194 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ea8c6e93df6c8cda183d9418584e3316.docx ee9938d915def41da7923d7d2d2fbf5a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/38ae480b59499906a7290ea56d0ac1e6.pdf 1c30a514ed28ac0ad5c605fa4ff613a9 PDF Text Text NEDİM’İN ŞİİRLERİNDE ÖLÜM KAVRAMI Salih UÇAK Selahhadin Üniversitesi, Diller Fakültesi Türk Dili Bölümü, Erbil / Irak Anahtar Kelimeler: Nedim, Ölüm, Şiir. ÖZET “Ölüm ve zaman”, hayatın başlangıcından bugüne dek gerek dinî gerekse felsefî düzlemde insanı düşündüren, çokça meşgul eden iki önemli kavram olarak görülebilir. Her kültür, din ve felsefî bakış açısına göre farklı boyutlarıyla karşımıza çıkan bu kavramlar, doğrudan hayatın anlamıyla ilişkilendirilebilir. Ölüm gerçeği ile ilk yüzleşen insan ile günümüz insanı arasında ölümden korkma, acı duyma ve dehşete kapılma açılarından ciddi bir ayrım söz konusu değildir. Kimilerine göre ölüm gerçeği, bir yok oluş, tükeniş, bitiş anlamına gelirken ilahi dinler noktasından bakıldığında yeniden doğuş, ebedi âleme bir yolculuk, sevgiliye kavuşma gibi imajlarla tatlı ve güzel gösterilmeye çalışılmıştır. Bu kavramların edebî sahadaki kullanımları hiç şüphesiz şair ve yazarların dünya görüşleri, içinde yaşadıkları din ve kültür ortamı ile doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmada, “Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan” diyen klasik şairimiz Nedîm’in şiirlerinde bu kavramların kullanımı ile şairin hayat algısını irdelemeye gayret edilmiştir. Nedîm’in hayat algısı ile ölüm kavramı arasındaki paradoksal ilişki bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/af205a7303a33ee92eb04a750e881071.docx 1cde788d5adab090030b1c064814c89b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/86db3c31bd9198bd15c1db42d7100dc9.pdf 70ffd0f63e95177579e51695441ef35d PDF Text Text NEDİM’İN ŞİİRLERİNDE ÖLÜM KAVRAMI Salih UÇAK1 Özet “Ölüm ve zaman”, hayatın başlangıcından bugüne dek gerek dinî gerekse felsefî düzlemde insanı düşündüren, çokça meşgul eden iki önemli kavram olarak görülebilir. Her kültür, din ve felsefî bakış açısına göre farklı boyutlarıyla karşımıza çıkan bu kavramlar, doğrudan hayatın anlamıyla ilişkilendirilebilir. Ölüm gerçeği ile ilk yüzleşen insan ile günümüz insanı arasında ölümden korkma, acı duyma ve dehşete kapılma açılarından ciddi bir ayrım söz konusu değildir. Kimilerine göre ölüm gerçeği, bir yok oluş, tükeniş, bitiş anlamına gelirken ilahi dinler noktasından bakıldığında yeniden doğuş, ebedi âleme bir yolculuk, sevgiliye kavuşma gibi imajlarla tatlı ve güzel gösterilmeye çalışılmıştır. Bu kavramların edebî sahadaki kullanımları hiç şüphesiz şair ve yazarların dünya görüşleri, içinde yaşadıkları din ve kültür ortamı ile doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmada, “Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan” diyen klasik şairimiz Nedîm’in şiirlerinde bu kavramların kullanımı ile şairin hayat algısını irdelemeye gayret edeceğiz. Nedîm’in hayat algısı ile ölüm kavramı arasındaki paradoksal ilişki bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Nedim, Ölüm, Şiir THE CONCEPT OF “DEATH” IN THE POEMS OF NEDIM “Death and time” can be seen as two important concepts which keep people busy a lot and make them think in both religious and philosophical platforms from the beginning of the life up to now. These concepts which confront us with different dimensions according to each cultural, religious and philosophical aspect can be associated directly with the meaning of the life. There is no a serious discrimination between the first man who faced the death and man of present time from the perspectives of fear from death, suffering and appalling. To some, the truth of death means dissipation, exhaustion, expiration; on the other hand, looking from religious points it is tried to be shown as something sympathic and pretty through the images like resurrection, a journey to an eternal world/life, reunion of lovers. The literary usages of those concepts, without doubt, are interrelated with the world view of writers’ and poets’ and the religious and cultural environment in which those people reside. In this study, we will try to scrutinize the life perception of poet and the usage of those concepts in the poetry of our classical peot Nedim who utters “Let’s laugh and entertain; get the taste of the world.” The paradoxical relation between the life perception of Nedim and the concept of death constitutes the base of this study. Key Words: Nedim, Death, poem. 1 Okt., Selahattin Üniversitesi, Diller Fakültesi, Türk Dili Bölümü �Giriş Nedim, Lale devrinde yaşamış bir gazel şairidir. Türkçe söyleyiş, mahallîleşme akımı açısından dikkat çekici bir noktada bulunmaktadır. Sadabad eğlencelerini, rind kişiliğine uygun tasvir eden şair, hayat tarzı ile bir paralellik kurduğu bu devrin adamı olarak görülebilir. Nedim ve “Ölüm” kavramı, temelde yan yana getirilmesi zor iki kavram olarak görülebilir. Hayatın eğlenceli tarafını, zevk ve sefa yönünü terennüm eden bir şairin ölüme bakışı nasıldır? Bu soru, hem şair, hem de canlı olan her şeyin nihayette karşılaşacağı sonla alakalı bir gerçeği hangi açılardan değerlendirmek gerektiği meselesini de düşündürmek zorundadır. Jokub Boehme, “Bir insan dünyaya geldiği andan itibaren ölmek için yeterince yaşlıdır” der. Ölümü, “geri dönüşü olmayan bir yola çıkış” olarak tanımlayan Levinas, bu gerçeğin insan için taşıdığı anlamı, değeri çarpıcı bir biçimde ifade eder. Şairin, hayatın lezzetlerini tadarken ölüme dair söylediklerine bakalım: Sevgilinin derdiyle ölmek& Aşk derdiyle ölmek Lütfün olmazsa ey huceste-hısâl Öldürür bendeni bu derd ü melal Senin her çevrine bin cân ile sabr eylerim ammâ Beni pek öldürür ey bî-vefâ illerle bâzârın Güzelsin bî-bedelsin şuhsun âlüftesin cânâ Söz olmaz hüsnüne gelmez nazîrin âleme hakkâ Senin her çevrine bin cân ile sabr eylerim ammâ Beni pek öldürür ey bî-vefâ illerle bâzârın Yukarıdaki beyitlerde Nedim, sevgilinin vefasızlığından ve derdinden şikâyet etmektedir. Sevgilinin ağyarla olan muhabbeti, yakınlığı şairi ölüme yaklaştıran bir neden olarak görülüyor. Naz u niyaz Biricik söyle aman nâz ile öldürme beni Ben senin şîve-i güftârına kurbân olayım Sevgilinin nazı, niyazı işvesi âşık için gerekli olduğu kadar, katlanması zor bir durumdur ancak. Nedim, sevgiliye kurban olma ile nazla öldürme arasındaki nüansı ortaya koymada mahirdir. Sevgilinin kan içen bir kâfir olması Varup bir derdmendi aldayup mekretme lek kâfir Dilersen âdem öldür yâre kes kan iç ciğer-hâr ol Bilinmez ölmedikçe kadri isbâl-ı vücûd etmez Mıhakk-ı nakd-i 'âşık âhenin hançer midir bilmem �Kâfir, zalimliği ile bilinir. Divan şiirinde sevgilinin mazmunlarından biri de “kâfir”dir. Nedim, kan içici sevgili imgesi ile bu gerçeği ifade etmeye çalışıyor. Sevgili ölüm fermanını yazan sultandır Yoluna canım fedâ'derin ne eğlersin beni Öldürüsen gel sen öldür bende-i fermânınam Beni öldür beni kim şu'lede pervâne-sıfat Nice bir ditreyeyim kabza-i sâtûr üzre Ölüm fermanı, sultan tarafından imzalanır. Ölünecekse yoluna ölünecek bir “değer” bulunması lazım. Şair, bu “değer”i bulmuştur. Bu sebeple ölüm, gelecekse senden gelsin ey sevgili, demektedir. Hz. İsa gibi ölmek ve dirilmek : ayrılık ve vuslat Tâ haşre deyin Hazret-i 'İsâ gibi ben de Olsam n'ola zinde Hecr-i gamın öldürmüş iken eyledi ihyâ Vaslın beni cânâ Nefesim rūh virüp tā ola mürg-i bāmuñ Ey Mesīhā-dem ölürsem gilümi tayr eyle Hicran, gam ve vuslat üçgeninde sevgilinin Hz. İsa gibi can bağışlayan bir sıfatla âşık’a ihsanda bulunması, Nedim’in belki de tek tesellisidir. Beden diriliği ve ruhun uçması yine aynı telmihle ifade edilmiştir. Gamzenin usta bir katil olması Şerbet-i la'lindeki hâsiyyeti bilmem ve lîk Nişter gamzen aceb üstâd imiş kan almada O zâlimde yine dil-dâdeküşlükden nişan vardır Görürsün hançer-i ebrusunun nevkinde kan vardır Divan şiiri, bir sembol ve imge şiiridir. Nedim, sevgiliye ait bir mazmun olan “gamze”yi kan almada üstat bir katile teşbih eder. Hançer-i ebrunun ucunda kan görmek, aşka işarettir. Zira, kanlanmamış bir hançerin hükmü, aşkla yorumlanamaz. Bir medhiyede öldürmenin hükmü Gâhî sehâb-ı seyf ki hükmün revan verir Ezhâr-ı bâğ-ı mülke su yerine kan verir “Der sitayiş-i Ali Paşa” kasidesinde öldürmenin ve kılıcın hakkını ikrar ederken methiyenin şartlarını göz önüne almak gerektiğini unutmayalım. Ölüm ve Ümit Ger ölürsem hasret-i kaddiyle ol servüñ beni Bir yire defn eyleñüz kim sâye-i carcar düşer �Ölüm, mutlak bir son olarak var olduğundan şair, sevgiliye kavuşma isteği ile ilgili oldukça ilginç bir ifade imza atıyor. Öldükten sonra da olsa sevgiliye kavuşma ümidini diri tutan şair, kendisinin bir servi ağacının gölgesine defnetmelerini ister. Bu sayede boyu itibariyle sevgiliye teşbih edilen servinin kendisine gölge edeceğini, bir nebze de olsa ona kavuşacağını anlatıyor. Rind- zahid Zâhid ölür gider gam-ı havz-ı behiştden Biz bir kadeh şarâb ile def '-i gam eyleriz Rind ve zahid çatışması, Divan şiirinin temel konularından biridir. Nedim, ölüm konusunda da bu iki tipin farklı görüşlerde olduğunu ortaya koymaktadır. Zahidin bu dünyadaki bütün derdi, tasası ölümden sonra cennet havuzlarında olmak iken, rindin gamı, kederi karşılama şekli oldukça farklıdır. Ona göre bir kadeh şarap, bütün meseleyi özetleyebilir. Kaynaklar: Levinas, Emmanuelle, Ölüm ve Zaman(Çev. Nami Başer), ayrıntı yay. İstanbul, 2000 Pala, İskender, Nedim, timaş yay. İstanbul, 2001 Macit, Muhsin, Nedim Divanı, kültür Bak. Yay. Ank. 2012 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2272 Title A name given to the resource NEDİM’İN ŞİİRLERİNDE ÖLÜM KAVRAMI Author Author UÇAK, Salih Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Nedim, Ölüm, Şiir. ÖZET “Ölüm ve zaman”, hayatın başlangıcından bugüne dek gerek dinî gerekse felsefî düzlemde insanı düşündüren, çokça meşgul eden iki önemli kavram olarak görülebilir. Her kültür, din ve felsefî bakış açısına göre farklı boyutlarıyla karşımıza çıkan bu kavramlar, doğrudan hayatın anlamıyla ilişkilendirilebilir. Ölüm gerçeği ile ilk yüzleşen insan ile günümüz insanı arasında ölümden korkma, acı duyma ve dehşete kapılma açılarından ciddi bir ayrım söz konusu değildir. Kimilerine göre ölüm gerçeği, bir yok oluş, tükeniş, bitiş anlamına gelirken ilahi dinler noktasından bakıldığında yeniden doğuş, ebedi âleme bir yolculuk, sevgiliye kavuşma gibi imajlarla tatlı ve güzel gösterilmeye çalışılmıştır. Bu kavramların edebî sahadaki kullanımları hiç şüphesiz şair ve yazarların dünya görüşleri, içinde yaşadıkları din ve kültür ortamı ile doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmada, “Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan” diyen klasik şairimiz Nedîm’in şiirlerinde bu kavramların kullanımı ile şairin hayat algısını irdelemeye gayret edilmiştir. Nedîm’in hayat algısı ile ölüm kavramı arasındaki paradoksal ilişki bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/bb153de309822a28350eda4b7e85514b.docx 7a6b3e36e52ad05ad8da0ad1f403f5f9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/57b5c0779246bd80e357bac7f570d0a6.pdf ae6d47db2e87f95dabe5bc1db71e88f7 PDF Text Text ������������ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3120 Title A name given to the resource Nediskriminacija – uslov za ostvarenje demokratije i ljudskih prava u BiH Author Author DŽUMHUR, Jasminka Abstract A summary of the resource. Ustav Bosne i Hercegovine (BiH) obavezuje na najviši nivo međunarodno priznatih ljudskih prava i osnovnih sloboda i nalaže da se Evropska konvencija za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (ECHR) i njeni protokoli u BiH “moraju direktno primjenjivati” i moraju imati prioritet nad svim ostalim zakonima, a osnovna ljudska prava navedena su u posebnom stavu. Osnovni princip svih međunarodnih standarda ljudskih prava je princip nediskriminacije čije poštivanje je osnov osiguranja uživanja garantiranih prava. Obaveze države vezano za osiguranje principa nediskriminacije su dodatno pojačane stupanjem na snagu Protokola 12 uz ECHR, kojim se diskriminacija prepoznaje kao zasebni oblik kršenja ljudskih prava. BiH je u cilju osiguranja nacionalnog mehanizma za sprečavanje diskriminacije 2009. godine donijela Zakon o zabrani od diskriminacije i cilj ovog rada je da ponudi objašnjenja efeketa dosadašnje primjene ovog zakona u praksi. The Constitution of Bosnia and Herzegovina (BiH) obliges the highest level of internationally recognized human rights and fundamental freedoms and warrants that the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (ECHR) and its protocols in BiH must directly apply and shall have priority over all other laws. The basic principle of international human rights standards is the principle of non-discrimination which respect is the basis for ensuring the enjoyment of all guaranteed rights. The obligation of the state party to ensure the principle of non-discrimination is further enhanced with the entry into force of the Protocol 12 to the ECHR which discrimination recognized as a distinct form of human rights violation. In 2009, BiH adopted the Law on Prohibition of Discrimination with the aim to ensure a national mechanism for the prevention of discrimination. The aim of this paper is to offer explanation of effects application of this law in practice. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/048a9efe3c59d6a2c46a4be59f578348.docx 86b01a2358d3272bddfe53b348c8e2d0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3622 Title A name given to the resource Nedostatnost srodstva i (van)bračnog odnosa kao ključnih kriterijuma prilikom normiranja nasljednih redova Author Author Husejinspahić, Ajdin Abstract A summary of the resource. Sažetak: Članak koji se nalazi pred nama opservira pitanje kriterijuma kojima su se rukovodili zakonodavci prilikom kreiranja zakonskih nasljednih redova u BiH. U tom smislu u radu smo analizirali dvije ključne činjenice, i to: srodstvo i (van)bračnu vezu. Iako smo ukazali na razlike koje i po tom pitanju postoje u našim zakonodavstvima, detaljnije smo se fokusirali na dodatne kriterijume koji su neopravdano zapostavljeni kod formulisanja zakonskih nasljednih redova. Među tim činjenicama najvažnijom nam se činilo zakonsko izdržavanje, a koje su zakonodavci propisali pridržavajući se određenog redoslijeda (od roditelja do braće i sestara). Tako su u slučaju postojanja bližih srodnika (davalaca izdržavanja) zakonodavci oslobodili dalje srodnike. No, da li su se sličnog kriterijuma zakonodavci pridržavali i prilikom formulisanja zakonskih nasljednih redova, istražili smo u članku koji je pred vama. Publisher An entity responsible for making the resource available Social Sciences Research Center Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/65478ef5b58a2c8c4ce23adf991fbee1.docx 78333b9560da9e1659b0667624bce46c https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/849badc50773a868ec335b39a3fdd988.pdf 5e520c94ec78f1ec9927ff6ba42ee0b1 PDF Text Text Dr. sc. Elvira Islamović, van. prof. Pedagoški fakultet Univerzitet u Bihaću NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA Sažetak Autorica teksta polazi od stajališta da su društveni problemi u Bosni i Hercegovini uzročno-posljedično povezani s obilježjima složenog ustavnopravnog uređenja i društvenog konteksta, ponajviše s teškoćama odvijanja procesa tranzicije, modernizacije i globalizacije, te s posljedicama rata i svekolike društvene krize. Protektoratski angažman Evropske Unije nad perifernom Bosnom i Hercegovinom nije urodio očekivanom stabilizacijom i modernizacijom. Demokratizacija i stvaranje funkcionalne zajednice za strane i domaće aktere politike, stavljena je u drugi plan iza političkih i tržišnih interesa. Neoliberalna ekonomska politika u uvjetima ekonomskog i društvenog sloma socijalizma, tranzicijske transformacije i intenziviranih globalizacijskih procesa, nastoji se nametnuti kao dominantna. Za primjenu neoliberalnog koncepta u domaćim nacionalističkim diskursima, dejtonski poredak je od prvorazredne važnosti. Savezništvo politike nacionalizma i neoliberalne ekonomske paradigme determinirajući je činilac sistemskih društvenih sukoba u Bosni i Hercegovini. Dejtonska ustavno-pravna zamka sa svojim prisilama deregulacije i konfliktnim funkcijama predstavlja instrument za provođenje navedenih politika. Ovaj nedemokratski shizofreni sistem, usmjeren protiv dobrobiti građana, dobiva podršku iz finansijskih središta međunarodnog sistema moći, ne nudi rješenja koja bi poboljšala položaj većine stanovništva. Međunarodna zajednica i političke strukture u Bosni i Hercegovini dio su istog sistema globalne i lokalne moći koji braneći se od ustavne preobrazbe i društvenih promjena ima za cilj očuvanje društvenog statusa quo. U proučavanju eskalacije društvenih problema važno je uočavanje ideološke 593 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA sfere koja skriva realne odnose moći i njegove stvarne namjere, odnosno načine na koji se dejtonska paradigma i nacionalizam (kao moćno ideološko oružje u rukama političko-kriminalnih struktura) koriste kao oruđa dominacije u stvaranju, perpetuiranju i produbljivanju jaza među klasama, te rastućim oblicima siromaštva, nejednakosti i ugnjetavanja. Ključne riječi: Bosna i Hercegovina, društvena tranzicija, nacionalizam, neoliberalna paradigma. 594 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ THE UNJUST COMMUNITY: BOSNIA AND HERZEGOVINA BETWEEN THE POLITICS OF NATIONALISM AND NEOLIBERALISM Abstract The author’s point of departure is the belief that the social problems in Bosnia and Herzegovina are cause-effect related with the complex constitutional and legal regulation and social context, mostly with the difficulties of the process of transition, modernisation and globalisation, as well as with the consequences of war and overall social crisis. The protectoral engagement of the European Union over the peripheral Bosnia and Herzegovina did not yield the expected stabilisation and modernisation. The democratisation and creation of a functional community for foreign and local political actors are put on the back burner, behind the political and market interests. Neoliberal economic policy, in the conditions of economic and social breakdown of socialism, transitional transformation and intensified globalisation processes, is seeking to impose as dominant. The Dayton order is of the primary importance for the implementation of neo-liberal concept in local nationalistic discourses. The alliance politics of nationalism and neo-liberal economic paradigm is a determining factor of systemic social conflicts in Bosnia and Herzegovina. The Dayton constitutional and legal trap with its coercions of deregulation and conflicting functions represents an instrument for the implementation of the aforementioned policies. This undemocratic schizophrenic system, directed against the welfare of the citizens, gains the support from the financial centres of the international system of power, and does not offer solutions which would improve the position of the majority of population. The International Community and the political structures in Bosnia and Herzegovina are part of the same system of global and local power, which – by defending itself from the constitutional transformation and social changes – has as its goal to maintain the status quo. In the study of escalating social problems, it is important to detect the ideological sphere that hides the 595 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA real relations of power and its real intentions, and the ways in which Dayton paradigm and nationalism (as a powerful ideological weapon in the hands of political and criminal structures) are used as a tool of domination in the creation, perpetuation and deepening the gap between the classes, as well as the growing forms of poverty, inequality and oppression. Key words: Bosnia and Herzegovina, social transition, nationalism, neoliberal paradigm 596 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ UVOD U procesu urušavanja bivših komunističkih režima, Bosna i Hercegovina je postala sinonim međunacionalnih sukoba, ratnih stradanja i masovnih ratnih zločina. Cijena mira bila je stvaranje nedovršene socijalnopolitičke zajednice, čime je produžena agonija u mirnodopskim uvjetima. Bosna i Hercegovina je ostala sačuvana u svojoj teritorijalnoj cjelovitosti, međutim, ustavnom podjelom stvorena je slaba država, s tendencijom jačanja lokalističke samovolje na štetu općih i državnih interesa. Erozija državne suverenosti implicira brojne teškoće, koje onemogućavaju uspostavu funkcionalne i demokratski uređene države. Duboka etnička podjela, i dezintegracija na svim područjima društvenog života, pokazuje kako je postsocijalistička transformacija stanje izrazite društvene anomije u kojem se politički, ekonomski i socijalni rizici neprestano gomilaju, a ishod promjena ne podrazumijeva demokratizaciju i društveni napredak. Međunarodna zajednica je u Bosni i Hercegovini, kreirala takav ustavnopravni ustroj koji omogućava kontinuiranu političku proizvodnju rizika, produbljuje etnizaciju bosansko- hercegovačkog društva i onemogućava društvenu integraciju. Izvana kontrolirana i pacificirana, iznutra duboko podijeljena, dezorijentirana i neizvjesna, ovakva država producira duboke konfliktne i dehumanizirajuće učinke. Dizajneri nove političke zajednice onemogućili su pretvaranje nacionalističkog u demokratski diskurs. Stvorene su snažne antidemokratske snage koje svoju političku promociju temelje na nacionalističkom vrijednosnom sklopu koji vješto prikriva lične interese, omogućava blokade i korištenje instrumenata kojima se onemogućava postizanje konsenzusa i društvenog razvoja. 1. Društvena integracija u zamci Dejtona Bosna i Hercegovina je postala laboratorija na periferiji Evrope, za eksperimentiranje u kojoj su isprobani do sada neviđeni oblici konstituiranja države, što je dovelo do hroničnog oboljenja društva. Bolesno društvo prilika je za realizaciju interesa različitih aktera: domaće političke elite, međunarodnu zajednicu, strane savjetnike, eksperte i predstavnike svjetskog finansijskog sistema. Osim neusaglašenosti pristupa liječenju, temeljni problem naše bolnice ostaje određivanje sveobuhvatne terapije (Štulhofer, 2000, 80). Koristeći se metaforom bolnice i hospitalizacije teško oboljelog bosanskohercegovačkog društva, ono što bi se u racionalnom političkom 597 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA djelovanju nastojalo izbjeći, spriječiti i što ranije okončati (bol, patnju i bolest), te sprečavanje osiromašenja zbog bolesti, kao rezultat strategije moći i savezništva profitno orijentiranih lokalnih političara i međunarodnih političkih aktera, postaje željeno stanje. Ozdravljenje osiromašenog i nedemokratiziranog društva prestanak je mogućnosti daljeg eksperimentiranja, manipulacije i eksploatacije. Nakon pogrešno provedenog procesa privatizacije bivšeg društvenog vlasništva, uništene privrede, ostale su zatvorene tvornice, radnici bez zaposlenja, zemlja bez poljoprivrednika, reducirani socijalni programi, zdravstveno zapušteni i loše obrazovani građani. Teškoće građana, siromaštvo, nezaposlenost i bolest, pokušavaju se prikazati kao privatna stvar, iako predstavljaju javne probleme prouzrokovane društvenom nebrigom i destrukcijom. Zdravlje (demokracija, vladavina prava, pravednost, blagostanje i drugi političko-etički ideali) je dostupno bogatima. Bogati se mogu liječiti, siromašnima na periferiji Evrope nema pomoći. Razočarenje, zbog ravnodušnosti i nedjelotvornosti evropske i svjetske politike u razdoblju stravičnog rata u Bosni i Hercegovini te pitanja zašto nije spriječena bosanska tragedija, masovna stradanja i genocid, nastavljeno je i u miru. Zašto je uspostavljena slaba, nefunkcionalna, neizvjesna i nepravedna država? Međunarodna zajednica i njeno posredovanje u Bosni i Hercegovini ima značajnog udjela u postojećoj krizi, što uključuje, u prvom redu neriješeno ustavno pitanje, ustavni status zemlje, njen nefunkcionalni politički poredak, kao i pitanje presude „Sejdić-Finci“. Iskustva iz rata 1992.-1995. godine, kao i ova današnja, pokazuju kako je Evropa i dalje pasivna prema događajima u Bosni i Hercegovini koja se na putu prema EU nalazi na slijepom kolosijeku. Evropa ne želi promjene koje će dovesti do osnaživanja i reintegracije države Bosne i Hercegovine. Takva, neizgovorena ili, katkada, i izgovorena misao strahovito je breme naše društvene stvarnosti. Ne samo da nema premca ni u jednoj zemlji na svijetu u pogledu svoje ustavne konstrukcije, Bosna i Hercegovina još uvijek ne posjeduje unutrašnji demokratski potencijal za rješavanje postojećeg neodrživog stanja. Ustavna struktura predstavlja determinirajući činilac sistemskih društvenih konflikata. Mnogi socijetalni elementi doprinose dezintegraciji društva. Temelji pluralizma rastočeni su oštro strukturiranim rascjepima i izostankom statusa građanstva koji bi osigurao dovoljno čvrstu podlogu za solidarnost i integritet zajednice te uspostavu demokratskih praksi. Nedostatak 598 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ sociokulturnog kapitala, kooperativnosti i povjerenja među članovima zajednice, te kulturna inercija predstavljaju značajno obilježje bosanskohercegovačke postkomunističke tranzicije. Izloženi smo nizu dubokih ili strukturalnih kriza. Nedorečenost i politička hipokrizija međunarodne zajednice i etnonacionalne političke elite u Bosni i Hercegovini, očituje se u onemogućavanju da se izvrše promjene Dejtonskog ustava. Paradoksalna amoralna priroda politike uključuje kompleksan sklop opravdanja kojima se manipulira i blokira svaka promjena, napredak i razvoj. Svrha cementiranja dejtonskog Trojanskog konja je da Bosna i Hercegovina ostane što slabija i nefunkcionalnija, uz sve izraženije mehanizme prisile koji održavaju postojeći društveni sistem, uprkos rastućih proturječja. Funkcija konflikta je očuvanje statusa quo. Nacionalni animoziteti dugo su služili kao omamljujuće sredstvo, kojim se zamagljuje, dopušta i opravdava „našima“ da nas slobodno pljačkaju, eksploatiraju, ostavljaju bez posla, isključuju i podjarmljuju. Te su pojave stvorile divlji ili periferni kapitalizam u kojem tehnološka inovacija i znanje nemaju ulogu pokretača napretka, već su posve u sjeni motiva i interesa političkomenadžerske elite na vlasti (Rogić,1998), te "brze tranzicije" (Vehovec, 2002) uvjetovane Kopenhaškim kriterijima za ulazak u Europsku uniju (u Švarc, 2009, 138). Upravo nacionalni autizam stvara pretpostavku pod kojom državna reforma mora biti "realistično" prilagođena postojećemu "Washingtonskom konsenzusu" - svetome trojstvu deregulacije, liberalizacije i privatizacije (Beck, 2004, 332). Oni koji s oklijevanjem, čak nerado priznaju da podrška dejtonskoj i neoliberalnoj opresiji, neće okončati ekonomsku eksploataciju podređenih grupa, zapravo se plaše gubitka sopstvenih materijalnih privilegija. 