188 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5a5bfa1bdd50cbc2ec59762020ac882c.docx 74caef24eb94ca902f4eee24a997b7c8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6471a1c4921d585ec0ecb4f0aa03a6e1.pdf 88141bb022dfaaa26853149309c447c2 PDF Text Text Morpheme Effect on Guessing from the Context Hakan Akkan Gop University/ Tokat, Turkey Key words: Vocabulary, guessing, prefixes, suffixes, strategies ABSTRACT Guessing the meaning of an unknown word in a reading text is one way of learning vocabulary. Learners use varied kinds of guessing strategies while reading a text. Many researchers have stated that analyzing the word structure when inferring an unknown word in a certain context is an effective strategy. Learners’ use of strategies may vary depending on learner characteristics. For example, more proficient learners are more successful guessers and use a wider variety of guessing strategies than those who are less proficient. Another factor affecting the ability to guess the meaning of an unknown word might be the learner’s L1. For instance, Spanish speaking learners of English acquire vocabulary faster and more successfully than Arabic and Finnish speakers, because English and Spanish are related languages, sharing many lexical features. However, Turkish and English are unrelated languages with few aspects in common. For example, Turkish does not have any prefixes while English words are combinations of morphemes: prefixes, suffixes, and stems. In this paper, I will present a finished study of Turkish learners’ attention to the prefixes and suffixes while guessing the meaning of an unknown word in a reading text. The purpose of the study is to determine whether Turkish speakers of English use prefixes when inferring the meaning of an unknown word. In addition, this study will investigate whether they use suffixes more efficiently and successfully than prefixes, due to fact that Turkish does not have any prefixes but has a great many suffixes. In this study, introspective methods will be used in order to give insight as to what Turkish learners of English think and do when they come across an unknown word and how they deduce the meaning of the unknown words. The correctly guessed words from the text will be analyzed in order to understand which English morpheme type, if any, is used more successfully to infer the meaning of the unknown word. The results of this study will be of benefit to language teachers in helping them to understand that whether there is an L1 effect in the use of different word structures in L2 in terms of different word structures in the process of guessing the meaning of an unknown word in a certain reading text. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1788 Title A name given to the resource Morpheme Effect on Guessing from the Context Author Author AKKAN, Hakan Abstract A summary of the resource. Key words: Vocabulary, guessing, prefixes, suffixes, strategies ABSTRACT Guessing the meaning of an unknown word in a reading text is one way of learning vocabulary. Learners use varied kinds of guessing strategies while reading a text. Many researchers have stated that analyzing the word structure when inferring an unknown word in a certain context is an effective strategy. Learners’ use of strategies may vary depending on learner characteristics. For example, more proficient learners are more successful guessers and use a wider variety of guessing strategies than those who are less proficient. Another factor affecting the ability to guess the meaning of an unknown word might be the learner’s L1. For instance, Spanish speaking learners of English acquire vocabulary faster and more successfully than Arabic and Finnish speakers, because English and Spanish are related languages, sharing many lexical features. However, Turkish and English are unrelated languages with few aspects in common. For example, Turkish does not have any prefixes while English words are combinations of morphemes: prefixes, suffixes, and stems. In this paper, I will present a finished study of Turkish learners’ attention to the prefixes and suffixes while guessing the meaning of an unknown word in a reading text. The purpose of the study is to determine whether Turkish speakers of English use prefixes when inferring the meaning of an unknown word. In addition, this study will investigate whether they use suffixes more efficiently and successfully than prefixes, due to fact that Turkish does not have any prefixes but has a great many suffixes. In this study, introspective methods will be used in order to give insight as to what Turkish learners of English think and do when they come across an unknown word and how they deduce the meaning of the unknown words. The correctly guessed words from the text will be analyzed in order to understand which English morpheme type, if any, is used more successfully to infer the meaning of the unknown word. The results of this study will be of benefit to language teachers in helping them to understand that whether there is an L1 effect in the use of different word structures in L2 in terms of different word structures in the process of guessing the meaning of an unknown word in a certain reading text. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2874 Title A name given to the resource MORPHOLOGICAL AND PHONOLOGICAL STRUCTURE OF KALKAN-KAŞ/ANTALYA DIALECT Author Author BASOZ, Hakan Abstract A summary of the resource. Turkish main dialect in Turkey is spoken in various forms of regional dialects all over Anatolia. The reasons of dialects are migration, climate, geographical conditions and the features of language. Through communication and media technologies, Istanbul dialect is gradually becoming popular all over the country and regional dialects have been transforming. This situation impacts the regional dialects in terms of phonetics, morphology, and vocabulary. Local dialects, not only in Turkey but also in other countries decrease and disappear. Accordingly, our inherited cultural values and vocabulary of those values and the products of this heritage are forgotten. This study was carried out to protect cultural inheritance of regional dialects, therefore this study aims to demonstrate and provide information of the morphological and phonological structure of Kalkan-Kaş dialect in the region of Antalya/Turkey. In addition to this study, morphological and phonological examples of data examined and compared with standard Turkish. Keywords: The Dialects of Anatolia, Dialect, Antalya, Morphology, Phonology, Turkish. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed L Education (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ce25461bfbe5c9f5f2e3d3c7ebe038c4.docx bf379f82900f8c88fdf4c50063ed6064 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fd5ade74ba5a62bb8d6f4fbb07a523bb.pdf a4265ac4ee16190047025291ebf6d63e PDF Text Text Morphological and Phonological Transformation of Turkish Loan words in Bosnian Language Hakan Başöz & Melih Karakuzu International Burch University/ Sarajevo, Bosnia Key words:Balkans, Turkish lnaguage. Bosnia, Phonology,Transformation,morphology ABSTRACT The concepts of culture closely interact with the language. The relations between culture and language are two separate aspects. In fact, two different aspects and opinions can be combined; on the one hand language is living and developing in the culture, on the other hand culture exists in the language.Every culture has its langugae, every langugae has its own culture. In relationship between language and culture, the people speak the language which is representing tradition and beliefs as well as information about lifestyle. Therefore, results of the changes in the lifestyle of people, directly affect people's life and language. Interaction betwen languages throughout the history of languages in the Balkan region which is the best known linguistic area of old OttomanTurkish culture for hundreds of years is still functioning. In this paper, based on linguistic relationship generated by Turkish speaking community, morphological and phonological transformation of Turkish loan words in Bosnian language in Bosnia and Herzegovina has been studied by indicating how some words have changed either in form or phonetically. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1789 Title A name given to the resource Morphological and Phonological Transformation of Turkish Loan words in Bosnian Language Author Author BASOZ, Hakan KARAKUZU, Melih Abstract A summary of the resource. Key words:Balkans, Turkish lnaguage. Bosnia, Phonology,Transformation,morphology ABSTRACT The concepts of culture closely interact with the language. The relations between culture and language are two separate aspects. In fact, two different aspects and opinions can be combined; on the one hand language is living and developing in the culture, on the other hand culture exists in the language.Every culture has its langugae, every langugae has its own culture. In relationship between language and culture, the people speak the language which is representing tradition and beliefs as well as information about lifestyle. Therefore, results of the changes in the lifestyle of people, directly affect people's life and language. Interaction betwen languages throughout the history of languages in the Balkan region which is the best known linguistic area of old OttomanTurkish culture for hundreds of years is still functioning. In this paper, based on linguistic relationship generated by Turkish speaking community, morphological and phonological transformation of Turkish loan words in Bosnian language in Bosnia and Herzegovina has been studied by indicating how some words have changed either in form or phonetically. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9369e83b0aa3dd347ce6e65ee2f6f1c9.doc 9fd816c5e8a79174fc99f9c2127f3b66 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/493a75ff4cfb297fca824b1c20c31a69.pdf 6e334069c81c9db314f4829330b30bdd PDF Text Text 1st International Annual Student Symposium Morphology of Bosnian language Lejla Ćosović International Burch University / Sarajevo, Bosnia and Herzegovina ABSTRACT Morphology is science that deals with formation of words, types of words and their forms. Morpheme is smallest language unit or smallest language unit or smallest part of word which has a meaning. Morphemes are divided base on their meaning to lexical and grammatical. Lexical morphemes are non-linguistic wearers of word’s meaning. They are divided into those of the root and derivative ones. Morphemes of the root wear basic lexical meaning. It is invariable. This is actually root of word which reflects its origin and similarity according to meaning within the family of words. The remaining lexical morphemes are there to derivate new words from rooted morpheme, and this is why they are named derivative morphemes. Facing foreign culture challenge in foreign countries for students Erkam Sagdic International Burch University / Sarajevo, Bosnia and Herzegovina ABSTRACT This paper examines the situations of students that face the challenges. In foreign countries, the biggest problems of students which are faced by students are language, culture shock, homesickness, expense, and etc. It’s hard to live instead of studying in colleges for students. For learners being with foreign culture it’s hard to learn second language or foreign language, on the other hand if the students do not know that culture or traditional they cannot adopt easily because in his/her own language do not have loan words they cannot 40 | � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1430 Title A name given to the resource Morphology of Bosnian language Author Author COSOVIC, Lejla Abstract A summary of the resource. Morphology is science that deals with formation of words, types of words and their forms. Morpheme is smallest language unit or smallest language unit or smallest part of word which has a meaning. Morphemes are divided base on their meaning to lexical and grammatical. Lexical morphemes are non-linguistic wearers of word’s meaning. They are divided into those of the root and derivative ones. Morphemes of the root wear basic lexical meaning. It is invariable. This is actually root of word which reflects its origin and similarity according to meaning within the family of words. The remaining lexical morphemes are there to derivate new words from rooted morpheme, and this is why they are named derivative morphemes. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PN Literature (General),PR English literature Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3611 Title A name given to the resource MOSTARLI HASAN ZÝYÂÎ DÎVÂNI’NDA TEŢBÝH VE ÝSTÝARELER Author Author ERDOĞAN, Ozlem Abstract A summary of the resource. Farklı bir kültür ortamında doğup, gelişen Divan Edebiyatı bazı insanlarca ağır ve anlaşılması zor bir edebiyat olarak düşünülmektedir. Bu nedenle araştırılması ve özellikle kullanılan dil ve edebi sanatların açıklanması bakımından incelenmesi gerekmektedir. Bu düşünceden hareketle tezimize Divan Edebiyatı’nın önemli şairlerinden Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanındaki teşbih ve istiare sanatları konu olarak seçilmiştir. Çalışmamızda Doç. Dr. Müberra Gürgendereli tarafından hazırlanan Mostarlı Hasan Ziyai Divanı esas alınmıştır.Öncelikle 16.yy.da yaşamış Balkan şairlerinden Mostarlı Hasan Ziyai’nin hayatı,edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiş daha sonra divanındaki Türkçe şiirler teşbih ve istiare unsurları bakımından incelenmiş ve örnek metinlerle açıklamalı tasnifi yapılmıştır. Toplam 496 gazel, 11 kaside üzerinde yapılan çalışmada 2920 adet beyit taranmıştır. Şairin en fazla kullandığı sanatların Teşbih-i Beliğ ve Açık İstiare olduğu görülmüştür. Tek mısrada kurulan mufassal ve muhtasar teşbihler ile mefruk teşbih ve kapalı istiare sanatları da azımsanmayacak ölçüde fazladır. Teşbih ve istiare tanımları yapılarak çeşitlerine göre sıralanmış örnek beyitlerle açıklamalar yapılmıştır. Beyitler daha çok Türkçe gazeller ve kişileştirme sanatının yoğun olarak kullanıldığı ‘’Derya, Güneş ve Hazan’’ kasidelerinden seçilmiştir. v Örnekler seçilirken benzetme unsurlarına göre sınıflandırılmış çalışmanın hacmini sınırlı tutmak amacıyla birkaç örnek beyit verilerek diğer beyitler numaralarıyla gösterilmiş ve aynı beyitlerin tekrarından kaçınılmıştır. Yapılan inceleme sonucu şairin sanatsal yönü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziyai, Teşbih, İstiare. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/550ee3df2ae95f3fe8ef225c7a6a082a.docx dd056b05ed2e66b068185e3f410ce5cc https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/82b44c4a0135b131e1ed2a6f0a746745.pdf 219b73f4c2fa0c7d8ab280c382b8c152 PDF Text Text MOSTARLI ZİYÂÎ VE ŞİİRLERİNDEKİ ORİJİNAL SÖYLEYİŞLER Müberra GÜRGENDERELİ Trakya Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Edirne / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mostarlı Ziyâî, Divan Şiiri, Orijinal Söyleyişler. ÖZET XVI. yüzyılda yaşamış olan Mostarlı Hasan Ziyâî Boşnakların en eski divan şairlerindendir. Divan şairleri yüzyıllar boyunca yeni ve orijinal sözler bulma gayreti göstermişlerdir. Ziyâî’de de bu gayret açıkça görülmektedir. O, şiirlerinin kendisinden önce yazılan şiirlerden daha orijinal olduğunu iddia eder. Kasidelerinde de alışılmış kaside tarzının dışına çıkan şair, süslü ifade ve abartılı övgülerden uzak durmuş, divan şiiri geleneği içinde görülmeyen tasvirler yapmıştır. “Hane-i Vîrâne, Sengistân ve Şitâiyye” kasideleri hem şekil hem de içerik olarak klasik kasidelerden farklıdır. Bu kasideler daha çok realist, sembolik ve mizahi anlayışla yazılmış şiirlerdir. Ziyâî, bazen kendisi bazen de çevresiyle ince ince alay eder. Ziyâî, divan edebiyatında örneğine az rastlanan “Hasb-i Hâl” tarzı bir kaside de yazmıştır. Ziyâi’nin alışılmışın dışına çıkma gayretiyle yazdığı bu şiirler onun klasik edebiyata yeni bir soluk getirme çabasının bir sonucudur. Bildiride Mostarlı Ziyâî hakkında bilgi verilmiş ve divan şiirine getirmeye çalıştığı yeni söyleyişler ele alınmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e8a3397dc12b0ff4607d5ab6f26bb3c1.docx 1bfd7aeaa7996d317281c0393acc290f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6815f113c51386b435241aa50f58ac0d.pdf 39e682e69c0e8f45957a328644d0bb12 PDF Text Text MOSTARLI ZİYÂÎ VE ŞİİRLERİNDEKİ ORİJİNAL SÖYLEYİŞLER Müberra GÜRGENDERELĠ 1 Özet XVI. yüzyılda yaĢamıĢ olan Mostarlı Hasan Ziyâî BoĢnakların en eski divan Ģairlerindendir. Divan Ģairleri yüzyıllar boyunca yeni ve orijinal sözler bulma gayreti göstermiĢlerdir. Ziyâî‟de de bu gayret açıkça görülmektedir. O, Ģiirlerinin kendisinden önce yazılan Ģiirlerden daha orijinal olduğunu iddia eder. Kasidelerinde de alıĢılmıĢ kaside tarzının dıĢına çıkan Ģair, süslü ifade ve abartılı övgülerden uzak durmuĢ, divan Ģiiri geleneği içinde görülmeyen tasvirler yapmıĢtır. “Hane-i Vîrâne, Sengistân ve ġitâiyye” kasideleri hem Ģekil hem de içerik olarak klasik kasidelerden farklıdır. Bu kasideler daha çok realist, sembolik ve mizahi anlayıĢla yazılmıĢ Ģiirlerdir. Ziyâî, bazen kendisi bazen de çevresiyle ince ince alay eder. Ziyâî, divan edebiyatında örneğine az rastlanan “Hasb-i Hâl” tarzı bir kaside de yazmıĢtır. Ziyâi‟nin alıĢılmıĢın dıĢına çıkma gayretiyle yazdığı bu Ģiirler onun klasik edebiyata yeni bir soluk getirme çabasının bir sonucudur. Bildiride Mostarlı Ziyâî hakkında bilgi verilecek ve divan Ģiirine getirmeye çalıĢtığı yeni söyleyiĢler ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Mostarlı Ziyâî, Divan ġiiri, Orijinal SöyleyiĢler MOSTARLI ZIYAI AND THE ORIGINAL UTTERANCE OF HIS POEMS Abstract Mostarlı Ziyai one of Bosniaks most ancient Divan poets of the 16th centuries. Divan poets throughout the centuries have tried to find a new sayings. Ziyai also sought for it. He claimed that the more original poems. His kasides, out of tradition. He's not been done before in the depictions of traditional poetry does. “Hane-i Virane, Sengistan and ġitaiyye” kasides, in both form and content different from classical kasides. These poems, they are written from the perspective of a realist, symbolic and humorous. Ziyai sometimes mocks himself, sometimes in the surroundings. He wrote a “Hasb-i Hal” poem in the new style. Ziyai wanted to add something new to classic literature. In this study, information will be given about Mostarlı Ziyai and the original utterance of his poems. Key Words: Mostarli Ziyai, Divan Poetry, Original Utterance 1 Doç.Dr., Trakya Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü �Giriş 16. yüzyılda yaĢamıĢ olan Mostarlı Hasan Ziyâî, BoĢnakların en eski divan Ģairlerinden biridir. Balkanlarda, özellikle de Bosna‟da önemli bir Ģöhrete sahip olmasına rağmen, hayatı hakkındaki bilgiler Bosna‟da yapılmıĢ biyografik mahiyetteki birkaç küçük çalıĢmadan ibaretti. Mevcut tek nüshası, Edirne Selimiye Kütüphanesi elyazmaları bölümünde bulunan ve tarafımızdan tespit edilen divanının 2 ve diğer bir eseri olan ġeyh-i Sanân mesnevisinin3 incelenmesiyle, Ģairin hayatı ve eserleri gün ıĢığına çıkarılmıĢtır. Divanı ve ġeyh-i Sanân mesnevisinin yayımlanmasından sonra, bu eserler Bosna‟da ve Türkiye‟de yapılan pek çok çalıĢmaya kaynaklık etmiĢtir. Edirne için önemli bir hazine olan ve ilk bağıĢlarını Sultan II. Selim‟in bizzat yaptığı Selimiye Kütüphanesi, 3384‟ü yazma olmak üzere toplam 11501 eserden meydana gelmektedir. Kütüphanede; Türkçe divanlar ve mesnevilerin yanı sıra pek çok dini, tasavvufi ve ahlaki eser bulunmaktadır. Kütüphanedeki Türkçe divanlardan biri olan Mostarlı Ziyâî‟nin tek nüsha divanı, BoĢnak araĢtırmacılar tarafından uzun yıllar aranmıĢ, divanın Edirne‟de bulunması Bosna-Hersek‟teki Osmanlı edebiyatı araĢtırmacıları tarafından büyük ilgi görmüĢtür. Nasıl ki Mostar köprüsü geçmiĢten günümüze Türkler ve BoĢnaklar arasında bir kardeĢlik köprüsü oluĢturuyorsa, tarihin her döneminde önemli bir kültür merkezi olan Edirne de, kütüphanesinde bulunan Mostarlı Hasan Ziyâî divanı gibi saklı edebiyat hazineleriyle, Edirne‟den Bosna-Hersek‟e uzanan bir kültür köprüsü oluĢturmaktadır. Balkanların en önemli mimari eserlerden biri olan Mostar Köprüsü‟nün kitabesindeki tarih beyitleri de Mostarlı Ziyâî tarafından yazılmıĢtır. Ne yazık ki bugün bu kitabe yerinde yoktur. Ziyâî, dünyada eĢi benzeri olmayan bu köprüyü gökkuĢağına benzetmiĢtir: Kavs-i kuzahın aynı bir köprü binâ etti Var mı bu cihân içre mânendi hey Allâhım Ġbretle bakıp dedi târîhini bir ârif El geçtiği köprüden biz de geçeriz Ģahım4 Ziyâî, Ģiirlerinde Balkanlar‟da bulunan bazı Ģehir ve kasaba adlarına da yer vermiĢtir. Bunlar arasında; Hersek, Karadağ, Edirne, Eski Kiliselik, Akhisar Prusac, BenefĢe Limanı gibi yer adları mevcuttur. Bir Ģiirinde Ģair; Hersek sancak beyi olduğunu bile hayal etmiĢtir. Divanındaki bir nottan Ģairin adının Hasan, dedesinin ve büyük dedelerinin isimlerinin ise sırasıyla; Ali, Mahmud ve Yusuf olduğunu öğrenmekteyiz. ġiirlerinden anlaĢıldığı kadarıyla hayatını, yokluk ve sıkıntılarla geçiren Ziyâî, çok eski, harap ve yıkık bir evde oturmaktadır. Bu ev; fare delikleriyle dolu, her taraftan yağmur ve rüzgâr alan, tahtaları gıcırdayan, sobası devamlı tüten yıkık dökük bir yapıdır. ġair bu eve “hâne- i vîrâne” adını vermiĢtir. Meskenim oldı dirîgâ bir „aceb mihnet yeri 2 Müberra Gürgendereli (2002): Hasan Ziyâî Hayatı Eserleri Sanatı ve Divanı, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara. 3 Müberra Gürgendereli (2007): Mostarlı Ziyâî Şeyh-i San‘ân Mesnevisi, Kitabevi, Ġstanbul. 