac iz
1848. godine je sačinio model
Zaključno,
demokratiji
Kongres SAD, koji se sastoji od
„jedan čovjek jedan glas“ u korist
Vijeća zastupnika, koje predstavlja
teritorijalno-federalnog principa o
građane i Senata u kojem svaka od
ravnopravnosti federalnih jedinica-
saveznih
predstavnika.
U
ima
narušen
švicarskoj
Savezne skupštine po uzoru na
država
je
u
princip
po
dva
kantona. U vrijeme kada je kreiran
skladu
sa
Ustav od 1848. godine, protestanti
Lijphart, A. „Constitution Design for
Divided Societies“. Journal of Democracy,
15(2), str. 103.
168
114
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
su bili u većini u odnosu na katolike,
toga, katolici su imali autonomiju u
pa bi ih teoretski stalno mogli
kantonima, s obzirom na prirodu
preglasavati
švicarskog federalizma, koji je blagi,
da
su
tadašnji
ustavotvorci predvidjeli jedno vijeće
decentralizovani tip.
zakonodavnog organa po principu
„jedan čovjek jedan glas“. Iako su
katolički
kantoni
Međutim, u Ustavu od 1848.
izgubili
godine nigdje nije propisano da
Sonderburnski rat od 1847. godine,
katolici imaju zagarantovana prava
preovladavalo je mišljenje da bi, radi
ili povlastice u bilo kojoj grani
stabilnosti mlade švicarske države,
državne vlasti Švicarske. Nisu ih
trebalo raditi na integraciji katolične
imali ni protestanti. Dakle, nisu
manjine169. Iz tog razloga je stvoreno
postojale izričite formalne i direktne
Vijeće
pravilo
garancije koje štite manjine u državi
„dvostruke većine“ za referendume
koja je zasnovana na demokratskim
o promjenama Ustava.
principima. Tačno je da brojne
kantona,
te
federalne države (SAD, Kanada,
Većina kantona tada je bila
Belgija, Brazil, Rusija...) krše taj
vjerski homogena, a katolici su
princip tako što daje određena prava
većinom
u
svojim federalnim jedinicama, ali sve
Primjenom
te federalne jedinice su uređene
principa
prema građansko-demokratskim, a
manjim
bili
skoncentrisani
kantonima.
teritorijalno-federalnog
„jedan kanton, dva predstavnika“ u
ne vjerskim ili etničkim principima.
Vijeću kantona je zagarantovana više
nego proporcionalna zastupljenost
Iz ovoga se može izvesti
katolika, a čak su teoretski imali
zaključak
zagarantovanu i prostu većinu u tom
demokratskoj državi koja je upravni
domu Savezne skupštine. Pored
aparat segmentiranog društva, treba
169
da
u
federalnoj
Usp. Stojanović S. (2009.), op. cit., str. 78.
115
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
težiti tome
da
se
brojne
apsolutnu većinu glasova, a da
neformalne načine štite manjine,
jezičke manjine u Nacionalnom
odnosno da se posebna prava i
vijeću
privilegije
davati
retoromanska) nemaju garanciju da
pojedincima,
neće biti nadglasavane u ovom
ne
kolektivima
na
trebaju
već
građanima170.
(francuska,
italijanska
i
domu Savezne skupštine.
Švicarska se u literaturi
Ni u Vijeću kantona nije
171
ispoštovan konsocijacijski princip,
vjerske.
jer su i u ovom domu jezičke grupe
Savezne
(slučajno!)
označava
kao
država
konsocijacije172.
Nacionalno
a
vijeće
ne
jezičke
skupštine Švicarske ne odgovara
proporcionalno
konsocijacijskom
stanovništvu
modelu
zastupljene
udjelu
Švicarske,
u
nema
demokratije budući da je primjena
garancije da neće biti nadglasavane
principa „jedan čovjek jedan glas“
niti
imala za posljedicu da Švicarci
bikameralizmu
njemačkog jezika, koji od svih
bosanskohercegovačke
jezičkih
stanovništvu
Parlamentarne skupštine, u Domu
Švicarske imaju najveći udio, imaju
naroda svaki od tri konstitutivna
„...garancije ne moraju (a mišljenja sam i
da ne trebaju) biti eksplicitne, formalne i
direktne. Poželjno je težiti ka fleksibilnijim
rješenjima koja implicitno, neformalno i
indirektno štite manjine ne kršeći osnovne
liberalne principe prema kojima jedna
demokratski uređena država ne treba davati
kolektivima, kao takvima, određena prava,
nego
samo
pojedincima-građanima.“
Stojanović S. (2009.), op. cit., str. 79. Takođe
usp. i: Stojanović, N. (2006.). The Dilemma
of Ethnic
Quotas in Power-Sharing
Theory, The Case of Bosnia and
Herzegovina. u: Bufon, M., Gosar, A.,
Nurković N. and Sanguin, A.-L. (eds.). The
Western Balkans: A European Challenge.
Koper: Publishing House Annales. str. 331347.
171 Švicarska ima četiri de jure i de facto jezika,
a Bosna i Hercegovina jedan de facto, a tri de
jure jezika.
172
Lijphart, A. „The Evolution of
Consociational Theory and Consociational
Practices“, 1965-2000. Acta Politica, 37, str.
11-12.
170
grupa
u
imaju
pravo
veta.
U
116
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
naroda
ima
broj
kriterija za izbor (uz kanton, pol,
je
starost, političku stranku i političko
brojčano manjinski narod više nego
iskustvo), ali nije najvažniji. U
proporcionalno zastupljen. Ovdje se
Ustavu Švicarske niti u zakonima
može rezimirati da u Saveznoj
ove države ne postoji obaveza da
skupštini Švicarske nije
Savezno vijeće bude izbalansirano
predstavnika,
jednak
što
znači
da
uopšte
formalno ispoštovan konsocijacijski
jezički.
princip.
Referendumom od 1999.
U Saveznom vijeću je od
godine je uvedena preporuka (ne i
1943. godine do 1959. godine bio
obavezujuće pravilo!) da Savezna
zastupljen konsocijacijski model u
skupština „treba voditi računa“ da u
smislu vlasti „velike koalicije“ četiri
Saveznom vijeću sve „jezičke i
najveće stranke. Međutim, te stranke
geografske regije budu adekvatno
nisu stranke jezičkih ili vjerskih
zastupljene“. Od 1999. do 2007.
segmenata, već je razlika između njih
godine
isključivo u različitim pogledima na
ispoštovala ovu preporuku i u
društvo
Savezno vijeće nije uopšte izabrala
(ljevica/desnica,
Savezna
skupština
nije
liberali/konzervativci,
kandidata čiji je maternji jezik
proevropljani/nacionalisti...).
italijanski.
Dakle,
Švicarska
za
razliku od Bosne i Hercegovine i
Sve ove stranke su prisutne
Belgije, u kojoj u vladi mora po
u svim kantonima i mješovitog su
Ustavu da bude 50% Valonaca i 50%
jezičkog
i
Flamanaca, ne postoji formalna
Hercegovini bi pandan ovakvim
obaveza da se Savezna skupština
strankama
„građanske“,
popunjava po etničkom ključu. U
odnosno „multietničke“ stranke).
Bosni i Hercegovini u Vijeću
Kod izbora sedam članova Saveznog
ministara 1/3 ministara mora biti iz
karaktera
bile
(u
Bosni
vijeća, maternji jezik jeste jedan od
117
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Republike
Srpske,
a
2/3
iz
Federacije Bosne i Hercegovine.
osoba kojima je maternji jezik
njemački.
Svaki ministar u Bosni i
Švicarska nije država koja
Hercegovini ima po dva zamjenika
primjenjuje samo proporcionalni
ministra iz reda drugih naroda.
izborni sistem. Vijeće kantona se
Jezičke grupe u Švicarskoj, budući
bira većinskim sistemom, a sve do
da nisu subjekti ustavnog sistema,
1919. godine se istim sistemom
nemaju pravo veta. Predsjednik
biralo i Nacionalno vijeće. Ovakav
države se godišnje rotira između
način popunjavanja članstva nije
sedam ministara, članova Saveznog
izazvao
vijeća. U Bosni i Hercegovini se
proporcionalnu
primjenjuje etnički ključ (1 Bošnjak,
lingvističkih grupa, jer su one
1 Srbin i 1 Hrvat) u Predsjedništvu.
skoncetrisane
posljedice
na
zastupljenost
u
određenim
dijelovima Švicarske, pa je dovoljno
Iako ne postoji formalna
da se Švicarska podijeli na nekoliko
obaveza, u državnoj administraciji
izbornih jedinica i u Nacionalnom
Švicarske
vijeću
se
vodi
računa
o
će
jezičke
grupe
biti
„jezičkom ključu“, posebno nakon
predstavljene proporcionalno svojoj
što je Savezno vijeće nekoliko puta u
brojčanoj veličini173.
posljednje dvije decenije dalo upute
federalnim ministarstvima da trebaju
Dakle,
vidjeli
smo
da
voditi računa o ovom pitanju. U
švicarski režim u većini elemenata ne
Švicarskoj
odgovara
rukovodnim
je
trenutno
pozicijama
na
najviše
standardima
konsocijacijske demokratije. Jedini
element
konsocijacije
koji
je
Usp. Stojanović, N. (2006.), op. cit. , str.
134. Stojanović S. (2009.), op. cit., str. 82.
173
118
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
primijenjen u slučaju jezičkih grupa
zanemarivani (nerijetko i od strane
je
određenih vlada koje su ih znale
(teritorijalna)
autonomija
kulturnih (jezičkih) segmenata.
vlastitim zaključcima derogirati), a
reakcije interesnih grupa u BiH na to
Na kraju, mišljenja sam da, s
su bile slabe. S druge strane,
druge strane, Bosna i Hercegovina
Švicarska i Belgija odgovaraju, po
ne
potpunosti
našem mišljenju, svim elementima
modela
konsenzus demokratije. Ove dvije
konsenzus demokratije. Preciznije,
federacije u svom ustavnom sistemu
ona samo u korporativnom sistemu
imaju pet elemenata konsenzus
interesnih grupa nije u skladu sa
demokratije, koje Lijphart naziva
Lijphartovim konceptom konsenzus
izvršno-partijskim.
odgovara
elementima
u
teorijskog
demokratije. Razlozi za ovo su
brojni - veliki finansijski pritisak na
To su: multipartijski sistem,
sistem socijalne zaštite u Bosni i
multipartijske koalicije u formiranju
Hercegovini; povećana ideološka
vlasti, izbalansiran odnos legislative i
fragmentacija;
egzekutive,
narastanje
socijalnih
zahtjeva,
odgovara
veliki
novih
kojima
broj
ne
granskih
izborni
proporcionalne
korporativni
sistem
reprezentacije,
sistem
interesnih
sindikata i njihov slab aktivitet, kao i
grupa. Takođe, ima i pet elemenata
široko uključivanje medija u proces
koje Lijphart naziva federalno-
donošenja odluka, koji otežava
unitarnim:
tradicionalnu sferu korporativnog
federalizam kao odnos centralne
pregovaranja.
vlasti i federalnih jedinica, drugi dom
sa
decentralizovani
jednakim
nadležnostima,
Uslovi rada u Bosni i
kvalifikovanu većinu koja se traži za
Hercegovini su najčešće definisani
izmjene ustava, sudsku kontrolu
od strane poslodavaca, bez obzira na
ustavnosti,
kolektivne ugovore, koji su često
banku.
nezavisnu
Centralnu
119
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Zaključno,
smatram
da
Kao takve, pored Bosne i
ustavni sistem Bosne i Hercegovine
Hercegovine,
odgovara u cijelosti Lijphartovom
Sjedinjene
modelu konsocijacijske demokratije,
Švicarska, Kanada i Indija. Logika
ali ne i konsenzus demokratije u
zaključivanja
potpunosti, da je u ustavnom
između dva proučavana oblika
sistemu
i
države je da uspješan federalizam
i
zahtijeva demokratske institucije
konsenzus demokratija, a da je u
koje funkcionišu, pravosudni sistem,
Švicarskoj primijenjena konsenzus
integrisane
demokratija, ali ne i konsocijacijska
stranke i odgovorajući izborni režim
demokratija.
koji proizvodi proces demokratske
Belgije
konsocijacijska
primijenjena
demokratija
su
identifikovane:
Američke
navedene
nacionalne
Države,
relacije
političke
kompeticije. Samo u funkcionalnim
demokratijama federalizam može
Zaključak
biti stabilna i efektivna forma
državnog uređenja. I obrnuto, izvan
Većina literature koja je
konsultovana prilikom izrade ovog
rada naznačava empirijske činjenice
da federalizam pomaže razvoju
demokratije, posebno u velikim i
heterogenim
državama.