2. Posvađani, nezaposleni, siromašni Kvalitet života ljudi uveliko ovisi o stepenu demokratičnosti društva. Jedno od gorućih pitanja kojima se bavi društvena teorija, jeste da li je demokracija kompatibilna i održiva u uvjetima izražene ekonomske nejednakosti građana? Što je veća ekonomska nejednakost u društvu, to je teže postići efikasnu političku jednakost, jer se akumulacija bogatstva može upotrebljavati kao značajan izvor za određivanje političkih rezultata. Povećava se napetost između onih koji vladaju i onih kojima se vlada, što za posljedicu ima rastuće nepovjerenje u političke institucije koje bi realizirale i osigurale demokratske ideje, s čime se suočavaju zemlje predstavničke demokracije. Demokracija doživljava krizu i zbog sve manjeg učešća građana 599 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA u političkom životu. Razočarenje u demokraciju posljedica je i činjenice da sve veći broj građana smatra da su političari okrenuti sopstvenim interesima i da ne vode računa o ispunjenju predizbornih obećanja datih biračima. Kroničan izostanak državne zaštite od organiziranog kriminala, doveo je do prevlasti profitnih i kriminalnih skupina nad sistemom. Jedan od najvećih socio-ekonomskih problema u Bosni i Hercegovini je visok nivo nezaposlenosti, posebno među mladima, niske stope učešća radne snage i siromaštvo koje je široko rasprostranjeno. Osnovne karakteristike tržišta rada u Bosni i Hercegovini su visoka stopa neaktivnosti i visoka stopa nezaposlenosti, kao i visok udio zaposlenosti u neformalnoj ekonomiji. Sumorna ekonomska situacija i povećano pomjeranje sve većeg broja ljudi u redove siromašnih, dovodi do rastućeg nezadovoljstva i rezignacije. Vlast je okrenuta ideološkim nesuglasicama, iluzijama i zaduživanjem kod međunarodnih institucija kako bi osigurala sredstva za svoj opstanak i funkcioniranje aparata prisile. Socijalne posljedice procesa tranzicije i vlasničke pretvorbe, su smanjenje broja zaposlenih, slabe ili nikakve perspektive mladim i stručnim ljudima za zapošljavanje i primoranost odlaska iz vlastite zemlje. U uvjetima sve oskudnijih materijalnih resursa i ekonomske i političke nesigurnosti, promjene u sistemu socijalne sigurnosti, dovele su do urušavanja socijalne države i sve većeg socioekonomskog jaza između društvenih klasa. Na nivou Bosne i Hercegovine ne postoje niti snažne institucije, niti politička saglasnost u pogledu ključnih društvenih promjena. Zbog nefunkcionalnosti državnih institucija, postoji visok nivo ovisnosti o vanjskoj pomoći i zaostajanje kompetitivnosti zemlje (Fočo, 2005, 99). U proučavanju eskalacije društvenih problema važno je uočiti ideološku sferu koja skriva realne odnose moći i njegove stvarne namjere, odnosno načine na koji se dejtonska paradigma i nacionalizam (kao moćno ideološko oružje u rukama političko-kriminalnih struktura) koriste kao oruđa dominacije u stvaranju, perpetuiranju i produbljivanju jaza među klasama, te rastućim oblicima siromaštva, nejednakosti i ugnjetavanja. Pored starih represivnih ideoloških formi manipulacije (vlade, administracije, vojske, policije, zatvora, sudova), Louis Althusser upozorava na nove ideološke aparate: religiozne, obrazovne, porodične, sindikalne, medijske, kulturne. Ideološko djelovanje dovodi do progresivne dehumanizacije. Obilježja viktimizacije onih koji su svakodnevno ugroženi ekonomski, fizički, psihički i duhovno, nemoćni da promijene svoj položaj, sastoji se u tome, da svoj 600 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ usud prihvataju bez previše pitanja, bez organiziranog kolektivnog protesta i otpora. Oni su tiha većina, žrtve koje se socijalizira tako da postanu objekti, a ne subjekti društvenih događanja. 3. Neoliberalna paradigma Padom socijalizma devedestih godina 20. stoljeća, društvenim i ekonomskim promjenama socijalističkih država i njihovih ekonomskih sistema i doktrina, kapitalizam se nametnuo kao neupitan ekonomski sistem. Uspostavljanje kapitalizma u njegovoj na Zapadu aktualnoj neoliberalnoj paradigmi, na bivšem socijalističkom prostoru, potrebno je sagledati s obzirom na političke, socijalne i ekonomske procese tranzicije bivših socijalističkih država te rastućeg utjecaja ekonomske globalizacije. Globalizacija ekonomije dovela je do erozije suvereniteta nacionalnih država i zaoštrila odnose između razvijenih i nerazvijenih zemalja. Središte politike i ekonomije ne može se više promatrati unutar granica nacionalne države. Međuzavisnost i prožimanje globalne ekonomije, proizvodi brojne asimetrije. Zbog toga, mnogi autori među kojima i Manuel Castells, upozoravaju na odgovornost međunarodnih finansijskih institucija u kontekstu nove globalne ekonomije. Namećući programe liberalizacije i deregulacije tržišta, te su institucije koordinirano doprinijele da određene regije utonu u još dublje beznađe, siromaštvo, pa čak i etničke sukobe. Globalna kriminalna ekonomija ulazi u politiku i institucije, destabilizira društvo, korumpira i dezorganizira strukturu vlasti u mnogim državama - a ne samo u onima na koje obično posumnjamo (Castells, 2003, 292). Kao koncept, neoliberalizam predstavlja nastojanje da se obrazlože i opravdaju različite političkoekonomske prakse koje su u funkciji globalnog monopola i dominacije.1 Internacionalizacija proizvodnje, finansija i ostalih ekonomskih sredstava, nesumnjivo narušava sposobnost pojedinih država da kontroliraju vlastitu ekonomsku budućnost. Da li je uopće više moguće uspostaviti 1 Neoliberalna država je država natjecanja, država tržišta, oblik države u kojoj politika slijedi logiku kapitala. Taj oblik države, da tako kažemo nosi oznaku „odobrio MMF“. Vjerojatnost preobrazbe nacionalne u neoliberalnu državu raste s discipliniranjem država, sukladnim svjetskom gospodarstvu, kojima se ono posebno nameće slijeđenjem bičpolitike prijetećeg oduzimanja kredita (ili šećer politike dodjele kredita) putem MMF-a Beck, Ulrich (2004) Moć protiv moći u doba globalizacije. Nova svjetskopolitička ekonomija. Zagreb, Školska knjiga, str. 331-332. 601 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA zajednicu koja vlada sama sobom i određuje svoju budućnost? Moderna teorija savremene demokratske države koja pretpostavlja ideju zajednice koja s pravom vlada sama sobom i određuje svoju budućnost, iz temelja je uzdrmana karakterom i strukturom globalnih veza i međupovezanosti s kojima je današnja država suočena (Helld, 1990, 309-317). To podrazumijeva prevrednovanje pojma suvereniteta, kontrole određenog teritorija, prethodno pozicioniranog u okvirima nacije-države i njegovog situiranja u jednu globalnu mrežu nacionalnih i transnacionalnih institucija. Zbog toga, kada se raspravlja o ekonomskim učincima globalizacije, važno je podsjetiti na naglasak koji Helld stavlja na ekonomska prava i njihov doprinos teoriji demokracije. On smatra da su tržišni odnosi u biti odnosi moći, nužna je politička intervencija u privredi, kako bi ona prihvatila strukturu pravila, načela i prakse saglasne s demokracijom. Neophodno je uspostaviti ravnotežu između demokratske i tržišne discipline (Helld, 1997, 395). Gledano iz tog konteksta, disciplinirajuća funkcija globalne ekonomije, otežava demokratsku društvenu integraciju. Stoga je važno sagledati moguće oblike zloupotrebe globalne ekonomije u funkciji nedemokratskih tendencija globalnog poretka. Rastući obim stanovništva s nesigurnom egzistencijom, povećane nejednakosti, slabljenje društvene kohezije i značaja društvenog kapitala, posljedice su strategija neoliberalizma i ekonomske dominacije utemeljene na zakonu jačeg. U osiromašenim društvima nasuprot svjetskoga finansijskog diva stoje nejake lokalne zajednice, često razrovane etničkom ili vjerskom mržnjom, uslijed čega su njihove veze sa susjedima ili prekinute ili površne (Katunarić, 2010, 136). Poziv za potčinjavanjem i podjarmljivanjem međunarodnim finansijskim kreditorima i moćnicima današnje globalizacije, kroz višestruko međunarodno zaduženje, nikoga, a posebno građane Bosne i Hercegovine ne ostavlja ravnodušnim. Postojeće dejtonsko ustavno uređenje, državu mnogo košta. Aparat prisile i uprave je nesrazmjeran ekonomskoj moći privrede i građana. Kao ilustraciju navodimo činjenicu da se skoro 70% GDP troši na javne rashode, tj. za aparat neefikasne, inertne, kompromitirane pa i nelegitimne vlasti, koja delegitimira poredak i koja više onemogućava nego što stvara uvjete privrednom sistemu i pravima građana (Fočo, 2005, 83). Skupoća njenog disfunkcionalnog održavanja neprestanim zaduživanjem, dovodi do opravdanog straha od „dužničkog ropstva“. Periferna država može biti podijeljena na onoliko entiteta i (jedinica) koliko to pridonosi njenom djelotvornijem odnosu zavisnosti spram globalnih 602 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ mehanizama profiterskog kapitalizma (Katunarić, 2009). Država gubi ekonomsku suverenost. Finansijski kapital mora nadvladati modernu državu, budući da ona teži statusu quo i socijalnoj ravnoteži, što mnogo košta. Zauzvrat, država mu pruža sigurnost i omogućuje rast utoliko što se zbog skupoće svog održavanja i svojih funkcija neprestano zadužuje (Katunarić, 2010, 145). Aranžmani sa MMF- om pogoduju pohlepi političke elite u nastojanju da održi pozicije u vlasti. Tako dolazi do spajanja dviju autoritarnih ideologija, neoliberalizma i nacionalizma. Prva operira globalno, a druga lokalno. Prva osnažuje izravnu ovisnost lokalnog društva o udaljenim financijskim i kompanijskim sredstvima. Druga prekida vezu sa susjednim zajednicama, a svoju čini sve nemoćnijom, anoreksičnom. Prva govori jezikom apstraktnog uma, grafikona i krivulja u kojima se ne mogu vidjeti konkretne sudbine pojedinaca, društvenih klasa i naroda. Druga govori srecem koje pati, ali ipak ne voli gubitnike (Katunarić, 2010, 137). Na početku 21. stoljeća, učinci neoliberalne globalizacije mogu se uočiti u stalnom povećanju razlika u prihodima među radnom snagom, smanjenju mogućnosti zaposlenja i radnih uvjeta koja se sve snažnije segmentira na lokalnoj i globalnoj razini, te u rastućim nejednakostima u raspodjeli prirodnih resursa i socijalnih davanja. Nadnacionalne organizacije, Svjetska banka, Međunarodni monetarni fond i Europska unija značajno utječu i na naše živote. Ekonomija svjetskoga tržišta svojom je dinamikom prisile izmijenila pravila svjetske politike. Ukidanjem granica između ekonomije, politike i društva, započinje nova borba za moć i njezinu protutežu (Beck, 2004, 16). Zahtjevi u pogledu slobode kretanja kapitala (uglavnom bogatih zemalja), i istovremeno zabranjivanje slobode kretanja određenih skupina ljudi, samo su neki od brojnih primjera proturječne politike moćnih zemalja. Globalizaciju uspostavljaju moćni protiv siromašnih (Beck, 2004, 17). Internacionalizacija proizvodnje, finansija i ostalih ekonomskih sredstava, nesumnjivo narušava sposobnost pojedinih država da kontroliraju vlastitu ekonomsku budućnost. Budući da tranzicija istovremeno znači i priključivanje na mehanizme globalnog tržišta, problem se usložnjava. Nakon što vladajuće političke strukture nisu mogle podmiriti prevelike budžete, umjesto smanjenja javne potrošnje, država je pribjegla zaduživanju u MMF-u i drugim filijalama globalnog finansijskog kapitala. Država i njeno stanovništvo sve su više zaduženi, evidentan je pad proizvodnje, zaposlenosti i dohotka. Ukoliko sredstva od stranih zajmova ne budu produktivno 603 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA iskorištena za pokretanje privrede i povećanja zaposlenosti, ona će i dalje sužavati prostor za nezavinu ekonomsku politiku i dugoročno opterećivati slabije slojeve društva. Neizvjesnost i rizici „poslovanja“ domaćih političara sa akterima međunarodnog finansijskog tržišta, dovode do straha od ekonomskog podjarmljivanja korištenjem stranih zajmova i duga, gdje najveću korist imaju gospodari svjetskog finansijskog kapitala i lokalna politička elita. Istovremeno, raste i napetost između domaćih intervencionističkih težnji i globalnih pritisaka za redukcijom socijalnih troškova koji ne vode računa o domaćim prilikama i potrebama. Na taj način domaća politička elita i predstavnici međunarodnih finansijskih institucija, promovirajući konzervatitvne neoliberalne programe, vrše višestruki pritisak na društvo, tačnije njegove slabije članove. Na taj način, teret održanja funkcioniranja društva i društvene brige, prebacuje se iz javne u privatnu sferu, čime se urušava koncept socijalne pravde. Nužno je da uvidimo, kako je globalni kapitalistički tržišni fundamentalizam sistem u kojem vlada princip profita po svaku cijenu, gdje je sve moguće prodati i kupiti, a slobodno tržište vrši radikalnu deregulaciju i privatizaciju podređenu jedinom cilju – profitu. To je sistem koji mora eksploatirati podređene grupe ljudi da bi opstao i koji nerazvijene zemlje i tradicionalno ranjive slojeve društva „gura“ u još dublju bijedu. Unutar tog sistema veliki broj ljudi postaju žrtve gramzivosti, pohlepe i koristoljublja. Savezništvo nacionalizma i neoliberalizma za posljedicu ima slabljenje državne suverenosti i odustajanje od društva koje bi karakterizirala demokratska vladavina i unapređenje dobrobiti za većinu članova društva. ZAKLJUČAK Bosna i Hercegovina je posljednja dva desetljeća doživjela strahovitu socijalnu destrukciju. Osiromašenje je vidljivo u svim sferama ljudskoga života. Umjesto okrenutosti razvoju i budućnosti zemlje, nacionalne političke elite još uvijek stanovništvo drže taocem ideoloških i nacionalističkih razmirica i neriješenih računa iz prošlosti. U stanju dugotrajne društvene krize, koja je istovremeno i socijalno-politička, ekonomska, obrazovna i moralna, Bosna i Hercegovina je još uvijek podložna nacionalističkim konfliktima. Društvo je u značajnom dijelu tradicionalno, ruralno, siromašno, razvojno i tehnološki zaostalo, ovisno o vanjskoj pomoći. Politički lideri ne nude strategiju izlaska iz postojeće političke i ekonomske krize, niti nastoje postići konsenzus oko ključnih pitanja vezanih za razvoj i budućnost zemlje. 604 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ Društvena kohezija u posljednja dva desetljeća značajno je oslabljena. Dejtonska konstrukcija onemogućava realizaciju kompleksnih zadataka i otklanjanje rizika pred kojima se nalazi bosanskohercegovačko društvo. Iskustvo pokazuje da ona sadrži previše prepreka i mehanizama blokade za uspostavu djelotvorne države i mehanizama za demokratizaciju i uspostavljanje socijalnog konsenzusa o temeljnim vrijednostima državne zajednice. U Bosni i Hercegovini je neophodno intenzivirati procese demokratizacije, društvene i kulturne reintegracije, vladavine prava i pravednosti te ekonomskog razvoja koji se temelji na znanju. Potrebno nam je društvo zasnovano na principima saradnje i društvene odgovornosti, u kojem će ljudski samorazvoj dobiti primat nad nacionalizmom, dominacijom, eksploatacijom i drugim oblicima grupnih opresija. Spisak mogućih reformi i progresivnih programa je beskonačan. Razvoj ovih ciljeva, zahtijeva političku strukturu i politiku koja istinski, a ne deklarativno, potiče i razvija demokratske vrijednosti, saradnju i konsenzus te i praktično potvrđuje orijentaciju prema razvoju, znanju, istraživanju, inovativnosti i budućnosti. Neophodne su promjene na planu unutarnje demokratizacije i vanjske integracije, uklanjanje prepreka koje blokiraju društveni razvoj i produbljuju jaz između modernizacije i retradicionalizacije. Kada ljudi uvide da su njihove ekonomske brige posljedica nacionalističkih i neoliberalnih politika, biće spremniji da podrobnije sagledaju pravu prirodu ovih ideologija, da razumiju i prihvate različitost. Može li borba protiv siromaštva, uz pravi pristup, postati jedno od pitanja koje ujedinjuje različite etničke grupe u Bosni i Hercegovini? Građani trebaju napustiti apolitičan stav koji uključuje rezignaciju, fatalizam, inferiornost i ovisnost, koji podražavaju nacionalizam i neoliberalizam. Umjesto bespomoćnosti, potrebno je razviti političku svijest i identitet aktivnog demokratskog građanstva. Potrebna nam je revolucionarna politička filozofija i korpus ideja zasnovanih na analizi osnovnih proturječnosti društva koje nastoje da promjene, projektirajući viziju višeg oblika stvarnosti unutar koje bi ove proturječnosti bile razrješene, dovodeći u vezu to razrješenje sa društvenom snagom ili snagama koje nose odgovornost i imaju potencijal da ga ostvare. 605 �Elvira Islamović: NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA LITERATURA A. Štulhofer, Nevidljiva ruka tranzicije. Ogledi iz ekonomske sociologije, Biblioteka „Razvoj i okoliš“ Zagreb 2000. D. Helld, Demokratija i globalni poredak. Od moderne države kosmopolitskoj vladavini, Filip Višnjić, Beograd 1997. ka J. Švarc, Hrvatska u društvu znanja. Prijepori i perspektive inovacijske Politike, Školska knjiga, Institut društvenih znanosti „Ivo Pilar“, Zagreb 2009. M. Castells, Uspon umreženog društva, Golden Marketing, Zagreb 2000. M. Castells, Internet galaksija: razmišljanja o Internetu, poslovanju i društvu, Naklada Jesenski i Turk, Zagreb 2003. M. Castells, Kraj tisućljeća, Golden Marketing, Zagreb 2003. S. Fočo, Ogledi o tranziciji, Dom štampe, Zenica 2005. U. Beck, Moć protiv moći u doba globalizacije. Nova svjetskopolitička Ekonomija, Školska knjiga, Zagreb 2004. V. Katunarić, Sporna zajednica. Novije teorije Naklada Jesenski i Turk, Zagreb 2003. o naciji i nacionalizmu, V. Katunarić, “Razvoj ljudske suradnje: prema postmonetarnom društvu”, Revija za sociologiju, Hrvatsko sociološko društvo, godina 40, Broj 2, (129155), Zagreb 2010. 606 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3083 Title A name given to the resource NEPRAVEDNA ZAJEDNICA: BOSNA I HERCEGOVINA IZMEĐU POLITIKA NACIONALIZMA I NEOLIBERALIZMA Author Author ISLAMOVIĆ, Elvira Abstract A summary of the resource. Autorica teksta polazi od stajališta da su društveni problemi u Bosni i Hercegovini uzročno-posljedično povezani s obilježjima složenog ustavnopravnog uređenja i društvenog konteksta, ponajviše s teškoćama odvijanja procesa tranzicije, modernizacije i globalizacije, te s posljedicama rata i svekolike društvene krize. Protektoratski angažman Evropske Unije nad perifernom Bosnom i Hercegovinom nije urodio očekivanom stabilizacijom i modernizacijom. Demokratizacija i stvaranje funkcionalne zajednice za strane i domaće aktere politike, stavljena je u drugi plan iza političkih i tržišnih interesa. Neoliberalna ekonomska politika u uvjetima ekonomskog i društvenog sloma socijalizma, tranzicijske transformacije i intenziviranih globalizacijskih procesa, nastoji se nametnuti kao dominantna. Za primjenu neoliberalnog koncepta u domaćim nacionalističkim diskursima, dejtonski poredak je od prvorazredne važnosti. Savezništvo politike nacionalizma i neoliberalne ekonomske paradigme determinirajući je činilac sistemskih društvenih sukoba u Bosni i Hercegovini. Dejtonska ustavno-pravna zamka sa svojim prisilama deregulacije i konfliktnim funkcijama predstavlja instrument za provođenje navedenih politika. Ovaj nedemokratski shizofreni sistem, usmjeren protiv dobrobiti građana, dobiva podršku iz finansijskih središta međunarodnog sistema moći, ne nudi rješenja koja bi poboljšala položaj većine stanovništva. Međunarodna zajednica i političke strukture u Bosni i Hercegovini dio su istog sistema globalne i lokalne moći koji braneći se od ustavne preobrazbe i društvenih promjena ima za cilj očuvanje društvenog statusa quo. U proučavanju eskalacije društvenih problema važno je uočavanje ideološke sfere koja skriva realne odnose moći i njegove stvarne namjere, odnosno načine na koji se dejtonska paradigma i nacionalizam (kao moćno ideološko oružje u rukama političko-kriminalnih struktura) koriste kao oruđa dominacije u stvaranju, perpetuiranju i produbljivanju jaza među klasama, te rastućim oblicima siromaštva, nejednakosti i ugnjetavanja. Ključne riječi: Bosna i Hercegovina, društvena tranzicija, nacionalizam, neoliberalna paradigma. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/214a4d3e721e235536ecb9eeb71626df.docx d53f162dc0e8de79cc6d0dfafc427ccb https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1ecf2df44ccc2a32c65f3e25211dc5e8.pdf ffe220c898aafdbab3499a71395a50df PDF Text Text Stručni članak Prof. dr. Enes Hašić, redovni profesor, Pravni fakultet Univerziteta u Zenici Mr. sc. Ajdin Huseinspahić, viši asistent, Pravni fakultet Univerziteta u Zenici NERAVNOPRAVNOST DJECE U OSTVARIVANJU SOCIJALNIH PRAVA U BOSNI I HERCEGOVINI Sažetak: Ukoliko bi graĎani bili osjećajni, kada je u pitanju socijalna zaštita socijalno osjetljivih kategorija stanovništva, a posebno djece, pravne norme jedva da bi bile i potrebne, a moralne norme bi bile dovoljan garant socijalne zaštite djece. No, pošto smo svjedoci porodične disfunkcionalizacije i njene intenzivne dezorganizacije te nadolazećeg plimnog talasa sveopće društvene desenzibilizacije, na državi je obaveza normiranja socijalne zaštite djece. Shodno tome i naša država je donijela brojne pravne akte i pristupila najznačajnim meĎunarodnim pravnim dokumentima kojima je garantovan visok stepen zaštite djece. U praksi to baš i ne izgleda tako. Pitanje provoĎenja onoga što su organi vlasti u zemlji preuzeli kao „breme na svojim plećima“ je na vrlo niskom nivou, što uveliko ugrožava pravnu sigurnost djece i dovodi u opasnost njihov socijalni status. Stepen jurizacije socijalne zaštite djece je na dosta višem nivou od faktizacije zagarantovanih prava. S druge strane, postoji još jedan očigledan problem. Mnogobrojnim zakonskim i podzakonskim pravnim aktima unutar države djeca su često dovedena na rub diskriminacije, jer je očigledno poželjnije biti roĎen u jednom kantonu spram drugog ili u jednom entitetu spram drugog. Treći problem je odsustvo empatije i senzibiliteta onih koji vladaju spram onih kojima vladaju. Ključne riječi: neravnopravnost, socijalna zaštita, dijete, društvo. Uvod: Kroz dugi vremenski period razvoja i stasavanja dječijih prava djetinjstvo je shvaćeno kao razdoblje u kojem djeca trebaju zaštitu odraslih, pa je shodno tome unutar svake društvene zajednice pravnom normiranju socijalne zaštite djeteta pristupano na najrazličitije načine. Pri tome valja istači da su djeca sui generis socijalna kategorija, jer su svojom prirodnom datošću upućena na odrasle i „zrele“ članove društva koji su pozvani da ih zaštite na najadekvatniji način. Današnja društva imaju imperativ da zaštite djecu, te da kontinuirano rade na razvoju njihovih socijalnih prava. U radu ćemo se posebno osvrnuti na historijski razvoj socijalnog statusa djece u BiH, te na analizu pozitivno-pravnih normi kojima je osigurana socijalna zaštita djece u našoj državi. Analizom normi de lege lata ukazaćemo na neravnopravan sistem socijalne zaštite djece kako na nivou općina, odnosno gradova, tako i na nivoima kantona, odnosno entiteta i distrikta. Da bismo došli do objektivnih rezultata posegnuli smo za adekvatnim naučnim tehnikama kojima smo osvijetlili današnji socijalno-pravni status djece u našoj zemlji. S tim ciljem sastavili smo i anketni upitnik koji smo poslali na adrese nekoliko centara za socijalni rad u našoj državi, a odgovore smo dobili od 99 �centara za socijalni rad iz Zenice, Kaknja, Jablanice, Tuzle, Livna, Bugojna, Mostara i Trebinja. Prijedloge centara za socijalni rad koje smo dobili u toku našeg istraživanja, a koji se odnose na mjere koje je potrebno što skorije poduzeti u cilju uklanjanja neravnopravnosti djece u sistemu socijalne zaštite, predstavili smo u samom radu. Do željenih podataka smo došli koristeći nekoliko referentnih metoda istraživanja, od kvalitativne i kvantitative metode, preko normativne, dogmatske i historijske metode do sociometrije. 1. Pravedna socijalna politika kao preduslov adekvatne socijalne zaštite djece Za valjano razumijevanje socijalne zaštite djece smatramo da je na samom početku nužno pojasniti nekoliko terminoloških odrednica koje pomažu kvalitetnijem shvatanju principa na kojima su utemeljene socijalne politike u jednom društvu.1 Istina, njihovo utemeljene na principima kao što je moral, odnosno solidarnost nikako ne izvire iz proizvoljnosti nego nužnosti uzajamne zaštite. Na tom tragu, koliko god da su graĎani dužni brinuti o zajednici kojoj pripadaju, toliko je ta zajednica obavezna zaštititi svoje graĎane. No, činjenice iz prošlosti su nam najvjerniji pokazatelji da u toj dvosmjernoj komunikaciji na relaciji graĎanin/podanik - država ne postoji očekivano pravedna prohodnost. Shodno našem skromnom mišljenju razlog je, kako nekada tako i sada, vrlo jednostavan, a dijagnosticirao ga je još Aristotel konstatujući: „Ne čine ljudi nepravdu samo zbog životnih potrebština, nego kako bi uživali i ne bi više priželjkivali. Jer kad imaju želju koja premašuje životne potrebštine, kako bi nju zadovoljili, čine nepravdu. I ne samo zbog toga, nego i osim samih želja, kako bi uživali u nasladama koje su bez bolova...“2 Faktori adekvatne socijalne sigurnosti se mogu svesti na sljedeće pojmove: socijalna država, socijalna politika i socijalna zaštita.3 Socijalna država je tip države koja je razvila pravno-institucionalni okvir za kontinuirano djelovanje na socijalnom području, odnosno to je ona država koja je na sebe preuzela odgovornost za osiguranje osnovnih egzistencijalnih potreba 1 Zanimljiva su zapažanja nekih autora koji polaze od toga da je socijalna politika utemeljena na moralnim vrijednostima, solidarnosti i uzajamnosti. Moralne vrijednosti, solidarnost i uzajamnost očigledno su relevantne za socijalnu politiku. Shodno trome, budući da je socijalna politika u prvom redu skup mjera koje poduzima država, interesantnim se čini tragati za odgovorom na pitanje koje su moralne vrijednosti uopće igrale nezamjenjivu ulogu u razvoju države, posebno u odnosu na socijalno-političke djelatnosti države. Detaljnije: Pusić, E, „Socijalna politika kao moralni problem“, Revija za socijalnu politiku god. I, br. 1, Zagreb, 1994, str. 8. 