4 Gürgendereli (2002:343) �Hâne-i vîrâneye koydı felek ben çâkeri (Divan/Kaside 11-1) Hayatının bir döneminde kuru iftiraya uğradığını söyleyen ve Ģiirdeki yeteneğinden çok emin olan Ziyâî, yaĢadığı devirde Ģiirlerinin itibar görmemesinin sebebini, hünerinin takdir edilmediği uzak bir vilayette kalmıĢ olmasına bağlar. ġair payitahta ulaĢıp sanatını sergileyememesine üzülmekte ve çektiği maddi sıkıntılar yüzünden bildiklerini de unutmaktan korkmaktadır. Bu da Osmanlı döneminde idareciler tarafından sanatın teĢvik edilmesinin sanata ve sanatçıya olan olumlu katkısının bir göstergesi olarak karĢımıza çıkmaktadır. Hüner kadri bilinmez kaldım alçak bir vilâyette Unutdum bildiğim dahi bu kıllette bu zillette (Divan/MuaĢĢer 1-2) Ziyâî, ġeyh-i Sanân mesnevisinde, fakirlikten kurtulmak için ailesiyle beraber gurbete çıktığını söyler. Burası deniz kenarında kayalık bir yerdir. Fakat gurbette de sıkıntıları devam edip ailesinin geçimini sağlayamayınca memleketine geri dönmeye karar verir. Bir beytinde ailesinin karnını doyuracak bir dilim ekmeği bile bulamadığından Ģikayet eder. Ziyâî‟nin kaç çocuğu olduğu bilinmemektedir. Sadece “hâne-i vîrâne” adlı kasidesinde; sobanın dumanının tütmesi sebebiyle ağladıklarını söylemesinden Ģairin birden fazla çocuğu olduğu anlaĢılmaktadır. Gâh eve girdikçe bakıp gülerim bî-ihtiyâr Hep dütün derdinden ağlar görsem oğlancıkları (Divan/Kaside 11-21) Ziyâ‟î bir zaman sonra, Ģair ve âlimlere değer verip onları koruyan, Balkanlar‟ın meĢhur Yahyâlı Beyleri sülalesinden gelen ve kendisi de bir Rumeli Ģairi olan Vusûlî Mehmed Beğ‟in himayesine girer. Mehmed Beğ‟in de ilgi ve teĢvikiyle eserlerini daha rahat yazmaya baĢlayan Ģair, ona intisap ettikten sonra sıkıntılarından bir miktar kurtulur. Edebiyat tarihçileri; Mehmed Beğ‟in cömertliğiyle tanındığını ve sırtındaki elbisesi de dahil olmak üzere bütün kıymetli giysilerini hediye edecek kadar devrinin edebiyatçılarına değer verdiğini yazar. Hatta Gelibolulu Ali, Mehmed Beğ‟in elbiselerini sanatkârlara hediye etmesi sebebiyle ancak terzilerinin yeni elbiseler dikmesinden sonra sokağa çıkabildiğini söyler5. Ziyâ‟î divanında, Ģairin ölümünden bir sene önce yani 1583‟te(H.991) vâiz olduğunu gösteren bir tarih beyti de mevcuttur. Ettikte Ziyâîyi takdîr-i Hudâ vâiz Hâtif iĢitip dedi târîhini va‘ziyye (Divan/Tarih 14) 5 Mustafa Ġsen(1994): Künhü’l-ahbârın Tezkire Kısmı, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Ankara, s.330. �Ziyâî 1584‟te, doğduğu kasaba olan Mostar‟da veba hastalığından ölmüĢtür. Kimin yazdığı bilinmeyen “Rahmet-i Hakk’a vâsıl oldum pâk” mısraı ölümüne düĢürülmüĢ olan tarih mısraıdır6. ESERLERİ 1.Divan: Hasan Ziyâî‟nin 1584‟te Mostar‟da tamamladığı hacimli, mürettep bir divanı mevcuttur. Bugüne kadar tek nüshası bulunabilen eser, Edirne Selimiye Kütüphanesi el yazmaları bölümü 2127 numarada kayıtlıdır. ġair, divanının dibacesinde; gençlik günlerinde aĢka meyl edip bu hevesle Ģiirler yazdığını, ihtiyarlığında da bunların müsveddede kalıp dağılmasını reva görmediğinden kaside, gazel ve diğer Ģiirlerden bir divan tertip ettiğini söyleyerek divanını yazma sebebini dile getir. Divanda Rumeli Ģairlerine has rintlik, kalenderilik, Hristiyanlık kültürü, Rumeli‟ye ait yer adlarının mevcudiyeti, atasözleri ve deyimlere sıkça yer verme, halkın gelenek ve yaĢayıĢını Ģiirine aksettirme, Rumeli söyleyiĢleri, halk söyleyiĢine yakın samimi ifadeler ve sadelik gibi belirgin özellikler mevcuttur. Bir gazel Ģairi olan Ziyâî, Ģiirlerinde sade, akıcı ve samimidir. Zarif ve tabiî bir Türkçe ile söylenmiĢ gazellerin redifleri çoğunlukla Türkçe kelimelerden meydana gelmiĢtir. Sanat yapmak iddiasıyla yapmacıklığa düĢmemiĢ, külfetsiz ve anlaĢılır bir ifade kullanmıĢtır. 2.Kıssa-i Şeyh Abdürrezzâk (Şeyh-i San’ân) Mesnevisi: Kıssa-i ġeyh Abdürrezzâk Mesnevisi, Ġslam ve tasavvuf felsefesi ile ilgili pek çok eserde zikredilen ve Attâr‟ın Mantıkuttayrındaki hikayelerden biri olan meĢhur ġeyh-i San‟ân hikayesini anlatır. Mesnevinin; biri Londra‟da, biri Zagreb‟de, ikisi Ġstanbul‟da olmak üzere dört nüshası vardır. Mesnevinin sonunda eserin tamamlanıĢına 1583(H.991)tarihi düĢürülmüĢtür. ġeyh-i San‟ân kıssası, yıllardır söylenegelen “Sarı Gelin” türküsünün hikâye kaynağını da teĢkil etmektedir. Halk arasında anlatılmakta olan çeĢitli varyantları bulunan ve temelini klasik edebiyatımızdan alan “ġeyh Senan, ġeyh Senani” adlarıyla bilinen halk hikayesi, özellikle Doğu Anadolu‟da çok meĢhurdur. Türküdeki “nenen ölsün” ifadesinin aslının “Senen(Sanan) ölsün” olduğu iddia edilmektedir. AĢık olduğu Hristiyan kızın peĢine düĢerek dininden vazgeçen ve bu uğurda pek çok aĢağılama ve eziyetlere katlanan meĢhur ġeyh-i San‟ân‟ın kıssası, divan Ģiirinde sık kullanılan bir mazmun olarak yer almasının yanında, dini-tasavvufi nitelik taĢıyan bir hikaye olarak mesnevilere de konu olmuĢtur. Ziyâ‟î, mesnevide konu olarak Attâr‟ın Mantıku‟t-tayrı‟ndaki ġeyh Sanân hikayesine sadık kalmakla beraber bazı ayrıntılarda ve hikayenin sonuç bölümünde değiĢiklikler yapma yoluna gitmiĢtir. Bu durum esere orijinal bir nitelik kazandırmıĢtır. Ziyâ‟î‟nin mesnevisini diğerlerinden ayıran en önemli özellik hikayenin sonuç bölümüdür. Attâr‟ın hikayesinde Hristiyan güzeli, ġeyh‟e kavuĢtuğu an Müslüman olur ve ölür. Ziyâ‟î‟nin eserinde ise ġeyh‟in sevdiği kız hemen ölmez, ġeyh ile beraber Kabe‟ye gelir, günlerini dua ve ibadetlerle geçirdikten sonra ölür. Bu farklılık; bir Rumeli Ģairi olan Ziyâ‟î‟nin eserinde, Balkanlarda yüzyıllar boyunca iç içe yaĢayan Hristiyanlar ve Müslümanların dinlerinin karĢılaĢtırılması olarak görülebilir. ġair bu eserinde Hristiyanlık ile 6 Dzemal Cehajic (1976): Prilozı Zs Orıjentalnu Fılologıju, Orıjentalnu Instıtut u Sarejevu, Sarejevo, s.330. �Müslümanlığı mukayese etmiĢ, Ġslamiyet‟in Hristiyanlığa olan üstünlüğünü vurgulamak istemiĢtir. Tasavvufî bir nitelik taĢıyan hikâyenin anlatmak istediği ana düĢünce, aĢkın insanın gönlünde olduğu fikridir. AĢk uğruna çekilen eziyetlere ve ayıplamalara alçak gönüllülükle katlanmak ve sabır göstermek gerekir. AĢk yolu, zorluklarla doludur ve gerçek aĢka yani ilahi aĢka ancak çekilen sıkıntılar neticesinde ulaĢmak mümkündür. 3.Kenzü’l-esrâr: Ziyâî, Nizâmî‟nin Mahzenü‟l-esrârına nazire olarak yazdığı 1565 beyitlik bu eserinde; ilim, namaz, aĢk, kanaat, dünyanın faniliği, takva, haya, edep, yiğitlik, adalet, cimrilik ve günah gibi yirmi farklı konuda hikayeler anlatmıĢ ve bu hikayelerle ilgili çeĢitli nasihatlarda bulunmuĢtur7. 4.Varka vü Gülşâh: Ziyâî‟nin bugüne kadar bulunamamıĢ olan bu eseri yazdığını, Kıssa-i ġeyh Abdürrezzâk Mesnevisi‟nde yer alan bir beyitten anlıyoruz. ġair ġeyh-i San‟ân‟ın hikayesini yazma sebebini anlatırken bütün güzel hikayelerin daha önce yazıldığını “Varka vü GülĢâh”ı da kendisinin kaleme aldığını dile getirir. Ziyâî’nin Şiirlerinde Orijinal Söyleyişler Klasik edebiyatımızın çok bilinen bir özelliği de her beyitin baĢlı baĢına bir anlam ifade etmesiydi. Eski Ģairlerimizi değerlendirenler, bilhassa eski tezkireciler “bakir mazmun, bikr-i mana, muntazam Ģiir” derken hep beyti kastederlerdi. Nitekim Zâtî‟nin sunduğu bir gazeldeki , Geldi ol zühd libâsını kabâ ettirici Zâhidâ hırkaya çek baĢını mânend-i keĢef8 beytini II.Bayezid pek beğenir. Zâtî bu beyitte; Ģeriatın yasaklarından uzak duran din adamını yani zahidi, bütün ibadetini ve sakındıklarını tehlikeye sokacak kadar güzel olan sevgilinin geliĢine karĢı uyarır. Ona, tehlike karĢısında baĢını kabuğunun içine sokan kaplumbağa gibi, baĢını hırkasının içine çekmesini öğütler. Beyitteki yeni ve renkli hayali gören padiĢah ; “Billahi görün alemde mana tükendi derler, dünya dolu manadır, hüner bu manayı