Ustvari,
svaka dugoročna demokratija u
površinski velikoj, multilingvističkoj
i multietničkoj zajednici je uokvirena
federalnom državom. Iako je mnogo
multietničkih država na svijetu,
samo manji broj od njih su
demokratije.
demokratskog režima, federalizam je
ultimativno nestabilna forma, koja
prouzrokuje političku i teritorijalnu
dezintegraciju
ili
puki
ustavni
formalitet. Uz to, dokazivanje da je
demokratija ključna za održavanje
federalne stabilnosti ne znači da
federalizam pomaže da se postigne
demokratski uspjeh. Ustvari, ono što
federalne teorije pokazuju je da
dugoročno demokratija mora biti
prisutna da bi federalizam imao
uspjeha. Tako da se ne slažem da
120
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
unaprijed postoji definisana formula
smatraju za najveći doprinos teoriji
šta
federalizma
bi
dodavanje
federalizma
ikada,
posebno
s
demokratskom političkom režimu
aspekta
trebalo uraditi. Zapravo, ako se
demokratskog procesa. U ovom
kombinacija visoko funkcionirajuće
teorijskom okviru, priroda odnosa
demokratije i stabilnog federalizma
između demokratije i federalizma se
zamišlja kao poželjni demokratski
može označiti kao skup institucija za
ekvilibrijum, teorija države se ne
društvenu agregaciju i političku
izjašnjava
mobilizaciju. Da bi se ovdje mogao
o
mehanizmima
postizanja tog ekvilibrijuma.
Federalizam
kao
održati
forma
multirazinskog
kvalitet
demokratije
federaciji
radi
teritorijalnog
integriteta,
u
održavanja
stepen
države može biti kompatibilan sa
stavljanja restrikcija na demokratski
uspješnom
proces mora biti ili jako visok ili jako
dugoročnom
demokratijom, ali bi mogao, s druge
nizak.
strane, umanjiti demokratski uspjeh
niskofunkcionirajuće demokratije ili
u društveno-političkim sistemima u
novoustanovljene demokratije ne
razvoju. Razlog je što u kratkom
mogu
roku federalno uređen sistem može
integrisani
navesti
se
stranaka. A budući da kvalitet
umiješaju u demokratski politički
demokratije u federaciji zahtijeva da
proces. Iz ovog razloga, hipotetički,
je
lakše bi bilo brzo unaprijediti
konzistentno
kvalitet demokratije u unitarnoj
potrebama, odnos demokratije i
državi nego u federalnoj.
federalizma je tada reverzibilan -
političke
lidere
da
Razlog
je
što
uspostaviti
federalno
sistem
političkih
partijski
sistem
organiziran
sa
federalnim
nove federacije će proći kroz period
Djelo
„Federalism:
Williama
Origin,
Rikera
Operation,
Significance“ iz 1964. godine mnogi
neadekvatnosti
njihovog
demokratskog procesa i kroz ovo
vrijeme
će,
zbog
strateškog
121
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
prilagođavanja njihovom opstanku,
Budući
da
su
federalni
sniziti proceduralni kvalitet njihove
dogovori najčešće nestabilni, oni će
demokratije.
se izmijeniti kroz vrijeme, najčešće u
smislu
dugo
promjene
prirode
U federalnim studijama se
federalizma, tj. odnosa federalnih
federalizam
za
jedinica i centralne (federalne) vlasti.
između
Ili će se desiti da će federalne
mehanizam
smatrao
balansa
suprotstavljenih društvenih snaga i
jedinice
aspiracija
nadležnosti,
(unitarizam
autonomije,
nasuprot
centralizacija
biti
jače,
u
od
smislu
federacije
protiv
(decentralizovani federalizam) ili će
decentralizacije...). Ipak, federalni
federacija centralizovati nadležnosti.
institucionalni balans mora zavisiti
od koalicija koje su formirane da ga
Nijedan od ova dva slučaja
podrže, ali koje imaju tendenciju da
ne
se promijene. Federalni balans će se
institucionalni ekvilibrijum, jer ovaj
promijeniti
decentralizovani
sa
promjenama
u
omogućava
dugoračan
federalizam
na
strukturi koalicije i, ako su koalicije
kraju može da toliko oslabi federalni
nestabilne, federalni institucionalni
centar da će biti tranzicijska faza do
balans će, takođe, biti nestabilan.
eventualne disolucije federacije, dok
Kada je federalni institucionalni
će centralizovani federalizam održati
balans generalno nestabilan, nisu
teritorijalno
toliko važne formalne federalne
država najvjerovatnije kroz vrijeme
ustavne odredbe, koliko njihova
izgubiti svoju federalnu prirodu.
aplikacija
u
praksi
operacionaliziranje),
zajedništvo,
ali
će
(njihovo
u
smislu
Decentralizovani
adekvatne interakcije između vlasti
federalizam je ekstremno krhka
federacije i vlasti nižih političko-
politička institucija koju najčešće
teritorijalnih jedinica.
napuste većinske grupe i federalne
jedinice u korist centralizacije, a
122
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
manjinske grupe i federalne jedinice
Međutim,
mnoge
studije
u korist pune političke autonomije i
ukazuju da takav pluralizam može
secesije. Najčešće centralna vlast
biti velika prepreka demokratiji,
brzo poveća svoju moć na uštrb
budući
grupa i federalnih jedinica u državi.
neprihvatljivim princip vladavine
Rijetko centralne vlasti odu toliko
većine, te zahtijeva traženje za
daleko da dođe do dezintegracije
adekvatnim modelom demokratije.
države i frakturisanja teritorije na
Poklapanje etničkih i političkih
nekoliko suverenih država. Tri post-
granica
socijalističke
(SSSR,
federalnih jedinica, a raspad tri bivše
Čehoslovačka i Jugoslavija) su bili
real-socijalističke federacije unosi
slučajevi rapidne tranzicije od visoko
veliku
centralizovanog
fedaralizma
federacije
do
decentralizovanog
federalnog
da
manjinama
olakšava
skepsu
rješavanje
u
kao
čini
otcjepljenje
plodotvornost
sredstva
tzv.
za
(etničkog)
modela, gdje je centralna vlast na
nacionalnog pitanja i otkriva teškoće
kraju bila toliko slaba da nije mogla
u
da spriječi dezintegraciju teritorija.
federalnih
Fragment SSSR-a, Ruska Federacija,
federalnim demokratijama centralna
koja je, takođe, federalna država,
vlast ne bi smjela nelegitimno
usvojila je visoko centralizovan
zahvatiti u prednosti zagarantovane
model federalizma i na taj način
manjinskim izbornim jedinicama.
demokratizaciji
zajednica.
multietničkih
U
svim
spriječila teritorijalni kolaps.
Federalizam nije loš za
Etnička, vjerska, kulturna
tranzicijske demokratije, a takođe
šarolikost stanovništva često je
tranzicijske federacije ne mogu
tretirana kao nešto što pomaže
priuštiti da se otvore demokratskim
demokratiji,
institutima dok im je teritorija u
pluralizam.
jer
to
predstavlja
određenom kriznom stanju. Da bi
simultani federalni i demokratski
123
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
dizajn bio uspješan, mora doći do
interakcije, a teorija ga identifikuje
fiksnog
kao krucijalni faktor u održavanju
inicijalnog
ustanovljavanju
inputa
u
demokratskog
federalne
stabilnosti,
režima, a koji u početku može
karakteriziran
dovesti
međustranačke
do
stavljanja
federalne
kada
pravim
je
modelom
kompeticije
i
efikasnosti u rang sekundarnog cilja,
kooperacije. Uspješne demokratije
a da prioritet bude stabilnost i
posjeduju
primjenjivanje ustava.
integrisan sistem političkih stranaka,
decentralizovan,
ali
gdje se u modelu kompeticije
Iako je obimna literatura o
promoviše međuovisnost i izgradnja
federalizmu, ona rijetko predstavlja
koalicija između političara sa nivoa
uspješan vodič o dizajniranju i
federacije i onih sa nižih nivoa vlasti.
implementaciji
uspješnog
Kada sistem političkih stranaka nije
demokratskog
federalizma.
federalno integrisan ili kada se
Zaključak iz literature koji sam izveo
model političke kompeticije tek rađa
(isti je i iz uvida u ustave kao
na početku demokratske tranzicije,
demokratskih država, kao i stavove
nije jasno da li će politika političkih
jurisdikcije u tim državama) je da je
stranaka
svaki federalni slučaj jedinstven. Ne
održavanja
može se osnovano tvrditi koji su
teritorijalnog integriteta.
evoluirati
u
pravcu
institucionalnog
i
faktori važni za uspjeh demokratije u
federalnoj državi.
Zaustavljanje ekstremizma u
izbornom
Demokratski
procesu
može
biti
federalni
izvršeno ili na demokratski ili na
od
kompleksne
nedemokratski način, dok politička
mnogih
specifičnih
kompeticija može biti suspregnuta
društvenih i institucionalnih faktora
na oba načina, dobrovoljno u
u državi. Sistem političkih stranaka
prvom, a silom u drugom. Međutim,
je
nekompetitivni federalni model nije
uspjeh
zavisi
interakcije
globalna
posljedica
takve
124
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
pogodan za otvaranje političkoj
političare da mobilizuju narodne
kompeticiji. Zasnovan na restrikciji
zahtjeve
potencijalno destruktivne kampanje
stabilnošću federacije.
ekstremnih
političkih
nekonzistentne
sa
stranaka,
nekompetitivni model se u osnovi
Prvi ozbiljan demokratski
oslanja na državni monopol u svim
napredak savremenih federalnih (i
važnim
uopšte)
područjima
političke
utakmice.
država,
Sjedinjenih
Američkih Država i Kanade, je
mirna smjena vlasti nakon izbora
U
monopol
ekonomiji,
može
susprezanju
državni
pomoći
u
nekompetitivnih
koji su se počeli provoditi na osnovu
ustava ovih država u 19. i 20. vijeku.
Većina
savremenih
„zapadnih“
industrija. Ali, u pravilu, državna
federacija su u svojim ustavima
protekcija slabo priprema štićene
usvojile liberalnu demokratiju kao
industrije ponovnom otvaranju ka
model demokratije. Ovaj prefiks
tržištu. Jednako tome, ako je na
„liberalna“ se prvenstveno odnosi
snazi
federalni
na funkcionisanje ekonomija ovih
model, kada je politička utakmica
država, koje su zasnovane na
suspregnuta,
će
masovnoj proizvodnji i potrošnji. U
postati nestabilan kada se politička
njima je kapital neprikosnoven i
utakmica ponovo uvede. Rapidni
njemu se podređuje cijeli društveno-
kolaps bivšeg Sovjetskog Saveza,
politički sistem. Upravo u ovim
Čehoslovačke i Jugoslavije nakon
državama,
uklanjanja
političkoj
pedeset godina, u konjunkturnim
utakmici su evidentan model za
ciklusima, nastaju ekonomske krize i
neuspjeh ovakvih ustavnih modela.
recesije, koje se prenose u druge
Čim su se očekivanja neke forme
države svijeta, ekonomski i socijalno
političke utakmice javila u ovim
daleko slabije.
nekompetitivni
državama,
najvjerovatnije
prepreka
ona
su
svakih
četrdeset
do
stimulisala
125
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
U kojoj mjeri će ove države
biti socijalne,
U Belgiji je, prema Klausu
odlučuju vlasnici
Armingeonu, od 1971. do 1996.
multinacionalne
godine, stepen fragmentacije sistema
kompanije, a koji su manjina u
političkih stranaka bio nešto niži
društvu. Postoji izvjesni raskorak
nego u Švicarskoj; u prvoj deceniji
između normativnog i stvarnog kada
21. vijeka se prosječni broj političkih
je riječ o ljudskim pravima u ovim
stranaka povećao sa 5,49 na 8,16 u
državama, a upravo je stepen
Belgiji, ali se u istom periodu taj broj
ostvarivanja
u Švicarskoj malo smanjio, sa 5,57 na
kapitala
i
ljudskih
prava
najobjektivnija
i
ocjena
demokratičnosti određene države.
5,17.
Relativno
povećanje,
u
poređenju sa ranijim periodom, u
broju koalicijskih političkih stranaka
Komparativna
je
u belgijskoj vlasti, manji stepen
pokazala da je Švicarska power-
disproporcionalnosti u izbornom
sharing demokratija. Međutim, ona
sistemu, i konstantni visoki nivo
nije konsocijacijska demokratija, ali
korporatizma
jeste
demokratija.
dovelo je do toga da je Belgija
Lijphartovoj
zamijenila Švicarsku na prvom
konsenzus
Ponovno
vraćanje
analiza
interesnih
analizi iz 1999. godine, kao i uvid
mjestu
koji je izvršen prilikom izrade ovog
Simultano
rada, dovodi do zaključka da su od
političkih stranaka u Švicarskoj,
1997. do 2007. godine promjene u
povećana
političko-institucionalnoj
izbornog
strukturi
konsenzus
grupa,
demokratije.
reduciranje
broja
disproporcionalnost
sistema
i
širenje
dovele do formiranja konsenzus
decentralizacije i deregulacije u
demokratije. Prema Lijphartu, drugi
odnosu države i interesnih grupa,
primjer konsenzus demokratije je
dovelo je do pretvaranja Švicarske u
Belgija.
„normalnu“ konsenzus demokratiju.
Po našem mišljenju, u Švicarskoj je
došlo do destrukcije konsocijacijske
126
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
demokratije i zamjene ovog modela
konsenzus
demokratijom.
Unidimenzionalnost
komparativnom
u
federalizmu
Očigledne promjene su se desile u
karakteriše činjenica da se federalni
švicarskoj ustavnoj, institucionalnoj
odnos manifestuje kao podjela
i političkoj strukturi u posljednjim
nadležnosti između centralne vlasti i
decenijama. Međutim, Švicarska, a
nižih političko-teritorijalnih jedinica
što proizilazi iz analize ustavnog
(federalne
jedinice,
sistema ove federalne države, neće
samouprava,
ostali
postati
federacije...). Multidimenzionalnost
klasična
većinska
demokratija.
federalnog
sistema
istorijskog
lokalna
konstituensi
je
rezultat
konstituisanja
i
Po obliku državnog uređenja
multietničke kompozicije populacije
Bosna i Hercegovina je federacija.