2 Aristotel, Politika, Globus, Zagreb, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, Zagreb, 1988, str. 48. 3 Ovo iz razloga što je za graĎane najvažnije pitanje konkretnih i sprovodivih oblika socijalne zaštite, koji istina ne mogu biti adekvatno provedeni ukoliko nije usvojena odgovarajuća socijalna politika, odnosno strategija socijalnog razvoja. Znači, najjednostavnije kazano graĎane zanima kakav je kvalitet života u sredini kojoj pripadaju i koliko mogu računati na državu kao faktor stabilizacije i prosperiteta. Na tom tragu razumnom se čini sljedeća latinska sentenca: Ubi bene ibi patria-država je tamo gdje mi je dobro. O širem značenju ove sentence vidjeti: Wojcik, Z, „Joannes Georgius Adamus Forster, his voyages and Polish relations“, Polish Polar Research 101, 1989, str. 42. 100 �svojih graĎana.4 Ovakav način osiguranja egzistencijlanih potreba graĎana ne treba shvatati na način da je država obavezna svakom svom graĎaninu osigurati onaj kvantitet materijalnih dobara koja su mu potrebna. Naprotiv, u kontekstu našeg rada, pod socijalnom državom bi valjalo razumijevati državu koja brine o graĎanima u stanju socijalne potrebe. Na Zapadu, pretežno u anglosaksonskim zemljama kao sinonim za „socijalnu državu“ upotrebljava se izraz „država dobrobiti“ ili „država blagostanja“ (Welfare State).5 S druge strane, svaka država ima odgovornost prema svojim graĎanima te shodno tome treba kreirati adekvatnu socijalnu politiku koja predstavlja organizovanu djelatnost države i drugih faktora u društvu usmjerenih ka prevladavanju socijalnih rizika, pomoći siromašnim i marginaliziranim kategorijama graĎana, ujednačavanju životnih šansi i unapreĎenju opće dobrobiti u društvu. Upravo navedene kategorije lica su subjekti kojima treba adekvatnim mjerama socijalne zaštite pomoći u rješavanju njihovih stanja socijalne potrebe bez obzira na razlog zbog kojega su se našli u toj nezavidnoj situaciji.6 To svakako nije moguće bez adekvatne socijalne politike kao instrumenta „u rukama“ socijalne države. Socijalna zaštita podrazumijeva djelatnosti države u cilju prevladavanja socijalnih rizika, a to prije svega znači socijalno osiguranje, socijalnu pomoć i socijalne usluge ranjivim pojedincima i grupama.7 O postojanju socijalne države ne možemo govoriti sve do XIX, odnosno XX stoljeća kada su se razvijene zemlje suočile sa ekspanzijom socijalne države čemu su prethodili raznovrsni ideološki elementi usmjereni ka društvenim promjenama, kao i praktični elementi usmjereni ka traženju racionalnih rješenja usljed nagomilanih socijalnih problema.8 Dok društvo nije doseglo dovoljan stepen ekonomskog razvoja, odnosno sve dok nije bio ostvaren značajan i stabilan višak dobara iznad nivoa neophodnog za neposredno fizičko preživljavanje i reprodukciju članova zajednice, problem izdržavanja onog dijela stanovništva koji iz bilo kojeg razloga nije uključen u radni i proizvodni proces morao je biti rješavan drugačijim metodama od onih koje danas zovemo socijalnom politikom.9 Drugim riječima, gotovo da je nemoguće govoriti o postojanju bilo kakvog oblika socijalne države koja je iskazivala poseban 4 Puljiz, V., „E. Pusić: Pogledi na socijalnu državu, socijalnu politiku i socijalnu zaštitu“, HKJU – CCPA, god. 11. (2011.), br. 4., Zagreb, 2011, str. 1005. 5 „Pojam socijalna država više je vezan za njemačko područje utjecaja obilježeno tzv. bismarkovom tradicijom socijalne politike. Uostalom pojam Welfare State novijeg je porijekla. Stvoren je četrdesetih godina ovog stoljeća u vezi sa britanskom socijalnom reformom utemeljenom u poznatom izvještaju lorda W. Beveridgea, 1942. godine.“ Više vidjeti: Puljiz, V, „Trendovi u socijalnoj poltici Hrvatske“, Revija za socijalnu poltiku, god. III, br. 3-4, Zagreb, 1996, str. 274. 6 Prema uglednom britanskom teoretičaru T. H. Marshallu: „Centralni korpus socijalne politike obuhvaća socijalno osiguranje, javnu (ili nacionalnu) pomoć, zdravstvo i socijalne usluge te stambenu politiku.“ Citirano prema: Ibid., str. 273. 7 „Socijalna zaštita po obimu svoga djelovanja je uža od socijalne politike. Ona je odgovor na negativne i destabilizirajuće posljedice društvenog razvoja. Tako primjera radi, socijalna politika, pored socijalne zaštite, obuhvaća pojedine aspekte obrazovanja, stambene i zdravstvene politike.“ Ibid. 8 Dedić, S, Socijalno pravo, Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, 2010, str. 24. 9 Pusić, E., str. 7. 101 �senzibilitet prema socijalno osjetljivim kategorijama stanovništva, od prvobitne zajednice do modernog doba.10 U srednjem vijeku, solidarnost se uglavnom iskazivala unutar porodice, susjedstava, gildi, esnafa, lokalnih zajednica i religioznih grupa. Bez namjere da umanjimo značaj takvih interakcija solidarnog karaktera, njihove granice i dometi bili su skromni, a sadržaji uski, na što nas upućuje i to što su, osim rijetkih vladara, upravo navedene društvene grupe predstavljale glavne aktere u obezbjeĎivanju socijalnih potreba i pružanju socijalne sigurnosti svojim pripadnicima.11 Zanimljivo je da i dugo nakon što je prekoračen kritični prag proizvodnosti i zadovoljavanja primarnih potreba članova zajednice, dominantni slojevi u ljudskim zajednicama (op.a. vlastodršci) su imali, pa i danas imaju, preče interese u odnosu na ciljeve socijalne politike, kao što su primjera radi učvršćenje vlasti i njeno teritorijalno širenje.12 Kako bi dali odgovor na pitanje kada i zašto se pojavila „socijalna država“, moramo ukazati na obilježja klasične „države-zaštitnice“ koja se temelji na zakonu i redu.13 Funkcije takve države najbolje su sažete u Hobsovoj tvrdnji da je cilj države pojedinačna sigurnost.14 Dok s jedne strane država-zaštitnica nastaje kada i graĎanska individua, s druge strane društveni ugovor, koji djeluje izmeĎu individue i države, dovodi do stvaranja „zajedničke vlasti, sposobne da brani ljude od napada stranaca i nepravdi koje jedni drugima mogu nanijeti“. 15 Nisu rijetki ni oni koji koriste metaforu o državi „noćnom čuvaru“ (Night Watchman State).16 U takvoj percepciji državne uloge individua se podreĎuje državnoj vlasti, a za uzvrat od nje zahtijeva garanciju da će biti fizički zaštićena od svih vanjskih napada i prijetnji. Socijalna država ju u suštini fokusirna na proširenju i produbljenju klasične države-zaštitnice, odnosno države kao „noćnog čuvara.“17 Iz navedenog proizilazi da je razvoj socijalnih prava usko povezan sa ekspanzijom socijalne države, te je shodno tome nemoguće razdvajanje ovih pojmova, utoliko što su socijalna prava bez socijalne države 10 „Podsjetimo se da je u srednjem vijeku glavnu brigu o siromašnima, prije svega prosjacima i skitnicama, vodila crkva. No kako su industrijalizacija i urbanizacija oslabile primarnu solidarnost svojstvenu za obitelj i seosku zajednicu, a crkva više nije bila kadra o svima brinuti, glavnu skrbničku funkciju preuzela je država...Desilo se da se milosrĎe karakteristično za srednji vijek transformiralo u javnu pomoć i socijalno osiguranje u industrijskoj epohi. La justice d'aujourd'hui, c'est la charitć d'hier. (Baldwin, 1990:29).“ Puljiz, V., „Trendovi u socijalnoj politici Hrvatske“, str. 275. 11 Perišić, N., „Socijalna država-evolucija jedne ideje“, Sociologija, vol. L (2008), br. 2, str. 208. 12 Pusić, E., str. 7. 13 „Ova evolucija od „države zaštitnice“ do „socijalne države“ se ogleda u razvoju ljudskih prava, kako ga je definirao T. H. Marshall (1964). Naime, u ranim fazama graĎanskog društva (18. stoljeće) u zapadnim zemljama konstituiraju se graĎanska prava, u 19. stoljeću slijede ih političkih prava, dok se u 20. stoljeću, u okrilju socijalne države, razvijaju socijalna prava.“ Puljiz, V., „E. Pusić: Pogledi na socijalnu državu, socijalnu politiku i socijalnu zaštitu“, str. 1007. 14 Vidjeti: Hobbes, T., Levijatan ili Građa, oblik i moć crkvene i građanske države, London, 1651, Naklada Jesenski i Turk, Zagreb, 2004, str, 119. 15 Citirano prema: Puljiz, V., „Trendovi u socijalnoj politici Hrvatske“, str. 274 16 Nozick, R., Side Constraints, http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/NOZICKSideConstraints.pdf (20.02.2015.). 17 Wolff, R.P., „Robert Nozick's Derivation of the Minimal State“, Arizona Law Review vol. 19, str. 9. http://people.umass.edu/rwolff/nozickplus.pdf (18.02.2015.). 102 �puko slovo na papiru (nudum ius).18 Kako je to moguće? Naime, moguće je da s jedne strane iz različitih razloga, a kojih se zbog skućenog prostora u radu nećemo doticati, država garantuje lepezu socijalnih prava, odnosno socijalnu zaštitu svojih graĎana, dok s druge strane gotovo da ništa ili jedva nešto od garantovanog može/želi provesti. U ovom slučaju govorimo o jurizaciji koja u tranzitnim zemljama može biti na dosta visokom nivou, dok njegova faktizacija odnosno oživotvorenje pravne norme gotovo da i ne postoji. Ovdje postoje socijalna prava, ali ne postoji ni sjena od pravedne socijalne države. Dok one društvene grupe kojima je u interesu socijalno-politička preraspodjela ne steknu dovoljno političkog utjecaja i uspjeha na planu pokretanja odgovarajućih reformi, „socijalno-političke mjere ostaju stvar uviĎavnosti dominantnih snaga kojima preraspodjela nije u materijalnom interesu, odnosno stvar njihova straha od deprivilegirane većine.“19 U svakom slučaju takva socijalna politika po pravilu značajno zaostaje za onim što bi bilo ekonomski realno i sprovodivo. Na tom tragu zanimljivu i za nas prihvatljivu hipotezu iznosi Pusić koji kaže: „U općem svom razvoju društvo mora doseći dovoljni stepen gustoće, i to demografske po gustoći stanovništva, ekološke po urbanizaciji, strukturne po razvedenosti diobe rada, komunikacijske po obuhvatu i isprepletenosti mreža prometa i prijenosa informacija-pa bi socijalni problemi postali dovoljno vidljivi i dovoljno prisutni u svijesti dovoljnog broja ljudi. Dok odgovarajuće vrijednosti i kulturni obrasci nisu usvojeni, u svijesti nema motiva da se pokrene socijalnopolitička akcija.“20 Ovdje je Pusić istaknuo ključne faktore osiguranja adekvatne socijalne zaštite, a to su: svijest, kulturni obrasci i odgovarajuće vrijednosti. Ovo su ključni faktori adekvatnog provoĎenja politike socijalne zaštite i u suštini se svode samo na jedno, a to je htijenje da se drugome pomogne pravednom preraspojelom javnih prihoda i dobara. Uporedo s razvojem urbano-industrijskog društva tradicionalna porodična zajednica je oslabila a njene funkcije su počele preuzimati vanjske institucije i grupacije, poput ekonomske funkcije koja je, odvajajući se od porodice, u mnogome oslabila unutar-porodične stege.21 U periodu od 1950. do 1970. godine funkcije države su se razvijale u smjeru zadovoljavanja najvišeg stepena socijalnih potreba graĎana. „Od polovine XX vijeka pa sve do naftne krize iz 1973. godine, države Zapadne Europe su usmjeravale, u prosjeku, skoro četvrtinu svog BDP-a u pravcu obezbjeĎivanja javnog socijalnog blagostanja, svrstavajući se time u svjetski vrh, kada je u pitanju uloga države u podizanju nivoa socijalne sigurnosti populacije. Tek posljednja decenija XX vijeka pokazala je da su države blagostanja izrazito ranjive na ekonomske promjene. Naime, promjene socijalnih funkcija i socijalnih sistema savremenih država u sprezi su s ekonomskom osnovom sistema i postavkama ekonomske doktrine o 18 Istinitost navedene tvrdnje je najlakše utvrditi na primjerima društveno-političkog, pravnog i ekonomskog razvoja društveno-političkih zajednica, od antičkog grčko-rimskog perioda, preko srednjeg vijeka do danas. 19 Pusić, E., str. 7. 20 Ibid. 21 Puljiz, V., „Socijalna politika i obitelj“, Revija za socijalnu politiku, god. I, br. 3, Zagreb, 1994, 238. 103 �poželjnim pravcima razvoja.“22 Jedan od faktora koji je utjecao na ovakav razvoj socijalne države možemo tražiti i u etabliranju modela grupnih vrijednosti koje su usmjerene ka sugerisanju da poštena procedura i tretman od strane autoriteta nudi relevantne informacije o odnosu grupe prema pojedincu. „Pošten tretman ukazuje na pozitivan odnos i poštovanje od strane grupe, dok nepošten odnos ukazuje na marginalizaciju i nepoštovanje. Osim toga, ako je procedura poštena unutar grupe, to ukazuje da se članovi mogu ponositi grupom i članstvom u njoj.“23 Dvadeseti vijek je suštinski izmijenio prirodu obaveze izmeĎu pojedinca i kolektiviteta kojima je on pripadao, odnosno „nametnuo je obavezu vladi da interveniše onda kada privatne institucije društva ne funkcionišu na odgovarajući način.”24 U nastavku ćemo ukazati na razvoj socijalne države i stepen zadovoljavanja socijalnih potreba djece u bivšoj Jugoslaviji, odnosno u SR BiH kao njenog sastavnog dijela. 2. Socijalna zaštita djece u BiH nakon napuštanja socijalističkog modela O potencijalnim napadima na koncept socijalne države u postsocijalističkom društvu Pusić je kazao sljedeće: „Ako socijalna država nastane u zemlji koja je gospodarski i politički u zakašnjenju, onda je neminovna opasnost, i s njom moramo računati, da će utjecajna skupina bogatih nastojati svoj utjecaj iskoristiti da bi se ekonomski problemi zemlje rješavali na račun socijalnih programa, njihovim kresanjem ili ukidanjem. To danas još nije u punoj mjeri aktualno, jer je skupina bogatih mala i, uglavnom, nelegitimna; mi živimo u nekoj vrsti političkog kapitalizma. MeĎutim, kada se ta skupina stabilizira, ona će predstavljati moguću opasnost za socijalnu državu.“25 Današnja legislativa kojom je regulisana socijalna zaštita djece u našoj državi je na visokom nivou u što se možemo uvjeriti ako uzmemo u obzir nekoliko parametara. Kao prvo, posmatrano sa meĎunarodno-pravnog aspekta u našoj državi je na snazi Konvencija o pravima djeteta. Kao drugo, oba entiteta i Brčko distrikt su donijeli adekvatne pravne akte kojima su pokazali izniman senzibilitet kada je u pitanju socijalna zaštita djece. Kao treće, uspostavljena su tijela kako na nivou entiteta tako i na državnom nivou, sa manjom ili većom efikasnošću u radu, a koja su fokusirana na „skeniranje“ stanja dječijih prava kao i izrade adekvatnih strategija na preventivnom planu i planu saniranja eventualnih posljedica čime bi bili preduprijeĎeni eventualni devijantni i delinkventni elementi razvoja ličnosti.26 S druge strane, nameće se pitanje šta je 22 Perišić, N., 208. Ljubotina, D., „Mladi i socijalna pravda“, Revija za socijalnu politiku, god. 11, br. 2., Zagreb, 2004, 160. 24 Perišić, N., 208. 25 Vidjeti: Pusić, E., „Pitanja socijalne države“, Revija za socijalnu politiku 4(1), Zagreb, 1997, 21-24. 26 Uspostavljanje Vijeća za djecu pri Ministarstvu za ljudska prava i izbjeglice, predstavljalo je ohrabrujući korak u ostvarivanja dječijih prava u BiH. Vijeće za djecu je od 2002. do 2007. godine djelovalo u pravcu unapreĎivanja pravnog okvira za zaštitu djeteta, pružanja podrške relevantnim 23 104 �svrha navedenih pravnih akata, odnosno šta je krajnji cilj takve regulative ukoliko nam „podaci s terena“ ukazuju na nešto sasvim drugo.27 Prije analize de facto stanja zaštite dječijih prava u nastavku ćemo ukazati na pravni okvir kojim je garantovan korpus socijalnih prava djeteta u našoj zemlji.28 Prilikom ukazivanje na konkretne pokazatelje u pogledu dječije zaštite skrećemo pažnju na činjenicu da su podaci koje ćemo iznijeti rezultat anketnog upitnika do kojih smo došli u istraživačkom procesu.29 Dok u Republici Srpskoj (RS) kao i u Brčko distriktu BiH (BDBiH) postoje dva zakona koja na direktan način regulišu pravni položaj i zaštitu socijalnih kategorija, a posebno djece, i to: Zakon o dječijoj zaštiti (dalje: ZDZ)30 i Zakon o socijalnoj zaštiti (dalje: ZSZ), 31 u Federaciji Bosne i Hercegovine (FBiH) situacija je nešto drugačija, pošto je nadležnost u ovoj oblasti podijeljena izmeĎu Federacije i kantona,32 pa shodno tome i data materija je pravno regulisana na različite načine. Posljedice toga su neusklaĎenost pravnih propisa unutar FBiH, pošto su kantoni donijeli svoje zakonske propise u ovoj oblasti. Cilj donošenja ovih propisa bi trebao biti usmjeren ka što efikasnijem provoĎenje federalnog zakona, a ne stvaranje što većeg stepena pravne divergencije u oblasti dječije zaštite. Na žalost, podaci do kojih smo došli idu u prilog tvrdnji da je donošenjem kantonalnih zakona u oblasti dječije zaštite narušen princip zaštite najboljeg interesa djeteta, pošto u nekim kantonima poput Hercegovačko-neretvanskog (HNK)33 nije regulisano pravo na dječiji dodatak.34 ministarstvima i uključivanja u pripremu raznih programa i zakona. U sazivu Vijeća ministara BiH (period od 2006 godine) nije došlo do uspostavljanja Vijeća za djecu BiH zbog nemogućnosti postizanja konsenzusa izmeĎu entiteta o kriterijima na bazi kojih treba izvršiti izbor njegovih članova. U entitetu Republika Srpska je uspostavljen Savjet za djecu Republike Srpske. Ombudsmeni BiH su zabrinuti zbog činjenice da BIH nije ispoštovala preporuku Komiteta a koja se odnosi na jačanje Vijeća za djecu kroz jačanje ljudskih i finansijskih resursa. Vidjeti: Alternativni izvještaj institucije Ombudsmena za ljudska prava BiH o primjeni Konvencije o pravima djeteta za period od 01.06.2009. godine do kraja 2011. godine, Banja Luka, 2011. 27 Vidjeti rezultate israživanja i prijedloge centara za socijalni rad u prilogu rada! 28 Oba entiteta u BiH primjenjuju različite sisteme socijalne zaštite bez doprinosa, meĎutim, odgovornosti su podijeljene izmeĎu entitetskog i lokalnog nivoa vlasti. Vidjeti: Pravo na socijalnu zaštitu u Bosni i Herecgovini, pitanja primjerenosti i jednakosti, Misija OSCE-a u BiH, 2012, 38. 29 Podaci se nalaze na kraju rada i pomažu u kompariranju de iure i de facto situacije u BiH kada je riječ o socijalnoj zaštiti djece i njihovoj nejednakosti po tom pitanju. 30 „Službeni glasnik RS, br. 4/02, 17/08 i 1/09” i „Službeni glasnik BDBiH“, br. 51/11.-prečišćen tekst. 31 „Službeni glasnik RS, br. 5/93, 15/96, 110/03, 33/08” i „Službeni glasnik BDBiH“, br. 1/03, 2/08, 19/07 i 4/04. 32 Vidjeti: Glava III Ustava FBiH, Podjela nadležnosti izmeĎu federalne i kantonalne vlasti, http://www.ustavnisudfbih.ba/bs/dokumenti/ustav_precisceni_tekst.pdf (25.02.2015.). 33 Vidjeti Zakon o socijalnoj zaštiti HNK, „Službene novine“ br. 3/05. 34 Stoga, nameće se pitanje da li je odredbom članom 8 ZOSZZCŽRPD FBiH, koji odreĎuje da nadležna tijela kantona, shodno ustavu i ovom zakonu, bliže ureĎuju djelatnost socijalne zaštite, zaštite civilnih žrtava rata i zaštite porodice s djecom, a u vezi sa članom 3 Konvencije o pravima djeteta, a koji normira da u svim akcijama koje u vezi s djecom poduzimaju javne ili privatne ustanove socijalne zaštite, sudovi, državna uprava ili zakonodavna tijela, se mora prvenstveno voditi računa o interesima djeteta, kantonalnim zakonima, koji sužavaju korpus socijalnih prava djeteta grubo prekršen princip ravnopravnost djece na prostoru cijele FBiH? Uz to diskutabilno je pitanje mogućnosti sužavanja korpusa prava garantovanih federalnim Zakonom. 105 �Kantoni donose zakone u oblasti socijalne zaštite, koji nisu uvijek usklaĎeni sa Zakonom o osnovama socijalne zaštite, zaštite civilnih žrtava rata i porodica s djecom FBiH (u daljem tekstu: ZOSZZCŽRPD FBiH ili federalni Zakon), što ćemo izložiti u nastavku rada. Uz to ne donose se podzakonski akti za primjenu zakona, pa zakoni ostaju mrtvo slovo na papiru (nudum ius), a veliki broj korisnika uskraćen za svoje pravo.35 Podaci do kojih smo došli u istraživanju pokazuju da djeca nisu jednako tretirana ni u svim gradovima unutar istog kantona.36 Shodno tome, ukoliko želimo efikasniji i ravnopravniji sistem socijalne zaštite djece kantonalni zakoni što hitnije moraju biti usklaĎeni sa višim propisom, tj. federalnim Zakonom. U FBiH trenutno na snazi jedan federalni i sedam kantonalnih Zakona o osnovama socijalne zaštite, zaštite civilnih žrtava rata i zaštite porodica s djecom. U Hercegovačko-neretvanskom, Posavskom i Livanjskom kantonu37 su na snazi kantonalni zakoni o socijalnoj zaštiti/skrbi koji ne obuhvataju zaštitu dvije važne kategorije graĎana, i to: porodice s djecom i civilne žrtave rata. Iako navedeni federalni Zakon nalaže da se prava koja nisu odreĎena kantonalnim zakonom ureĎuju prema federalnom Zakonu,38 u praksi nije tako pa porodice sa djecom i civilne žrtve rata u tri kantona ostaju zakonski nedovoljno zaštićene, a što ima za posljedicu neostvarivanje prava koja porodice sa djecom i civilne žrtve rata ostvaruju u ostalih sedam kantona. 39 Prema relevantnim odredbama ZOSZZCŽRPD FBiH korisnici socijalne zaštite su: - djeca bez roditeljskog staranja, odgojno zanemarena djeca, odgojno zapuštena djeca i djeca čiji je razvoj ometen porodičnim prilikama i osobe sa invaliditetom i osobe ometene u fizičkom ili psihičkom razvoju, - materijalno neosigurane i za rad nesposobne osobe i stare osobe bez porodičnog staranja i osobe sa društveno negativnim ponašanjem, - osobe i porodice u stanju socijalne potrebe, kojima je uslijed posebnih okolnosti potreban odgovarajući oblik socijalne zaštite.40 Pored navedenih kategorija lica kojima je garantovan odreĎen stepen socijalne zaštite, kantonalnim zakonima su nerijetko proširivane kategorije lica kojima je garantovana društvena zaštita. Tako, četiri kantonalna zakona u FBiH predviĎaju isti krug korisnika socijalne zaštite kao i federalni Zakon. 41 S druge 35 Vodič za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite, Projekat finansira Europska unija i Fond otvoreno društvo Bosna i Hercegovina, mart 2011. Vidjeti: http://www.rightsforall.ba/publikacije-bs/docs-bs/vodic_socijalna_zastita.pdf (26.02.2015.). 36 Vidjeti rezultate ankete! 37 Zakon o socijalnoj zaštiti Hercegovačko-neretvanskog kantona, „Službene novine“ br. 3/05, Zakon o socijalnoj zaštiti Posavskog kantona, „Narodne novine“ br. 5/04, 07/09, Zakon o socijalnoj zaštiti Kantona 10/Livno, „Narodne novine“ br. 5/98. 38 Član 8. ZOSZZCŽRPD FBiH. 39 „Službene novine FBiH“, br. 36/99, 54/04 i 52/06; Ibid. 40 Član 12. ZOSZZCŽRPD FBiH. 41 Tu ubrajamo Zakon o socijalnoj zaštiti Hercegovačko-neretvanskog kantona, te Zakone o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom u Zapadnohercegovačkom 106 �- a. b. c. strane, u Tuzlanskom kantonu je proširen krug korisnika socijalne zaštite, i u odnosu na ZOSZZCŽRPD FBiH predviĎa osobe izložene zlostavljanju i nasilju u porodici, kao posebnu kategoriju lica kojima treba pružiti navedenu zaštitu.42 Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice sa djecom Unsko-sanskog kantona43 u korisnike socijalne zaštite ubraja disfunkcionalnu porodicu, te lica i porodice koje nemaju dovoljno prihoda za podmirenje osnovnih životnih potreba, a što se naravno u svakom konkretnom slučaju posebno i precizno treba utvrditi poštujući princip zakonitosti i pravednosti. Propisima Kantona Sarajevo44 u okviru kategorizacije lica kojima treba pružiti socijalnu zaštitu navedena su lica i porodice čija primanja nisu dovoljna za podmirenje osnovnih životnih potreba kao i lica izložena zlostavljanju i nasilju u porodici. U Zeničko-dobojskom kantonu u skupinu tih lica svrstana su lica ovisna o psihoaktivnim supstancama,45 dok u Kantonu 10/Livno postoje šire definisane kategorije korisnika socijalne zaštite u odnosu na federalni Zakon i zakone ostalih kantona.46 Posebno je pitanje seta prava koja pripadaju gore navedenim licima. Ni ovo pitanje nije ureĎeno na jedinstven način u FBiH. Prava koja pripadaju prethodno navedenim licima, a koja su utvrĎena i garantovana federalnim ZOSZZCŽRPD FBiH su: novčana i druga materijalna pomoć, osposobljavanje za život i rad, kantonu, Srednjebosanskom kantonu i Bosansko-podrinjskom kantonu. Vidjeti: Vodič za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite. 42 Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom TK „Službene novine TK“ broj: 12/00, 5/02, 13/03 i 8/06 i 11/09. 43 „Službeni glasnik USK“ broj: 5/00, 7/01. 44 Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom KS „Službene novine Kantona Sarajevo“, broj 16/02, 8/03, 2/06 i 21/06. Naredba o iznosima po Zakonu o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom KS „Službene novine Kantona Sarajevo“, broj 26/09. 45 Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom ZDK, „Službene novine Zeničko-dobojskog kantona“, broj: 13/07. 46 Zakon o socijalnoj zaštiti K 10, „Narodne novine“ br. 5/98. Tako u korpus lica kojima je garantovana socijalna zaštita ulaze: djeca bez roditeljskog staranja, odgojno zanemarena i zapuštena djeca, djeca čiji je razvoj ometen obiteljskim prilikama (što je isto kao u federalnom zakonu), tjelesno ili mentalno oštećeno ili psihički bolesno dijete, te dijete prema kojem je ili bi trebala biti primjenjena mjera porodično ili kazneno-pravne zaštite, tjelesno ili mentalno oštećena ili bolesna odrasla osoba, starija, nemoćna ili druga osoba koja zbog trajnih promjena u zdravstvenom stanju ne može udovoljiti osnovnim životnim potrebama, druga osoba koja je u nevolji zbog poremećenih odnosa u porodici, ovisnosti o alkoholu, drogama, ili drugim opojnim sredstvima ili zbog drugih oblika društveno neprihvatljivog ponašanja i drugih uzroka. Ovom prilikom naglasimo da je osnovno pravo iz socijalne pomoći u oba entiteta tzv. stalna novčana pomoć čiji je osnovni cilj omogućavanje zadovoljavanja osnovnih životnih potreba najugroženijih kategorija stanovništva. U FBiH ovo pravo iz kataloga prava socijalne zaštite je u nadležnosti kantonalnih organa vlasti, a što dovodi do neujednačenih davanja. Uslovi za ostvarivanje ovog prava u oba entiteta su: nedostatak radne sposobnosti i visina prihoda. Vidjeti: Pravo na socijalnu zaštitu u Bosni i Herecgovini, pitanja primjerenosti i jednakosti, Misija OSCEa u BiH, 2012, 38-39. 