bulmaktır.”diyerek takdirini belirtir. Burada dikkat çekici olan nokta, Zâtî‟nin beytindeki mananın yeniliğinin yanında, Ģiirden anlayan ve kendisi de Ģair olan padiĢahın, Zâtî‟nin orijinal anlam bulma çabalarını teĢvik etmesidir. Eski Ģiirde hayal kavramı tezkirecilerin Ģairleri değerlendirme ölçülerinden birisidir. ġairin hayali için aranan hal ve vasıf olarak en baĢta “hâs, hâssa, bikr” kavramlarına rastlarız. Bu aranan hayalin yeni, kendine özgü, baĢka hiçbir kimsede görülmeyen, Ģairin kendi muhayyilesinin malı olması demektir. Latîfî, Ģair ġarkî‟den “Tarzında muhterî ve 7 8 Fatih BaĢpınar, Ömer Zülfe (2011): Ziyâî, Kenzü’l-Esrâr, Hacegan Akademi Kitaplığı, Ġstanbul. Mehmet ÇavuĢoğlu (2003): “Beyit Derken”, Divanlar Arasında, Kitabevi, Ġstanbul, s.17. �bikr-i fikre ve hayâl-i hâssa kâdirdir”, Mesîhî‟den “Dikkat-i hayâlde bikr-i fikre kudretlidir”, Zâtî‟den “Hayâlât u ma‟ânîden ne bikr-i fikr ola ki anın tab‟-ı pâk-i derrâki ana yetmemiĢ ola…”, diye bahseder. ÂĢık Çelebi ise Mecdî‟yi “Çok bikr manîye dest urmuĢtur.” Ġfadesiyle zikr eder..9 Mine Mengi, divan Ģiirinin kuralcı yapısına, değiĢmez Ģiir geleneğine ve mecazlarına yöneltilen eleĢtirilere; “divan Ģairinin kendisinin de zaman zaman özellikle 17. yy‟dan itibaren Ģiirde yenilik arayıĢı içinde olduğunu görüyoruz. Üzerinde sistematik bir biçimde düĢünülmemiĢ olsa bile Ģiirde yeni bir söz söylemenin, daha önce kullanılmamıĢ anlatım yolu bulmanın üslubun gereği olduğu, divan Ģiirinin kendi döneminde de fark edilmiĢtir. ” Ģeklinde cevap vererek Nef‟î, Nâilî, Nâbî ve Nedim gibi Ģairlerin “bikr-i mana, taze mazmun, bikr-i fikr” gibi kavramları kendi Ģiirlerinde kullanıĢlarını örnek beyitlerle ortaya koyar.10 ġiirde el değmemiĢlik, bikr-i mana, bikr-i fikr ve tarz-ı cedîd gibi ifadeler yukarıda adını zikrettiğimiz Ģairlerden çok önce yaĢamıĢ olan 16.yy Ģairi Mostarlı Hasan Ziyai‟nin Ģiirlerinde yer almaktadır. O, yazmıĢ olduğu her beytin daha önce söylenmemiĢ, safa bahĢeden orijinal söz ve hayallerle dolu olduğunu iddia eder. Her beyti Ziyâ‟înin olur bikr-i safa-bahş Gûyâ takınır baĢlayıban nâza benefĢe (Divan/Gazel 424-7) ġair ġeyh-i San‟ân mesnevisinde de, Ģeyhin aĢık olduğu Hıristiyan sevgilisinin güzelliğini el değmemiĢ mazmunlarla dolu olan kendi Ģiirine benzetir. Bikr-i fikrim gibi ol duhter-i ter Bir perî-rû idi makbûl-i beĢer (ġeyh-i San‟ân Mesnevisi/461) Ziyâi aynı düĢünceyi bir baĢka beytinde; günümüzde, söylenmesinden kaçınılan söz, övgü veya açık saçık nükte anlamlarında kullanılan “yakası açılmadık söz” deyimiyle dile getirir. Ey Ziyâ‟î yakası açılmadık sözdür bu kim BaĢa çıkmaz gül gibi çâk-ı girîbân etmeyen (Divan/Gazel 338-5) ġiirlerindeki yakıcı sözleri kendisinden önce hiçbir Ģairin söylemediğini dile getiren Ziyâ‟î orijinallik iddiasında bulunur. 9 Harun Tolasa (2002): Sehi, Latifi ve Aşık Çelebi Tezkirelerine Göre 16.Yüzyılda Edebiyat Araştırma ve Eleştirisi , Akçağ, Ankara, s361, 365, 367. 10 Mine Mengi (2000): “Divan ġiiri ve Bikr-i Mana”, Divan Şiiri Yazıları, Akçağ, Ankara, s.22 �Ashâb-ı Ģevk içinde bu muhrik edâları Evvel Ziyâ‟îyâ hele bir Ģâ„ir etmedi (Divan/Gazel 485-5) Yeni tarzda Ģiirler yazdığını da söyleyen Ziyâ‟î, bu yeni tarzın eski Ģairleri ve onların yazmıĢ olduğu bütün Ģiirleri unutturduğunu ifade eder. Belki de Ģair, bu beyitle divan Ģiirinde yeni bir tarz meydana getirme arzusunda olduğunu dile getirmektedir. Eski eĢ„ârı hep unutdurdı Ey Ziyâ‟î bize bu tarz-ı cedîd (Divan/Gazel 57-5) AĢık Çelebi, MeĢâirü‟Ģ-Ģuarâ‟da yine bir Rumeli Ģairi olan Hayali Beğ‟i anlatırken onun hayal gücünü ve yaratıcılığını, çok yükseklerde dolaĢan bir avcı kuĢa benzetir. Beligî de AĢık Çelebi‟ye göre mania ve hayal avlayan bir Ģehbâzdır11. Ziyâ‟î, kendisinden önceki Ģairlerin Ģiir ormanında kaçırdıkları manaları usta bir avcı gibi tek tek avladığını söyler. O, eski Ģairlerin akıl edemediği mazmunlara Ģiirinde yer verdiği iddiasındadır. PîĢe-i nazm içre çok vahĢî kaçırmıĢtır selef Ben erenler himmetinde eyledim bir bir Ģikâr (Divan/Gazel 164-4) Dolunayın etrafındaki ıĢık halkasını yani haleyi, “aya asılmıĢ elek” olarak tasvir eden Ziyâ‟î, bulduğu bu ince fikrin alıĢılmamıĢ bir söyleyiĢ olduğunun farkındadır ve bu buluĢunu,“fikr-idakîk” olarak dile getirir. Elek astı benim fikr-i dakîkim hâleden mâha Gece bahs-i ruhunda görsen anunla neler kıldım (Divan/Gazel 280-4) Ziyâ‟î‟nin Ģiiri yeni hayal ve tasavvurlarla doludur. Kar ve kıĢ manzarasını çok renkli hayallerle anlattığı Ģitâiyye kasidesinde karın yağıĢını, felek değirmeninin fakirlerin karnını doyurmak için un öğütmesi Ģeklinde tasvir etmesini kendisi de turfe (yeni, hatta tuhaf) olarak nitelendirir. Kar yağdıkça düĢer hâtıra bu turfe hayâl Âsiyâb-ı felek un attı ne gam yer fukara (Divan/Kaside 2-7) Ziyâ‟î‟nin yazdığı kasideler de alıĢılmıĢ kaside tarzının dıĢındadır. O, kasidelerinde süslü ifade ve mübalağalı övgülerden uzak durur. Yazdığı, “hâne-i virâne” ve “sengistân” kasideleri, hem muhteva hem de Ģekil olarak farklılık göstermektedir. Bu iki kaside de 11 Tolasa (2002:361) �sadece nesip bölümünden meydana gelmiĢ Ģiirler olup, tasvirden ibarettir. Bunlar herhangi birini övmek amacıyla yazılmayıp, Ģairin ahvalini anlattığı mizahi ve sembolik kasidelerdir. Kaside-i Hâne-i Virâne‟de Ziyâ‟î, oturmak zorunda olduğu viran evini tasvir ederken hem eviyle hem de kendisiyle alay eder. Bu ev yıkık dökük, 1800 penceresi, 250 kapısı olan, deliklerle dolu, fare, yılan, çıyan, akrep ve örümcek gibi haĢaratın cirit attığı bir viranedir. Fareler yer yer deliklerden çıkarmıĢ baĢını San temaĢa edip istihzâ eder ben ahkârı (Divan/Kaside 11-26) Sengistân kasidesinde ise para kazanmak amacıyla gurbette taĢlık bir yere yerleĢen Mostarlı Ziyâ‟î‟nin sevemediği bu yerdeki sıkıntılarını, cennete benzettiği memleketine olan hasretini ve gurbette bulunmaktan duyduğu piĢmanlığı anlatır. Âdem olan cennetten eder mi nefret Seng-i ta„n ursa yeridir bana yârân-ı vatan (Divan/Kaside 9-17) Ziyâ‟î divanında gördüğümüz “sarı saçlı bir güzelden” bahseden beyit de onun söylenmemiĢi söyleme arayıĢlarının bir tezahürüdür. “Divan Ģairinin dünyasında güzel için sarılık, sarıĢınlık adeta yasak renktir. Herhalde Nedim tesiriyle olsa gerek 18. yy. Ģairlerinde sarı saça daha fazla tesadüf ederiz.”12 Oysa Nedim‟den çok önce 16. yy‟da Mostarlı Ziyâ‟î, 15. Yy.‟da Tacizade Cafer Çelebi,16. Yy.‟da Tarîkî ve Lâmiî birer beyitle sarıĢın bir güzelden bahseden Ģairlerdir. Fatih Köksal, bu farklı söyleyiĢlerin çoğu divan Ģairinin öğünmeyi itiyat haline getirdiği bikr-i manayı yakalamada önemli kıvılcımlar ve farklı hava teneffüs edebilme gayretleri olduğunu söyler13. Ziyâ‟î de bu gayretle güzelin sarı saçlarının beyaz yüzüne düĢmesini açık tenli sarı saçlı hıristiyanların Ġslam ülkesini istila etmesi olarak tasvir eder. Bu tasvirde Ziyâ‟î‟nin bulunduğu coğrafyanın ve sarıĢın Rumeli güzellerinin de önemli tesiri olmalıdır. Her kaçan kim yüzine ol saru kâküller düĢer Mülket-i Ġslâma san cünd-i benî asfer düĢer (Divan/Gazel 150/1) Yine Ziyâ‟î‟nin; Koynuma gir esirge kuzucağım Bedenüm baĢtan ayağa beredir (Divan/Gazel 133-3) beytinde gördüğümüz Ģuhane, çapkın edanın ve müjdeler bir hali vardır. 