Bosne i Hercegovine i njenog
Analizirajući ustavne sisteme u
trenutnog, novog i originalnog
savremenom federalizmu, u ovom
socio-političkog sistema.
sam istraživanju utvrdio da ona na
saveznom nivou vlasti ima najmanje
nadležnosti
Politička
od
svih
kao
Bosne
Hercegovine
Bosne
i
posljednjom rečenicom preambule
federacije
je
Aneksa
4
je
i
federacija.
struktura
Hercegovine
Suverenitet
determiniran
Opšteg
okvirnog
različita od uobičajene strukture
sporazuma za mir kojom „Bošnjaci,
federalne države u smislu da je
Hrvati i Srbi, kao konstitutivni
bosanskohercegovački federalizam
narodi (zajedno s ostalima), te
multidimenzionalan, a skoro sve
građani
poznate
određuju
savremenih
federalne
država
jednodimenzionalne.
strukture
su
Bosne
Ustav
i
Hercegovine
Bosne
i
Hercegovine“. Ustavnost naroda
Bosne i Hercegovine je kolektivno
pravo koje je uže od suverenosti, a
šire od individualnog prava na
127
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
etnički
identitet
uključuje
svake federalne države, ali, takođe, i
zajedničko pravo sva tri naroda da
u Vijeću ministara, Predsjedništvu i
regulišu ustavni poredak (zajedno sa
Ustavnom
građanima i Ostalim) i da koriste sve
„odgovorni“ za politiku države BiH
mehanizme
etničke
kao federacije i zato participiraju u
(Republika
pripremanju i predlaganju zakona i
zaštite
jednakosti.
Srpska
i
i
Entiteti
Federacija
Bosne
sudu;
b.)
oni
su
i
drugih pravnih akata vlasti Bosne i
Hercegovine) kao federalne jedinice
Hercegovine kao federacije; c.)
su glavni subjekti federalne države.
amandmani na federalni ustav i
ostali važni ekonomski i politički
Oni
uživaju
organizacionu
i
široku
funkcionalnu
akti ne mogu proizvesti posljedice
ako ih ne odobre oba entiteta.
autonomiju. Entiteti u ograničenoj
nadležnosti
imaju
izvršavanje
Multidimenzionalni
propisa Bosne i Hercegovine i
federalizam u Bosni i Hercegovini,
obično Bosna i Hercegovina kreira i
koji je etabliran Aneksom 4 Opšteg
izvršava svoj pravni sistem putem
okvirnog sporazuma za mir, je
svojih tijela, dok su entiteti obično
manifestovan i u činjenici da postoji
fokusirani
jedinica lokalne samouprave koja je
na
njihove
pravne
sisteme.
pod direktnim suverenitetom Bosne
i Hercegovine – Brčko Distrikt
Koliko je snažna ustavna
Bosne i Hercegovine. Ova jedinica
pozicija entiteta posebno je vidljivo
lokalne samouprave, bez obzira što
iz tri činjenice: a.) oni su zastupljeni
ima državne organe i nadležnosti
na bazi jednakosti u svim državnim
koji su širi od onih ostalih jedinica
organima vlasti, što znači ne samo u
lokalne samouprave u BiH, ne može
Zastupničkom domu Parlamentarne
ni de iure ni de facto biti shvaćena kao
skupštine BiH, kao što je u
federalna jedinica, budući da ne
klasičnom donjem domu gotovo
participira na bilo koji način u
128
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
vršenju vlasti Bosne i Hercegovine,
niti ima „adekvatan“ uticaj na proces
donošenja
odluka
u
Bosni
i
Kompleksni
ustavnosti
sistem
osigurava
zaštitu
Hercegovini, kakav imaju entiteti.
jedinstva i cjelovitosti dijelova i
Brčko
brojne
autonomije u tom jedinstvnu i
nadležnosti, koje su mu dodijeljene
cjelovitosti. Da bi bio demokratski,
Statutom, od kojih su mnoge
sistem ne mora da napusti princip
jednake onim koje su propisane
hijerarhijskih veza državnih organa,
entitetima.
Brčko
institucija i njihovih akata, ali mora
Distrikta više liče na nadležnosti
imati i teorijski i ustavno regulisane
federalnih
u
odnose između institucija i pravnih
komparativnom federalizmu, nego
akata, kao i racionalni mehanizam
na nadležnosti lokalnih organa vlasti
koji štiti nadležnosti i njihove
u komparativnoj perspektivi.
međusobne pravne odnose. Ustavni
Distrikt
ima
Nadležnosti
jedinica
sudovi u Bosni i Hercegovini danas
Status Brčko Distrikta je
obnašaju ovakvu zaštitnu funkciju i
dizajniran amandmanima na Aneks
zato su faktor racionalizacije novih
4, i to je jedini primjer određivanja
principa
lokalne samouprave kao ustavne
ustavnosti.
multidimenzionalne
kategorije u najvišim pravnim i
političkim
aktima
Bosne
i
Rezultati
Hercegovine. Lokalna samouprava
građana
je ustavna kategorija u Republici
održanog 29. 2. i 1. 3. 1992. godine
Srpskoj
su
i
Federaciji
Hercegovine.
Pored
Bosne
i
Bosne
referenduma
omogućili
i
da
Hercegovine,
Bosna
i
ustavnih
Hercegovina, nakon više od pola
odredbi u entitetima je regulisana i
milenijuma, obnovi svoju državnost
zakonima i opštim pravnim aktima
u
jedinica
granicama.
lokalne
samouprave
međunarodno
priznatim
entiteta.
129
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Velika
većina
Evropska zajednica je na
bosanskohercegovačkih građana se
zasjedanju 6. 4. 1992. godine, na
opredijelila da nakon disolucije SFRJ
osnovu ovog mišljenja Arbitražne
živi u nezavisnoj i suverenoj državi.
komisije,
Organizovanju ovog referenduma
Hercegovinu
prethodile su određene odluke
suverenu državu i odlučila da to
tadašnje
Arbitražne
priznanje važi retroaktivno od 6. 3.
Evropske
zajednice
referendum
je
(EZ),
održan
međunarodnom
Arbitražna
komisije
da
pod
kontrolom.
komisija
zaključila
a
EZ-a
tadašnja
je
SRBiH
1992.
priznala
kao
godine,
oficijelno
Bosnu
i
nezavisnu
i
dana
proglašeni
referenduma
za
kojeg
su
rezultati
nezavisnost.
Priznanjem je Bosna i Hercegovina
postala
članica
međunarodne
ispunjava sve međunarodnopravne
zajednice, čime je postala subjekt
uslove za nezavisnost. Ona je došla
međunarodnih odnosa, što je bio i
do zaključka da je SRBiH već prema
osnov za njen prijem u članstvo
Ustavu
bila
OUN, 22. 5. 1992. godine. Evropska
država
zajednica je zauzela stajalište da se
ravnopravnih građana i naroda
radilo o referendumu svih građana
Bosne i Hercegovine i pripadnika
Bosne i Hercegovine, iz čega
drugih naroda i narodnosti, te da je
proizilazi da je podržana država koja
pravna i demokratska država koja je
se bazira na pravu građana, a ne
u stanju da poštuje ljudska prava, te
pravu etničkih, vjerskih, jezičkih...
koja se obavezala da će primjenjivati
skupina.
od
suverena
1974.
godine
demokratska
Povelju UN-a, Završni akt iz
Helsinkija,
pravima
Pakt
UN-a
međunarodne
o
i
političkim
sve
dokumente
Dejtonski sporazum, kojim
druge
je okončan rat koji je uslijedio nakon
koje
proglašenja nezavisnosti, je grubo
garantuju ljudska prava i slobode.
ignorisao ove činjenice i na taj način
usmjerio postratni razvoj Bosne i
130
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Hercegovine. Aneksom 4 ovog
predsjednika suverenih država i
sporazuma (koji predstavlja Ustav
jednog
BiH) inaugurisan je etnički princip
jedinice susjedne države. Njime je
organizacije i funkcionisanja države.
formirana
Interesi tri konstitutivna naroda su
funkcionalna.
predsjednika
država
federalne
koja
nije
postavljeni u prvi plan, a potisnut je
opšti
interes
bosanskohercegovačkog društva.
Za brojna rješenja iz Aneksa
4 je bilo opravdanja u vremenu
njihovog pozicioniranja u ustavni
Današnji Ustav Bosne i
Hercegovine
generiše
političke
sistem BiH, ali danas je evidentno da
su
upravo
ona
onemogućila
sukobe i loš ekonomski položaj
postizanje razboritijeg i pravednijeg
većine
sporazuma u budućnosti ili kreiranje
pojedinaca
u
Bosni
i
Hercegovini.
novog, drugačijeg Ustava BiH.
Krajnji
predstavlja
cilj,
zacijelo,
učlanjenje
Bosne
i
Uporedio
Hercegovinu
sam Bosnu i
sa
konsocijacijom
Hercegovine u Evropsku uniju. Da
Belgije, jer sam stava da jedino ova
bi se to ostvarilo, moraju se
federacija još ima u svom ustavnom
poštovati ljudska prava, ali i drugi
sistemu sve elemente konsocijacije, i
elementi demokratije (transparentne
sa Švicarskom, gdje sam stavovima
procedure
jurisprudencije
državnih
organa,
poštovanje
zakona...).
švicarskog
ustava
i
dogmatike
dokazao
da
Ustavnopravni i institucionalni okvir
konsocijacija nije primijenjena u
uspostavljen
Dejtonskim
ovoj državi, bez obzira što u
sporazumom je velika prepreka.
literaturi postoje drugačiji stavovi.
Ovaj cijeli sporazum je rezultat
Sve tri federacije su segmentirana
kompromisa
između
tri
sačinjenog
u
ratu
društva i predstavljaju pogodno tlo
predsjednika,
dva
za aplikaciju konsocijacije, ali sam
131
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
mišljenja da je Švicarska po ustavu i
zbir želja za ustavnim promjenama.
političkoj praksi trenutno liberalna
Riječ je o težnji da jedan dio
demokratija (kao i SAD, Njemačka i
bosanskohercegovačkih Hrvata na
Austrija)
određenom teritoriju u ime svih
i
konsenzualna
demokratija.
Bosna i Hercegovina je
bosanskohercegovačkih
Hrvata
vlada
brutom
socijalnim
proizvodom.
idealni tip konsocijacije. Međutim,
pored
svih
konsocijacijske
elemenata
u
nastojale da otklone mehanizme
ustavnom sistemu (podjela vlasti na
blokade iz svojih ustavnih sistema,
nivou vlade, autonomija, pravo veta
tako
za
proporcionalna
nadležnosti između različitih nivoa
zastupljenost), uveden je i izuzetno
vlasti i što su ograničili potrebu za
strog sistem prava na veto, etničke
zajedničkim donošenjem odluka. U
kvote primjenjuju se na svim
Njemačkoj je reduciran broj zakona
nivoima vlasti.
za koje treba potvrda i u Bundesratu.
manjine,
demokratije
Druge federalne države su
što
su
razjasnili
podjelu
Belgija je u posljednje dvije decenije
Uprkos ovome zagovaratelji
pojačala
teritorijalnu
devoluciju.
konsocijacije u BiH tvrde da ona
Ovim u Belgiji nisu promijenjeni
zapravo još uvijek nije konsocijacija,
mehanizmi
jer hrvatski segment još uvijek nema
donošenja odluka na centralnom
teritorijalnu autonomiju budući da
nivou vlasti, ali jesu reducirani u
jednu federalnu jedinicu Hrvati
praksi, nakon što je smanjen opseg
moraju da dijele sa Bošnjacima. Veći
nadležnosti federacije. U Bosni i
stepen konsocijacije zapravo bi bio
Hercegovini je ključno izgraditi
treći entitet, što predstavlja zahtjev
federalni, državni nivo vlasti, ali nije
određenih političkih stranaka sa
neophodno dići konsocijaciju na viši
konsocijacijskog
hrvatskim predznakom unesen u
132
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
nivo na ovom nivou vlasti niti
mjestima. Međutim, tada bi morao
stvarati veći stepen konsocijacije.
postojati precizan sadržaj vitalnog
nacionalnog
Savremene federalne države
imaju drugi dom koji reprezentuje
interesa
i
jasna
procedura pokretanja zaštite ovog
interesa.
federalne jedinice ili, rjeđe, druge
ustavne subjekte. Drugom bi domu
U
suprotnom,
ovaj
trebala biti dodijeljena nadležnost da
mehanizam može postati uslov
štiti interese federalnih jedinica ili
dnevne politike. „Aprilski“ paket
drugih ustavnih subjekata. Državna
ustavnih promjena bi ovakvo stanje
reforma od 1993. godine u Belgiji
popravio, s tim da se planiralo da
uklanja jednaki legislativni status
ostanu
Senata, ali zadržava njegov pristanak
Predstavničkom domu.
mehanizmi
blokade
u
za ustavna pitanja, kao i ona koja se
tiču regiona i jezičnih grupa. Takođe,
Predmet interesovanja ovog
zadržava i proceduru „alarm zvona“,
rada
predstavljao
je
odnos
kada se radi o vitalnim interesima
demokratije i federalizma, posebno
jezičnih grupa.