107 �- - smještaj u drugu porodicu, smještaj u ustanove socijalne zaštite, usluge socijalnog i drugog stručnog rada, kućna njega i pomoć u kući.47 U odnosu na ova prava, garantovana na federalnom nivou, kantonalni zakoni sadrže poseban katalog prava. Tako ZOSZZCŽRPD Zeničko-dobojskog kantona predviĎa obavljanje poslova starateljstva i nadzora nad istim. U ZOSZZCŽRPD Kantona Sarajevo, dodatno je predviĎena i novčana naknada za pomoć i njegu od strane druge osobe, a istoimeni zakon u Unsko-sanskom kantona predviĎa i subvencioniranje stanarine, grijanja, struje, sahrane najugroženijim kategorijama stanovništva. Uvažavajući prava garantovana federalnim Zakonom, Zakon o socijalnoj zaštiti Kantona 10/Livno i Zakon o socijalnoj zaštiti Posavskog kantona, dodatno u odnosu na federalni Zakon predviĎaju prava na: savjetovanje i pomaganje u prevladavanju posebnih teškoća, pomoć za izdržavanje i jednokratna pomoć, doplatak za pomoć i njegu i ličnu invalidninu, osposobljavanje za samostalan život i rad, staranje izvan vlastite porodice i druge pomoći.48 S druge strane Hercegovačko-neretvanski, Zapadno-hercegovački, Tuzlanski, Bosansko-podrinjski i Srednjobosanski kantoni svojim zakonima utvrĎuju ista prava kao i federalni Zakon.49 U sedam kantona su posebno regulisana prava porodica s djecom i prava civilnih žrtava rata, ali u tri kantona, i to: Herecegovačko-neretvanskom, Posavskom i Kantonu Livno, nisu kroz adekvatne zakonske tekstove50 regulisani zaštita porodice sa djecom i zaštita civilnih žrtava rata, te su kao posljedica toga porodice sa djecom u ta tri kantona uskraćene za odreĎen korpus prava koja, u većoj ili manjoj mjeri, uživaju porodice sa djecom i civilne žrtve rata u ostalih sedam kantona u FBiH.51 Prava iz socijalne zaštite se u FBiH ostvaruju na nivou kantona,52 pa shodno tome, ukoliko neka prava nisu odreĎena kantonalnim zakonima, primjenjuje se federalni ZOSZZCŽRPD. U postupku ostvarivanja prava garantovanih navedenim zakonima Centri za socijalni rad i/ili općinske službe za poslove socijalne zaštite su primarni organi u traženju i ostvarivanju prava iz socijalne 47 Član 19. ZOSZZCŽRPD FBiH. Ibid., 7. 49 Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom TK (Službene novine TK broj: 12/00, 5/02, 13/03 i 8/06 i 11/09). Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom (Službene novine Srednjobosanskog kantona broj: 20/05). Zakon o socijalnoj žaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom (Službene novine Bosansko-podrinjskog kantona Goražde broj: 10/00, 5/03, 5/05, i 3/08). Zakon o socijalnoj zaštiti, zaštiti civilnih žrtava rata i zaštiti porodice s djecom (Narodne novine ŽZH, broj:16/01, 11/02, 4/04, i 9/05). 50 Vidjeti: fn. 37. 51 Ibid., 10. 52 Nadzor nad sprovoĎenjem kantonalnih zakona i drugih podzakonskih akata donesenih za njegovo provoĎenje, inspekcijski nadzor i poslove revizije vrši u principu nadležno kantonalno ministarstvo. O nadležnostima kantona vidjeti čl. 2, 8, 9, 10 ZOSZZCŽRPSD FBiH i Ustav FBiH! 48 108 �zaštite, zaštite civilnih žrtava rata i zaštite porodica s djecom.53 Federalnim Zakonom je regulisano da su temeljna prava porodice s djecom: - dodatak na djecu,54 - naknada umjesto plaće ženi - majci u radnom odnosu, za vrijeme dok odsustvuje s posla radi trudnoće, poroĎaja i njege djeteta, - novčana potpora za vrijeme trudnoće i poroĎaja žene - majke koja nije u radnom odnosu, - jednokratna potpora za opremu novoroĎenog djeteta, - potpora u prehrani djeteta do šest mjeseci i dodatna ishrana za majke - dojilje, - posebni psihosocijalni tretman bračnih drugova koji žele djecu i trudnica, - smještaj djece uz osiguranu ishranu u ustanovama predškolskog odgoja, - osiguranje jednog obroka u vrijeme nastave u školama osnovne naobrazbe, - školarine i stipendije Ďacima i studentima.55 Pored kompleksne pravne situacije na području FBiH, na teritoriju RS-e i BDBiH socijalna zaštita djece je regulisana posebnim zakonskim tesktom. Dva zakona, i to ZDZ i ZSZ kako na području Distrikta56 tako i Republike Srpske,57 regulišu pitanje dječije zaštite. Dok su zakonima o dječijoj zaštiti neposredno regulisana pitanja socijalne zaštite djece, zakonima o socijalnoj zaštiti su posrednim putem regulisana pitanja njihove zaštite. Jasno je da zaštitom roditelja/staratelja bivaju adekvatno zaštićena, i konvencijom zagrantovana, prava djece na staranje o životu, zdravlju i razvoju ličnosti.58 53 Vidjeti čl. 3 ZOSZZCŽRPSD FBiH. Pravo na dodatak na djecu pripada porodici čiji ukupni mjesečni prihod ostvaren po svim temeljima, izuzev primanja ostvarenih iz socijalne zaštite i zaštite porodice s djecom, po članu kućanstva, ne prelaze iznos koji je utvrĎen propisom kantona kao najniži iznos prihoda dovoljnih za izdržavanje. Član 91 ZOSZZCŽRPSD. 55 Član 89 ZOSZZCŽRPSD FBiH. 56 O korisnicima socijalne zaštite u smislu ZSZ BDBiH vidjeti: Član 12., 14. i 15. ZSZ BDBiH. Članovima 27. i 28. ZSZ BDBiH normirana su prava iz socijalne zaštite. 57 O pravima i korisnicima socijalne zaštite u RS vidjeti: Član 10.-20. ZSZ RS. U okviru ZDZ RS nedvosmisleno je iskazano opredjeljenje zakonodavca da poboljša sistem dječije zaštite, koji se zasniva na pravu i dužnosti roditelja da se staraju o podizanju i vaspitanju svoje djece, pravu djeteta na uslove života koji omogućavaju njegov pravilan psiho-fizički razvoj i obavezi države da mu to omogući. Dječiju zaštitu čine prava roditelja i djece i organizovane djelatnosti i aktivnosti kojima se obezbjeĎuje: - stvaranje osnovnih uslova za približno ujednačavanje nivoa zadovoljavanja razvojnih potreba djece, - pomoć porodici u ostvarivanju njene reproduktivne, zaštitne. vaspitne i ekonomske funkcije, - predškolsko vaspitanje i obrazovanje djece, - dnevni boravak vaspitanje i obrazovanje, - preventivna zdravstvena zaštita, ishrana, odmor, rekreacija, kulturne, sportske i stvaralačke aktivnosti djece, - odgovarajuća sadržina rada s djecom bez roditeljskog staranja, djecom sa smetnjama u razvoju, djecom na dužem bolničkom liječenju i djecom iz socijalno ugroženih porodica, - posebna zaštita trećeg djeteta iz porodice sa više djece. (Član 2. ZDZ RS) 58 Vidjeti čl. 124 st. 3 Porodičnog zakona FBiH-PZ FBiH „Službene novine FBiH“, br. 35/05 i 41/05. Vidjeti: čl. 18 Konvencije o pravima djeteta. 54 109 �Shodno tome prava u oblasti dječije zaštite u smislu ZDZ BDBiH su: naknada plate za vrijeme porodiljskog ili produženog porodiljskog odsustva i odsustva sa rada zaposlenog roditelja i usvojioca radi njege djeteta; - majčinski dodatak; - pomoć za opremu novoroĎenčeta; - doplatak za djecu;59 - posebni psihosocijalni tretman bračnih drugova koji žele djecu i trudnicama.60 RS ima centraliziraniji i efikasniji sistem socijalne zaštite i ujednačenu zaštitu na nivou entiteta, u okviru tri ministarstva i drugih tijela61 čime su osigurane sve pretpostavke za efikasniji sistem dječije zaštite. Prava u oblasti dječije zaštite, koja su od opšteg interesa, u smislu ZDZ RS su: - naknada plate za vrijeme korištenja porodiljskog odsustva; - materinski dodatak; - pomoć za opremu novoroĎenčeta; - dodatak za djecu;62 - zadovoljavanje razvojnih potreba djece; - predškolsko vaspitanje i obrazovanje za djecu bez roditeljskog staranja, djecu sa smetnjama u razvoju i djecu na dužem bolničkom liječenju; - vaspitno-obrazovni programi pripremanja djece za školu; - boravak, predškolsko vaspitanje i obrazovanje i preventivna zdravstvena zaštita djece predškolskog uzrasta i boravak dece osnovnoškolskog uzrasta do deset godina starosti; - odmor i rekreacija djece do 15 godina starosti u dječijem odmaralištu; - regresiranje troškova boravka djece u predškolskoj ustanovi, odmora i rekreacije.63 - 59 Doplatak na djecu nema graĎanin Distrikta koji ima registrovano privatno preduzeće, samostalnu radnju ili se bavi drugim vidom privatne djelatnosti koja podliježe plaćanju poreza ili paušala, kao i lica čija primanja prelaze cenzus od 15% prosječne plaće u Distriktu po članu domaćinstva. Pravo na dječiji doplatak obavezno pripada djetetu do navršene 15. godine života ukoliko ispunjava uslove predviĎene ovim zakonom. Djeca starija od 15 godina života ostvaruju pravo na dječiji doplatak: 1. ako se nalaze na redovnom obrazovanju u osnovnim, srednjim i višim školama, akademijama ili fakultetu, a najduže do navršene 26. godine života, 2. ako su nesposobni za samostalan život i rad, a nesposobnost je nastupila do 15. godine života ili u toku redovnog obrazovanja, za cijelo vrijeme trajanja nesposobnosti. (Član 14. i 15. ZDZ BDBiH) 60 Član 8 ZDZ BDBiH. 61 Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite RS, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, Ministarstvo za porodicu, omladinu i sport RS, Javni fond za dječiju zaštitu RS, Fond zdravstvenog osiguranja RS, Fond za penzijsko i invalidsko osiguranje RS, Zavod za zapošljavanje RS sa 6 regionalnih zavoda i opštinskim biroima za zapošljavanje i Centri za socijalni rad (45 opštinskih centara). Vodič za ostvarivanje socijalne zaštite, Projekat finansira Europska unija i Fond otvoreno društvo Bosna i Hercegovina, mart 2011, 13. 62 Pravo na dodatak na djecu, kao novčano davanje, ima svaki graĎanin Republike, prvenstveno nezaposleni borac, vojni invalid I do III grupe invaliditeta, uživalac porodične invalidnine, odnosno graĎanin koji ima prebivalište na teritoriji Republike Srpske, pod uslovima predviĎenim ovim zakonom. (Član 18. ZDZ RS) 63 Član 10. ZDZ RS. 110 �Tako je u RS regulisano da treće dijete iz porodice sa više djece uživa posebnu zaštitu. U slučaju da se u prvom poroĎaju rodilo troje ili više djece, trećim djetetom smatraju se sva djeca.64 S druge strane, u Federaciji je samo u Bosansko-podrinjskom kantonu uveden stimulativni, odnosno pronatalitetni dodatak za više djece. Svaka porodica ima pravo i na mjesečnu novčanu naknadu za novoroĎeno treće i svako sljedeće dijete bez obzira na imovinski cenzus u iznosu od 40% od prosječne plaće u kantonu, što iznosi 239,50 KM.65 Iako su davanja socijalno ugroženim kategorijama generalno niža u RS, primjena zakona je direktna i ujednačena i ne dovodi do diskriminacije na teritorijalnoj osnovi, kako je to slučaj sa kantonima u FBiH.66 UsklaĎivanjem svih navedenih zakona na području cijele BiH sa meĎunarodnim standardima socijalne i dječije zaštite bio bi zauzet obećavajući stav u pogledu akceptiranja reformi u ovoj oblasti de lege ferenda. Na tom tragu i u FBiH su, po ugledu na RS i BDBiH, u toku aktivnosti na donošenju zasebnih zakonskih akata i to: Zakona o osnovama socijalne zaštite i Zakona o zaštiti porodice s djecom. Ukoliko navedeni zakonski tekstovi budu harmonizovani sa postojećim zakonskim rješenjima u zemlji te istovremeno usklaĎeni sa direktivama i ostalim aktima Europske unije, moći ćemo kazati da su navedene zakonodavne aktivnosti urodile plodom.67 64 Član 7. st. 1. i 2. ZDZ RS. Tokom 2012. godine odobrena sredstva za realizaciju ovog projekta iznosila su 950.000,00 KM. Svakoj majci koja je rodila treće dijete isplaćeno je 500,00 KM, a svakoj majci koja je rodila četvrto dijete isplaćena su sredstva u iznosu od 400,00 KM. Vidjeti: Izvještaj o provođenju akcionog plana za djecu Bosne i Hercegovine 2011. – 2014. za period od jula/srpnja 2011. godine do maja/svibnja 2013. godine-Prijedlog, Usvojen na 62. sjednici Vijeća ministara BiH održanoj 3.9.2013. godine, april/travanj 2013. 65 Vidjeti: Pregled izdvajanja za porodiljne naknade u BiH, http://www.vesta.ba/files/Pregled izdvajanja za porodiljne naknade u BiH.doc (03.03.2015.). 66 Vodič za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite, Projekat finansira Europska unija i Fond otvoreno društvo Bosna i Hercegovina, mart 2011, 13. Vidjeti: http://www.rightsforall.ba/publikacije-bs/docs-bs/vodic_socijalna_zastita.pdf (26.02.2015.). Europska socijalna povelja (Povelja) je najznačajniji dokument koji reguliše ostvarivanje ekonomskih i socijalnih prava u okviru Europske unije. Bosna i Hercegovina (BiH) je ratifikovala Povelju 2008. godine, čime se obavezala na usklaĎivanje domaćeg zakonodavstva i prakse sa standardima predviĎenim u ovom dokumentu. Primjena, osiguranje ostvarivanja i zaštita prava predviĎenih u Povelji jedan je od uslova u okviru procesa pridruživanja BiH Europskoj uniji. Vidjeti: Primjena Europske socijalne povelje, 20. http://www.bh-hchr.org/Saopstenja/Primjena_evropske_socijalne_povelje.pdf (03.03.2015.). 67 Vidjeti: Šta donose novi zakoni u socijalnoj politici u FBiH?, Komentari nevladinih organizacija na prednacrte zakona: Zakon o osnovama socijalne zaštite i Zakon o zaštiti porodice s djecom, ICVA, CCI, mart 2013. 111 �REZULTATI ANKETNOG UPITNIKA68 Korisnici socijalne zaštite u FBiH Lokacija Centra za Djeca bez Odgojno Djeca čiji je socijalni rad roditeljskog zanemarena i razvoj ometen staranja zapuštena djeca porodičnim prilikama 81 60 42 Zenica 58 64 58 Tuzla 3 0 15 Jablanica 16 14 48 Kakanj 20 42 53 Livno 7 89 426 Bugojno 21 32 29 Mostar Prava korisnika socijalne zaštite u FBiH Lokacija Centra za socijalni rad Novčana i druga materijal na pomoć Zenica Smješta j u drugu porodic u Smješta j u ustanov e socijaln e zaštite Usluge socijalno g i drugog rada Kućn a njega i pomo ć u kući 34 47 5457 0 Tuzla 245 (199 12 u GNK)69 674 - 55 29 - - Jablanica 74 5 2 8 - - Kakanj 10 7 9 15 559 - Livno 278 - 1 11 94 - Bugojno 9 3 7 10 255 - Mostar 23 - 8 43 38 - 68 69 Osposobljavanj e za život i rad Upitnik je u prilogu rada Djeca korisnici Gradske narodne kuhinje. 112 �Temeljna prava porodice s djecom u FBiH Lokacija CSR Dodatak na djecu Na-kna da70 Naknada - Tretman Smješ -taj75 Obrok - Školar ine i stipen dije Zenic a Tuzla 2348 306 295 0 0 0 0 1525 - - 5 - - - Jabla nica Kaka nj Livno NR 74 NR - NR NR 358 64 101 101 104 - 1 37 - NR NR 104 101 NR - NR NR 244 51 - 12 - - - - Nedo stupn i poda ci - Bugo jno Most ar NR NR NR - - - - - - Potpora72 Potpora - 295 295 368 - NR77 NR 1279 71 73 74 76 Korisnici dječije zaštite u RS78 Lokacija CSR Djeca bez roditelja Djeca sa pos. potr.79 Djeca sa tjel. ošteć. Djeca sa psih. probl. Dijete žrtva80 Dijete u stanju soc. potrebe.81 Trebinje 4 10 9 4 3 470 70 Naknada umjesto plaće ženi – majci u radnom odnosu, za vrijeme dok odsustvuje s posla radi trudnoće, poroĎaja i njege djeteta. 71 Novčana potpora za vrijeme trudnoće i poroĎaja žene – majke koja nije u radnom odnosu. 72 Jednokratna potpora za opremu novoroĎenog djeteta. 73 Potpora u prehrani djeteta do šest mjeseci i dodatna ishrana za majke – dojilje. 74 Posebni psihosocijalni tretman bračnih partnera, koji žele djecu i trudnica. 75 Smještaj djece uz osiguranu ishranu u ustanovama predškolskog odgoja. 76 Osiguranje jednog obroka u vrijeme nastave u školama osnovnog obrazovanja. 77 Ova vrsta socijalnog prava ne postoji u HNK/Ž. 78 U tabeli su prikazana samo ona prava iz dječije zaštite za koja smo dobili podatke. 79 Djeca oštećenog vida, sluha, sa smetnjama u glasu, govoru i jeziku. 80 Dijete kojem je nanešena fizička ili psihička patnja ili emocionalna bol. 81 Dijete koje se nalaze u stanju socijalne potrebe zbog siromaštva,pretrpljene elenemtanrne nepogode, ratnog stanja, izbjeglištva, repatrijacije, migracije, smrti jednog ili više članova porodice i dr. nepredvidivih okolnosti. 113 �Prava korisnika dječije zaštite u RS Lokaci ja CSR Novča na pomo ć Dodata k82 Podršk a83 Smješ taj u ustan. Zbr . u hra n. por . Pom oć u kući Dnev no zbrin j. Nov č. pom oć Savje tova nje Trebi nje 4 554 1 24 11 58 19 482 50 Lokacija CSR Naknada84 Mater. dodatak Dodatak za dj. Pomoć85 Odmor rekr.86 Trebinje 135 95 498 257 19 i Prijedlozi iz Centra za socijalni rad u Zenici: - Neophodno donošenje kantonalnog Pravilnika o naknadi za rad staratelja i osoba imenovanih za vršenje dužnosti staratelja. - Poduzeti radnje na pokretanju inicijative kako bi Federalno ministarstvo rada i socijalne politike iskazalo potrebu za uvrštavanje sredstava Alimentacionog fonda u Budžet Federacije BiH. - Promjena ZOSZZCŽRPSD ZDK i Odluke o provoĎenju socijalne zaštite i zaštite porodica sa djecom jer nameću komplikovan postupak javne nabavke (obavezno otvoreni postupak). Pokrenuti inicijativu da se u ZOSZZCŽRPSD ZDK utvrdi povoljni okvir za ostvarivanje ovoga prava, koji će općinama dati više mogućnosti za iznalaženje još povoljnijih rješenja. - Elektronska zaštita ličnih podataka nije u potpunosti obezbijeĎena opštim aktima Centra. - U skladu sa materijalnim mogućnostima poboljšavati kadrovsku strukturu Centra. Prijedlozi iz Centra za socijalni rad u Tuzli: - Trebalo bi socijalnu zaštitu urediti na državnom ili federalnom nivou i obezbijediti da socijalna davanja budu jednaka u svim kantonima odnosno na području cijele države. 82 Dodatak za njegu i pomoć drugog lica. Podrška i izjednačavanje mogućnosti djece i omladine sa smetnjama u razvoju. 84 Naknada plate za vrijeme porodiljskog odsustva. 85 Pomoć za opremu novoroĎenčeta. 86 Odmor i rekreacija djece do 15 god. u dječijem odmaralištu. 83 114 �Neophodno je majkama porodiljama obezbijediti redovnu isplatu, koje kasne više od godinu dana, kao i nezaposlenim porodiljama obezbijediti jednokratnu pomoć koja se ne isplaćuje već godinama u Tuzlanskom kantonu. - Socijalna davanja su jako mala npr. dječiji dodatak iznosi za jedno dijete 20,00KM, a za troje i više 40,00 KM, što je zaista malo. TakoĎe, uvećani dječiji dodatak iznosi 50,00 KM, a odnosi se na djecu koja imaju teža hronična oboljenja. - U Tuzlanskom kantonu trenutno se kasni sa isplatama 6 mjeseci (stalna novčana pomoć, jednokratne pomoći, isplata hraniteljima, smještaj u ustanove socijalne zaštite). Prijedlozi iz Centra za socijalni rad u Jablanici: - Donošenje zakonskih propisa koji su odavno u proceduri iz oblasti zaštite porodice sa djecom. - Kako je natalitet u opadanju, regulisati najmanje jednu vantjelesnu oplodnju na teret kantonalnog ili federalnog budžeta. Prijedlozi iz Centra za socijalni rad u Livnu: - UvoĎenje dječjeg dodatka. - UvoĎenje toplog obroka u škole. - Hraniteljstvo – promovisanje, edukacija, stvaranje materijalnih uslova. - Zakonski regulisati položaj i zaštitu djece samohranih roditelja. - Jačanje kapaciteta Centara za rani rast i razvoj, rano otkrivanje smetnji u razvoju i adekvatan tretman. - Pojednostaviti procedure oduzimanja roditeljskog staranja nad napuštenom i zlostavljanom djecom. - Kadrovsko jačanje Centara za socijalni rad radi kvalitetnijeg i potpunijeg rada s djecom. Prijedlozi iz Centra za socijalni rad u Mostaru: - Donošenje Zakona o socijalnoj zaštiti HNK, te izjednačavanje socijalnih prava djece u svim kantonima. - 3. Zaključak Ustav Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije iz 1974. godine je posebnu pažnju posvetio socijalnoj zaštiti majke i djece. Do tada nisu postojali lex specialis zakoni kojima je bila regulisana socijalna zaštita djece. Prije bismo mogli govoriti o stasavanju socijalnih prava posebnih kategorija radnika, dok tek krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina bivaju utvrĎeni principi socijalne politike zaštite djece općenito, ali i djece odreĎenih kategorija radnika (poput pripadnika vojnih snaga) u Jugoslaviji. Današnja legislativa kojom je regulisana socijalna zaštita djece u našoj državi je na zavidnom nivou. S druge strane, nameće se pitanje šta je svrha domaćih i meĎunarodnih pravnih akata, odnosno šta je krajnji cilj takve regulative ukoliko nam „podaci s terena“ ukazuju na nešto sasvim drugo. Dok u RS kao i u BDBiH postoje dva zakona koja na direktan način regulišu pravni položaj i zaštitu djece, i to: Zakon o 115 �dječijoj zaštiti i Zakon o socijalnoj zaštiti, u FBiH situacija je drugačija, pošto je nadležnost u ovoj oblasti podjeljenja izmeĎu Federacije i kantona, pa shodno tome i data meterija je pravno regulisana u jednom federalnom i u sedam kantonalnih zakona o osnovama socijalne zaštite, zaštite civilnih žrtava rata i porodice s djecom, kao i u tri kantonalna zakona o socijalnoj zaštiti. U pogledu kvantitativnih i kvalitativnih rezultata ankete možemo zaključiti da je sistem socijalne zaštite djece u našoj državi dosta neujednačen, a što predstavlja ogromnu prepreku ka poduzimanju najvažnijih koraka u pravcu eliminisanja svih oblika diskriminacije djece u ostvarivanju zagarantovanih socijalnih prava. Poražavajuća je činjenica da pitanje dječijeg doplatka ne udovoljava svrsi svoga postojanja, dok u nekim kantonima ta vrsta socijalnog prava i ne postoji, iako je zagarantovana federalnim Zakonom. Pravo djeteta na novčanu i drugu materijalnu pomoć se različito tumači, tako da su u nekim gradovima (čak i u okviru istog kantona) djeca korisnici narodnih kuhinja dok u drugim gradovima to nije slučaj. UsklaĎivanjem svih navedenih zakona, kako u okviru FBiH, tako i na području cijele BiH sa meĎunarodnim standardima dječije zaštite bili bi postignuti zadovoljavajući rezultati na ovom planu, te bi pro futuro bili izbjegnuti slučajevi diskriminacije i različitog socijalnog tretmana djeteta u Kaknju, Zenici, Trebinju, Mostaru, Tuzli, Bugojnu i mnogim drugim mjestima, samo zbog toga što su ta djeca roĎena u tim sredinama ili su upućena da u njima ostavaruju svoja prava. 116 �Enes Hašić, full professor, Faculty of Law University of Zenica Ajdin Huseinspahić, senior assistent, Faculty of Law University of Zenica INEQUALITY OF CHILDREN IN ACHIEVING THE SOCIAL RIGHTS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Summary: If the citizens would be sensitive when it comes to social protection of vulnerable population and in particular children, legal norms hardly be necessary and a moral norms would be sufficient to guarantee the social protection of children. But, as are witnesses of family dysfunctional and its intense disorganization and upcoming tidal wave of universal social desensitisation on the country's obligations to the set standards of social protection of children. Accordingly, our country has adopted many legal acts and joined the most important international legal instruments which guarantee a high level of protection of children. In practice, this does not look so. The issue of implementation of what the authorities in the country taken as a „burden on their shoulders“ is a very low levelwhich severely endangers the legal safety of children and endanger their social status. The degree of jurisation of social protection of children is on a far higher level than their faktisation. On the other hand, there is an obvious problem. Numerous legal and sub-legal acts within the country children are often brought to the brink of discrimination, because it is obviously preferable to be born in one canton against another or from one entity against another. The third problem is the lack of empathy and sensibilities of the rulers towards those whom they rule. Keywords: inequality, social protection, child, society. 117 �ANKETNI UPITNIK ZA PODRUČJE FBiH 1. Koliko se djece bez roditeljskog staranja, kao korisnika socijalne zaštite, nalazi na vašoj evidenciji? 2. Koliko se odgojno zanemarene i zapuštene djece, kao korisnika socijalne zaštite, nalazi na vašoj evidenciji? 3. Koliko se na vašoj evidenciji nalazi djece čiji je razvoj ometen porodičnim prilikama? 4. Koliko djece koriste sljedeća prava iz socijalne zaštite? - novčana i druga materijalna pomoć- - osposobljavanje za život i rad- - smještaj u drugu obitelj/porodicu- - smještaj u ustanove socijalne zaštite- - usluge socijalnog i drugog stručnog rada- - kućna njega i pomoć u kući5. Koliko se na vašoj evidenciji nalazi lica koja ostvaruju temeljna prava na ime zaštite porodice sa djecom po sljedećim osnovama? - dodatak na djecu- - naknada umjesto plaće ženi - majci u radnom odnosu, za vrijeme dok odsustvuje s posla radi 118 �trudnoće, poroĎaja i njege djeteta- - novčana potpora za vrijeme trudnoće i poroĎaja žene - majke koja nije u radnom odnosu- - jednokratna potpora za opremu novoroĎenog djeteta- - potpora u prehrani djeteta do šest mjeseci i dodatna ishrana za majke – dojilje- - posebni psihosocijalni tretman bračnih partnera, koji žele djecu i trudnica- - smještaj djece uz osiguranu ishranu u ustanovama predškolskog odgoja- - osiguranje jednog obroka u vrijeme nastave u školama osnovne naobrazbe- - školarine i stipendije Ďacima i studentima6. Koje prijedloge imate u pogledu poboljšanja socijalne zaštite djece? ANKETNI UPITNIK ZA PODRUČJE RS 1. Koliki broj lica kao korisnika sljedećih prava u oblasti dječije zaštite, se nalazi na Vašoj evidenciji? - naknada plate za vreme korištenja porodiljskog odsustva; - materinski dodatak; - pomoć za opremu novoroĎenčeta; 119 �- dodatak za djecu; - zadovoljavanje razvojnih potreba djece; - predškolsko vaspitanje i obrazovanje za decu bez roditeljskog staranja, djecu sa smetnjama u razvoju i djecu na dužem bolničkom liječenju; - vaspitno-obrazovni programi pripremanja djece za školu; - boravak, predškolsko vaspitanje i obrazovanje i preventivna zdravstvena zaštita djece predškolskog uzrasta i boravak djece osnovnoškolskog uzrasta do deset godina starosti; - odmor i rekreacija djece do 15 godina starosti u dječjem odmaralištu; - regresiranje troškova boravka djece u predškolskoj ustanovi, odmora i rekreacije; 2. Koliko broj djece kao korisnika prava iz socijalne/dječije zaštite imate u svojoj evidenciji, i to: 120 - koji nemaju roditelje - koje je napušteno od roditelja - čiji roditelji nisu u mogućnosti da im pruže potpuno staranje zato što su ograničeni u vršenju roditeljskog prava ili su istog lišeni - djece oštećenog vida, sluha, sa smetnjama u glasu, govoru i jeziku - sa tjelesnim i hroničnim oštećenjima �- djeca sa psihičkim problemima - djece čiji roditelji zbog bolesti ili smrti jednog roditelja, nesrećnih porodičnih odnosa, materijalnih ili drugih razloga nisu u mogućnosti da u obezbjede uslove za pravilno vaspitanje - djece kojima se nanosi fizička ili psihička patnja ili emocionalna bol - nebriga i nezadovoljavanje osnovnih životnih potreba, što djecu ozbiljno sputava u uživanju prava i sloboda - djece žrtava eksploatisanja - djeca koja pod prijtenjom čine krivična djela i prekršaje baveći se skitnjom, prosijčaenjem i sl. - djeca koja zbog upotrebe psihoaktivnih supstanci negativnih socijalnih uticaja i emocionalnih poremećaja narušava svoje zdrvaljei život - djece koje se nalaze u stanju socijalne potrebe zbog siromaštva,pretrpljene elenemtanrne nepogode, ratnog stanja, izbjeglištva, repatrijacije, migracije, smrti jednog ili više članova porodice i dr. nepredvidivih okolnosti 3. Koliko imate djece evidentiranih kao korisnika: a. novčane pomoći b. dodataka za njegu i pomoć drugog lica c. podrške i izjednačavanja mogućnosti djece i omladine sa smetnjam au razvoju 121 �d. smještaja u ustanovu e. zbrinjavanje u hraniteljskoj porodici f. pomoć u kući g. dnevno zbrinjavanje h. jednokratna novčana pomoć i. savjetovanje 4. Koje prijedloge imate u pogledu poboljšanja socijalne zaštite djece? 