12 13 “kuzucağım” ifadesinin sanki Nedim‟i Fatih Köksal (2002): “Eski ġiirimizin Nadide Güzelleri” TÜBAR- Bahar XI, s.165-166 Köksal (2002:168) �Sonuç Verimli ve kabiliyetli bir Balkan Ģairi olan Mostarlı Ziyâ‟î, sade ifadeleri, akıcı, orijinal ve etkileyici Ģiirleri ile Osmanlı Ģiir coğrafyasının Balkanlarda yetiĢen önemli Ģairlerinde biridir. O, çağdaĢlarına göre daha cüretkar davranıp gelenekten ayrılmadan hayal dünyası çerçevesinde yenilik arayıĢları içine girmiĢtir. Böylece Ģiir vadisinde at koĢturmada, kendisinden önceki Ģairlerden ve çağdaĢlarından üstün olduğunu ispatlamak gayesiyle yeni söyleyiĢleri Ģiirlerinde kullanmıĢtır. Ancak bu gayret döneminde ilgi görmemiĢ, hatta belki de tuhaf bulunmuĢ, ancak 18. yy.‟da Nedim ve takipçileri tarafından yenilik arayıĢları olarak rağbet görmüĢtür. Kaynakça CEHAJĠC, Dzemal (1976), Prilozı Zs Orıjentalnu Fılologıju, Sarejevo:Orıjentalnu Instıtut u Sarejevu. ÇAVUġOĞLU Mehmet (2003), “Beyit Derken”, Divanlar Arasında, Ġstanbul: Kitabevi. GÜRGENDERELĠ, Müberra (2002), Hasan Ziyâî Hayatı Eserleri Sanatı ve Divanı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. ____________________ (2007), Mostarlı Ziyâî Şeyh-i San‘ân Mesnevisi, Ġstanbul: Kitabevi. ĠSEN, Mustafa (1994), Künhü’l-ahbârın Tezkire Kısmı, Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları. KÖKSAL, Fatih (2002), “Eski ġiirimizin Nadide Güzelleri” Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi. MENGĠ, Mine (2000), “Divan ġiiri ve Bikr-i Mana”, Divan Şiiri Yazıları,Ankara: Akçağ. TOLASA Harun (2002), Sehi, Latifi ve Aşık Çelebi Tezkirelerine Göre 16.Yüzyılda Edebiyat Araştırma ve Eleştirisi , Ankara: Akçağ, ZÜLFE, Ömer; BAġPINAR, Fatih (2011), Ziyâî, Kenzü’l-Esrâr, Ġstanbul: Hacegan Akademi Kitaplığı. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2236 Title A name given to the resource MOSTARLI ZİYÂÎ VE ŞİİRLERİNDEKİ ORİJİNAL SÖYLEYİŞLER Author Author GÜRGENDERELİ, Müberra Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mostarlı Ziyâî, Divan Şiiri, Orijinal Söyleyişler. ÖZET XVI. yüzyılda yaşamış olan Mostarlı Hasan Ziyâî Boşnakların en eski divan şairlerindendir. Divan şairleri yüzyıllar boyunca yeni ve orijinal sözler bulma gayreti göstermişlerdir. Ziyâî’de de bu gayret açıkça görülmektedir. O, şiirlerinin kendisinden önce yazılan şiirlerden daha orijinal olduğunu iddia eder. Kasidelerinde de alışılmış kaside tarzının dışına çıkan şair, süslü ifade ve abartılı övgülerden uzak durmuş, divan şiiri geleneği içinde görülmeyen tasvirler yapmıştır. “Hane-i Vîrâne, Sengistân ve Şitâiyye” kasideleri hem şekil hem de içerik olarak klasik kasidelerden farklıdır. Bu kasideler daha çok realist, sembolik ve mizahi anlayışla yazılmış şiirlerdir. Ziyâî, bazen kendisi bazen de çevresiyle ince ince alay eder. Ziyâî, divan edebiyatında örneğine az rastlanan “Hasb-i Hâl” tarzı bir kaside de yazmıştır. Ziyâi’nin alışılmışın dışına çıkma gayretiyle yazdığı bu şiirler onun klasik edebiyata yeni bir soluk getirme çabasının bir sonucudur. Bildiride Mostarlı Ziyâî hakkında bilgi verilmiş ve divan şiirine getirmeye çalıştığı yeni söyleyişler ele alınmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fcd16c030ca45bd4ce48b0a5f09cbd6d.pdf b2da9a95d2dac81b6621d207af1dd6c9 PDF Text Text Mostarlı Ziya’i Divanı’nda Deyimler The Idioms In Mostarli Ziya’s Divan Özlem ERDOĞAN ÖZET Türk dili; atasözleri, deyim ve halk söyleyişlerinin sıkça kullanımı bakımından zengin bir dildir. Klasik Türk edebiyatı şairleri de bu zenginlikten yararlanmış ve edebiyatımıza bu konuda önemli eserler kazandırmışlardır. Mostarlı Ziya’i Divan’ı atasözleri ve deyimlerin zengin kullanımı bakımından önemli bir eserdir. Bu çalışmada 16.yy. balkan şairi olan Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanı deyimler açısından incelenmiştir. Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet deyim tespit edilmiştir. Divanda yer alan bu deyimlerin çoğu günümüzdeki kullanımlarıyla birebir örtüşmektedir. Bazıları divanda kelime değişiklikleri ile yer almış bazılarının ise günümüzde karşılığı olmadığı ve kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bunların divanda geçtiği yerler örnek verilerek gösterilmiştir. Ayrıca deyimlerin yanısıra divanda oldukça fazla atasözü ve halk söyleyişleri de yer almaktadır. Bunlardan 26 adet atasözü de çalışmada kaydedilmiştir. Bu deyim ve atasözleri Ziya’i’nin şiirlerine özgün bir anlatım ve akıcılık kazandırmıştır. Ayrıca şairin Türkçe’ye hakimiyetini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziya’i, Deyimler. ABSTRACT Turkish language; is a rich language in terms of the frequent use of folk proverbs, idioms and common public sayings. Classical Turkish literature’s poets also have benefited from this wealth of literature and have contributed significant works of our literature on this subject. Divan of Mostarli Ziya is an important work in terms of the rich use of proverbs and idioms. In this study the Divan of Hasan Ziya was analyzed in terms of idioms , who was one of the 16th century Balkan poets. A total of 393 idioms have been identified in the poems of Ziya. Many of these statements in the Divan coincides exactly with the use of today. Some of the idioms have taken place within the poem by changing some words where as some of the idioms used in poems are not in use anymore. These changes have been highlighted by giving examples in the poems. In addition to the idioms, many proverbs and public sayings are also included in the Divan. 26 proverbs are identified in this study. These idioms and proverbs have given a unique expression and fluency to Ziya's poetry. It also shows the poet's Turkish language domination (power of use). Key words: Classical Turkish literature, Divan poetry, 16th century Balkan poets, Mostarli Ziya, İdioms. GİRİŞ Eski çağlardan beri "ıstılah" ve "tâbir" adlarıyla da kullanılmış olan deyimler kısa ve özlü anlatım şekilleridir. Anlatım derinliğine ihtiyaç duyulduğunda kullanılan deyimler anlatıma bir derinlik, canlılık ve söyleyiş güzelliği katarlar.’’ (Poyraz,Yakup) “Deyimler, kısa ve kalıplaşmış ifadeler oldukları ve gerçek anlamları dışında mecaz manalar ve başka anlamlar da ifade ettikleri için, içinde bulundukları cümlede �anlam zenginliği ve anlatım güzelliği meydana getirirler. Bu yüzden deyimler, konuşma dilinde, yazı dilinde ve edebî eserlerde de kullanılan dil varlıklarıdır. Divan şairleri de bu dil varlıklarından istifade etmişlerdir.’’(Güler, Zülfi) Deyimin belli başlı tanımlarının birkaçı şöyledir: “Bir kavramı, bi durumu, ya çekici bir anlatımla ya da özel bir yapı içinde belirten ve çoğunun gerçek anlamlarından ayrı bir anlamı bulunan kalıplaşmış sözcük topluluğu ya da tümce’’ (Aksoy, 2015: s.52) “Deyimler, bir iki sözcükle; hoş, ince bir benzetmeyle ve belli kalıplar içinde ortaya konan söz birimleridir. Halkın söz yaratma gücünü, ifade zenginliğini yansıtan bir söz ustalığı, söz inceliğidir’’ (Bulut, Süleyman, s. 9) “En az iki kelimeden oluşan, bu kelimelerin büyük ölçüde mecazlı bir anlatımla kullanıldığı ve bir kavramı ifade etmek için kurulmuş özel bir anlatım kalıbı, tabir’’ (Albayrak, Nurettin, s. 16) XV. yy.da şiire atasözleri ve deyimleri kullanarak renk katma girişimi Necati Beg ile başlamış ve XVI. yy.da gelişerek devam etmiştir. Bu dönem Balkan şairi olan Mostarlı Ziya’i de şiirlerinde atasözleri ve deyimleri kullanan şairler arasındadır. Şairler atasözleri ve deyimleri şiirlerinde kullanırken bunların bazılarını olduğu gibi kullanmış bazılarını vezne ve kafiyeye uydurma çabasıyla kelime yada şekil