kao modela moguće organizacije
društva i države. Posebno se u ovom
Možda
Hercegovinu,
bi
za
Bosnu i
s
obzirom
na
radu govorilo o Bosni i Hercegovini,
odnosno
njenom
sadašnjem
savremenu federalnu praksu, bilo
ustavnom sistemu. Uputili smo i na
bolje
etničku
nedovršenost tog uređenja, odnosno
reprezentaciju i mehanizme veta na
na potrebu da se ustav mijenja. Iz
jednom mjestu. Ako bi Dom naroda
analize savremenih demokratskih
Parlamentarne
bila
federalnih sistema ustanovili smo i
lokacija za etničku reprezentaciju i
izveli tvrdnju da osnov federalne
mehanizme veta, ovo ne bi trebalo
države mora biti pojedinac-građanin
da bude primijenjeno na drugim
i njegova građanska i druga prava.
da
koncentriše
skupštine
133
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Društvene grupe ne mogu
modela demokratije u Bosni i
biti isključivi osnov organizacije
Hercegovini, budući da on ima
jedne federacije, ako se želi da
optimalnu direktnost (participaciju)
federacija bude efikasna. Kolektivna
građana-glasača na svim nivoima
prava grupa se izvode iz prava
vlasti, kao i stvarnu deliberaciju u
pojedinaca.
podijeljenom društvu. Nedostatak
Kulturno-etnička
pripadnost ne može biti poseban
političkog
osnov za privilegovan položaj u
predstavnika sa civilnim društvom i
društvu i državi. U svakom slučaju,
nedovoljno
savremeni
procesu odlučivanja su jedan od
federalizam
dijaloga
učešće
podrazumijeva zaštitu društvenih
uzroka
grupa
organima vlasti.
u
vidu
raznih
formi
izabranih
građana
nezadovoljstva
u
prema
autonomije, samouprave i posebnih
(kolektivnih) prava, a pri tome se
Participativna
pojedinac (građanin) ne potiskuje u
nije
drugi plan, nego je i dalje faktor
demokratiju,
konstituisanja političke vlasti. Kao
neophodno mijenjati ili ukidati
izuzetak u savremenom federalizmu
etničke kvote u ustavnom sistemu
u
BiH, već bi bila u funkciji efikasnosti
evrokontinentalnom
pravnom
zamjena
za
demokratija
niti
predstavničku
bi
čak
bilo
krugu se mogu navesti Belgija i
bosanskohercegovačkog
Bosna
gdje
Plenumi koji su se održavali u
ima
bosanskohercegovačkim opštinama
centrifugalne, a ne centripetalne
i gradovima jesu jedna forma
efekte.
participativne demokratije, ali one
i
Hercegovina,
konsocijacijska
demokratija
moraju
Dakle,
na
kraju
rada,
postati
sistema.
formalne,
tj.
propisane ustavom i zakonima.
rezimiram, umjesto konsocijacijske
demokratije
izmjenama
ustava
predlažem uvođenje participacionog
134
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
Literatura
Institutional Change. Taylor
& Francis.
-
-
Alber, Jens (1988.). “Is there
from
America
and
European
-
Batt,
in
Japan”,
Review, 4(3), str. 181.-207.
-
Politik
(1995.).
Press.
und
-
Chalmers Damian et. al.
Cambridge University Press.
of Democracy, 15(2).
-
Lijphart,
Arendt
Democracy
“Falling Apart Together.
Press.
-
Lijphart,
Arendt
Power-sharing
Government:
Political
Development
and
Plural
London: Yale University
Belgian Consociationalism,
Jillson, Calvin, American
in
(1977.).
Societies. New Haven and
The Changing Nature of
37., str. 68-85.
Arendt,
Divided Societies”, Journal
Deschouwer, Kris (2002.).
1961-2001”, Acta Politica
Lijphart,
“Constitution Design for
law: text and materials.
-
Will
Rights. Oxford: Clarendon
(2006.). European Union
-
Kymlicka,
Liberal Theory of Minority
im
Zeitgeschichte, 10.
-
Berlin:
Multicultural Citizenship. A
internationalen Vergleich”.
Aus
Deutschland.
Dunkcer &Humblot.
Helge.
“Direktdemokratie
und
Reich 1933-1938”, u: Wahlen
North
Sociological
(1998.).
Abstimmungen im Dritten
evidence
Europe,
Otmar
“Wahlen
a crisis of the welfare state?
Cross-national
Jung,
in
(1985.).
South
Africa. Berkeley: Institute of
International
Studies,
University of California.
135
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
-
-
Lijphart,
Arendt,
„The
Suggestions for Studying the
Theory and Consociational
Right now that Studying the
Practices“, 1965-2000. Acta
Right
Politica, 37.
Historically Speaking.
Marquand, David (1979.).
-
is
Trendy”,
Schelsinger,
Arthur,
Jr.
“Liberalism
in
Parliament for Europe.
(1956.).
Meny, Yves (2003.). “De La
America:
Democratie En Europe: Old
Europeans” u: The Politics of
Concepts
Hope
and
New
Journal
A
Note
(1962.).
for
Boston:
Riverside press.
of
Common Market Studies,
-
Stojanović, Nenad (2006.).
41.
“Do
Pejanović, Mirko (2005.).
Democracies Really Require
Politički razvitak Bosne i
PR? Counterevidence from
Hercegovine
Switzerland”, Swiss Political
u
postdejtonskom
Multicultural
Science Review 12(4).
periodu.
Sarajevo: Šahinpašić.
-
Ribuffo, Leo. B. (2011.). “20
Evolution of Consociational
Challenges”,
-
-
-
Stojanović, Nenad (2009.),
Ranney, Austin & Kendall,
“Konsocijacija – Švajcarska i
Williams
Bosna
(1956.).
“Basic
Charles
Deane
F.,
E.,
u:
-
Stojanović, N. (2006.). The
Neubauer,
Dillema of Ethnic Quotas in
Empirical
Power-Sharing Theory, The
Democratic Theory. Chicago:
Case
Markham
Herzegovina,
Company (1969.)
Hercegovina”.
Pregled, 85/3-4.
principles for a Model of
Democracy”, u: Cbudee,
i
Publishing
Western
of
Bosnia
u:
Balkans:
and
The
A
136
�Društveni ogledi, decembar 2020.
_____________________________
-
European Challenge. Koper:
London: Yale University
Publishing House Annales.
Press.
Stojanović, Nenad (2000.).
-
Weber, Max (1947.). The
The Idea of a Swiss Nation.
Theory
A
Economic
Critique
Kymlicka’s
of
Will
Account
of
Parsons,
of
Social
and
Organization.
Talkot
(ed.).
Multinational States. (M. A.
London: W. Hodge and
teza).
Company.
Montreal:
McGill
University.
-
Van Parijs, Phillipe (2000.).
“Power-sharing
versus
Border-Crossing”,
u:
Shapiro, Ian. & Macedo,
Stephen
(eds.).
Designing
Democratic Institutions. New
York: New York University
Press.
-
Vasović,
V.
Savremene
(2012.).
demokratije.
Beograd: Službeni glasnik.
-
Velički,
Robert
“Ostvarivanje
(2008.).
neposredne
demokracije u Njemačkoj i
Austriji”, Politička misao,
Vol. XLV, br. 3.-4., str.
119.135.
-
Walzer, Michael (1997.). On
toleration. New Haven and
137
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Društveni ogledi
Author
Author
Centar za društvena istraživanja, Internacionalni Burč univerzitet
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
ISSN 2303-5706
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Ogled o odnosu demokratije i federalizma: teorija, ustavne slike i socio-političke stvarnosti
Author
Author
Davor Trlin
Abstract
A summary of the resource.
Autor se u radu bavi analizom teorijskih osnova odnosa dva oblika države, te ispitivanjem ustavnih sistema selektovanih izvedbenih oblika federalizma (Sjedinjene Američke Države, evropskokontinentalni pravni krug i Evropska unija). Cilj rada je pokušati izvesti neke poopćive zaključke te prikazati kako su najprogresivniji izvedbeni oblici federalizma regulirali demokratiju u svojim najvišim pravno-političkim aktima, a posebno neposredno učešće građana u donošenju odluka. Poseban cilj rada je da se kompariraju rješenja iz drugih federacija sa stanjem u Bosni i Hercegovini, a posebno nas zanimaju Švicarska i Belgija, za koje se smatra da imaju elemente konsocijacijske demokratije u svom ustavnom sistemu. Bosna i Hercegovina je idealni tip konsocijacijske demokratije. Na državnom nivou BiH nema mogućnosti za neposrednu demokratiju. Pokušaćemo pronaći sličnu ustavnu sliku u selektovanim državama.
Keywords
Keywords.
Demokratija, federalizam, konsocijacijska demokratija, neposredna demokratija, etničke kvote, proces odlučivanja, mehanizmi blokade
DOI
Digital object identifier
10.14706/DOI21414
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ce2cec474ecaca24056c13d046d196e1.docx
75b11b4e2d5467de5ac7ea7044229019
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8aff54b935b81421a35a1cbc864d9bce.pdf
136f19739566251ff3cb306820b38ea7
PDF Text
Text
ÖĞRENCİLERİN DİNÎ-TASAVVUFİ TÜRK EDEBİYATINA YÖNELİK TUTUMLARI
VE BİLGİ DÜZEYLERİ
Zafer GÜRLER
Mustafa Kemal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, Hatay / Türkiye
Anahtar Kelimeler: Dinî-tasavvufi Türk edebiyatı, edebiyat öğretimi, öğretim programı.
ÖZET
Bu çalışmada dinî-tasavvufi Türk edebiyatı öğretimi uygulanmakta olan Türk edebiyatı
öğretim programı çerçevesinde öğrenciler açısından değerlendirilmiştir. 2008–2009 eğitimöğretim yılında Kırşehir merkez ve ilçelerinde 10. sınıfta öğrenim gören farklı sosyo-ekonomik
düzeylerdeki 653 öğrencinin dinî-tasavvufi Türk edebiyatına ilişkin tutumları ve bilgi düzeyleri
değerlendirilmiştir. Nitel ve nicel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı nedensel
karşılaştırmaya dayalı betimsel bir alan araştırması olan bu çalışmanın dinî-tasavvufi Türk
edebiyatı öğretimi için bilimsel bir veri olacağına ve programın geliştirilmesine katkı
sağlayacağına inanılmaktadır. Öğrencilerin başarı durumları orta düzeydedir. Öğrencilerin
çoğunun (%59) dinî-tasavvufî Türk edebiyatına yönelik tutumlarının “normal” düzeyde olduğu;
olumlu tutuma sahip olanların (%32.9) olumsuz tutuma sahip olanlardan (%8.1) çok daha fazla
olduğu görülmektedir. Farklı okul türlerinde öğrenim gören öğrencilerin tutum puanı
ortalamalarının birbirlerine yakın olduğu görülmektedir. Okul türlerine göre tutum puan
ortalamaları bakımından dini-tasavvufi Türk edebiyatına yönelik bilgi düzeyi “düşük” olan
öğrencilerin tutum puanı ortalaması 79.3 iken “yüksek” olan öğrencilerin tutum puanı ortalaması
88.1’dir. Öğrencilerin dinî-tasavvufî Türk edebiyatına yönelik bilgi düzeyleriyle tutum puanları
arasında anlamlı bir paralellik gözükmektedir.
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
2273
Title
A name given to the resource
ÖĞRENCİLERİN DİNÎ-TASAVVUFİ TÜRK EDEBİYATINA YÖNELİK TUTUMLARI VE BİLGİ DÜZEYLERİ
Author
Author
GÜRLER, Zafer
Abstract
A summary of the resource.
Anahtar Kelimeler: Dinî-tasavvufi Türk edebiyatı, edebiyat öğretimi, öğretim programı. ÖZET Bu çalışmada dinî-tasavvufi Türk edebiyatı öğretimi uygulanmakta olan Türk edebiyatı öğretim programı çerçevesinde öğrenciler açısından değerlendirilmiştir. 2008–2009 eğitim- öğretim yılında Kırşehir merkez ve ilçelerinde 10. sınıfta öğrenim gören farklı sosyo-ekonomik düzeylerdeki 653 öğrencinin dinî-tasavvufi Türk edebiyatına ilişkin tutumları ve bilgi düzeyleri değerlendirilmiştir. Nitel ve nicel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı nedensel karşılaştırmaya dayalı betimsel bir alan araştırması olan bu çalışmanın dinî-tasavvufi Türk edebiyatı öğretimi için bilimsel bir veri olacağına ve programın geliştirilmesine katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Öğrencilerin başarı durumları orta düzeydedir. Öğrencilerin çoğunun (%59) dinî-tasavvufî Türk edebiyatına yönelik tutumlarının “normal” düzeyde olduğu; olumlu tutuma sahip olanların (%32.9) olumsuz tutuma sahip olanlardan (%8.1) çok daha fazla olduğu görülmektedir. Farklı okul türlerinde öğrenim gören öğrencilerin tutum puanı ortalamalarının birbirlerine yakın olduğu görülmektedir. Okul türlerine göre tutum puan ortalamaları bakımından dini-tasavvufi Türk edebiyatına yönelik bilgi düzeyi “düşük” olan öğrencilerin tutum puanı ortalaması 79.3 iken “yüksek” olan öğrencilerin tutum puanı ortalaması 88.1’dir. Öğrencilerin dinî-tasavvufî Türk edebiyatına yönelik bilgi düzeyleriyle tutum puanları arasında anlamlı bir paralellik gözükmektedir.