122 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2991 Title A name given to the resource NERAVNOPRAVNOST DJECE U OSTVARIVANJU SOCIJALNIH PRAVA U BOSNI I HERCEGOVINI Author Author HAŠIĆ, Enes HUSEINSPAHIĆ, Ajdin Abstract A summary of the resource. Ukoliko bi građani bili osjećajni, kada je u pitanju socijalna zaštita socijalno osjetljivih kategorija stanovništva, a posebno djece, pravne norme jedva da bi bile i potrebne, a moralne norme bi bile dovoljan garant socijalne zaštite djece. No, pošto smo svjedoci porodične disfunkcionalizacije i njene intenzivne dezorganizacije te nadolazećeg plimnog talasa sveopće društvene desenzibilizacije, na državi je obaveza normiranja socijalne zaštite djece. Shodno tome i naša država je donijela brojne pravne akte i pristupila najznačajnim međunarodnim pravnim dokumentima kojima je garantovan visok stepen zaštite djece. U praksi to baš i ne izgleda tako. Pitanje provođenja onoga što su organi vlasti u zemlji preuzeli kao „breme na svojim plećima“ je na vrlo niskom nivou, što uveliko ugrožava pravnu sigurnost djece i dovodi u opasnost njihov socijalni status. Stepen jurizacije socijalne zaštite djece je na dosta višem nivou od faktizacije zagarantovanih prava. S druge strane, postoji još jedan očigledan problem. Mnogobrojnim zakonskim i podzakonskim pravnim aktima unutar države djeca su često dovedena na rub diskriminacije, jer je očigledno poželjnije biti rođen u jednom kantonu spram drugog ili u jednom entitetu spram drugog. Treći problem je odsustvo empatije i senzibiliteta onih koji vladaju spram onih kojima vladaju. Ključne riječi: neravnopravnost, socijalna zaštita, dijete, društvo. Publisher An entity responsible for making the resource available Law faculty of University Džemal Bijedić Mostar Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 Keywords Keywords. Article PeerReviewed H Social Sciences (General),K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1bfd5834748dbad4b945b9771dccf398.pdf f5098a9087958411a155ff0b1eb13598 PDF Text Text Netspeak: Linguistic Properties and Aspects of Online Communication in Postponed Time Sanel Hadžiahmetović Jurida & Mirza Džanić & Tanja Pavlović & Alma Jahić & Jasmina Hanić University of Tuzla Bosnia and Herzegovina Abstract: In the context of English as a global language, and Netspeak as a new electronic medium of communication, the present paper examines the linguistic properties and distinctive features of online communication in postponed time, bearing in mind that synchronicity is one of the dimensions upon which electronic communication can be categorised. This corpus-based study, for which data were collected from several Internet sites, places particular focus on the features of English used in asynchronous settings. The analysis, based on the model proposed by David Crystal (2001), portrays a number of highly distinctive features of Netspeak, proving an immense impact of thethis type of commucniation in terms of graphology (emoticons, punctuation) and the lexicon (blending, compounding), these being areas where it is relatively easy to introduce both innovation (nonce formation and other ludic Netspeak extensions) and deviation (abbreviations, acronyms). Keywords: Netspeak, Internet, asynchronus settings, distinctive linguistic features, synchronicity Introduction The paper examines the linguistic characterictics and distinctive features of online communication in postponed time, in the context of English as a global language, and Netspeak as a new electronic medium of communication. Considered to be a relatively largely unexplored area, the brand new medium of communication labelled Netspeak is closely related to the Internet, whose dominant effect in everyday lives, on the other hand, is fast growing. The paper further examines and describes some distinctive features of Netspeak, primarily on the lexical and orthographic levels, highlighting its innovative nature given that, �according to Crystal (2001: 91), the most general features of Netspeak distinctiveness are currently found chiefly in graphology and the lexicon, these being the levels of language where it is relatively easy to introduce both innovation and deviation. The Internet1 has undoubtedly appeared almost from nowhere to take a rather important role in our lives. Computers have undoubtedly changed the way people communicate with one another. An increasing number of people throughout the world heavily rely on the World Wide Web as the primary source of information on various enquiries. Electronic communication, also referred to as computer-mediated communication (CMC) has become a vastly popular means of communication. Online chatting has, in the recent years, become extremely popular. Crystal (2001) argues that Netspeak is a radically new linguistic medium. The nature of the impact which the Internet is making on the English language has not been thoroughly investigated since the emergence of the Internet. It is only in the most recent years that this area has become popular. A starting point in my deliberations is the approach taken by Crystal (2001), who argues that ‘Netspeak’ is actually a radically new linguistic medium. According to Crystal (2001: 24), the fact that the Internet is an electronic, global, and interactive medium is crucial for the kind of language used on the Internet. The term Netspeak serves as an alternative to terms such as Netlish, Weblish, Internet language, cyberspeak, electronic language, computer-mediated communication, etc. Both Netlish and Weblish can be said to have been simply derived from English, ‘electronic discourse’ highlights the interactive nature of Internet dialogues, while ‘computer-mediated communication’ focuses on the medium itself. As a term, Netspeak joins the club of to-be famous ‘-speaks’ such as Newspeak, Oldspeak, Doublespeak, Royalspeak 1 Capitalised 'I' in the word Internet shows the significance of the new medium. �and Blairspeak, while as a name, Netspeak is believed to be functional enough, as long as it is borne in mind that ‘-speak’ here actually involves both writing and speaking, as well as the receptive elements of listening and reading. Figures 1 and 2 below provide an overview of the top ten language in the Internet (as at 30 June 2015), and the total number of Internet users, estimated at some 3.2 billion. Other significant factors include the fact the total number of native English speakers in the world is about 340 million, and that English is spoken as a second language by almost 510 million people around the world (according to Ethnologue, 2015, 18th edition), all of whom make their contributions to the Internet in their own language as well as in English. However, English is said to have the richest technical vocabulary of any language (largely because native and non-native speakers alike use it to communicate technical ideas). Figure 1. Top Ten Languages in the Internet �As it can be observed from the figures provided above, the current language distribution of the languages on the Web is as follows: 1. English 26.0% 2. Chinese 21.5% 3. Spanish 7.5% 4. Arabic 4.8% 5. Portuguese 4.0% 6. Japanese 3.5% 7. Russian 3.2% 8. Malay 2.9% 9. French 2.8% 10.German 2.6% All the rest: 21.2% Top Ten Languages Used in the Web - June 30, 2015 ( Number of Internet Users by Language ) TOP TEN LANGUAGES Internet Users IN THE INTERNET by Language English Chinese Spanish Arabic Portuguese Japanese Russian Malay French German TOP 10 LANGUAGES Rest of the Languages WORLD TOTAL 851,623,892 704,484,396 245,150,733 155,595,439 131,615,190 114,963,827 103,147,691 93,915,747 92,265,199 83,738,911 2,576,501,025 693,989,559 3,270,490,584 Internet Penetration (% Population) 60.9 % 50.4 % 55.5 % 41.5 % 50.0 % 90.6 % 70.5 % 32.7 % 23.9 % 87.8 % 52.4 % 29.6 % 45.0 % Users Growth in Internet (2000 - 2015) Internet Users % of World Total (Participation) 505.0 % 2,080.9 % 1,248.4 % 6,091.9 % 1,637.3 % 144.2 % 3,227.3 % 1,539.0 % 669.0 % 204.3 % 768.2 % 980.6 % 806.0 % Figure 2. Number of Internet Users by Language 26.0 % 21.5 % 7.5 % 4.8 % 4.0 % 3.5 % 3.2 % 2.9 % 2.8 % 2.6 % 78.8 % 21.2 % 100.0 % World Population for this Language (2015 Estimate) 1,398,277,986 1,398,335,970 441,778,696 375,241,253 263,260,385 126,919,659 146,267,288 286,937,168 385,389,434 95,324,471 4,917,732,310 2,342,888,808 7,260,621,118 �In other words, interpreting the data above, there are 851.6 English speaking people using the Internet, this represents 26.0% of all the Internet users in the world. The number of English Speaking Internet Users has grown 505.0 % in the last fifteen years (2000-2015). Crystal (2001: 2f) states that the Internet is an association of computer networks with common standards which enable messages to be sent from any central computer (also known as host) on one network to any host on any other. It was first developed in the 1960s in the USA as an experimental network which quickly grew to include military, federal, regional, university, business, and personal users. Nowadays, the Internet is the world’s largest computer network, with more than 100 million hosts connected by the year 2000. The Internet provides an increasing range of services and enables vast numbers of people to be in touch with each other all over the world through electronic mail (e-mail), discussion groups, chat rooms etc. There is a wide range of services available, starting from following daily news, looking at advertisements of any sort, via electronic shopping, to spending your time in the virtual world, chatting with people on the opposite side of the planet. A new term has been coined to represent the notion of everything available on the Internet – cyberspace, the space that could be best described as all-in-one; the television, the telephone, the telegraph etc. The present study looks at the ways in which the nature of the electronic medium and the global use of the Internet are having an impact on the English language. Crystal argues (2001: 5) that the electronic medium presents us with a channel which at the same time facilitates and constraints the human ability to communicate in ways rather different from any other situations. This paper will give a brief introduction to chatgroups and the language of chatgroups. More specifically, it will focus on some of its major innovative features found in online chatgroup communication in postponed time (asynchronous). �The Study, the Corpus and the Methodology The study is based on Netspeak as a brand new electronic medium of communication. It examines the linguistic properties and distinctive features of online communication in postponed time (the language used in online forums or discussion boards) and highlights particular functionally distinct elements that constitute an online forum thread. Finally, the study describes the distinctive features primarily on the lexical and orthographic levels, highlighting its innovative nature. The data for the study were collected from naturally occuring sources (the Internet). As this study is a part of the author's broader study on Netspeak, data collection for this study was done within a project including fellows from the English Department and a number of senior students majoring in English. The data were collected from the messageboard available on www.escnation.com. The data were relatively easy to collect as they were available in a large number of public venues, not requiring any special permission to be used (free access to various Internet sites). A number of samples were identified, downloaded into personal computer and an analysis of linguistic elements was made. This is deemed particularly important as it allows the researcher to have access to the electronic discourse, and consequently copying the text by marking it with a mouse and then copying. The copied text was then pasted in a Microsoft Word document and saved into own computer (for frequency counts to be made). The corpus included a total of 60 chat samples collected from the online communication in postponed time on the message board, comprising a total of 8,3250 words. �Chatgroups Chatgroups are organised at particular Internet sites in the so-called ‘rooms’ in which computer users with an interest in a particular topic or topics can freely participate thus contributing to ongoing discussions on particular topics. These are continuous discussions, and Crystal divides them into two situations relating to chatgroups, depending on whether the interaction between computer users takes place in real time (synchronous) or in postponed time (asynchronous). Considering that synchronicity is one of the dimensions upon which electronic communication can be categorised (Baron, 2008: 11), the present paper examines the linguistic properties and distinctive feattures of online communication in postponed time, as stated earlier. Furthermore, Freiermuth (2001) adds that the physiological mechanisms of online chatting are identical to those required for keyboard skills; dexterity, speed and precision are assets. Naturally, online chatting is different from writing, as it mandates a keyboard, a monitor, online access and client-server software. He further argues that, to have online chatting one must have all of these as prerequisite – they cannot be substituted for nor eliminated if interaction is to occur. Asynchronous situations: online communication in postponed time The interaction between users is stored in a particular format, and made available to other users on their request. Users can hence catch up with the discussion in the postponed time, adding their comments to any given topic, and are not limited by time. According to Crystal �(2001: 11), one of the popular features of 1980s computer-mediated communication are the bulletin boards, which can nowadays be found in the form of discussion forums of various sorts. Another example is the mailing list, to which users subscribe bearing in mind that all messages sent in to the list will reach everyone subscribed to the list. Here is an example of communication in asynchronous Internet situations (from the messageboard available at www.escnation.com): Figure 3: Chatgroup communication in postponed time How things work in postponed online interaction As it may be observed from this example, a number of chatters are on the same message board, engaging in the same conversation but not at exactly the same time. � The operation mechanism of a group can be summarised as follows:  Group members send (post) their contributions (posts, messages, articles, opinions, comments, etc.)  The system makes all the messages available to all group members  Messages can be saved, archived, as well as catalogued  Groups are managed either by an individual, referred to as the moderator (editor, listowner, host, postmaster, etc.) or a small team.  Messages are circulated at a relatively high speed (not more than 30 or 60 seconds)  Group members post their replies to topics of their own interests  Other group members may then post their replies to the replies produced by some other group members An unlimited number of Internet users, subscribed to a particular Internet site (with the permission to use the messageboard or not), have access to the messageboard. Messageboards on various sites are normally organised in a rather practical way, where messages are sorted out by date, and individual users can freely contribute to any given topic with their own comments. Some distinctive lexical features of Netspeak in online communication in postponed time As has been stated earlier, the term Netspeak is an alternative to many other terms that can be found in use, such as; Netlish, Weblish, Internet language, cyberspeak, electronic discourse, computer-mediated communication etc. Its name suggests speaking, but we must remember that it actually involves writing primarily. �Here is an illustration of how electronically produced language affects spoken language (Crystal, 2001): a. It’s my turn to download now. (i.e. I’ve heard all your gossip, now hear mine) c. She’s multitasking. (said of someone doing two things at once) d. Let’s go offline for a few minutes (i.e. let’s talk in private) f. I’ll ping you later. (i.e. get in touch to see if you’re around) h. He started flaming me for no reason at all. (i.e. shouting at me) i. I got a pile of spam in the post today. (i.e. junk-mail) j. He’s living in hypertext. (i.e. he’s got a lot to hide) It is evident that it is not possible to say how many of these developments will become a permanent feature of the language. Language change can never be predicted, but only recognised once it has happened. Crystal (2001: 22) concludes that a certain notion of Netspeak has begun to evolve which is rapidly becoming a part of popular linguistic consciousness, and evoking strong language attitudes. Hence the importance of determining its main linguistic properties and aspects. Netspeak can, therefore, be considered an eclectic resource,2 but is arguably more than just an aggregate of spoken and written features. While Crystal (2001: 48) finds it “a new species of communication,” Baron (in Crystal, 2001: 48) calls it, metaphorically, “an emerging language centaur – part speech, part writing.” Crystal goes on to further develop the metaphor to include “speech + writing + electronically mediated properties.” In fact, Crystal calls Netspeak a genuine “third medium,” comprising several properties of both speech and writing, combined with the properties electronic texts display. 2 Davis and Brewer (in Crystal, 2001: 47): Writing in the elctronic medium, people adopt conventions or oral and written discourse to their own, individual communicative needs) �According to Crystal (2001: 81), one of the most obvious features of Netspeak is the lexicon that belongs to the internet. The lexicon is encountered whenever someone enters one of the Internet situations. Terms traditionally found in technology and computer science, such as cable, disk, bit, binary, and computer are not part of this lexicon, as they form part of the jargon of science and technology, extending well beyond the Internet. On the other hand, there is a large number of words and phrases that have emerged in the realm of Internetrestricted situations and activities in which all major lexical processes in English take place. Distinctive Features of Netspeak: the Findings and the Results The analysis of the corpus, based on Crystal's model (2001), hihghlighted almost all of the highly distinctive features of Netspeak and asynchronous communication. Only five features were not observed in the corpus: AmE vs. BrE spelling; Prepositional phrases; Participles; Prefixes; Suffixes. On the other hand, a total of 45 distinctive features were observed in the corpus, as follows (all are given here alphabetically, most are simply listed, those in bold are exemplified in the brackets, whilst others are elaborated on separately in the paragraphs and sections to follow): Abbreviation and acronyms, Absence of lengthy quotation, Anaphoric cross-reference between messages, Attributive adjectives, Blends (bottop, netizen, netiquette, cybercide, bugzilla, etc.), Compounds, Conjoining/coordination, Contractions (he’s happy misha…looks like we’ll be stuck with the ukrainian frenchie; we wont, cos i dont really speak it…i understand it), Emotive punctuation (hey!!!!, whadda f...!?!?!), Frequency of it, used to introduce a personal comment, Frequent perverse spellings and typographical errors (outta, seemz, cee ya), General feedback reactions found as opening sentences, Grammatical variation, Identification of message-types generated by the software, Ignorance of �capitalisation (Vasilis7: if i am what?, Raul-espWiGrBF: i said are u here?are u?), Innovation, Linking words by hyphens into higher elements (phrases and clauses), Lowercase letters (do you have a citizens advice bureau there?), Members accommodating other members, thus sharing linguistic character, Messages in capitals are ‘shouting’ (u 2 will I KNOW U WILL… speak to each other in UA ), Nick-initiated lineation (<Superstar> ), Non-standard concord between subject and verb, Non-standard spelling (gamez, yup, nope, phreak, kool, etc.), Omission of a copular verb (i fine), Other ludic Netspeak extensions, Overwhelming use of the pronoun I, Particular format of a chatgroup message body, Personal pronoun references, Presence of nonce-formations, Providing opportunity for equal participation , Punctuation (while Israel was giving votes it sais Urovision in the background!???!!??), Reliance on private verbs (e.g. think, feel, know), Replacement of a word-element by a similar sounding item, Several sources of visual distinctiveness (emoticons, rebus-like abbreviations, colloquial elisions), Short messages, Special fonts and styles, Substitution of one case form with another, The peer-group factor, The use of nicknames (Y_not_Chat, Pompompom, groggy, EuCROVision_Man, PaddyD, etc.), Topics embedded into other topics, Use of nicknames, Use of non-standard formations, jargon and slang, Word class conversion. Neologisms Concerning the emergence of neologisms, a number of patterns have been observed in terms of prefixation, and suffixation, as well as compounding. The following provides an overview of some recently observed trends, broken down by several categories:  Compounds �It is characteristic of Netspeak that in combining two words to make a new compound word, one element is found repeatedly, as in the following examples: o mouse: mouseclick, mousepad, mouseover,  but also phrasal verbs: mouse across, mouse over, o click: click-and-buy, one-click, leftclick, rightclick, double-click o ware: shareware, groupware, freeware, firmware, wetware o web: webcam, webcast, webmail, webmaster, webster, webzine, webliography o net: netlag, netdead, netnews, hypernet, Usenet, Netspeak o bug: bugtracker, bug fix, bug bash, BugNet  Prefixes A special set of items is found in use as prefixes or combining forms:  o cyber-: cyberspace, cyberculture, cyberlawyer, cybersex, cyber rights o hyper-: hypertext, hyperlink, hyperfiction, hyperzine o e-: e-voting, e-list, e-shop, e-security, e-books, e-managers Blends Blends, where part of one word is joined to part of another, are instantiated in examples like: netiquette, netizen, infonet, cybercide, datagram, Infobahn, Internaut, bugzilla Blends are typically found in Netspeak as two words of a phrase with parts of both, ordinarily the first part of the first and the last part of the other. In comparison to clippings and acronyms, blends can be said to start out as simple abbreviations, but given their appearance which is more word-alike, they become new words, like in the following example taken from asynchronous chat: Belgium 15.. (posteby by tonyvision on 2015-04-18 8:37:24 pm) o flop top or average? Who came up with this flop top thing? � Bottop!! [R] – TomofLondon  2015-04-18 8:39:52 pm Innovations Several types of lexical innovations have been observed, too, as follows. The replacement of a word-element by a similar sounding item, as in: o ecruiting: electronic recruiting o etailing: electronic retailing looks like a special type of blending, heavily relying on subtraction. Further, we note productive use of word-class conversion, normally from noun to verb, as in: to mouse, to clipboard, to geek out, to 404 Lexical innovation through unusual spelling Nicknames that are universally accepted (and are the norm, to a certain extent) can be spelled in a wonderful and/or weird way, making them special, which at the same time results in a refreshing of the vocabulary stock. Some examples of nicknames taken from Crystal (2001: 161) include the following: sleepless, shydude, pilot, Dutchguy, irish, cloudkid, oldbear, bfiancee, Pentium, pcman, froggy, tulip, BMW, cheese, Godot, BeaMeup, Elvis, Stalin, sexpot, buttspasm, HITLER, HAMAS, Nicknames from the corpus this study is based on, as collected from www.escnation.com include:  Nicks taken from the corpus this study is based on, as collected from www.esctoday.com: TomTom!, Xplolode EuCROVision_Man, EuroFan, Groggy, �Impreza, Ivan_macedonian, Le-Royaume-Uni, Nikki, Norwegian, Pompompom, Superstar, Lalalala, mijumaru, Y_not_Chat, Yiorgos, MindCrush, Sognu in Rewind, xrate, Furthermore, these nicknames fall into several categories (taken from the corpus):  Empty: Y_not_Chat, bex, frtk  Sonic: Lalalala, Pompompom, TomTom!, Xplolode  Ludic: Impreza, Groggy, ChreesDoubleyou, MindCrush  Typographically playful: Xplolode, PaddyD, Le-Royaume-Uni, EuCROVision_Man, etc. The same respelling tendency frequently produces nonce-formations: grouping words together into a compound (e.g. what a unifreakinversitynerd), or linking a number of words by hyphens (e.g. dead-slow-and-stop computer), which may qualify as a conversion from phrasal bases. These are illustrated in the following asynchronous chat sample:  As serious a question as I’m ever likely to ask – boogwewillallshine – 2015-04-25 6:19:26 pm  MacBos for certain, Turkey most likely, AlbArm maybe, Cyp rather not [R] – Stefan-LST Trip to Athens – 2015-04-25 6:56: 11pm  macedonia and bosnia…[R] Niall@work! – 2015-04-25 6:56:11 pm Abbreviations and Acronyms Netspeak is also quite famous for its variety of abbreviations. Acronyms are quite frequently used. The acronyms found in various Internet situations are no longer restricted to words or �short phrases, argues Crystal (2001: 86), and they can be sentence-length: GTG (got to go), WDYS (What did you say?). Individual words are reduced to several letters: PLS (please), THX (thanks). Hudson (2000: 242) defines acronyming as “a sort of clipping in which a phrase is replaced by a word based upon the first letters of its words.” Bauer (1983: 237) essentially agrees with that definition by saying that: An acronym is a word coined by taking the initial letters of the words in a title or phrase and using them as a new word, for example Strategic Arms Limitation Talks gives SALT. However, it is not necessarily the case that every abbreviation counts as an acronym: to be an acronym the new word must not be pronounced as a series of letters, but as a new word. Bauer (1983: 237) gives the following example here: if Value Added Tax is called /vi: ei ti:/, that is an abbreviation, but if it is called /væt/, it has become an acronym. It may be noted in the following example that the use of abbreviations is accompanied with rather emotive punctuation, as well as emoticons, clearly showing three Netspeak features employed in a very short chat sample alone.  BTW…the parrot won :) [R] – Tin Tin -2015-09-09 11:01:40 pm o LOOOL!!!! And presenter? – Frank – 2015-09-09 11:01: 52 pm The Use of Emoticons The corpus for this study included a total of 421 emoticons, as shown in Table 1 below. Here is an excerpt from a chat sample from the corpus, illustrating the use of emoticons: � Shame she sang it so terribly  [R] – SamB – 20:58:28  OMGWTF? It's the Slovenian flag! [R] – Dagfinn – 20:58:38 o Gotta love it :D [R] – Sild – 21:00:23 o Yes, it is the flag  reflecting on the song title...'Home is Here' or 'this is where home is' [R] – JohnS – 21:03:20  Nooooooooo : (  [R] – sellout – 20:58:46  I knew it that this long dress will end up to a disaster : S [R] – Marios – 20:59:06 Source of Internet data www.escnation.com Number of words Number of emoticons 8,3250 421 (5.1%) Table 1. The Use of Emoticons The Use of Abbreviations In the following examples, it may be noted that the use of abbreviations is accompanied with rather emotive punctuation, as well as emoticons, clearly showing three Netspeak features employed in a very short chat sample alone. Table 2 below shos the total number of abbreviations found in the corpus.  BTW…the parrot won :) [R] – Tin Tin -2015-04-09 11:01:40 pm o LOOOL!!!! And presenter? – Frank – 2015-04-09 11:01: 52 pm Source of Internet data Number of words Number of abbreviations www.escnation.com 8,325 127 (1.5%) �Table 2. The Use of Abbreviations Concluding Remarks The data for this study were collected from naturally occurring sources available from the Internet site chosen as the corpus for this paper. All data examined in this work were obtained from the www.escnation.com message board, and were then further analysed, bearing mind at all times the model used by David Crystal (2001), and starting with most of his suppositions and claims. In addition to my overall conclusion that online communication in postponed time (asynchronous) clearly displays a vast number of distinctive features, here are some of my other major observations and conclusions: Vocabulary: Chatters increase variety through the use of creative and highly innovative language forms; Chatters are limited by their environment; Chatters almost always prefer colloquial to literary language; Chatters freely reduce multi-word sentences and sequences of response utterances to a sequence of initial letters: bbfn (bye bye for now). Grammar: Chatters frequently use comment clauses, introduced with it. Chatters use the pronoun I without much hesitation, while other pronouns are not as frequent. Chatters tend not to use copular verbs, with registered cases of no subject-verb agreement. Spelling: Chatters tend to use less words, and modify spelling as to meet their needs, thus producing non-standard or perverse spellings. Chatters seem to be aware of the information value of consonants as opposed to vowels, judging by such vowel-less items as txt (text), and tmrw (tomorrow). Most chatters comply with the lower-case letters rule; cases of messages in capitals were registered where chatters were either frustrated over something or wished to underline their points. �Punctuation: Chatters tend to use emoticons quite frequently as a way to express their feelings and attitudes. Chatters use emoticons freely and without much hesitation. References Baron, Naomi (2008). Always on: Language in an Online and MobileWorld. Oxford University Press Bauer, Lauri (1983). English Word-formation. Cambridge: Cambridge University Press. Crystal, David (2001). Language and the Internet. Cambridge: Cambridge University Press. Crystal, David (2004). A Glossary of Netspeak and Textspeak. Edinburgh: Edinburgh University Press Crystal, David (1995). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press Davis, Boyd H., Jeutonne Brewer (1997). Electronic Discourse: Linguistic Individuals in Virtual Space. Albany, NY: State University of New York Press Freiermuth, Mark (2001). Features of Electronic Synchronous Communication: A Comparative Analysis of Online Chat, Spoken ad Written Texts. Unpublished PhD dissertation. Stillwater: Oklahoma State University Gunther, Marc (1998). The Internet is Mr.Case’s neighbourhood. Fortune 137.6: 68-80. Hudson, Grover (2000). Essential Introductory Linguistics. Oxford: Blackwell. The Oxford Dictionary of New Words (1997). Oxford: Oxford University Press. Internet sources: www.escnation.com http://www.internetworldstats.com www.ethnologue.com/statistics � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3268 Title A name given to the resource Netspeak: Linguistic Properties and Aspects of Online Communication in Postponed Time Author Author Hadžiahmetović Jurida, Sanel Džanić, Mirza Pavlović, Tanja Jahić, Alma Hanić, Jasmina Abstract A summary of the resource. In the context of English as a global language, and Netspeak as a new electronic medium of communication, the present paper examines the linguistic properties and distinctive features of online communication in postponed time, bearing in mind that synchronicity is one of the dimensions upon which electronic communication can be categorised. This corpus-based study, for which data were collected from several Internet sites, places particular focus on the features of English used in asynchronous settings. The analysis, based on the model proposed by David Crystal (2001), portrays a number of highly distinctive features of Netspeak, proving an immense impact of thethis type of commucniation in terms of graphology (emoticons, punctuation) and the lexicon (blending, compounding), these being areas where it is relatively easy to introduce both innovation (nonce formation and other ludic Netspeak extensions) and deviation (abbreviations, acronyms). Keywords: Netspeak, Internet, asynchronus settings, distinctive linguistic features, synchronicity Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016-04-21 Keywords Keywords. Article PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c9325a0e01d21ae79b2a9799182de595.pdf 1fad818a5bdc0bb24c2ac6d73569cb17 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IT Senior Design Projects Description An account of the resource The IT Senior Design Projects (SDPs) category showcases innovative and practical final-year capstone projects developed by undergraduate and graduate students in the field of Information Technology. These projects represent the culmination of students' academic and technical expertise, demonstrating their ability to solve real-world problems through software and hardware solutions. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource NetVisor Author Author Hena Potogija Abstract A summary of the resource. NetVisor is a web-based network tool that enables network performance analysis through simplified, yet realistic wireless network modelling. It enables academics and industry experts alike to simulate and visualize 802.11n performance metrics taking into account varying network parameters. The system consists of two main components: React Frontend, and Flask Backend for simulations. The outputs provided by the web application include: signal-to-interference-plus-noise ratio (SINR) vs. time plots, distance vs. time plots, throughput vs. time plots, packet error rate (PER) vs time, retries vs. time, and more. Keywords Keywords. 802.11 Simulation, Physical layer, MAC layer, Experimental WiFi, Propagation, Interference, Handover, Throughput network tool sdp https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d02446d5915ce5eab6c60aa4382e8ce7.pdf d6b3b5079e40849d2427337ea53f94be PDF Text Text Neural-Network Applications for Analysis of Infilled Frame Muhiddin Bağcı, Hakan Başaran Celal Bayar University, 45140, Manisa, Turkey. E-mails: muhiddin.bagci@bayar.edu.tr,hakan.basaran@bayar.edu.tr,ali.demir@bayar.edu.tr Abstract The modelling of infilled frames is complex due to the large number of variables as well as the non-linear material behaviour involved. Artificial Neural Network (ANN) is found to be a tool capable of solving such problems. This has led to the increasing use of ANN for analysing infilled reinforced concrete frames. This paper reports the details of a study conducted using ANN for predicting the failure of an infilled reinforced concrete infilled frame subjected to lateral loading. Using the data generated based on analytical solutions, the ANN model was trained. The so trained model was tested for different set of input parameters and the output values were compared with the actual values based on analytical results. The agreement was found to be good. Keywords:. Artificial Neural Network (ANN), Infilled Frame, Equivalent strut method 1. INTRODUCTION The principle behind Artificial Neural Networks is the functioning of the human brain. Different areas in engineering and technology use this technique for solving complex problems. In civil engineering, it is successfully applied to areas like optimal design of structures, earthquake characterization, damage detection etc. It is found to be efficient for analysing structures which are otherwise very difficult to analyse due to various constraints. Different approaches have been used in the past to analyse the infilled-framed structures. In general, the theoretical studies were followed by experiments to evaluate the reliability of the proposed method. In most of the experimental investigations, only models are used since testing of prototype structures will be costly, time consuming and laborious. The infill walls are used as partitions and / or architectural elements. The presence of infill is usually neglected in conventional designs. Since the interaction between the frame and the infill plays an important role in the stiffness and strength of infilled frames, a method in which the infill portion is neglected will not be a realistic one. Maurizio Papia [1998] used numerical analysis to examine the behaviour of infilled frames subjected to horizontal loads. Stafford Smith [1962] studied the behaviour of infilled frames subjected to inplane loading, by replacing the infill by an equivalent strut and considering the 445 �infill neither as an integral part nor bonded to the frame. Stafford Smith and Carter [1969] considered the possibility of failure occurring either by diagonal cracking or by crushing of infill. By an analogy with the behaviour of beam on elastic foundation, the contact length was expressed as a function of λh, where λ is a non-dimensional parameter. The method was evaluated by testing a three-storey prototype building. The estimated values agreed well with the experimental results. A six-storey steel frame with rigid joints was analysed by Jenkins [1995] using ANN. He concluded that ANNs could be used for the analysis provided the training data is sufficient and the number of units in the hidden layer is adequate to represent the internal features and relationships connecting input and output values. Muralikrishna and Gangadharam [1999] investigated a single bay single storey portal frame subjected to inplane nodal loads and demonstrated that ANN can accommodate the non-linear behaviour of infill/frame materials as well as their non-homogeneity and, the uncertainties like lack of fit at the frame/infill. 2. ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS The present study is concerned with the prediction of the collapse load and the displacement of infilled reinforced concrete frames under lateral loading using ANN .For this, a five storey building with number of bays ranging from one to five is considered. The data for training and testing were formed using analytical results.For generating the data analytically, equivalent strut method was used. The database consists of 63 sets of results, of which 55 sets were used for training the network, and the remaining 8 were used for testing 2.1. Equivalent Strut Method The design method based on equivalent strut concept developed by Stafford Smith and Carter [1969] is used here for the analysis. This method predicts the lateral strength and stiffness of the brick infilled composite frame . The stiffness and strength of an infilled panel depend not only on its dimensions and physical properties but also on its length of contact with the surrounding frames. The length of contact α is governed by the relative stiffness of the infill and the frame and Stafford Smith and Carter [1969] suggest an approximate relation,  h   2h (1) in which h= height of storey and λh = a non- dimensional parameter expressing the relative stiffness of the frame and the infill ,  h 4 446 E m t sin 2 4E c I c h (2) �where Em = Young’s modulus of elasticity of infill, t = Thickness of infill, h1 = Height of infill ,Ic = Second moment of area of the column, Ec = Young’s modulus of elasticity of column concrete and θ = Slope of the infill diagonal to the horizontal. The relative stiffness parameter λh provides the key to the estimation of an infilled frame’s behaviour, and it therefore assumes a prominent role in the development and presentation of the methods for predicting the strength and stiffness. In estimating the lateral strength of an infilled frame, it is necessary to find the weakest of the various modes of failure of the frame and the infill. The possible failure modes of the frame include the tensile failure of the columns and beams, shear failure of the column and, joint failure between the column and the beam. An approximate method to determine the strength, based on these modes, is to analyse the forces in the equivalent pin-jointed frame subjected to known horizontal loading, assuming the infills to be replaced by diagonal struts. The calculated tensile load in the column and beam and the shearing components of the load in the diagonal struts may then be compared with the respective strengths of the columns and beams. Assuming the frame has adequate strength, the brick infill may fail by one of the following modes. -Tension cracking of the mortar joints and masonry -Shear cracking along the interface between the bricks and mortar (bed joints) -Local crushing of the masonry at the mortar in one of the compressed corners of the infill. 2.1.1 Diagonal cracking of infill The diagonal tensile strength of masonry may be assumed to be equal to the tensile strength of the mortar in all cases where the mortar has lower tensile strength than the individual bricks. Using the curves relating the width of the of the equivalent strut and the nondimensional parameter λh given by Stafford Smith and Carter [1969] , the diagonal cracking tensile strength of brickwork was obtained by Govindan [1986] as l Rt  3.1 l ft h t h l    0.98  h 0.48  ll     l  h   -0.1 (3) where Rt = Diagonal load on the infill to cause cracking, ft = Tensile stress of the infill and l1 = length of infill. 2.1.2. Shear strength of infill The resistance of masonry to shear stresses is usually considered to be provided by the combined action of the bond, shear strength and the friction between the masonry and mortar. Using the design curves given by Stafford Smith and Carter [1969], the following 447 �relationship was derived by Govindan [1986] for calculating the shear failure load of the infill. l Rs  1.65 l fs ht h l    0.6  h  ll   l -0.05 h     0.50 (4) where Rs = Diagonal load on the infill to cause shear failure of infill and fs = Maximum shear stress of the infill. 2.1.3. Compressive failure After cracking in the brick infill due to shear and/or tension, it has been observed from experiments that the corner region of the infill, where crushing takes place generally extends along the column contact length α. Based on this, Stafford Smith and Carter [1969] developed an approximate formula for the diagonal compressive strength Rc = α t Secθ fm (5) where Rc = Compressive failure load and fm = Compressive stress of the infill. Substituting the value of α, the compressive failure load can be expressed in the nondimensional form as Rc   sec  fm ht 2 h (6) . For a given infilled frame, λh can be calculated and these expressions can be used to obtain ll the failure load corresponding to the infill for any aspect ratio, hl . Unit load method has been used for calculating the deflection of the frames. The equivalent strut width for each individual panel in a multistory building varies with the applied loading and consequently, the stiffness of the structure decreases as the lateral load increases. The stiffness of the equivalent frame for any value of load can be determined by considering appropriate equivalent widths of the diagonal struts for the particular load and computing FUL Σ A E . It is often useful to know the total lateral displacement at a particular loading. Based on the Mechanics of materials approach, the horizontal displacement under any load as given by Stafford Smith and Carter [1969] is δH= H Σf FUL H 2 + A I E 2 Hc Σs FUL A I _ A C AE A I .A C (7) where δH = total horizontal displacement under applied load, H = Applied load, Σf = Summation sign for all beams and columns in the frame including diagonal strut, Σs = Summation sign for all diagonal struts only, F= force in members due to applied load H, U = Force in members due to unit load applied, at the point and in the direction in which 448 �displacement is required, AI = Initial cross-sectional area of members, including diagonal strut when H/Hc=0. Ac = Cross-sectional area of diagonal struts when H/Hc=1 in critical panel, all others proportioned accordingly, E= Modulus of elasticity of frame members and infill, Hc = Horizontal load, to cause crushing in the critical panel infill, determined from the appropriate value of Rc / (fm. h t ) for the particular value of λh, L=Length of member. 2.2. Identification of Parameters Based on a critical study of the parameters affecting the strength and stiffness of infilled frames, ten major parameters were identified. They are; aspect ratio, number of bays, area of column, column steel, column stirrups, area of beam, beam steel, type of concrete, type of steel used for the construction and a non-dimensional parameter λh representing the infill behaviour. Concrete of grades C20, C25, C30, C35 and steel of grade S420 and S500 are used in the analysis. Hence the number of nodes or processing elements in the input layer of the network comes to 14 representing the ten parameters listed above plus the four extra grades for concrete and steel considered. The output layer consists of three nodes for the collapse loads corresponding to frame as well as infill and the top storey displacement of the frame at the verge of failure. Table 1. Range of Values for Data Base Parameter Symbol Range Aspect ratio l/h 1 to 2.5 No.of bays B 1 to 5 Area of column Ac 0.02 to 0.15 Area of column steel Acst Area of beam Ab 0.0068 to 0.0100 m2 0.05 to 0.12 m2 Area of beam steel Abst Area of stirrups Asv Non-dimensional parameter Grade of concrete 449 characteristic length Λh C20,C25,C30 C35 0.000315 0.00250 m2 0.000195 0.00113 m2 to to 2 to 15 and 20, 25, 30 and 35 MPa �Grade of steel S420,S500 420, 500 MPa 2.3 Configuration of the Network 2.3.1 Selection of error tolerance A numerical study of training and testing of the network was done keeping the error tolerance values as 0.1, 0.01 and 0.001.For an error tolerance of 0.1, the number of cycles required is less: but the results are less accurate. In the case of 0.001, even though the accuracy is high, the numbers of cycles required are very high. Hence, keeping in mind the number of cycles required for convergence together with the accuracy needed for training and testing, the error tolerance was chosen as 0.01. 2.3.2 Selection of number of hidden layers. The first step in the configuration of the network is the selection of the number of hidden layers to be used. The parametric study is made to find out the optimum number of hidden layers as well as the number of nodes for the present problem. With one hidden layer, the architecture is able to attain the required error tolerance of 0.01 within 5000 cycles considered for all the combinations of neurons considered. The network with one hidden layers having the 14-10-3 architecture is chosen since it reaches the required error tolerance with the least number of cycles, which in turn will reduce the CPU time requirement. 2.3.3 Selection of learning rate and momentum parameters For the chosen architecture of 14-10-3, the number of cycles required to reach the desired error tolerance of 0.01 are computed for different learning rates and momentum parameters. The results are shown in Table 2. From the table, it can be seen that a learning rate of 0.7 and momentum parameter of 0.9 are the optimum values since only this combination requires the minimum number of cycles to achieve the required error tolerance. Hence, these values are used in the analysis. 2.3.4 Training of the network Using the 14-10-3 architecture and the learning rate, momentum parameter values of 0.7, 0.9 , the network is trained and then tested. For training the network, totally 55 data set are used which are listed under Table 2. These data sets were generated analytically using the equivalent strut method. 450 �Table 2. Data Set Used Training INPUT OUTPUT B l/h S420 S500 C20 C25 C30 C35 Ac Ab Acst Abst λh Asv C-F C-I Δ 1 1 1 0 1 0 0 0 0.02 0.02 0.0068 0.000315 2 0.000195 18.8 89.34 25.467 1 1 1 0 0 1 0 0 0.06 0.05 0.0214 0.001030 6 0.000503 61.1 186.9 34.896 1 1 1 0 0 1 0 0 0.06 0.05 0.0214 0.001030 10 0.000503 61.1 136.80 35.769 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.5 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 10 0.000785 826 766.7 121.133 5 2 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 4 0.000785 1035 547 70.98 5 2 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 8 0.000785 1035 899 142.049 NOT: C-F = Collapse load corresponding to frame in kN , C-I= Collapse load corresponding to infill in kN, Δ= Displacement of frame at the top level under collapse load in mm. 2.3.5 Testing of the network The network, after being trained, is tested with 8 data sets.. The data sets used for testing the network are shown in Table 3. Table 3. Data Set Used Testing INPUT OUTPUT B l/h S420 S500 C20 C25 C30 C35 Ac Ab Acst Abst λh Asv C-F C-I Δ 2 1 1 0 0 1 0 0 0.05 0.05 0.0214 0.001030 6 0.000503 148 301.1 61.383 2 2.5 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 4 0.000785 546 217.6 28.237 3 1.5 1 0 0 1 0 0 0.06 0.05 0.0214 0.001030 6 0.000503 322 612.4 42.905 3 2 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 8 0.000785 658 515.2 81.409 4 1 1 0 1 0 0 0 0.02 0.02 0.0068 0.000315 2 0.000195 101 281.3 11.115 4 1.5 1 0 0 1 0 0 0.06 0.05 0.0214 0.001030 2 0.000503 429 394.3 46.650 5 2 0 1 0 0 1 0 0.11 0.08 0.0357 0.001730 8 0.000785 1035 899 142.049 5 2.5 0 1 0 0 0 1 0.15 0.12 0.0510 0.002500 15 0.001130 1795 700.6 110.669 3. RESULTS and DISCUSSION 451 �The collapse load and displacement predicted using ANN is compared with the actual values in Fig.1. In these figures, the diagonal lines represent a one to one correspondence, that is, when the predicted and the actual values are identical. The results clearly show that for the frame and infill failure, the collapse load values predicted using neural network vary only marginally (the maximum variation is only 4%) from the actual values for the data formed using equivalent strut method. In the case of the displacement of the frame under collapse load, the predicted values using neural network vary only marginally (maximum of 5%) from the actual values, be it based on experiments or equivalent strut method. It can be stated that overall the prediction is very good. Figure 1. Comparison of predicted and actual values. 