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2013-05-17
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
ISSN 2203-4548
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/005d4748f11fecf0204fb7de7cc8fb2d.pdf
5ae6ba027653b96955185f9cadb01479
PDF Text
Text
BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014
ÖĞRETİCİ METİN OLARAK PEND-NÂMELER (NASİHATNÂMELER) VE AHMED MÜRŞİDÎ EFENDİNİN PEND-NÂMESİNİN
BİLİNMEYEN BİR NÜSHASI
Müzahir KILIÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Ağrı / Türkiye
Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Pend-nâme, nâsihat-nâme,
Ahmed Mürşidî Efendi, Yazma nüsha.
ÖZET
Nasihat, ya da pend öğüt demektir. Edebiyatta, din, ahlâk, toplumsal yaşam,
meslekler, yönetim hizmetleri konularında öğüt verici veya iyi insan olma ve
yaşamda başarılı olmanın yollarını gösteren eserlere (BL:8548)nasihatname
denir. Nasihatnameler, öğüt kitaplarıdır. İslam dininin emir ve yasakları
doğrultusunda insan hayatına yön veren, toplum içinde iyi insan olmanın
sınırlarını çizen kurallardır. Bu kuralla, dinin emirleri doğrultusunda oluşmuş,
bir bakıma uyulması gerekenler ve yasaklar bütünüdür. Klasik Türk
edebiyatında bu tür eserlerin hemen her dönemde yazıldığı görülmektedir.
İslâmi edebiyatın ilk ürünleri olan Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakâyık ve
Divan-ı Lügati’t-Türk işlediği konular ve mesajlar bakımından birer nasihat
kitabıdır. Hatta Göktürk yazıtları bile içerdiği mesajlar açısından tarihi bir
tecrübenin nasihatleri niteliğindedir. Bu alanın iki özel eseri; Güvahi ve
Ahmed Mürşidî Efendinin pend-nâmeleridir. Bu eserler; atasözü, deyim, fıkra
ve masalların yanında kelam-ı kibar örneklerinin sıkça kullanıldığı için dil
malzemelerinin önemli kaynaklarıdır. Pendname şairi olarak bilinen Ahmed
Mürşidî Efendi’nin eserinin birçok yazma ve baskı nüshaları mevcuttur. Bu
eserin yazma bir nüshası bir öğrencimiz sayesinde tespit edilmiştir. 201 yk
7265 beyitten müteşekkil olan bu nüsha Burdurlu Muhammed Nuri Efendi
tarafından istinsah edilmiştir. Burdurd’a bir esnafın elinde bulunmaktadır.
56
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
2719
Title
A name given to the resource
ÖĞRETİCİ METİN OLARAK PEND-NÂMELER (NASİHATNÂMELER) VE AHMED MÜRŞİDÎ EFENDİNİN PEND-NÂMESİNİN BİLİNMEYEN BİR NÜSHASI
Author
Author
KILIÇ, Müzahir
Abstract
A summary of the resource.
Nasihat, ya da pend öğüt demektir. Edebiyatta, din, ahlâk, toplumsal yaşam, meslekler, yönetim hizmetleri konularında öğüt verici veya iyi insan olma ve yaşamda başarılı olmanın yollarını gösteren eserlere (BL:8548)nasihatname denir. Nasihatnameler, öğüt kitaplarıdır. İslam dininin emir ve yasakları doğrultusunda insan hayatına yön veren, toplum içinde iyi insan olmanın sınırlarını çizen kurallardır. Bu kuralla, dinin emirleri doğrultusunda oluşmuş, bir bakıma uyulması gerekenler ve yasaklar bütünüdür. Klasik Türk edebiyatında bu tür eserlerin hemen her dönemde yazıldığı görülmektedir. İslâmi edebiyatın ilk ürünleri olan Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakâyık ve Divan-ı Lügati’t-Türk işlediği konular ve mesajlar bakımından birer nasihat kitabıdır. Hatta Göktürk yazıtları bile içerdiği mesajlar açısından tarihi bir tecrübenin nasihatleri niteliğindedir. Bu alanın iki özel eseri; Güvahi ve Ahmed Mürşidî Efendinin pend-nâmeleridir. Bu eserler; atasözü, deyim, fıkra ve masalların yanında kelam-ı kibar örneklerinin sıkça kullanıldığı için dil malzemelerinin önemli kaynaklarıdır. Pendname şairi olarak bilinen Ahmed Mürşidî Efendi’nin eserinin birçok yazma ve baskı nüshaları mevcuttur. Bu eserin yazma bir nüshası bir öğrencimiz sayesinde tespit edilmiştir. 201 yk 7265 beyitten müteşekkil olan bu nüsha Burdurlu Muhammed Nuri Efendi tarafından istinsah edilmiştir. Burdurd’a bir esnafın elinde bulunmaktadır.
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2014-05-23
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
ISSN 2303-582X
P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General)
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/21dcabe0191f86b9bc4b22ef2426c24d.pdf
3c40590386426d00d6e7a572e9650f20
PDF Text
Text
BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014
Türkçe'nin öğretiminde kullanılabilecek yararlı öğretim tekniklerinden;
Dilbilgisi Tercüme Yöntemi, İşitsel-Görsel Yöntem, İşitsel-Dilsel
Yöntem,Doğrudan Yöntem, Grupla Dil Öğretim Yöntemi, Telkin Yöntemi,
Kültürler Arası iletişim odaklı yöntem,Göreve Dayalı yöntem ele alacağız.
Aynı zamanda yabancılara Türkçe öğretiminde karşılaşılan zorlukları,var olan
öğretim merkezlerinin yeterliliğini ve mevcut materyallerin içeriklerini de
incelemeye
çalışacağız.
OĞUZ ATAY’IN DELİLİĞE METHİYESİ TEHLİKELİ OYUNLAR
Şener Şükrü YİĞİTLER
Bitlis Eren Üniversitesi, Bitlis / Türkiye
Anahtar Kelimeler: Tehlikeli Oyunlar, id-ego-süperego, delilik, gecekondu.
ÖZET
İnsan aklını yücelten 18. yüzyıl Aydınlanması, Doğu’ya doğru hareketinde
pozitivizm ve rasyonalizmin bir tür kalkınmacılık hamlesi olarak görüldüğü
Osmanlı topraklarına Tanzimat Fermanı’yla köklerini saldığında
Cumhuriyet’in bilimsel ve idealist temellerini de müjdelemiş oldu. Ancak
yoğun bir modernleşme ve toplumsal inşa programının uygulandığı yeni
Türkiye’de 70’li yıllara gelindiğinde aklın ve bilimin ışığında izlenecek
pozitivist ve hümanist değerlerin birer birer terk edildiği, bunların yerini
yüzeyselliklere bıraktığı bir manzara ortaya çıktı. Cumhuriyet’in kurucu
babalarının ellerinde büyüyen, yurdun en büyük ihtiyacı olan bir teknik
eleman olarak yetişen ve eserlerini tam da bu dönemde vermeye başlayan
Atay’ın acıyla kabul etmek durumunda kaldığı bu sığ ve yozlaşmış akla karşı
bir savunma mekanizması olarak oyunlara sarıldığı görülmektedir. Çocukluğu
ve çocuk kalmayı çağrıştıran oyun, Atay’ın Günlük’ünde de belirttiği gibi
yalnızca bir saflık ve masumiyet hali değildir. Aynı zamanda, akıldışılığın,
deliliğin yüzeye çıkmasıdır. Tehlikeli Oyunlar’da Hikmet Benol’un her
katında farklı oyunlar oynayıp farklı bir bilinçlilik sergilediği üç katlı
gecekondu, Atay’ın, Freud’un kişilik kuramını uyguladığı bir oyun alanı
olarak şekillenir. Bu çalışmada Hikmet Benol’un Hüsamettin Tambay’la
oyunlarını yazdığı, yüksek sesle okuyup tiratlar oynadığı gecekondunun her
bir katının id, ego ve süperego düzeyleri olarak yorumlandığı psikanalitik bir
21
�BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014
okuma yapılarak, alt katında Doğulu ve azgelişmiş yanlarımızın gizlenip üst
katında Cumhuriyet değerlerini temsil eden emekli bir askerin hizaya
getirmeye çalıştığı benliğin arada kalarak parçalanışı ve bilinçle delilik
arasındaki çıkışsızlıkları incelenecektir.
OGUZ ATAY’S EULOGY TO INSANITY: TEHLIKELI OYUNLAR
Keywords: Tehlikeli Oyunlar, id-ego-superego, insanity, shanty house.
ABSTRACT
When 18th century Enlightenment that elevated the human mind release its
roots on Ottoman territory with Edict of Reformation in its move towards
East, where positivism and rationalism were wrongly perceived as a
developmentalist move, this also heralded scientific and idealistic
fundamentals of the Republic.
However, in newborn Turkey where an intensive modernization and social
construction program were implemented, it turned out that positivist and
humanist values that would be followed in the light of science were being
abandoned one by one, and all were being replaced by superficialities in the
onset of 70s. Atay, who was raised in the hands of founding fathers of The
Republic, and who became a machine architect to the most major need of the
country and started to write his works exactly in this period, painfully was
forced to accept this shallow corrupt mind, and hence took shelter in games as
a defense mechanism. Game which evokes childhood and children's games,
as stated in Atay's Günlük (Diary), is not only a state of purity and innocence.
It is, at the same time, irrationality and madness that come to the surface. In
Tehlikeli Oyunlar (Dangerous Games) the shanty house, where Hikmet Benol
plays different games on each floor of its three storeys exhibiting different
consciousness, is shaped as a playground where Atay applied Freudian
techniques. This study examines disintegration and impasses of the self
between consciousness and insanity with its Eastern and underdeveloped sides
hidden in the lower floor and republican and modern values represented by a
retired colonel living in the upper floor, and makes a psychoanalytic reading
by interpreting each floor of the shanty house, where Hikmet Benol writes,
22
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
2636
Title
A name given to the resource
OĞUZ ATAY’IN DELİLİĞE METHİYESİ TEHLİKELİ OYUNLAR
Author
Author
YİĞİTLER, Şener Şükrü
Abstract
A summary of the resource.
İnsan aklını yücelten 18. yüzyıl Aydınlanması, Doğu’ya doğru hareketinde pozitivizm ve rasyonalizmin bir tür kalkınmacılık hamlesi olarak görüldüğü Osmanlı topraklarına Tanzimat Fermanı’yla köklerini saldığında Cumhuriyet’in bilimsel ve idealist temellerini de müjdelemiş oldu. Ancak yoğun bir modernleşme ve toplumsal inşa programının uygulandığı yeni Türkiye’de 70’li yıllara gelindiğinde aklın ve bilimin ışığında izlenecek pozitivist ve hümanist değerlerin birer birer terk edildiği, bunların yerini yüzeyselliklere bıraktığı bir manzara ortaya çıktı. Cumhuriyet’in kurucu babalarının ellerinde büyüyen, yurdun en büyük ihtiyacı olan bir teknik eleman olarak yetişen ve eserlerini tam da bu dönemde vermeye başlayan Atay’ın acıyla kabul etmek durumunda kaldığı bu sığ ve yozlaşmış akla karşı bir savunma mekanizması olarak oyunlara sarıldığı görülmektedir. Çocukluğu ve çocuk kalmayı çağrıştıran oyun, Atay’ın Günlük’ünde de belirttiği gibi yalnızca bir saflık ve masumiyet hali değildir. Aynı zamanda, akıldışılığın, deliliğin yüzeye çıkmasıdır. Tehlikeli Oyunlar’da Hikmet Benol’un her katında farklı oyunlar oynayıp farklı bir bilinçlilik sergilediği üç katlı gecekondu, Atay’ın, Freud’un kişilik kuramını uyguladığı bir oyun alanı olarak şekillenir. Bu çalışmada Hikmet Benol’un Hüsamettin Tambay’la oyunlarını yazdığı, yüksek sesle okuyup tiratlar oynadığı gecekondunun her bir katının id, ego ve süperego düzeyleri olarak yorumlandığı psikanalitik bir okuma yapılarak, alt katında Doğulu ve azgelişmiş yanlarımızın gizlenip üst katında Cumhuriyet değerlerini temsil eden emekli bir askerin hizaya getirmeye çalıştığı benliğin arada kalarak parçalanışı ve bilinçle delilik arasındaki çıkışsızlıkları incelenecektir. When 18th century Enlightenment that elevated the human mind release its roots on Ottoman territory with Edict of Reformation in its move towards East, where positivism and rationalism were wrongly perceived as a developmentalist move, this also heralded scientific and idealistic fundamentals of the Republic. However, in newborn Turkey where an intensive modernization and social construction program were implemented, it turned out that positivist and humanist values that would be followed in the light of science were being abandoned one by one, and all were being replaced by superficialities in the onset of 70s. Atay, who was raised in the hands of founding fathers of The Republic, and who became a machine architect to the most major need of the country and started to write his works exactly in this period, painfully was forced to accept this shallow corrupt mind, and hence took shelter in games as a defense mechanism. Game which evokes childhood and children's games, as stated in Atay's Günlük (Diary), is not only a state of purity and innocence. It is, at the same time, irrationality and madness that come to the surface. In Tehlikeli Oyunlar (Dangerous Games) the shanty house, where Hikmet Benol plays different games on each floor of its three storeys exhibiting different consciousness, is shaped as a playground where Atay applied Freudian techniques. This study examines disintegration and impasses of the self between consciousness and insanity with its Eastern and underdeveloped sides hidden in the lower floor and republican and modern values represented by a retired colonel living in the upper floor, and makes a psychoanalytic reading by interpreting each floor of the shanty house, where Hikmet Benol writes,
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2014-05-23
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
ISSN 2303-582X
P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General)
-
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
3450
Title
A name given to the resource
OKULLARDA RUSÇA ÖĞRETİMİ ÜZERİNE ÖĞRETMENLERİN GÖRÜŞLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: TÜRKIYE ÖRNEĞI
Author
Author
Karacan, Hasan
Abstract
A summary of the resource.