4. CONCLUSION The conventional analysis of infilled frames is complex due to the large number of parameters and the non-linear behaviour involved. Hence, the practice is to ignore the contribution from the infill and analyse the structure as a bare frame. However, it is well known that the infill affects the behaviour of the structure significantly. In this context, Artificial Neural Network is increasingly used effectively as a tool for the analysis of infilled reinforced concrete frames. In this paper, a multilayer feed forward network with back 452 �propagation algorithm has been adopted to model a five storey infilled frame with number of bays ranging from one to five. The training patterns were generated using the equivalent strut method with different modes of failures in the frame and infill to arrive at the collapse load for the infill and frame as well as the displacements. The performance of the network has been demonstrated by comparing the output with the analytically generated values. Based on the investigation, it can be stated that ANN models can predict the behaviour of infilled frames efficiently. REFERENCES Maurizio, P. (1988). Analysis of Infilled Frames Using a Coupled Finite Element and Boundary Element Solution Scheme. International Journal of Numerical Methods in Engineering, 28, 731-742. Stafford, S. B. (1962). Lateral Stiffness of Infilled Frames’, Journal of Structural Divisions, ASCE, 88, 183-199. Stafford, S.B. & Carter, C. (1969). A Method of Analysis for Infilled Frames’, Proceedings of the Institution of Civil Engineers 44, 31-48. Jenkins, W.M., (1995). Neural Network Based Approximation for Structural Analysis. Developments in Neural Networks and Evolutionary Computing for Civil and Structural Engineering. Edinburgh. Muralikrishna, N. & Gangadharam, D. (1999). Analysis of Infilled Frames a Study Using Neuralnets’, Journal of Structural Engineering, 26, 173-178. Laurence, F. (1993). Fundamentals of neural network-Architectures, Algorithms, and Applications’. Prentice Hall, Eaglewood Cliffs: NJ 1993. Hojjat, A & Hyo S. P. (1995). Counter propagation neural networks in structural engineering’ , Journal of Structural Division, ASCE, 14 , 1205-1212. Wael, W. E., Mohamed, E. & Ahmad, H. (2003). ‘Three strut model for concrete masonry infilled steel frames. Journal of structural Division ASCE , 129, 177-185. Perumal, E. B. (1995). Influence of Brick Infill on Multistory, Multi-bay R.C.Frames’, Ph.D Thesis, Coimbatore Institute of Technology, Coimbatore. Govindan, P. (1986). Composite Action and Ductility of Reinforced Concrete Frames With Brick Infill’, Ph.D Thesis, Anna University 453 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1202 Title A name given to the resource Neural-Network Applications for Analysis of Infilled Frame Author Author Muhiddin, Bağcı Abstract A summary of the resource. The modelling of infilled frames is complex due to the large number of variables as well as the non-linear material behaviour involved. Artificial Neural Network (ANN) is found to be a tool capable of solving such problems. This has led to the increasing use of ANN for analysing infilled reinforced concrete frames. This paper reports the details of a study conducted using ANN for predicting the failure of an infilled reinforced concrete infilled frame subjected to lateral loading. Using the data generated based on analytical solutions, the ANN model was trained. The so trained model was tested for different set of input parameters and the output values were compared with the actual values based on analytical results. The agreement was found to be good. Keywords:. Artificial Neural Network (ANN), Infilled Frame, Equivalent strut method Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-31 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General),T Technology (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f800ff28362a53927d8726ccd08d270c.pdf 3e906aa2fe0f0492a3db0c8dc92e344f PDF Text Text A Cross – Sectional Analysis of Environmetal Sustainability Practices Toksari Murat1, Uçan Okyay2 1Nigde University, Department of Business, 2Nigde University, Department of Economics E –mails: mtoksari@nigde.edu.tr, okyayu@hotmail.com Abstract In 1970s and 1980s the concept of sustainability developed as a process of protection for the elements that social, economic and eceological systems need. During the Environment and Development Summit held in 1992, decisions were made about the works to protect and improve the environmental sustainability with the help of objective policies. By revealing sustainability specifically focuses on the social, economic and ecological target, Brountland report states that meeting Socia-Economic needs is limited to the carrying capacity of ecosystem. Environmental sustainability is divided into three categories. They are resource management, energy management and product sustainability. While, solid waste and water conservation compose the resource managament, energy managament includes energy conservation, renewable energy, GHG emission reduction, energy sufficient. Finally, product sustainability involves product transportation, supply chain audit, product stewardship and Life Cycle Program. In this context, environmental sustainability index and environmental performance index were prepared by the universities of Yale and Colombia. With environmental sustainability index, it is intented to reach perfection in the current and future environmental qualities of the countries. This index, is a tool when aiming to be qualified and is an important mechanism for testing the environmental performance. As for environmental performance index, it has been developed by using result-oriented indicators. In this study, the countries whose performances enter the scope of the environmental performance index were compared, 149 countries in 2008 and 163 countries in 2010 were included in this index. Keywords: Sustainability, environmental performance index, environmental sustainability index, Turkey 454 �1.INTRODUCTION Dictionary meaning of the concept of sustainable is “today's needs without compromising the ability of future generations to meet their own needs met unless otherwise indicated”. The concept of sustainability in the final report in 1987 by the United Nations Commission on Environment and Development is defined as follows: "Humanity, without compromising the ability to respond to the needs of future generations, by providing the daily needs, has the ability to make development sustainable”. The term “sustainability” was coined by the United Nations appointed Brundland Commission and later refined by the UN Commission on Environment and Development held in Rio de Janeiro (Blackburn, 2007). The best – known definition of sustainability, as established by the UN Commission on Environment and Development, states that “development is sustainable where it meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs (WCED, 1987). The concept of sustainability on different topics in the discipline of economic stability, debt sustainability in order to be able to express the ability of being able to continue, such as sustainable growth around the macro-economic definitions are used extensively. However, the concept of sustainability in all areas, especially in the field of economics Brundland by the World Commission on Environment and Development Report, has expanded the definition of sustainable development. Since the 1980s, the development of international environmental discussions of sustainable development, applied science, environmental and international policy areas examined as a multi-faceted concept that has become the focal point of development strategies (Carvalho, 2001: 62; Bakırtaş ve Bakırtaş, 2007: 223). Sustainable Development, briefly, to meet the demands and needs of future generations without restricting the ability and facilities, can be expressed as the present needs are met. This defines the extent of development mentioned above, under six headings summaries spreadable. These are can be expressed as the environment, the future, quality of life, justice, precautionary principles, and holistic thinking. In addition, there are 3 dimensions of the sustainability of the development which are indisputable and can not distinguish between each other (Arzu Özyol, http://hydra.com.tr/uploads/kutup9.pdf): Social Dimension: Continuing education for the public "quality of life will provide increasing benefits for themselves and the whole of the next generations, 455 �The Economic Dimension: Due to limited resources, these resources can improve people's quality of life and how the fairest way to determine what is the most effective way to distribute The Environmental Dimension: Recycled or not, the use of any determination as to ensure the continuity of natural resource In this context, one of the dimensions of the environmental dimension of sustainable development for environmental sustainability are discussed for the first time in the capital of Brazil, Rio De Janeiro on Environment and Development Summit held in 1992. In this summit, the objective of environmental sustainability is necessary for the protection and development policies, concluded that the aid. The most important work in this area of Environmental Sustainability Index (CSI) 's prepared. This index is prepared jointly by Yale University and Columbia University. Index has 21 indicators is entegrated to 76 data. This 21 quality indicators provide to compare five different subjects: the peripheral system, stress levels of this system, the human population sensitivity to environmental degradation, environmental stress and institutional capacity and global resposibility (Global Leaders, 2001:9). The paper organized as follows. Section 2 discusses the theoretical background. Section 3 summarizes the literature.The methodology is presented in Section 4. The overall conclusion and result are in the final section. 2. Theoretical Background Although sustainability is important for ensuring the future Quality of the global environment, it can also be viewed as a business opportunity, an investment in the future and a pathway to innovation and creative thinking (Satterfield et al. 2009; Hontou et al. 2006; Cowan et al. 2010). Today business, now more sensitivity towards environmental activities as a cost item or to see the threat of competition as an oppurtunity rather than one have to see (Lee et al., 2006: 292). For this reason, environmental innovation can be stated as environmental risk education or more generally as a contribution to sustainable development goals, new ideas, attitudias, development and implemntation of products and process (Rennizgs, 2000: 322). Environmental product innovation in the production and even the destruction of the product until they begin to become waste throughout the product life cycle to eliminate or reduce the negative effects on the environment includes the innovative activities (Büyükkeklik et al., 2010: 375). 456 �3. Literature Author Year Method Result Robert Goodland 1996 and Herman Daly Distinguishing development from sustainability and from growth, the paper describes the concept of natural capital and uses the concept to present four alternative definitions of environmental sustainability. The final section describes how one large development agency, the World Bank, is endeavoring to incorporate these new principle into its operaions. Gregory Theyel 2000 There are discernible differences in the enviromental innovation and performance of US chemical firms that can be explained by differences in the management practices and characteristics of the firms. Firms in the chemical industry and in other industries can learn from the leading firms in this research. Firms that do mak environmental management part of production management are likely to be leaders in innovation for pollution prevention and environmental performance. Smita B. 2003 Brunnermeier and Mark A. Cohen Panel data models to study how environmental sustainability by Us manufacturing ındustries responded to changes in pollution abadement expenditures and regulatory enforcement during the period 1983 through 1992. Environmental innovation responded to increases in pollution abatement expenditures. Also find some emprical evidence that environmental innovation is more likely to occur in industries that are internationally competitive. Sergio et. al. This paper anayses and discusses the potentional role of evolutionary theories in environmental innovation with emphasis on sustainability. The study concludes that eco – evolution is efficient when identifying non – optimal technological trajectories and sustainable options for innovation on the base of existent knowledge. 2003 Allen S. Bellas 2007 and Nancy F. 457 Following their introduction in the mid - Anslysis indicates that there 1970s, fabric filters, a new type of industrial are spesific characteristics of �Nentl scrubber, experineced aggressive growth, and by 1990, this new technology (EIA) form 767, using t tests, cross tabulations and binominal regression to identify the characteistics of those boilers, plants and utilities that installed fabric filters from the alte 1970s to 1990. David Hillier 2008 Dallas M. Cowan 2010 Et. Al. early adopters of fabric filter techonology such as the capacity and age of the associates boiler, the capacity and size of the utility, and whether the utility was privately or publicly owned. An opinion piece, that presents the view of There are those who believe four authors on the current state of the that marketing and depate in this field. sustainability simply be reconciled, while there are others who argue that marketing can contribute to the development of sustainable consumption. Benchmark analysis, They have collected information on the sustainability programs of the largest US companies in each of the 26 industrial sectors. Thes have called product sustainability one in which toxicologist and environmental scientist can play a vital role helping to ensure that a manufactured item will indeed be considered acceptable for distrubition now 4. Methodology Environmental Sustainability Index was developed for monitoring of environmental sustainability covering natural resources, past and present pollution levels, environmental management efforts, contributions and society for the protection of the global values. This index defines the sustainability of countries' capacity to improve the existing environmental quality (Yıkmaz, 2011: 73). Variables to allow comparisons between countries in the index, percent change is usually determined. Some of them are diveded by GDP, imports of goods and services, to get avarage values. After getting the proper comparison of variables, for the missing data, forecasting and consolidation various transformations is applied to perform. In the first stage variables were examined for normally distribution. 2 stage way is used for the skewness problems. 458 �If the value is larger than 2 variables are taken in natural logarithm. Next, if they are larger than 4 after the transformation .They all transformed to old values except the variables that have larger than 4. Since at the normal distribution, observations are distributed symmetrically around mean value of skew is zero(0). Statistical methods to estimate the missing data (Markov ChainMonte Carlo simulation model) were applied. However, some variables, the index of ecological and geographical factors are not within the scope of work because of missing data could not be estimated. The results of distributions are truncated by "Winsorization" technique in order to prevent skewness because of the extreme values of the data. Priorities of the indicators vary by country, generally acceptable weights for the indicators is not known, equal weight was applied. Indicators are equally weighted variables in the form of the firms themselves. Preserves the relative locations of receiving countries in order to avoid differences in the scale of the z-scores were calculated. High values for the variables expressed in a high zscores of environmental sustainability; (variable value-mean value) / standard deviation of the variables that environmental sustainability is for high-low values, (average of the variable-variable value) / standard deviation was calculated using the formula (WEF, 2005). 5. Results and Conclusion It’s emphasized that when Environmental Sustainability Index score is high, it’s more likely to leave a healthier environment to the future generations. Upon looking into the results of the index,it’s seen that none of the countries received high scores from 21 indicators. The results of the Environmental Sustainability Index show that, environmental performance is closely related to ,low population density, good governance the economic vitality (WEF, 2005). Table 1. Countries in the years 2002 and 2005 Environmental Sustainability Index (ESI) Performance Comparison Chart Country ÇSE 2002 ÇSE 2002 ÇSE Ranking 2005 ÇSE 2005 Çse Point ÇSE as the Ranking Difference Difference Finland 73,9 1 75,1 1 1,2 0 Norway 73 2 73,4 2 0,4 0 Uruguay 66 6 71,8 3 5,8 3 459 �Sweden 72,6 3 71,7 4 -0,9 -1 Iceland 63,9 8 70,8 5 6,9 3 Canada 70,6 4 64,4 6 -6,2 -2 Switzerland 66,5 5 63,7 7 -2,8 -2 Guyana - - 62,9 8 - - Austria 64,2 7 62,7 9 -1,5 -2 Argentina 61,5 15 62,7 10 1,2 5 Brazil 59,6 20 62,2 11 2,6 9 Gabon 54,9 36 61,7 12 6,8 24 Australia 60,3 16 61 13 0,7 3 New Zealand 59,9 19 61 14 1,1 5 Latvia 63 10 60,4 15 -2,6 -5 Peru 56,5 29 60,4 16 3,9 13 Paraguay 57,8 25 59,7 17 1,9 8 Costa Rica 63,2 9 59,6 18 -3,6 -9 Croatia 62,5 12 59,5 19 -3 -7 Bolivia 59,4 21 59,5 20 0,1 1 Irelan 54,8 38 59,2 21 4,4 17 Colombia 59,1 22 58,9 22 -0,2 0 Lithuania 57,2 27 58,9 23 1,7 4 Alabania 57,9 24 58,8 24 0,9 0 460 �Central African Republic 54,1 43 58,7 25 4,6 18 Estonia 60 17 58,2 26 -1,8 -9 Denmark 56,2 31 58,2 27 2 4 Panama 60 18 57,7 28 -2,3 -10 Slovenia 58,8 23 57,5 29 -1,3 -6 Japan 48,6 78 57,3 30 8,7 48 Germany 52,5 50 57 31 4,5 19 Namibia 57,4 26 56,8 32 -0,6 -6 Russia 49,1 73 56,1 33 7 40 Bostwana 61,8 13 55,9 34 -5,9 -21 France 55,5 33 55,2 35 -0,3 -2 Papua New 51,8 Guinea 52 55,2 36 3,4 16 Portugal 57,1 28 54,2 37 -2,9 -9 Malaysia 49,5 68 54 38 4,5 30 Congo 54,3 40 53,8 39 -0,5 1 Netherlands 55,4 34 53,7 40 -1,7 -6 Mali 47,1 85 53,7 41 6,6 44 Chile 55,1 35 53,6 42 -1,5 -7 Bhutan 56,3 30 53,5 43 -2,8 -13 Armenia 54,8 37 53,2 44 -1,6 -7 461 �Unites States 53,2 45 53 45 -0,2 0 Slovakia 61,6 14 52,8 46 -8,8 -32 Belarus 52,8 49 52,8 47 0 2 Ghana 50,2 65 52,8 48 2,6 17 Myanmar 46,2 90 52,8 49 6,6 41 Laos 45,9 92 52,5 50 6,6 42 Ecuadar 56,2 32 52,4 51 -3,8 -19 Cuba 51,2 58 52,3 53 1,1 5 Hungary 62,7 11 52 54 -10,7 -43 Tunisia 50,8 61 51,8 55 1 6 Georgia - - 51,5 56 - - Uganda 48,7 77 51,3 57 2,6 20 Moldova 54,5 39 51,2 58 -3,3 -19 Zambia 49,5 69 51,1 59 1,6 10 Senegal 47,6 81 51,1 60 3,5 21 Bosnia51,3 Hezzegovina 55 51 61 -0,3 -6 Israel 50,4 63 50,9 62 0,5 1 Tanzania 48,1 80 50,3 63 2,2 17 Nicaragua 51,8 51 50,2 64 -1,6 -13 46,1 91 50,2 65 4,1 26 Combined Kingdom 462 �Madagascar 38,8 128 50,2 66 11,4 62 Greece 50,9 60 50,1 67 -0,8 -7 Italy 47,2 83 50,1 68 2,9 15 Cambodia 45,6 97 50,1 69 4,5 28 Mongolia 54,2 42 50 70 -4,2 -28 Bulgaria 49,3 71 50 71 0,7 0 Gambia 44,7 102 50 72 5,3 30 Thailand 51,6 54 49,8 73 -1,8 -19 Malawi 47,3 82 49,3 74 2 8 Spain 54,1 44 48,8 75 -5,3 -3,1 Indonesia 45,1 100 48,8 76 3,7 24 Kazakhstan 46,5 88 48,6 77 2,1 11 Guenia Bissau 38,8 127 48,6 78 9,8 49 Sri Lanka 51,3 57 48,5 79 -2,8 -22 Kyrgyzstan 51,3 56 48,4 80 -2,9 -24 Venezuela 53 48 48,1 81 -4,9 -33 Guinea 45,3 98 48,1 82 2,8 16 Oman 40,2 120 47,9 83 7,7 37 Jordan 51,7 53 47,8 84 -3,9 -31 Nepal 45,2 99 47,7 85 2,5 14 Benin 45,7 94 47,5 86 1,8 8 463 �Honduras 47 47,4 87 -5,7 -40 Serbia and Montenegro - 47,3 88 - -88 Canary Islands - - 47,3 89 - - Macedonia 47,2 84 47,2 90 0 -6 Turkey 50,8 62 46,6 91 -4,2 -29 Czech Republic 50,2 64 46,6 92 -3,6 -28 Romenia 50 66 46,2 93 -3,8 -27 South Africa 48,7 76 46,2 94 -2,5 -18 Mexico 45,9 93 46,2 95 0,3 -2 Algeria 49,4 70 46 96 -3,4 -26 Burkina Faso 45 101 45,7 97 0,7 4 Azerbaijan 41,8 113 45,4 98 3,6 15 Nigeria 36,7 133 45,4 99 8,7 34 Kenya 46,3 89 45,3 100 -1 -11 India 41,6 116 45,2 101 3,6 15 Poland 46,7 87 45 102 -1,7 -15 Chad 45,7 95 45 103 -0,7 8 Niger 39,4 123 45 104 5,6 19 Mozambique 51,1 59 44,8 105 -6,3 -46 Morocco 72 44,8 106 -4,3 -34 464 53,1 49,1 �Rwanda 40,6 119 44,8 107 4,2 12 Jamaica 40,1 121 44,7 108 4,6 13 Ukraine 35 136 44,7 109 9,7 27 United Arab 25,7 Emirates 141 44,6 110 18,9 31 Togo 44,3 105 44,5 111 0,2 -6 Belgium 39,1 125 44,4 112 5,3 13 Bangladesh 46,9 86 44,1 113 -2,8 -27 Democratic 43,3 Republic of Congo 109 44,1 114 0,8 -5 Guetemala 49,6 67 44 115 -5,6 -48 Egyptian 48,8 74 44 116 -4,8 -42 El Salvador 48,7 75 43,8 117 -4,9 -42 Syria 43,6 107 43,8 118 0,2 -11 Deminic Republic 48,4 79 43,7 119 -4,7 -40 Liberia 37,7 130 43,4 120 5,7 10 Sierra Leone 36,5 134 43,4 121 6,9 13 South Korea 35,9 135 43 122 7,1 13 Angola 42,4 110 42,9 123 0,5 -13 Resource: WEF 2005 142 countries in 2002 and 146 countries in 2005 were evaluated from the aspect of country index. All the countries except Guayana, Georgia, Ivory Coasts and Somalia were both in 2002 and 2005 country index. 465 �In the table given the index average of all countries in 2002 was 49,7 and 49,9 in 2005. But when 2002 and 2005 index values are compared, a decrease in most of the countries has been seen. This situation indicates that environmental sustainability has decreased or it may be because of the difference in two years indicators. However, significant changes in country rankings can be observed. For example, Madagascar ascends from being 128th to 66th , Japan from 78th to the 30th, Mali from 85th to 41st , Russia from 73rd to 33rd , Malaysia from 68th to the 38th order , but Zimbabwe descends from being 46th to 128th, Guatemala from 67th to 115th , Egypt from 74th to 116th, and Hungary from 11th to 54th. Turkey has 50,8 points in 2002 Index with an order of 62. In 2005 Turkey has 46,6 points and descends to the 91th order. Turkey is over the avarage in 2002 while it is under the avarage in 2005. In this study we try to compare the two Environmental Sustainability Index in 2002 and 2005 for the world countries. This situation shows the index is very sensitive to the choice of indicator. Low-scoring countries in 2002 are Kuwait, United Arab Emirates, North Korea, Iraq and Saudi Arabia, while in the 2005 study, North Korea, Iraq, Taiwan, Turkmenistan and Uzbekistan, countries receive the lowest score The highest rated 5 countries in the 2002 Environmental Sustainability Index are: Finland, Norway, Sweden, Canada, Switzerland, while in 2005 they are: Finland, Norway, Uruguay, Sweden and Iceland. Common features of these countries have significant natural resources and population density is low. REFERENCES BAKIRTAŞ İbrahim ve Hülya Bakırtaş (2007), Sustainability of Competitive of Firms as A source of Basic Skills: A General Evaluation, Journal of Management and Economics, Vol.14, No.2, pp. 221-233. BELLAS S. Allen and Nancy F. Nentl (2007), Adoption of Environmetal Innovations at US Power Plants, Journal of Business & Indusrial Marketing, Vol.22, No. 5, pp. 336-341. BLACBURN, W.R. (2007), The Sustainability Handbook: The Complete Management Guide to Achieving Social, Economic and Environmental Responsibility Earthscan, Washington, DC. BRUNNERMEIER B. Smita and Mark A. Cohen (2003), Determinants of Environmental Innovation in Us Manufacturing Industries, Journal of Environmental Economics and Management, Vol. 45, pp. 278-293. BÜYÜKKEKLİK, Arzum, Murat Toksarı, Hasan Bülbül (2010), An Investigation on Environmental Sensitivity and Innovativeness, Süleyman Demirel University the Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, Vol. 15, No.3, pp. 373-393. COWAN M. Dallas, Pamela Doport, Tyler Ferracini, Jennifer Sahmel, Kimberly Merryman, Shannon Gaffney, Dennis J. Paustenbach (2010), A Cross- Sectional Analysis of Reported 466 �Corporate Environmental Sustainability Practices, Regulatory Toxicology and Pharmacology, Vol. 58, pp. 524-538. GLOBAL LEADERS (2001), Pilot Environmental Sustainability Index, World Economic Forum 2001, Davos, Switzerland. GOODLAND Robert and Herman Daly (1996), Environmental Sustainability: Universal and Non Negotiable, Ecological Applications, Vol. 6 , No.4, pp.1002-1017. HONTOU, V., D. Diakoulaki, L.Papagiannakis (2006), A Multicriterion Classsification Approach for Assesing the Impact of Environmental Policies on the Competitiveness of Firms, Corp. Soc. Respons. Environ. Manage, Vol. 14, pp. 28-41. JOFRE, Sergio, Kiyotaka Tsunemi, Tohru Moriaka (2003), A New Eco – Design Strategy to Assess Sustainable Environmental Innovations, Third International Symposium on Environmentally Conscious Design and Inverse Manufacturing, Tokyo, Japan, December 811. JONES, Peter, Colin Clarke-Hill, Daphne Comfort, David Hillier (2008), Marketing and Sustainability, Marketing Intelligence & Planning Vol. 26, No. 2, pp. 123-130. LEE, J.J., T.K. Gemba, F. Kodoma (2006), Analyzing the Innovation Process for Environmental Performance Improvement, Technological Forecasting & Social Change, Vol. 73, pp. 290-301. ÖZYOL, Arzu (http://hydra.com.tr/uploads/kutup9.pdf). RENNINGS, K. (2000), Redefining Innovation – eco-innovation Research and the Contribution from Ecological Economics, Ecological Economics, Vol. 32, pp. 319-332. SATTERFILED M.B., C.E. Kolb, R. Peoples, G.L. Adams, D.S. Schuster, H.C. Ramsey, E. Stechel, F. Wood-Black, R.J. Garant, M.A. Abraham (2009), Overcoming Nontechinal Barriers to the Implementation of Sustainable Solutions in Industry, Environ.Sci. Technol., Vol. 43, pp. 4221-4226 . THEYEL Gregory (2000), Management Practices for Environmental Innovation and Performance, International Journal of Operations & Production Management, Vol. 20, No. 2, pp. 249-266. YIKMAZ R. Fikret (2011), Measuring the Sustainability of Development and Improvement of Methods for Turkey, T.C. Prime Ministry State Planning Organization, Publication No. 2820, Ankara, Turkey. WCED (World Commission on Environment and Development) (1987), Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future, Item 83, 42nd Session of the United Nations General Assembly. WEF (2005), World Economic Form, Yale Center for Environmental Law and Policiy and Center For International Earth Science Information Network, Environmental Sustainability 467 �Index: Bencmarking National Environmental http://sedac.ciesin.columbia.edu/es/esi/esı2005 (23.04.2012). Stewardship, Traffic Accident Detection By Using Machine Learning Methods Nejdet Dogru, Abdulhamit Subasi International Burch University,Sarajevo, Bosnia And Herzegovina E –mails: ndogru@ibu.edu.ba, asubasi@ibu.edu.ba Abstract There are lots of studies about preventing or detecting the car accidents. Most of them includes sensing objects which might cause accident or statistics about accidents. In this study, a system which detects happening accidents will be studied. The system will collect necessary information from neighbor vehicles and process that information using machine learning tools to detect possible accidents. Machine learning algorithms have shown success on distinguishing abnormal behaviors than normal behaviors. This study aims to analyze traffic behavior and consider vehicles which move different than current traffic behavior as a possible accident. Results showed that clustering algorithms can successfully detect accidents. 