In this research the problems of teaching Russian language haven been evaluated. The inquiry with 15 items has been given to 35 Russian langugae teachers who works in schools ( Anatolian Hospitality and Tourism Vocational High School) and they answered the items one by one. After their responds the inquires have been evaluated by SPSS programme. According to the responds many outstanding results have been realized and solutions have been given. With the inquiry the situation and information of Russian language in schools of Ministry of Education have been enlightened.
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2014
Keywords
Keywords.
Conference or Workshop Item
PeerReviewed
PE English
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7b054917e6e7cdf9344a59bf1f63de33.pdf
07fbc6a7023568b26ed1b69f2b5a6e80
PDF Text
Text
BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014
ÖMER HALİS VE BÜYÜK İRAN TARİHİ ADLI ESERİN ÇEVİRİSİ
ÜZERİNE TARİH VE ÇEVİRİ BİLİM ODAKLI BİR İNCELEME
Reza Hosseini BAGHANAM
Yildiz Teknik Üniversitesi, İstanbul / Türkiye
Anahtar Kelimeler: Ömer Halis, İran, Türk devletleri, Tarih.
ÖZET
İslam’dan sonra Selçuklu Devleti adı altında uzun yıllar aynı topraklarda İran
ve Türkiye Türkleri yaşamışlardır; ancak Osmanlı Devletinin tarih sahnesine
çıkmasıyla beraber İran’da da farklı bir devlet yönetimi yaşanmıştır. En son
Safevi Devletinin oluşması ve iki kardeş devlet ve milletin nedensiz karşı
durmaları ayrışmaya neden olmuştur. Özellikle Safevi devrini İran sınırları
içinde ilk bağımsız Türk ve Şii devleti olarak mercek altına alan Avrupa ve
Türk tarihçileri tam tersine İran’da özellikle Pehlevi devrinden sonra İranlı
devlet olarak kaleme alan yazarlar, çoğu zaman onların Türk olduklarını bile
bilerek göz ardı etmişlerdir. Bu konuya ilişkin tarih kitaplarından biri
Mohammed Ali Furugi’nin Büyük İran Tarihi olarak kaleme alınmış; ancak
aynı politika yazar tarafından yürütülmüştür. Kitap 1926 yılında çevirmen
Ömer Halis tarafından Türkçeye aktarılmış ve tabi ki o dönemin düşünce
normlarına uygun olarak, çeviride haklı olarak birçok değişiklikler
yaşanmıştır. Bu değişiklikler çevirmen tarafından vurgulanarak kitabın ön
sözünde de verilmiştir. Bu çalışmada Gideon Toury’nin normlar kuramı
ışığında kitabın çevirisine ve çeviride gerçekleşen manipülasyonlara bir
okuma yapılacaktır ve çevirmenin tarih düşüncesi, dönemin tarih algısına
dayanarak çeviribilim ışığında irdelenecektir. Çevirmenin ön sözde
vurguladığı değişiklikler de eserin tamamında incelenecek ve çevirmenin
kendi kurallarına ne kadar sadık kaldığı da mercek altına alınacaktır.
Key word: Ömer Halis, Iran, Turk dynasties, History.
After appearance of Islam, Seljuk dynasty ruled nowadays Iran and Turkey for
long period of time, however by the appearance of Ottomans, a different
governmental system started to be applied in Iran and Turkey. When Safevids
began to rule Iran, two brother nations and governments fought each other
because some unimportant problems. Especially European and Turk historians
consider Safavids as the first Turk and Shiite independent government in Iran,
166
�BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014
but after Pahlavi era, most Persian historians have considered them as the first
Iranian and Shiite government and intentionally have attempted to emphasize
on their Shiite identity rather than Turk identity. One of those books that
mostly attempt to do the same is Mohammad Ali Foroughi’s The History of
Iran that has followed the same politics. The book has been translated to
Turkish in 1926 by Ömer Halis and naturally has been under the influence of
time norms; some manipulations could be traced in the book rightfully. The
manipulations have been emphasized by the translator in the preface. In the
present research, the translated text would be studied using Gideon Toury’s
translational norm concept and manipulations will be focused; the translator’s
approach towards history will be studied in the light of translation studies. The
changes and manipulations that translator has emphasized will be studied all
through the book and it would be observed that how much translator has been
loyal to his own rules of translation.
İNGİLİZ YAZAR JONATHAN SWIFT’IN OSMANLI
TÜRKÇESİNDEKİ MACERASI
Ozan Erdem GÜZEL
Yıldız Teknik Universitesi, İstanbul / Türkiye
Eshabil BOZKURT
Kırıkkale Universitesi, Kırıkkale / Türkiye
Anahtar Kelimeler: JonathanSwift, Güliver, çeviri roman, süreç-öncesi çeviri
normları, çoğul dizge.
ÖZET
Bu bildiride, ünlü İngiliz yazar Jonathan Swift’in (1667-1745) Osmanlı
Türkçesindeki macerasından hareketle Güliver’in Seyahatleri adlı romanı
üzerinden yazarın eserlerinin Osmanlıca Türkçesine yapılan çevirilerinin
çağdaş çeviribilim kuramları bağlamında irdelenmesi amaçlanmaktadır.
Bu çerçevede, öncelikle Jonathan Swift’in Osmanlıca Türkçesine çevrilen
eserleri hakkında genel bilgi verilecek daha sonra ise özellikle Güliver’in
167
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
2687
Title
A name given to the resource
ÖMER HALİS VE BÜYÜK İRAN TARİHİ ADLI ESERİN ÇEVİRİSİ ÜZERİNE TARİH VE ÇEVİRİ BİLİM ODAKLI BİR İNCELEME
Author
Author
BAGHANAM, Reza Hosseini
Abstract
A summary of the resource.
İslam’dan sonra Selçuklu Devleti adı altında uzun yıllar aynı topraklarda İran ve Türkiye Türkleri yaşamışlardır; ancak Osmanlı Devletinin tarih sahnesine çıkmasıyla beraber İran’da da farklı bir devlet yönetimi yaşanmıştır. En son Safevi Devletinin oluşması ve iki kardeş devlet ve milletin nedensiz karşı durmaları ayrışmaya neden olmuştur. Özellikle Safevi devrini İran sınırları içinde ilk bağımsız Türk ve Şii devleti olarak mercek altına alan Avrupa ve Türk tarihçileri tam tersine İran’da özellikle Pehlevi devrinden sonra İranlı devlet olarak kaleme alan yazarlar, çoğu zaman onların Türk olduklarını bile bilerek göz ardı etmişlerdir. Bu konuya ilişkin tarih kitaplarından biri Mohammed Ali Furugi’nin Büyük İran Tarihi olarak kaleme alınmış; ancak aynı politika yazar tarafından yürütülmüştür. Kitap 1926 yılında çevirmen Ömer Halis tarafından Türkçeye aktarılmış ve tabi ki o dönemin düşünce normlarına uygun olarak, çeviride haklı olarak birçok değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişiklikler çevirmen tarafından vurgulanarak kitabın ön sözünde de verilmiştir. Bu çalışmada Gideon Toury’nin normlar kuramı ışığında kitabın çevirisine ve çeviride gerçekleşen manipülasyonlara bir okuma yapılacaktır ve çevirmenin tarih düşüncesi, dönemin tarih algısına dayanarak çeviribilim ışığında irdelenecektir. Çevirmenin ön sözde vurguladığı değişiklikler de eserin tamamında incelenecek ve çevirmenin kendi kurallarına ne kadar sadık kaldığı da mercek altına alınacaktır.
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2014-05-23
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
ISSN 2303-582X
P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General)
-
https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/842d381a8959b461f978446b8e7f8257.pdf
2c577f743b32b1d9c71ea745a3965566
PDF Text
Text
On conceptual nature of antonymy: Evidence from corpus-based investigations
Nataša Kostić
University of Montenegro, Montenegro
Abstract:
This paper provides an overview of corpus investigations in studying antonymy with an aim
to argue in favour of the conceptual approach to antonymy. Antonymy is considered to play
an important role in organizing languages’ vocabularies. However, there is no consensus in
the literature on the issue of whether antonyms form a set of stored lexical associations (as
the structuralists and the Princeton WordNet model propose), or whether the category of
antonymy is a context-sensitive, conceptually grounded category (as conceptual models of
meaning propose). On the basis of author’s recent investigations of antonymy in Serbian
written discourse, this paper argues in favour of the conceptual approach to antonymy. This
approach predicts a category with a continuum structure, with prototypical antonym partners
as core members, and category members for which a partner is not available in a context-free
environment. The theoretical implication of the investigations presented is that antonymy is
primarily a conceptual relation, based on general cognitive processes.
Keywords: antonymy, cognitive approach, conceptual relation.
1. Introduction
The relation of antonymy is considered to play an important role in organizing
languages’ vocabularies (Cruse, 1986; Fellbaum, 1998; Lyons, 1977; M.L. Murphy, 2003;
Willners, 2001). However, there is no general agreement on the foundation of the relation of
antonymy. There is no consensus in the literature on the issue of whether antonyms form a set
of stored lexical associations, as the structuralists and the Princeton WordNet model propose
(Gross & Miller, 1990), or whether the category of antonymy is a context-sensitive,
conceptually grounded category of which the members form a prototype structure of
‘goodness’ of antonymy, as conceptual models of meaning argue (G.L. Murphy, 2002).
According to the structuralists, language is an autonomous intralinguistic system of relations
between words, organized on the basis of lexical fields (Cruse, 1986). Word meanings are not
treated as psychological units and are not substantial but relational, defined in terms of what
they are not. For instance, long gets its meaning from its relation to short. Antonymy formed
an important part of the structuralist models of meaning (Cruse, 1986; Lyons, 1977), in which
relations such as antonymy are primitives and meanings of words are the relations they form
with other words in the lexical network. The categorization of antonyms often involves the
ascertainment of certain inherent semantic characteristics of pair members, regardless of the
contexts in which they might appear. Theoretical research within the structuralist tradition
has focused on semantic or logically based classifications of antonyms. There are, for
example, semantic opposites that exhaust the scale they refer to (dead/alive,
1
�married/unmarried) that are examples of complementary type and are based on the logical
relation of contradiction, and ‘true antonyms’ like hot/cold or long/short that are not mutually
exclusive and, unlike the former type, are gradable and based on the logical definition of
contrariety. Other categories include converse opposition (parent/child, buy/sell), directional
opposition (north/south, come/go), multiple incompatibles (e.g. seasons of the year) and
orthogonal opposition like man-woman-girl-boy where each member of the set is in
opposition with two other members. Structuralist theoretical work on antonymy helps us
perceive the variety within types of semantic oppositions, but it does not try to characterize
antonyms from non-antonyms, nor does it really explain the relation of antonymy.
The lexical, categorical view of antonymy, as proposed by the Princeton WordNet
model (Gross & Miller, 1990), argues that there is the distinction between direct (e.g.
dry/wet) and indirect antonyms (e.g. damp/arid, moist/parched, humid/dried-up, etc.) The
direct antonyms, which are central to the structure of the adjectival vocabulary, are lexically
related, while indirect ones are linked to the direct antonyms by virtue of being members of
their conceptual synonym sets. Psycholinguistic indicators that have been used in the
literature in support of lexical associations between antonyms include the tendency for
antonyms to elicit one another in psycholinguistic tests such as free association (Charles &
Miller, 1989; Deese, 1965; Palermo & Jenkins, 1964) and to identify them as opposites at a
faster speed (Charles, Reed & Derryberry, 1994; Gross, Fischer & Miller, 1989; Herrmann et
al., 1979). The lexical categorical approach considers antonymy to be a lexical relation and
words are either lexical antonyms or not. Antonyms are pre-stored and get their meanings
from the relation of which they are members. This model is context insensitive and static. In
the lexical categorical model different contexts do not affect the antonym, since the antonym
of a word is not determined by context and sense, but is lexically driven. Also, they predict a
definite boundary between adjectives such as heavy that have antonyms and adjectives such
as ponderous that have no antonyms on grounds that are not empirically supported. The main
disadvantage of the structuralist approach to meaning is that it is a static system where
instances of semantic opposition are classified on the basis of the meaning of individual
words, which reflects their semantics but does not say much about the relation itself. In most
of the literature on antonymy within the structuralist tradition there is a lack of empirical data,
and the theory is not capable to explain lexical flexibility which is evident in how antonymy
is used in language.