1.INTRODUCTION Recent inter vehicular studies are acquiring commercial interest via the DSRC/WAVE standard in Vehicular Ad Hoc Networks (VANETs). Possible future services among vehicles are topic of many studies(Xu et al., 2004; Nandan et al., 2005; Lee and Gerla, 2010) In VANETs, vehicles are able to communicate with each other in vehicle-to-vehicle (V2V) or with roadside network infrastructure in vehicle-to-Roadside Communication (V2R) manner. Some of the envisioned applications for vehicular networks are : vehicle collision warning, security distance warning, driver assistance, cooperative driving, cooperative cruise control,dissemination of road information, internet access, map location, automatic parking, driverless vehicles(Boukerche et al., 2008) Most of applications need traffic speed and travel time measurements. These measurements can be used to help roadway users to decide which route to use or when to depart etc. Also These measurement can be saved to analyze traffic speed and travel time patterns for different time intervals. Currently local detectors at specific points along the road are used to 468 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1203 Title A name given to the resource Neural-Network Applications for Analysis of Infilled Frame Author Author Muhiddin, Bağcı Abstract A summary of the resource. The modelling of infilled frames is complex due to the large number of variables as well as the non-linear material behaviour involved. Artificial Neural Network (ANN) is found to be a tool capable of solving such problems. This has led to the increasing use of ANN for analysing infilled reinforced concrete frames. This paper reports the details of a study conducted using ANN for predicting the failure of an infilled reinforced concrete infilled frame subjected to lateral loading. Using the data generated based on analytical solutions, the ANN model was trained. The so trained model was tested for different set of input parameters and the output values were compared with the actual values based on analytical results. The agreement was found to be good. Keywords:. Artificial Neural Network (ANN), Infilled Frame, Equivalent strut method Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-31 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General),T Technology (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1a64de4528f6bceffe4870ada30816d6.pdf 5da449a5bb35ab6a2adee3cd9d100c3b PDF Text Text Narayan, P.K., Narayan, S., Smyth, R., 2008b. Are oil shocks permanent or temporary? Panel data evidence from crude oil and NGL production in 60 countries. Energy Economics 30, 919-936. Narayan, P.K., Smyth, R., 2007. Are shocks to energy consumption permanent or temporary? Evidence from 182 countries. Energy Policy 35, 333-341. Özturk, İ., Feridun, M., Kalyoncu, H., 2008. Do Oil Prices Effect the USD/YTL Exchange Rate: Evidence from Turkey. 18, 48-61. Papapetrou, E., 2001. Oil price shocks, stock market, economic activity and employment in Greece. Energy Economics 23, 511-532. Park, J., Ratti, R.A., 2008. Oil price shocks and stock markets in the U.S. and 13 European countries. Energy Economics 30, 2587-2608. Perron, P., 1989. The Great Crash, the Oil Shock and the unit root hypothesis. Econometrica 57, 1361–1402. Rafiq, S., Salim, R., Bloch, H., 2009. Impact of crude oil price volatility on economic activities: An empirical investigation in the Thai economy. Resources Policy 34, 121-132. Sadorsky, P., 1999. Oil price shocks and stock market activity. Energy Economics 21, 449469. Schmidt, P., Phillips, P.C.B., 1992. LM Tests for a Unit Root in the Presence of Deterministic Trends. Oxford Bulletin of Economics and Statistics 54, 257-287. Zhang, Q., 2011. The Impact of International Oil Price Fluctuation on China's Economy. Energy Procedia 5, 1360-1364. New Approaches To Marine Aquarium Systems Mustafa Alparslan, Hasan Barış Ozalp Izmir Katip Çelebi University, Fishery Faculty, Department of Hydrobiology, Izmir/Turkey Çanakkale Onsekiz Mart University, Fishery Faculty, Department of Hydrobiology, Çanakkale/Turkey E-mails: m_alparslan@hotmail.com, jacenzo@yahoo.com Abstract Marine aquarium systems are limited environments that include many marine plants and animals. This habitat also has very interesting marine species, living rocks, wrecks and the other objects. The chemical indicators of water quality such as salinity, specific gravity, Ph, ammonia, Nitrite, Nitrate, Phosphate, Alkalinity, Copper, Calcium, and Magnesium are vital for the marine organisms. Further, the essential components are an aquarium made from acrylic, special heating systems , the consideration of overall lighting, metal halide, higher output fluorescent, standard fluorescent, incandescent, natural sunlight, filtration and live rocks. 241 �Marine aquarium systems can range in volume from less than 80 liters (approximately 20 US gallons) to over 1.300 liters (400 gallons). The biggest marine aquariums in the world are; Georgia Aquarium (6.3 million gallons), Okinowa churaumi Aquarium (1.98 million gallons), L‘oceanografic (1.85 million gallons), Turkuazzo (1.32 million gallons), Monterey Bay Aquarium (1.2 million gallons), uShaka Marine World (1 million gallons), Shaghai Ocean Aquarium (approxiamately 1 million gallons), and Shanghai Ocean Aquarium (approx. 1 million gallons), and Aquarium of Genova (approx. 1 million gallons). Turkuazoo Marine Aquarium which is the first biggest aquarium of Turkey was opened in 2009 in İstanbul. It is located in Bayrampasa region. This marine aquarium is one of Europe‘s largest aquariums and includes many shopping malls as well. Marinescope Sea Tube is 90 meters in length and this makes it one of the World‗s longest underwater tunnels, offering visitors an outstanding marine life. The water in the Turkuazoo comes from the Sea of Marmara, the Black Sea and the Aegean Seas. Istanbul Marine Aquarium, located around Florya region, was opened on 25th.June, 2011 in Istanbul. This marine aquarium has a capacity of 6.8 million liters of seawater, and includes a variety of living organisms from East Atlantic, West Atlantic, Middle Atlantic, Panama Channel, Pacific Ocean, the Red Sea, the Mediterranean, the Aegean Sea, the Marmara Sea, the Bosporus, the Dardanelles and also from one rain forest. Beyond these, the main aim is to set up marine aquariums to be able to explore the underwater life. In addition, protecting marine organisms such as sea plants and sea animals is our priority which will also reinforce tourism activities, education and economy. Finally, marine aquarium systems can also be used as a therapeutical tool for the patients with psychological disorders as this aquatic world creates a very positive and relaxing mood. 1.INTRODUCTION According to research conducted recently, many people who are fond of marine creatures tank hobby are the ones who are single in developing countries. This implies that people use this activity as a means of overcoming boredom and loneliness. If these people do not keep fish as a hobby, they would probably have a pet instead.A method of escaping from monotony of life. Marine Aquariums are said to be an ideal way to relax and this is the reason why the term ―Marine Animals and Plants‖ are coined. This is a reality, though. Looking at this flora and fauna strutting wares in the fish tank will completely give us great relaxation. The small and big fish like Sparus Aurata will move in unison form one place to another and you would love to see them in a feeding system.Marine Aquarium brings out the creativity in our world. Many people love this hobby and can breed these creatures for making money and the others for fun. These living organisms can be collected from the natural environment or purchased from other places. At the same time , these systems have functions in the fields of education and tourism, beside its economic benefits.1 2.New Aquarium Planning Put the stand into an ideal place and level it, make sure that you leave clearance for electrical systems of connections and equipment. Clean the tank with freshwater and a soft sterile cloth or sponge. Place the tank on the stand, using an under-pad for cushioning underneath if needed, and check to see that the tank is level. 242 �Install power strip/light timer. 3.Filtration / Aquarium Filters Aquarium filtration is very important for anoptimum aquarium. Biological filtration is the term used to describe beneficial bacteria, which are established during the initial cycling of the aquarium. Protein skimmer and biological filtration are vital in Marine Aquarium systems. Chemical filtration is for dissolved wastes (amino acids, proteins, phenols, creasols, terpenoid, fats, plant hormonos, vitamins, carotenoids, glycolic and citric..). Mechanical aquarium filtration is for solid particles within the water tank. This helps to remove floating waste materials.3This type of filtering actually is a way of removing free-floating waste beforehand. Protein skimmer essentially removes the biological waste. This filtration type is suitable for reef tanks. A sponge filter has a tube with a sponge like material inside. These sponges also serve as a mechanical filter, removing larger particles from the water. The ideal sponge filter system use two sponges, making it easier to preserve bacteria by checking sponges. 4.Heating systems A quality aquarium water heater is necessary for ideal aquarium systems. A thermometer and a temperature controller are very necessary to prevent the stress of marine organisms in the tanks. Large marine tanks need more than one heater system. 5.Overall lightening System For photosynthetic plants, living rocks, algae and animals in water deeper than 24"/60cm, metal halides may be necessary. For larger marine aquaria systems that are long but shallow, modern efficient fluorescentlighting will work as optimal like T 5 technology. T5 lighting is a relatively new light system in the United States that was originally developed as a light source in combination with specialized reflectors for marine aquarium lighting. Traditional fluorescent T8 & T12 bulbs are simply not powerful enough to light an area more than 8-10" below the bulb. However, with the recent introduction of T5 technology, researchers can now reap many benefits of using Fluorescent Grow Lighting. A typical 54 Watt T5 HO (High Output) bulb produces 5000 lumens which is equivalent to 92.6 lumens per watt. 6.Acrylic Glass System Most marine aquarium systems are made of either glass or acrylic. Both glass and acrylic tanks have their benefits and drawbacks. Colours are not quite true, position is not quite accurate, size can be distorted slightly in glass system. Acrylic has nearly the same index of refraction as seawater, size and colour are true. Glass tanks are less expensive than acrylic tanks. Tempered glass can not be drilled, but acrylic tank can be drilled to accommodate an overflow system.7 Home aquarium tank is generally 29 or 30 gallon, however some people have constructed aquariums of many thousands of gallons. Public aquariums are naturally larger than any of the home aquariums.There are many huge marine aquariums in different countries:10 Aquarium of Western Australia (0,8 million gallons), AUSTRALIA 243 �This marine aquarium is Australia‘s largest aquarium tank. The main tank is approximately 40 meters (130 ft) long and 20 meters (66 ft) wide and holds 3,000,000 liters (793,000 gallons) of seawater. It has a 98 meter (322 ft) underwater tunnel. There are 400 different species in this marine aquarium. Aquarium of Genoa (< 1 million gallons) ,ITALY This aquarium which was built for Expo 92 is one of the largest aquariums in Europe. The aquarium‘s 70 tanks reproduce marine and terrestrial habitats from throughout different places and provide a home for more than 6000 animals. Some tanks reproduce natural environments from different areas as the Mediterranean, the Red Sea and the Indian Ocean. The sharks, the dolphins and the seals are very important animals for this marine. Shanghai Ocean Aquarium (< 1 million gallons) ,CHINA The Shanghai Ocean Aquarium is one of the largest aquariums in Asia. It is composed of 9 exhibition zones all over the world, including the China Zone, the Antarctic Zone and the Australia Zone. The China Zone is home to several endangered Chinese aquatic species, including rare and precious species from the Yangtze River. The biggest attraction of the aquarium is the underwater tunnel. It is the longest underwater tunnel in the world ( 155 meter (509 ft) . uShaka Marine World (< 1 million gallons) ,SOUTH AFRICA The uShaka Marine World is an International aquapark and it is located in Urban, South Africa. It contains the largest aquarium in Africa boasting 32 tanks. The sea creatures found in the aquarium range from small sea horses to sharks and dolphins. The Aquarium is built to look like an old wreck and contains a number of restaurants and cafes. The most interesting of these restaurants is ―The Cargo Hold‖ restaurant which contains a full wall sized aquarium containing a number of sharks which are visible from most of the dining area. Monterey Bay Aquarium (1,2 million gallons) ,USA This marine aquarium is located in Monterey, California. Among the aquarium‘s numerous marine creatures are two gigantic tanks. The centerpiece of the Ocean‘s Edge Wing is a 10 meter (33 foot) high 1,3 million liter (0,33 million gallon) tank for viewing California coastal marine life. The part one is a 4,5 million liter (1,2 million gallon) tank in the Outer Bay Wing which features one of the world‘s largest single-paned windows. Sealife on exhibit includes stingrays, jellyfish, sea otters, and numerous other native marine species, which can be viewed above and below the waterline Turkuazoo (1,32 million gallons) ,TURKEY This marine aquarium opened in 2009, and Turkuazoo is Turkey‘s first giant aquarium which consistsof a rainforest, flooded forest and tropical seas zones. The aquarium is located inside the Forum Istanbul Shopping Mall and contains approximately 80 meter long underwater tunnel. This aquarium holds about 10,000 sea creatures including tiger sharks, giant stingrays and piranhas in 29 different exhibits where the largest holds 5 million liters (1,32 million gallons) of water. Istanbul Aquarium, (1.79 million gallons)TURKEY The Istanbul aquarium opened its doors in Istanbul on the 25th of June, 2011.There is a lot of confusion at the moment about Istanbul‘s aquariums. The simple reason for this is that Istanbul is the proud owner of two massive aquariums. The first one is located in Forum Istanbul, which has been around for a few years and where sharks are the main attraction. Istanbul Aquarium Florya, which is a member of World Association of Zoos (WAZA), is a 244 �two story building of no less than 22.000 m². There are 64 tanks with 6.800 m³ water, displaying 15.000 land and sea creatures of over 1.500 species. The samples are from: Black Sea Istanbul Strait The Dardanelles Aegean Sea Suez Canal Red Sea Global Warming Mediterranean Straits of Gibraltar East Atlantic (Liberty, the sunken ship) Mid-Atlantic Western Atlantic Panama Canal Pacific Ocean Nautilus (Submarine) Rain Forest 9 L'Oceanogràfic (1,85 million gallons) ,SPAIN L‘Oceanogràfic is a marine world where different marine habitats are represented. It is integrated inside a complex known as the City of Arts and Sciences inside Valencia,Spain. The Oceanogràfic features the largest aquarium tank in Europe and houses more than 45,000 marine creatures. They have nine under water towers, structured on two levels that represent several marine ecosystems. Two underwater towers are joined by a 35 meter underwater tunnel and essentially sharks, rays living in 7 million liters (1,85 million gallon) of seawater. Okinawa Churaumi Aquarium (1,98 million gallons) JAPAN The Okinawa Churaumi Aquarium located within the Ocean Expo Park in Japan opened in 2002. The main tank of the aquarium, called the Kuroshio Sea, the largest panel in the world on its opening, holds 7,5 million liters (1,981,000 gallons) of water and features an acrylic glass panel measuring 8.2 by 22.5 meters (27 by 74 feet) with a thickness of 60 centimeters (24 inches) Whale sharks and manta rays are kept alongside many other fish species in Kuroshio Sea. As of July 2010, four manta rays were born in the aquarium. Dubai Mall Aquarium (2,64 million gallons), Dubai, UNITED ARAB EMIRATES, The Dubai Mall, one of the world‘s largest shopping malls in the world, is a part of the 20-billiondollar Burj Dubai complex . The centerpiece of the mall is the gigantic aquarium tank, with a capacity of 10 million liters (2,64 million gallons) of water. The aquarium has more than 33,000 living animals including over 400 sharks and rays. Acrylic Panel measures 8.3 by 32.88 meter (27 by 108 feet) and is 75 centimeters (30 inches) . Georgia Aquarium (6,3 million gallons) Atlanta ,USA 245 �This aquarium system is the largest aquarium in the world housing more than 100,000 sea creatures. The aquarium was opened in November 2005. The Georgia Aquarium is the only institution outside of Asia to house whale sharks. The sharks are kept in a gigantic 24 million liter (6.3 million gallon) tank in the Ocean Voyager exhibition. There has been controversy on the decision of the Georgia Aquarium to house whale sharks. Sealife Aquarium, Helsinki, FINLAND This aquapark has a nearly 33 foot long (10m) R-Cast™ acrylic tunnel that visitors walk through a 66,000 gallon (250,000 liter) ocean tank where they can view sharks and other marine life that live in tropical and reef environments. SeaLife Helsinki will journey from tropical seas to the depths of the Baltic, encountering hundreds of astonishing creatures along the way. Among these: 10 different shark species, colourful fish of coral reefs, rays, jelly fish, sea horses and many others.Even students of elementary school study with applied education in this aquarium system .Microorganisms in terms of phyto and zooplakton are exhibited with tables.12 The National Aquarium ,Baltimor,MD,USA The National Aquarium is a non-profit aquatic education and conservation organization with two locations and one mission: to inspire conservation of the world‘s aquatic treasures. In 2003, separate aquariums in Baltimore, MD, and Washington, DC, joined as one ―National Aquarium.‖ The National Aquarium venues together hold living collections that include more than 16,000 animals from more than 660 species of fish, birds, amphibians, reptiles, and mammals living in award-winning, naturalistic habitats. Educators reach thousands of students each year with activities in schools and in the field; conservation crews and volunteers restore habitats and preserve species around the Chesapeake Bay and around the world; and the National Aquarium venues continue to boost the econoym in the city of Baltimore and as a unique tourist attraction in Washington, DC. Through all of its work, the National Aquarium maintains its long-time commitment to serving the communities around.Children and visitors can easily touch to some marine organisms like horseshoe crab (Limulus polyphemus).11 7.CONCLUSION The first public aquarium was opened in London Zoo in May 1853,green house as it came to be known, Barnum's American Museum was the first marine aquarium in the USA, which was located in Broadway, New York before it burned down in 1856. ThenHYPERLINK \l "cite_note-Brunner-1"a number of aquariums opened in Europe, such asThe Jardin d'Acclimatation in Paris and the Viennese Aquarium Salon (both founded in 1860),the Marine Aquarium Temple as part of the Zoological Garden in Hamburg (1864),as well as aquariums in Berlin (1864) and Brighton (1872)6. A marine aquarium is an aquarium that keeps marine plants and animals in a contained environment. Marine fishkeeping is different from its freshwater counterpart because of the fundamental differences in the constitution of saltwater and the resulting differences in the adaptation of its inhabitants. A stable marine aquarium requires more equipment than freshwater systems, and generally requires more stringent water quality monitoring. The inhabitants of a marine aquarium are often difficult to acquire and are usually more expensive than freshwater aquarium inhabitants. However, the inhabitants of saltwater aquariums are usually much more spectacular than freshwater aquarium fish. 246 �Marine aquarium components: The major and important components are an aquarium, usually made from acrylic or glass, filtration equipment, lighting, and an aquarium heater. Marine aquariums can range in volume from less than 80 liters (< 20 US gal) to over 1,200 litres (300 US gal). Small volumes are more difficult to maintain due to the more rapid changes in water chemistry. The majority of saltwater aquariums are between 160 and 400 litres (40 and 100 US gal). Most common size for a home aquarium tank is probably 29 or 30 gallon, though some aquarists have constructed aquariums of many thousands of gallons. Public aquariums can be larger than any of the home aquariums. Only a few are big enough to make it to the list of largest aquariums in the world. The kind of aquarium that can keep whale sharks and manta rays. It takes a very large tank to hold these kind of marine creatures. These marine aquariums are :the Aquarium of Western Australia, the Aquarium od Genoa, The uShaka Marine World, The Monterey Bay Aquarium, Turkuazoo, Istanbul Aquarium, L‘Oceanografic, The Okinawa Churaumi Aquarium, The Dubai Mall Aquarium, The Georgia Aquarium. Marine aquarium and aquapark systems are very interesting and exciting for disabled children and adult. In this connection ,positive discrimination can be shown for disabled , poor people and students in the meaning of admission prices and suitable paths which are inside the marine aquariums.International Disability Action Plan can be aimed at improving the quality of life of disabled people in each ages. Generally marine aquarium and freshwater aquarium systems can efficiently be evaluated in every phase of education and scientific area including medical marine biology in terms of neurological problems, cancer and aizheimer.These marine aquariums are very important segment of modern life and they aretotally education centers. REFERENCES 1.Borneman,E.H. (2004) Aquarium History.p.211,T.F.H. Publications. Corals: Selection,Husbandary,and Natural 2.Brunner, Bernd (2003). The Ocean at Home. New York: Princeton Architectural Press. pp. 99. ISBN 1-56898-502-9 3..Calfo,A. and Fenner,R.(2003) compatibilit.p.400,T.F.H. Publications. An essential.Guide to selection,care,and 4.Fenner,M.R.(2008)The Conscientious Marine Aquarist.p. 400 T.F.H. Publications. 5.Hemdal,J.F.(2006) Advanced Marine Aquarium Techniques.p.352,TFY Publications. 6.Sprung,J. (2002) Invertebrates. A quick Guide Reference.p.240.T.F.H. Publications. 7.http://www.thereeftank.com/forums/f45/acrylic-vs-glass-13750.html 8.http://wwwfishchannel.com.com/articles 9.http://www.wittistanbul.com/magazine/istanbul-aquarium-a-spectacular-tourist-attraction/ 10.http://www.touropia.com/largest-aquariums-in-the-world/ 11.http://www.aqua.org/ 12.http://www.visitsealife.com/Helsinki/ 247 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1251 Title A name given to the resource New Approaches To Marine Aquarium Systems Author Author Mustafa , Alparslan Abstract A summary of the resource. Marine aquarium systems are limited environments that include many marine plants and animals. This habitat also has very interesting marine species, living rocks, wrecks and the other objects. The chemical indicators of water quality such as salinity, specific gravity, Ph, ammonia, Nitrite, Nitrate, Phosphate, Alkalinity, Copper, Calcium, and Magnesium are vital for the marine organisms. Further, the essential components are an aquarium made from acrylic, special heating systems , the consideration of overall lighting, metal halide, higher output fluorescent, standard fluorescent, incandescent, natural sunlight, filtration and live rocks. Marine aquarium systems can range in volume from less than 80 liters (approximately 20 US gallons) to over 1.300 liters (400 gallons). The biggest marine aquariums in the world are; Georgia Aquarium (6.3 million gallons), Okinowa churaumi Aquarium (1.98 million gallons), L‘oceanografic (1.85 million gallons), Turkuazzo (1.32 million gallons), Monterey Bay Aquarium (1.2 million gallons), uShaka Marine World (1 million gallons), Shaghai Ocean Aquarium (approxiamately 1 million gallons), and Shanghai Ocean Aquarium (approx. 1 million gallons), and Aquarium of Genova (approx. 1 million gallons). Turkuazoo Marine Aquarium which is the first biggest aquarium of Turkey was opened in 2009 in İstanbul. It is located in Bayrampasa region. This marine aquarium is one of Europe‘s largest aquariums and includes many shopping malls as well. Marinescope Sea Tube is 90 meters in length and this makes it one of the World‗s longest underwater tunnels, offering visitors an outstanding marine life. The water in the Turkuazoo comes from the Sea of Marmara, the Black Sea and the Aegean Seas. Istanbul Marine Aquarium, located around Florya region, was opened on 25th.June, 2011 in Istanbul. This marine aquarium has a capacity of 6.8 million liters of seawater, and includes a variety of living organisms from East Atlantic, West Atlantic, Middle Atlantic, Panama Channel, Pacific Ocean, the Red Sea, the Mediterranean, the Aegean Sea, the Marmara Sea, the Bosporus, the Dardanelles and also from one rain forest. Beyond these, the main aim is to set up marine aquariums to be able to explore the underwater life. In addition, protecting marine organisms such as sea plants and sea animals is our priority which will also reinforce tourism activities, education and economy. Finally, marine aquarium systems can also be used as a therapeutical tool for the patients with psychological disorders as this aquatic world creates a very positive and relaxing mood. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-31 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General),Q Science (General)