2. The conceptual approach to antonymy
Literature on antonymy provides ample evidence that the WordNet representation of
antonymy is an over-simplified means to classify antonyms. Herrmann, Chaffin, Daniel &
Wool (1986) argue that canonicity is a scalar rather than absolute phenomenon. In one of
their experiments, Herrmann et al. (1986) asked informants to rate word pairs on a scale from
one to five. From the results of their experiment it emerges that there is a scale of goodness of
antonyms with scores ranging from 5.00 (maximize/minimize) to 1.14 (courageous/diseased,
clever/accepting, daring/sick). Herrmann et al. (1986, p. 134-135) define antonymy in terms
of four relational elements. The first element concerns the clarity of the dimension on which
the pairs of antonyms are based. Their assumption is that the clearer the dimension is the
2
�stronger the antonymic relation (e.g. good/bad as opposed to holy/bad). Secondly, the
dimension has to be predominantly denotative rather than predominantly connotative. The
third element is concerned with the position of the word meaning on the dimensions. In order
to be good antonyms the word pairs should occupy the oppostite sides of the midpoint (e.g.
hot/cold) rather than the same side (e.g. cool/cold). Finally, the distance from the midpoint
should be of equal magnitude.
Similarly, Murphy & Andrew (1993) report on results from a set of experiments on
the nature of the lexical relation of antonymy that showed that adjectives are susceptible to
conceptual modification. Like Herrmann et al. (1986), they show that opposition is not a
clear-cut dichotomy, but a much more complicated and knowledge-intensive phenomenon. In
their experiments, antonyms of 14 adjectives from Princeton WordNet were elicited both out
of context and in combination with a given noun. They show that the elicited adjectives were
not the same across the two conditions, which they take to be evidence of the fact that
producing antonyms is not an automatic association but a knowledge-driven process. Given a
specific context, antonym couplings are bound to be stronger and more consistent across
speakers. The conclusion of their study is that antonyms are not lexical relations between
word forms, but they have conceptual basis. In their final discussion, Murphy & Andrew
(1993) raise the question of whether there is a place for lexical relations as proposed by
Princeton WordNet. Their conclusion is that on the condition that the words happen to be
associated, lexical relations may in some cases be pre-stored, but in many other cases they are
not. Some lexical relations may be computed from semantic domains where they have never
been encountered before, which means that pre-stored lexical links may be an important part
of linguistic processing, but they cannot explain the range of lexical relations that can be
construed.
Murphy (2003) proposes to use the terms antonyms and opposites interchangeably,
suggesting that all antonymous pairs share core antonym properties and will be recognized as
such by any native speaker. She takes the position that relations among words are not among
the types of information about words that can be represented in the mental lexicon and
defines her perspective as pragmatic and metalexical. The metalexical approach is based on
the following assumptions: (a) Semantic relations are not relevant to linguistic competence;
(b) they depend upon the contexts in which they occur; (c) they are predictable by means of a
single relational principle (2003, p. 25). Semantic relations between words reflect conceptual
knowledge about words, rather than lexical knowledge of words (Murphy, 2000). Taking into
consideration the properties of paradigmatic semantic relations that she explores in detail
(such as productivity, binarity, variability, prototypicality and canonicity, semi-semanticity,
unaccountability, predictability and universality) Murphy argues for an approach that
accounts for all of the semantic relations, as well as other lexical and conceptual relations.
Antonymy refers specifically to the opposition of words, and opposite applies to any binary
relation. Antonymic relation is defined on the basis of a Relation by Contrast-Lexical
Contrast (RC-LC) principle, which states that “a lexical contrast set includes only wordconcepts that have all the same contextually relevant properties but one” (Murphy, 2003, p.
170). Although the RC-LC defines antonymy, and all other semantic relations, it is
conspicuous that it makes no reference to meaning. This is because the metalexical approach
is pragmatic in nature, and takes into account the fact that in natural language use the number
3
�of antonyms of a particular word is greater than in neutral contexts. Murphy (2003, p. 174)
exemplifies this by citing several possible opposites for smooth, depending on what smooth is
describing (e.g. smooth/rough paper, smooth/bumpy journey, smooth/lumpy cake batter,
smooth/grainy, smooth/ridged, smooth/sticky, smooth/difficult, or any other adjective in
contexts in which smooth and that other adjective describe things that are in complementary
distribution). A theory of lexical semantic relations has to be able to account for this
observation. Instead of relying on meaning only, the metalexical approach relies on the
salience and relevance of meaning, which means that the context of communicative use of
language determines the aspects of similarity and difference in a contrast set (Murphy, 2003,
p. 171). Therefore, the particular communicative demands of the context (e.g. collocational
preferences, morphological properties, rhyme, connotation, social register, etc.) are deemed
to be relevant in judging word pairs as antonymous or not. Murphy also admits that there
seems to be a small set of words that are closely liked both semantically and lexically, that
are entrenched in memory and perceived as strongly coupled pairings by speakers. These
pairs are in the literature referred to as canonical antonyms. The opposed pairs that are
acknowledged as antonyms in thesauruses and dictionaries of antonyms (e.g. Room, 1988)
are by some authors (Murphy, 2003; Davies, 2013) considered to be a part of the community
canon. What is missing in theoretical classifications of antonymy is how antonymous pairs
behave in corpora, which record actual language use. Corpus-based approaches to antonymy
are able to provide insights into how antonymy is employed in real language use.
3. Antonymy in language use
According to the syntagmatic approach, the meaning of a word is defined in terms of
the company it keeps in language use, or in terms of the totality of its uses. In this respect, the
syntagmatic approach opened up for new trends in linguistics, namely for usage-based
approaches to lexical semantics where contextual factors and real language use are prime
research objectives for the description of meanings.
Starting from the notion of antonymous pattern, “a formulaic structure in which
certain grammatical and content words systematically house both members of an antonymous
pair” (Kostić, 2011, p. 518), Kostić presented a systematic description of phrasal contexts in
which conventionalized antonyms co-occur in the 23 million Untagged electronic corpus of
the Serbian language. In this study, fifty canonical antonymous pairs (including adjectives,
nouns, verbs, adverbs and prepositions) were pre-chosen, and all the sentences (a total of
4,903) in which these pairs co-occur were analyzed in order to establish the textual function
of the antonymous pair and its lexical and syntactic context. Antonyms in Serbian written
discourse are in almost one half of all the sentences used to signal inclusiveness, i.e. to
indicate the inclusion of the whole semantic dimension which the pair denotes, and the
hallmarks of this use of antonyms are coordinating conjunctions (in antonymous patterns
such as x i y ‘x and y’, x ili y ‘x or y’, i x i y ‘both x and y’, ni x ni y ‘neither x nor y’, bilo x ili
y ‘whether x or y’, x kao i y ‘x, as well as y’), e.g. Ona ne može biti gluplja ili pametnija nego
što smo mi i ne može govoriti istinu ili laž više nego što mi možemo ‘She cannot be more or
less intelligent than we are and cannot say more truths or lies than we can.’ Another major
function of antonyms in Serbian written discourse is to act as lexical triggers of contrast, i.e.
4
�to be attached to another pair of words, phrases or clauses in the same sentence (which are
not usually perceived as semantically opposed), with an aim to generate or enhance a larger
contrast within the sentence, e.g. Njeni predstavnici su malo pričali, a mnogo radili i gradili
‘Its representatives talked little, but did and built a lot.’ These sentences actually contain two
contrasting pairs, and the function of antonyms is to draw the reader’s attention to the second,
more important contrast in the sentence (talked versus did and built in the previous example).
Antonyms function as lexical triggers of contrast in Serbian corpus less frequently than as
signals of inclusiveness, or more precisely in about one-third of all examples. Nevertheless, it
is one of the two most important ways that language users employ antonymy in written
discourse. None of the other four (minor) textual functions of antonymy identified in Serbian
written texts accounts for more than 5% of all examples. These functions are: to mark the
parameters of a distinction, e.g. Odvojiti zdrave banke od bolesnih ‘Healthy banks should be
separated from the unhealthy ones’; to mark the starting and ending points of a change, e.g.
Ovo je proces prelaska sa stare na novu vlast ‘This is the process of transition from old to
new government’; to create comparison along the dimension, e.g. Plavokosa Klobukovska
više muško nego žensko ‘The blond haired Klobukovska is more male than female’; and to
imply mutual exclusivity, e.g. Izručenje će uslediti u kratkom, a ne u dugom roku ‘The
extradition is to happen in a short, not long period’ (Kostić, 2011, p. 526–528). Other studies
on textual functions of antonyms have demonstrated that these functions are widespread in
English (Jones, 2002; Jones & Murphy, 2005; Jones, 2006, 2007; Jones et al., 2007; Murphy
& Jones, 2008) and in other languages, although with some distributional differences
(Murphy et al., 2009 [on Swedish antonyms], Muehleisen & Isono, 2009 [on Japanese
antonyms] and Hsu, 2015 [on Chinese antonyms]).
The observation that antonyms can be used in text either to emphasize the semantic
oppositeness or to annul its existence can, at first sight, be seen as a paradox. However, the
conceptual nature of the antonymic relation and the relational principle Relation by ContrastLexical Contrast can explain why this is possible. If antonymy is by definition the sameness
of contextually relevant properties but for one (contextually relevant) difference, then it is
convenient to use the antonymic relation to focus on either of these two aspects. Contextual
factors play a role in determining what is similar and what is different, but they also play a
role in deciding which of these aspects is to be exploited and focused on in language use. If
antonymy (in the sense of binary semantic contrast between lexical items) can be
conceptually represented as the opposition of poles in a meaning dimension (which is in
accordance with the relational principle RC-LC for the derivability of lexical contrast sets),
then there are two typical intrasentential uses of this relation: either (1) the aspects of
similarity that bind them together are emphasized while the differences are neglected, or (2)
the focus is on the dissimilarities that make the members contrastive while the similarities are
neglected. The typical realization of the first possibility is the function of inclusiveness,
whose primary aim is to annul the differences between antonymous concepts in order to
encompass the whole semantic dimension. Less typical realizations of this possibility are the
use of antonyms to help create comparisons (in which antonymic concepts can be easily
placed along the same dimension according to some comparison criteria) and to mark the
starting and ending points of a change (in which the opposing concepts are connected along
the same semantic dimension by means of a journey metaphor). The typical realization of the
5
�second possibility is the use of antonyms as lexical triggers of contrast, when the contrastive
potential of antonyms (in other words, the opposing poles) is used with an aim to build
further contrastive relations in the given context. Less typical realizations would include the
use of antonyms that marks parameters of a distinction (in which the difference between the
concepts is stressed by emphasizing their oppositeness), and the negation of one member of
the pair to imply mutual exclusivity within the context.
3.1 Derivability of antonymic relation in Ancillary Antonymy contexts
When antonyms are employed as lexical triggers of contrast, their function is to draw
our attention to the more important contrast in the given context, which is why Jones (2002)
proposed to label this textual function of antonyms as Ancillary Antonymy. Sentences in
which the well established antonymous pair is employed to act as a contrast generating device
actually contain two contrasting pairs (e.g. malo/mnogo ‘little/a lot’ (A-pair) and
pričali/radili i gradili ‘talked/did and built’ (B-pair) in example Njeni predstavnici su malo
pričali, a mnogo radili i gradili ‘Its representatives talked little, but did and built a lot’).
Although the members of the pair attached to the antonymous pair may not possess any
inherent contrast, it is evident that they are in this context interpreted in the same type of
relation as the antonymous pair. Many examples of Ancillary Antonymy sentences testify
that there exists a scale between, at one extreme, pairings that are strongly conventionalized
as antonyms and, at the other extreme, pairings which may be opposable in some contexts
(co-hyponyms and latent co-hyponyms) and pairings for which it is very difficult to think of a
context in which they could be used as antonyms, although those contexts undoubtedly exist.
Consider the following examples, taken from the Serbian electronic corpus:
(1) Sam Milovan Vitezović je za svog junaka rekao da je prezirao smrt, a voleo život,
i da su stranice romana nastale pod sirenama prošlogodišnjeg NATO
bombardovanja.
‘Milovan Vitezović himself said about his main character that he despised death and
loved life, and that the novel was written during NATO bombing last year.’
(2) Nacionalna strategija može da smanji na minimum dileme vezane za problem
tretmana otpada, da podstakne dobre pokušaje i obeshrabri loše.
‘National strategy can minimise the dilemmas about the treatment of waste, to
incite good and discourage bad efforts.’
(3) Uočivši zbunjenost na licu gosta iz Engleske, ona sramežljivo dodade: “Pa,
prodajemo konzerve sa hranom a kupujemo udžbenike i školski pribor”.
‘Having noticed that the guest from England was confused, she added shyly:
Well, we sell canned food and buy textbooks and school materials.’
The two contrast pairs in (1) život/smrt ‘life/death’, voleo/prezirao ‘love/despise’ are almost
identical in the strength of contrast relation, the only difference being the fact that the A pair
6
�is the canonical antonymous pair, while the B pair does not (yet) have that status in the
mental lexicon. In cases like these it cannot be argued that antonyms create contrast
relationship between members of another, related pair. However, the contrast relation that
holds between antonyms is conventionalized and entrenched in our mental lexicon so that we
can still label this function as Ancillary Antonymy, albeit in the sense of reciprocally
ancillatory. In (2) ancillary function of antonyms is more obvious. Antonyms are used in
order to draw out a latent contrast between a pair of co-hyponyms, i.e. a pair of concepts that
share the same super-ordinate concept (or even latent co-hyponyms, words or phrases that
acquire the status of co-hyponyms in the appropriate context). These pairs often have a
potential for contrast, but they are usually interpreted as non-contrastive. However, in the
appropriate context (created by the use of canonical antonymous pair and antonymous
patterns coupled with syntactic parallelism), words or phrases such as, for example,
podstakne ‘incite’ and obeshrabri ‘discourage’, can be interpreted as contextually similar but
for one relevant difference, which makes them members of a binary contrast set. Example (3)
illustrates extreme cases of Ancillary Antonymy, in which the presence of conventionalized
antonyms is of utmost importance for the creation of contrast relation. The related pair holds
no contrast potential and it is their proximity to the antonymous pair which endows these
concepts with contrastive power. In other words, the canonical antonymous pair is effectively
creating comparison between a pair of phrases with a very low innate contrastive value. In
these examples our attention is drawn to pairs of phrases that are completely unrelated and
without any contrastive potential, but which the writer sets up in contrast relation to convey
certain messages and achieve certain effects. This contrast relation is established by the use
of an established antonymous pair, parallel structures, and antonymous pattern. In example
(3) antonymous pair of verbs (kupiti/prodati ‘buy/sell’), within the antonymous pattern (x a y
‘x and y’), makes adequate framework in which the corresponding objects in the form of
noun phrases (konzerve sa hranom ‘canned food’ and udžbenike i školski pribor ‘textbooks
and school materials’) can only be understood as semantically opposed for the purposes of
this specific context.
In Ancillary Antonymy contexts, contextual dependency of contrast pairs can either
be zero (in the case of recognized antonymous pairs), or total, in the case of antonym
constructs. An antonym construct is a new antonym pairing generated in Ancillary Antonymy
context (Kostić, 2015a, p. 153). This context consists of an established antonymous pair, the
antonymous pattern and/or structural parallelism. Lexical environment that enables the
second contrastive relation in Ancillary Antonymy examples is the presence of the
established antomymous pair, whose semantic and pragmatic features make it available to
creators and interpreters of ancillary contrasts in text. When used in this way,
conventionalized antonyms can either strengthen the relation generated according to the
principle RC-LC (for pairs of co-hyponyms) or provide the dimension of comparison for the
features of semantic incompatibility and contrast, if no such dimension for the pair exists (for
semantically unrelated pairs). Antonym constructs can be of diverse nature, such as cohyponyms of various super-ordinate concepts or totally unrelated pairs of words, phrases or
clauses. In fact, there is no limit as to what might constitute such a pair, as long as the
relational principle RC-LC can be applied. It means that all of the above examples of binary
semantic contrast belong to the same type of relation, and that the relation of antonymy is
7
�predictable and derivable in the appropriate context. However, the degree of antonymity
obviously varies. The more canonical antonyms are linked both semantically and lexically,
are more entrenched in memory, and reinforced through linguistic experience. The less
canonical, and some of the non-canonical members of antonym couplings created in
discourse, are inherently contrastive if they fall into complementary distribution within the
same meaning dimension. Other non-canonical pairs are antonyms only because of their
semantic incompatibility when they are used in binary contrast in order to be opposites.
3.2 Derivability of antonymic relation in phrasal contexts of antonym cooccurrence
Since they typically house the well-established antonymous pairs in the sentence,
phrasal contexts of antonym co-occurrence in written discourse can be assumed to generate
contrast relation in context, even when antonyms are not present. In order to investigate this,
Kostić (2015b) examined the creation of the textual antonymous profile of a given word by
means of some of those antonymous patterns. The performance of three common antonymous
patterns (x ili y ‘x or y’, i x i y ‘both x and y’ and između x i y ‘between x and y’) was
investigated in the Serbian electronic corpus of 123 million words by placing a seed word in
the X and in the Y positions, and extracting all concordances which feature that word string
from the corpus. These three patterns have been chosen because the textual functions they are
typical of are among the most reliable in terms of lexical signaling. The output generated by
all three patterns, using as test items the adjectives dobar ‘good’, loš ‘bad’, prirodan ‘natural’
and the noun uspeh ‘success’, strongly suggests that the chosen patterns are abundant.
Subsequent analysis of contrastive pairs established in those contexts gave evidence to the
claim that it is possible to create the textual profile of antonyms using these lexico-syntactic
constructions. The range of contrast pairs found with antonymous patterns surpasses the
limited number of well-established antonyms commonly discussed in the theoretical
approaches on antonymy. In particular, the pattern-based method can find not only canonical
antonyms like dobar/loš ‘good/bad’, uspeh/neuspeh ‘success/failure’, but also less
conventional pairs like prirodan/veštački ‘natural/artificial’, uspeh/pad ‘success/fall’, nontypical domain-specific contrast pair like prirodan/društveni ‘natural/social’ (sciences),
prirodan/sintetički ‘natural/synthetic’ (materials) and highly context-dependent pairs like
prirodan/dodatno unet ‘natural/supplemental’ (hormones in the human body) or uspeh/mir
‘success/peace’ (an analogue of being popular versus living a peaceful life). Although such
pairs are used in the corpus in a way similar to the canonical pairs, non-typical contextdependent contrast pairs have been neglected in theoretical classifications. These results
provide evidence that antonymy includes a much wider range of pairs than has previously
been recognized. One reason why the antonym of a word can vary according to context is the
fact that words are polysemous, and different senses of a single word may require different
antonyms; such is the case for a number of antonyms of prirodan ‘natural’ retrieved in this
research (e.g. ‘natural/artificial’, ‘natural/man-made’, ‘natural/synthetic’, ‘natural/social’,
etc.). Murphy and Andrew (1993) gave experimental evidence that people recognize different
antonyms for adjectives according to the nouns that the adjectives modify. For example, the
antonym of the sense of ‘fresh’ in fresh fish is different from that in fresh bread or fresh shirt.
8
�For many of these, we might say that the antonym is associated with a particular sense of the
given adjective, in which case semantic considerations are as important as pragmatic ones;
the role of the context is to point out which sense is relevant. However, not only does the
relation of contrast vary by word sense (as is noted in the literature), but it can also vary by
context, regardless of sense variation. In contrast to, say, uspeh ‘success’, language users can
put a very unrelated noun, like mir ‘peace’, if ‘success’ and ‘peace’ are in complementary
distribution in some context (e.g. Ako već moram da biram između uspeha i mira, biram mir
‘If I have to choose between being successful and having peace, I choose peace’), thus
occupying the same type of linguistic context in which we find other cases of binary semantic
contrast. The only difference here is that the contrast between ‘success’ and ‘peace’ is
dependent upon contextual knowledge in a way that the opposition between ‘success’ and
‘failure’ is not.
4. Conclusion
Results of corpus-based investigations provide support for treating antonymy as a
conceptual relation and as a linguistic category which exhibits prototypicality effects. There
is a select group of antonyms which are particularly strongly associated in memory, but the
conceptual structures are the cause of antonym couplings, not an effect. This approach
predicts a category with a continuum structure with a small number of core members
associated with particularly salient dimensions, and a range of non-conventionalized antonym
pairings which belong to the same type of relation as the conventionalized ones. The
relational principle Relation by Contrast-Lexical Contrast (RC-LC), as proposed within the
conceptual approach to antonymy (Murphy, 2003), is able to explain why we can recognize
that words are semantically related, although we may never have experienced them as related
before. It can account for the derivability of contrast relation between any form-meaning
pairing construed as opposites in discourse. As noted before, the degree of contrast may vary,
and range from conventionalized pairs strongly entrenched in memory and mental lexicon to
strongly contextually motivated pairings. An important difference between the canonical
pairing and all others is that the latter are dependent on contextual knowledge whereas
canonical pairs are not.
The creation of textual antonymous profiles by means of antonymous patterns
enlarges our understanding of this relation and has implications as to which pairs can be
treated as antonyms. Corpus-based investigations of antonymous patterns may find a larger
number of contrastive pairs that include not only already known pairs, but also novel
instances of binary semantic contrast, that are usually not studied or discussed by theoretical
linguists, as well as those that are contrastive only in certain contexts and domains. Results of
corpus-based investigations support the conceptual approach that views antonymy as a
conceptual construal dependent on the conceptual dimension that unites the antonyms on the
occurrence of use.
9
�References:
Charles, W. G., & Miller, G. A. (1989). Contexts of antonymous adjectives. Applied
Psycholinguistics, 10(3), 357-375.
Charles, W. G., Reed, M. A., & Derryberry, D. (1994). Conceptual and associative
processing in antonymy and synonymy. Applied Psycholinguistics, 15, 329-354.
Cruse, D. A. (1986). Lexical semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
Davies, M. (2013). Oppositions and ideology in news discourse. London: Bloomsbury.
Deese, J. (1965). The structure of associations in language and thought. Baltimore: Johns
Hopkins University Press.
Fellbaum, C. (1998). WordNet: An electronic lexical database. Cambridge, MA: MIT
Press.
Gross, D., & Miller, K. J. (1990). Adjectives in WorNet. International Journal of
Lexicography, 3(4), 265-277.
Gross, D., Fischer, U., & Miller, G. A. (1989). The organization of adjectival meaning.
Journal of Memory and Language, 28, 92-106.
Herrmann, D. J., Chaffin, R., Conti, G., Peters, D., & Robbins, P. H. (1979).
Comprehension of antonymy and the generality of categorization models. Journal
of Experimental Psychology: Human Learning and Memory, 5, 585-597.
Herrmann, D. J., Chaffin, R., Daniel, M. P., & Wool, R. S. (1986). The role of elements of
relation definition in antonym and synonym comprehension. Zeitschrift für
Psychologie, 194, 133-153.
Hsu, C. C. (2015). A syntagmatic analysis of antonym co-occurrences in Chinese:
contrastive constructions and co-occurrence sequencies. Corpora, 10(1), 47-82.
Jones, S. (2002). Antonymy: A corpus-based perspective. London and New York: Routledge.
Jones, S. (2006). Antonym co-occurrence in spoken English. Text and Talk, 26(2), 191216.
Jones, S. (2007). ‘Opposites’ in discourse: A comparison of antonym use across four
domains. Journal of Pragmatics, 39(6), 1105-1119.
Jones, S., & Murphy, M. L. (2005). Using corpora to investigate antonym acquisition.
International Journal of Corpus Linguistics, 10(3), 401-422.
Jones, S., Paradis, C., Murphy, M. L., & Willners, C. (2007). Googling for opposites: a
web-based study of antonym canonicity. Corpora, 2(2), 129-154.
Kostić, N. (2011). Antonymous frameworks in Serbian written discourse: phrasal contexts of
antonym co-occurrence in text. Poznań Studies in Contemporary Linguistics, 47(3), 509537.
Kostić, N. (2015a). Antonymy in language use: from core members to ad hoc couplings.
Poznań Studies in Contemporary Linguistics, 51(1), 133-161.
Kostić, N. (2015b). The textual profile of antonyms: a corpus–based study. Linguistics,
53(4), 649-575.
Lyons, J. (1977). Semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
Muehleisen, V., & Isono, M. (2009). Antonymous adjectives in Japanese discourse.
Journal of Pragmatics, 41(11), 2185-2203.
10
�Murphy, G. L., & Andrew, J. M. (1993). The conceptual basis of antonymy and synonymy
in adjectives. Journal of Memory and Language, 32, 301-319.
Murphy, G. L. (2002). The big book of concepts. Cambridge, MA: The MIT Press
Murphy, M. L. (2000). Knowledge of words versus knowledge about words: the conceptual
basis of lexical relations. In B. Peeters (Ed.), The lexicon– encyclopedia interface (pp. 317348). Amsterdam: Elsevier.
Murphy, M. L. (2003). Semantic relations and the lexicon. Cambridge: Cambridge
University Press.
Murphy, M. L., & Jones, S. (2008). Antonyms in children’s and child-directed speech.
First Language, 28(4), 403-430.
Murphy, M. L., Paradis, C., Willners, C., & Jones, S. (2009). Discourse functions of
antonymy: a cross linguistic investigation of Swedish and English. Journal of
Pragmatics, 41(11), 2159-2184.
Palermo, D. S., & Jenkins, J. J. (1964). Word association norms: grade school through
college. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Room, A. (1988). A dictionary of contrasting pairs. London: Routledge.
Willners, C. (2001). Antonyms in context. A corpus-based semantic analysis of Swedish
descriptive adjective. Working Papers, Department of Linguistics, Lund University.
40.
11
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Extent
The size or duration of the resource.
3267
Title
A name given to the resource
On conceptual nature of antonymy: Evidence from corpus-based investigations
Author
Author
Kostić, Nataša
Abstract
A summary of the resource.
This paper provides an overview of corpus investigations in studying antonymy with an aim to argue in favour of the conceptual approach to antonymy. Antonymy is considered to play an important role in organizing languages’ vocabularies. However, there is no consensus in the literature on the issue of whether antonyms form a set of stored lexical associations (as the structuralists and the Princeton WordNet model propose), or whether the category of antonymy is a context-sensitive, conceptually grounded category (as conceptual models of meaning propose). On the basis of author’s recent investigations of antonymy in Serbian written discourse, this paper argues in favour of the conceptual approach to antonymy. This approach predicts a category with a continuum structure, with prototypical antonym partners as core members, and category members for which a partner is not available in a context-free environment. The theoretical implication of the investigations presented is that antonymy is primarily a conceptual relation, based on general cognitive processes. Keywords: antonymy, cognitive approach, conceptual relation.
Publisher
An entity responsible for making the resource available
International Burch University
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2016-04-17
Keywords
Keywords.
Article
PeerReviewed
PE English