değişikliklerine başvurmuşlardır. Ziya’i kişileştirme sanatını kullanarak yazdığı “derya kasidesi’’nde oldukça fazla deyime yer vermiştir. Divan’ında yer alan deyimler örnek beyitlerle bu çalışmada gösterilmiştir. DEYİMLER A Abdest almak: Müslümanlar, belli ibadetleri yapabilmek için bir düzen içerisinde bazı organları yıkayıp bazılarını mesh ederek arınmak; boy abdesti almak. (http://www.tdk.gov.tr) Göricek mescidde agyâra mahabbet kılduguñ Hûn-ı eşk-i çeşm ile `âşıklar aldı âb-dest (G:36/3) Adam olmamak: İnsan olmamak, fıtratında eksiklik olmak. (Gülüm, 2013: s.66) Kim ki tercîh itmeye cennetden ey şeh kûyuñı İ`tikâdum bu ki bu `âlemde ol âdem degül (G:250/3) Adı sanı belirsiz (yok): Nerde olduğunu, ne olduğunu bilen yok; kimin nesi olduğu bilinmeyen. (Aksoy, 2015: s.532) Örnekleri için bkz: (G:169/7-G:397/1) Şevkine yanmayalı ben o meh-i çâr-dehüñ Ey Ziyâ’î bilürin nâm u nişânum yog idi (G:477/5) Adı seksene çıkmak: Sözlükte ‘’adı çıkmış dokuza, inmez sekize’’ şeklinde geçen deyim; adı iyiye yada kötüye çıkmış bir kez; artık bu genel kanı kolay kolay değişmez (Aksoy, 2015: s.530) anlamındadır. Altmış bûseñe yitmişdür işitdüm agyâr Biñ belâ bu ki benüm seksene çıkdı adum (G:277/4) Ağzını aramak (yoklamak): Bir kimseyi konuşturarak belli bir konu üzerindeki düşüncesini öğrenmeye çalışmak. (Aksoy, 2015: s.543-544) Ey Ziyâ’î öyküne diyü dehân-ı dil-bere Goncenüñ agzın arar gül-şende şeb-nem var ise (G:421/5) �Ağzının köpüğü saçılmak: Sözlükte ‘’ağzı köpürmek’’ şeklinde geçen deyim; Sara hastalığı olanlarla sinir hastalarının baygınlık geçirdiği anlarında ağızlarından köpük taşar; bu söz bu hâli belirtmekle beraber, çıldırmışçasına sinirlenme, hiddetlenme, öfkelenme (Güler, 2011: s.435) anlamındadır. Ejder-i âhum ider tevsen-i gerdûnı zebûn Berf sanma deheninüñ kefi saçıldı şehâ (K:2/13) Ağzının suyu akmak: Çok beğenip imrenmek. (Aksoy, 2015: s.545) Añulsa zülâlî lebi ol çeşme-i cânuñ Agzı suyını akıda ser-çeşme-i hayvân (G:356/2) Ağzı sulanmak: Yeme, içme isteği artmak; imrenmek (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015: s.546) heveslenmek. (Beyzadeoğlu, 2006: s.3) Vasf-ı lebüñ Ziyâ’î ne şîrîn edâ ider Zevk ehlinüñ dehânın ırakdan sulandurur (G:146/5) Ağzı var dili yok: Çok az konuşur, sessiz, kimseye karşılık vermez. (Aksoy, 2015: s.546) Anı teşbîh eyleyen kimdür dehân-ı yâra kim Gonca-i gül-zâr-ı dehrüñ agzı var yokdur dili (G:467/3) Ah almak: Zulmettiği kişinin bedduasını almak. (Aksoy, 2015: s.547) Bir kâmeti elif gözi hâ yârı sevmişem Sayd itmese kimse anı âhum almasa (G:408/3) Ahdini sıdumak: Anlaşmayı bozmak. (Gülüm, 2013: s.71) Yiridür terk-i cân itsem çü sen terk-i diyâr itdüñ Sıduñ ahdi bizi gâyetde şimdi dil-figâr itdüñ (G:231/1) Ah etmek: Acı ile içini çekmek; mec. ilenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:105/1G:117/4) Benüm agladugum âh itdügüm budur ki `âlemde Henüz ol zülfi Leylâ böyle Mecnûn oldugum bilmez (G:168/2) Ahı tutmak: Zulme uğramış bir kimsenin bedduası, zulmü yapanı, bir felakete düşürmek. (Aksoy, 2015: s.547) Dün gice añup sitârem derd ile âh eyledüm Tutmış eyle nâr-ı dûd-ı âhum anı kim bile (G:389/3) Aklı dağılmak: Düşünceyi belli bir konu, sorun üzerinde toplayamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:436/2) `Aklum tagıldı `ârîyüm ey mâh `ârdan Bilmem ki n’oldum ey gözi mestânum elvedâ` (G:208/2) Aklı gitmek: Çok beğenmek, bayılmak. (Aksoy, 2015: s.553) Örnekleri için bkz: (G:40/4-G:324/5G:394/4-G:494/1) Gitdi `aklum gitdi fikrüm gitdi sabrum gitdi dil Dostlar bu zulmi hep ol nâzenîn eyler baña (G:18/3) Aklını almak: Güzelliği ile büyülemek. (Aksoy, 2015: s.555) Örnekleri için bkz: (G:118/4-G:323/5) Baña ta`n eylemek yokdur benüm de var idi `aklum Beni dîvâne kıldı `aklum aldı bir perî-sîmâ (G:5/3) �Aklını baştan yavı kılmak: Sözlükte ‘’aklı başından gitmek, aklını kaybetmek’’ şeklinde geçen deyim; bayılmak, çok sevinçten yada çok korkudan ne yapacağını şaşırmak (Aksoy, 2015: s.552) deli gibi olmak (Aksoy, 2015: s.556) anlamındadır. Ey perî zülfüñ görüp niçe yakıldum bilmedüm `Aklumuñ nakdini başdan yavı kıldum bilmedüm (G:300/1) Alçakgönüllülük (gönül alçaklığı): Kendini, olduğundan daha aşağı düzeyde sayma durumu. (Aksoy, 2015: s.560) Örnekleri için bkz: (G:491/4) Göñli alçak su gibi kadri yüce Meyli yok zerre kibr ü i`câba (K:10/19) Aleme rüsvay olmak: Toplum tarafından beğenilmeyen, hoşa gitmeyecek ve ayıplanacak bir iş yapmış olan bir kimsenin herkes tarafından bilinmesi ve bu kötü olayla tanınması. (Uyanıker, 2006: s.106) Örnekleri için bkz: (G:46/4-G:153/5-G:182/4-G:347/4) Ey Ziyâ’î niçe bir `âleme rüsvây olasın Zülfi zencîrine dil baglama dîvâne misin (G:315/5) Allah’a ısmarladık: Esen kal, seni Allah’a emanet ediyorum, Allah seni her türlü kötülükten korusun (Ayrılırken kalana söylenir) (Aksoy, 2015: s.563) Seyre alup gitdiler ol mâhı tenhâ bu gice Tañrıya ısmarladum “fa’llâhu hayrun hâfızâ” (G:4/3) Sizi ısmarladum Allâha didüm cân u dil Didi anlar dahı sıhhatde selâmetde oluñ (G:225/2) Allah bilir: Kimse bilmez, belli değil. (Aksoy, 2015: s.564) Örnekleri için bkz: (G:121/1-G:121/3) Egerçi hûrîler cennetdedür Allâh bilür ammâ Benüm hûr-ı cinânum ey mu`allim mektebüñdendür (G:76/2) Allah saklasın!: Allah korusun. (Gülüm, 2013: s.75) Rîsmân-ı kâkülüñde dir görenler göñlümi Nev-heves cân-bâzdur Allâh hatâdan saklasun (G:336/3) Aman bulmak: Kurtulmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:348/5) Başladı halk-ı cihânı yine mecnûn itmege Ol perî habs-ı Süleymândan bugün buldı emân (G:341/2) Ar etmek: Utanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Korkarın `âr ide benden seg-i kûy-ı dil-ber Yohsa ben kendüm olurdum katı çokdan rüsvâ (G:2/3) Arka vermek: Desteklemek; dayamak. (http://www.tdk.gov.tr) Rahmet itsün Rahîm o merhûma Ki ider pendi böyle ahbâba Devlet istersen arka vir arka Bir ulu âsitâna bir bâba Ka’beye virmeseydi arkasını Kimse baş egmez idi mihrâba (K:10/14) �Aşka düşmek: Aşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dilâ sen `aşka düşdüñ derd-i bî-dermânı bilmezsin Visâle tâlib olduñ mihnet-i hicrânı bilmezsin (G:340/1) Ateşten gömlek: İçinde bulunulan ve dayanılamayacak kadar sıkıntılı, acı olan durum. (Aksoy, 2015: s.591) Libâs-ı `aşk derd ehline pîrâhendür âteşden Derûn-ı ehl-i derdüñ var kıyâs it niçedür nârı (G:478/6) Ayağa urmak: Sözlükte ‘’ayağa düşmek’’ şeklinde geçen deyim; ilgisiz ve yetkisiz kimseler karışmak; artık her yerde bulunabilir olmak (http://www.tdk.gov.tr) bir işe olur olmaz kimseler de karışır olmak; acz içinde kalmak, kuvvetten düşmek; itibardan düşmek, kıymetini kaybetmek, hakir olmak (Uyanıker, 2006: s.124) anlamındadır. Metâ`-ı bâde-i gül-reng igen satılmadı kaldı Harâbâtîler ey sâkî meger ayaga urmışdur (G:75/2) Ayağına düşmek: Sözlükte ‘’ayağına kapanmak’’ şeklinde geçen deyim; alçalırcasına yalvarmak (Aksoy, 2015: s.596) anlamındadır. Yalvarup düşme dilâ ayagına nite ki seyl Serv ser-keşdür igen eylemez üftâdeye meyl (G:262/1) Ayağını almak: Bir kimse için kötü şeyler söylemek (gözden düşürmek amacıyla). (Aksoy, 2015: s.597) Göz göre her rind-i mey-hâr ayagın almakdadur Bilmezin n’eyler gelüp her meclise rez duhteri (G:484/4) Ayağının tozu olmak: Bir başkasına kul köle olmak, onun her emrini yerine getirmek. (Kaya, 2011: s.74) Eller ayaguñ tozı olurlar Ol sâ`idüñ biz vasfını dirsek (G:248/2) Ayağı yere basmamak: Sözlükte ‘’ayağı yere değmemek’’ şeklinde geçen deyim; çok sevinmek, sevinçten hoplayıp zıplamak (Aksoy, 2015: s.600) anlamındadır. Yire basmaz ayagı şevkinden olur şâd-mân Görse hurşîd-i cemâlüñ ey kerem kânı güneş (K:4/35) Ayak bağı olmak: Bir yere gidilmesine veya bir işin yapılmasına engel olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gül-sitân-ı cemâl-i cânânuñ Oldı dil mürgınuñ ayagına bag (G:211/2) Ayak basmak: Bir yere varmak. (Aksoy, 2015: s.600) Örnekleri için bkz: (G:182/1-G:288/5) Kâşki bassa kadem mülk-i kerâmâta rakîb Boynına Mansûr-veş takılsa bir muhkem resen (G:367/4) Ayakta kalmak: Oturulan bir yerde oturacak yer kalmadığı için oturamamak; (yapı) yıkılmamak, çökmemek; (kişi) birçok acıya, sıkıntıya karşın gücünü yitirmemek; yardım görmemek, ilgilenilmemek; (işi) yarıda kalmak, sonuçlanmamak. (Uyanıker, 2006: s.137) Örnekleri için bkz: (G:157/2-G:163/2-G:183/4G:261/4-G:268/4-G:406/1-G:17/3-G:446/2-G:476/4) Yaşum birdür hevâ-yı zülf-i yâr ile habâb-âsâ Anuñçün bezm-i gamda kaldum ayakda şarâb-âsâ (G:3/1) Ayıbını yüzüne vurmak: Birinin kusurunu yüzüne söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) �`Acebâ bu nekbet ü zillete bâ`is nedür diyü birbirine su’âl iderken "Elem tere ennehüm fi külli vâdin yehîmûn" hitâbı ile muhâtab "Ve ennehüm yakûlûne mâ lâ yef`alûn" töhmeti ile müttehem olup `aybları yüzlerine urıldı. (D/s:1) Ayrı düşmek: Birbirinden uzakta kalmak; mec. uyuşmamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:4/9) Ben andan düşeli ayru yüzüm saru tenüm sayru Haber-dâr olsa ol meh-rû benüm bârî bu hâlümden (G:312/2) Ayyuka çıkmak: Sesi çok yükselmek; dedikodu herkesçe duyulmak, yayılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:389/1-G:432/3-G:490/3) Her gice halka görinür encüm gibi benüm `Ayyûka çıkdı sûz-ı derûnum `alev `alev (G:382/3) B Bağrını delmek: İçine işlemek, çok dokunmak, çok dertlenmesine yol açmak. (Aksoy, 2015: s.611) Örnekleri için bkz: (K:2/24-K:10/25) Delüpdür bagrumı gamzeñ meger tîr-i kazâdur bu Beni bîmâr ider çeşmüñ `aceb `ayn-ı `anâdur bu (G:379/1) Bahtı kara: İşleri hep ters giden, talihi kötü. (Aksoy, 2015: s.611) Örnekleri için bkz: (TKB:1/2/2MAŞ:1/3/2-K:2/14-G:12/5-G:130/3-G:157/4-G:190/3) Gördi kim cellâd-ı gam öldürdi ben dil-hasteyi Kara bahtum gibi mâtem geydi ol nûr-ı İlâh (G:395/2) Baş açık: Telaş dolayısıyla, giyilecek şeyleri giymeden, perişan kılıkta, (Aksoy, 2015: s.616) bir suç işleyen kişinin, kendisini bağışlamak salahiyetine sahip olan kişinin huzuruna, kefen giyip yalınayak, başı açık gitmesi. (Gölpınarlı, 2004: s.44) Örnekleri için bkz: (G:5/5) Kazıtdum kaşumı tavk eyledüm gîsûñı boynumda Efendi baş açık abdâluñam ben de kalender-vâr (G:72/5) Başa çıkmak: Sözlükte ‘’ortaya çıkmak’’ şeklinde geçen deyim; meydana çıkmak, belli olmak, ortada kendini göstermek (Aksoy, 2015: s.966) anlamındadır. Ey Ziyâ’î yakası açılmaduk sözdür bu kim Başa çıkmaz gül gibi çâk-ı girîbân itmeyen (G:338/5) Baş eğmek: Güçlünün buyruğuna uymayı kabul etmek. (Aksoy, 2015: s.618) Ol şeh-i hûbân rakîbe kulluk eylermiş görüñ Serv-i âzâde ne lâyıkdur pelîde baş ege (G:412/3) Başı için: Çok sevilen, değerli bir kişi ortaya konarak yapılan ant veya yalvarma sözü. (http://www.tdk.gov.tr) Başuñ içün koma ayakda elüm tut serverâ Rûzgâr itdi beni kış günlerinde teng-dest (G:17/1) Başından aşmak: Sözlükte ‘’işi başından aşmak’’ şeklinde geçen deyim; aşkın olmak, işi pek çok olmak, yoğun iş içinde bunalmak (Aksoy, 2015: s.886) anlamındadır. Beyitlerde ‘’başındaki dert pek çok olmak’’ anlamında kullanılmıştır. Başumdan aşdı mihnetler geçüpdür câna hasretler Kime kılam şikâyetler göñülden bu melâlümden (G:312/3) �Ey dürr-i girân-mâye kenâr olmadı rûzı Deryâ-yı gamuñ gerçi başumdan aşayazdı (G:460/2) Başında tac edinmek: Sözlükte ‘’baş tacı etmek’’ şeklinde geçen deyim; çok değer verip üstün saygı göstermek (Aksoy, 2015: s.628) anlamındadır. Ziyâ’î baş açık dîvânedür sahrâ-yı `aşkuñda Başında tâc idinmez âşiyân-ı mürgı Kays-âsâ (G:5/5) Başını ortaya koymak: Bir işe girişirken ölümü göze almak. (http://www.tdk.gov.tr) Başın ortaya kor surâhî müdâm Ki kıla mest ahâlî-i bezmi (G:444/2) Başını taşa vurmak: Fırsatı bir daha ele geçiremeyeceği yada çaresiz kaldığı için çok üzülüp dövünmek. (Aksoy, 2015: s.625) Geh taşı başa gehî başumı taşa ururın Ya`ni dîvâne-misâl oldı göñül derdinden (K:9/8) Baş kaldırmak: Buyruğa, yönetime karşı gelmek, ayaklanmak, kafa tutmak. (Aksoy, 2015: s.627) Örnekleri için bkz: (K:4/26) Şimdi baş kaldırup a`dâ çü habâb-ı deryâ Çıkdılar karaya yol virdi bu ahker deryâ (K:1/24) Baş koşmak: Bir işi başarmak için özveriyle çalışmak (Aksoy, 2015: s.627), canla başla bir işin üzerine düşmek, komutan olarak atamak (Gülüm, 2013: s.92), baş başa vermek, fikir birliği yapmak; yarış etmek; ileri sürmek, şart koşmak (Uyanıker, 2006: s.162) anlamındadır. Baş koşaldan başı üzre bend-i zülf-i yâr ile Oldı zâhir kıpkızıl dîvâne yelken takyesi (G:457/2) Baştan ayağa: Baştan aşağı, tamamiyle, hepsi, baştan sona kadar. (Aksoy, 2015: s.628) Örnekleri için bkz: (G:177/3) Koynuma gir esirge kuzucagum Bedenüm başdan ayaga beredür (G:133/3) Baştan çıkmak: Ahlakı bozulmak, doğru yoldan ayrılıp uygunsuz işlere yönelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/4/4-MHM:1/4/2) `Aceb midür çıkarsam `âkıbet `aklum gibi başdan Şikâyet baht-ı şûmumdan meded hâl-i müşevveşden (G:311/1) Başum üzre: Sözlükte ‘’başımla beraber , baş üstüne’’ şeklinde geçen deyim; ne emrederseniz yaparım, buyruğunuzu yerine getiririm, saygı ve memnuniyetle karşılarım (Aksoy, 2015: s.629) anlamındadır. Şâh-ı `aşkam virilür baña gam u gussa harâc Başum üzre `alev-i âteş-i âh altun tâc (G:44/1) Baş üstünde tutmak: Çok iyi ağırlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Her ne hıdmet buyurursañ başı üstinde tutar Müstehak oldı hakîkatde çok ikrâma kalem (K:6/22) Bayram etmek: Çok sevinmek. (Aksoy, 2015: s.630) Sen mehi görmiş Ziyâ’î anda bayrâm eylemiş �Varsa `ayb itme benüm kıblem musallâ seyrine (G:391/5) Bela getirmek: Kötülüğe, felakete uğratmak. (http://www.tdk.gov.tr) Kar yagar sanma cihâna niçe zenbûr-ı sefîd Hâsılı bal yirine getürür oldı belâ (K:2/5) Belaya uğramak: Sözlükte ‘’belaya çatmak’’ şeklinde geçen deyim; beklenmeyen bir bela ile karşılaşmak (Aksoy, 2015: s.631) anlamındadır. Bir belâya ugramış bir derde düşmiş derd-mend Kullarına zulmi çok hünkâra düşmişdür göñül (G:254/2) Belini bükmek: Büyük üzüntü içinde bırakmak ve bir şey yapamaz duruma getirmek. (Aksoy, 2015: s.632) Örnekleri için bkz: (K:5/15-G:6/3-G:231/3-G:283/2) Bilüm bükdi gamuñ pîr eyledi hey nev-cevânum gel Hırâmuñ birle hurrem kıl benüm serv-i revânum gel (G:252/1) Benzi sararmak: Yüzünün rengi solmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:216/5) Beñzi sarardı berg-i hazân-veş Ziyâ’înüñ Kaluñ esen ki gitdi o bâd-ı sabâ ile (G:410/5) Boynunu vurmak: Başını keserek öldürmek. (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015:660) Ziyâ’înüñ efendi boynın ur şevkin ziyâd eyle Ziyâsı şem`üñ artukdur kesince boynını mikrâz (G:203/5) Burnu ucu göğe erişmek: Sözlükte ‘’burnu büyümek, burnu havada (olmak), burnu Kaf dağında olmak’’ şeklinde geçen deyim; kibirlenmek, büyüklenmek, herkese yukarıdan bakmak, kibirli olmak (Aksoy, 2015: s.665) anlamındadır. Ma`rifet râyihasın tuymaz olur bir miskîn Kibr ile burnı ucı göge irişür her ân (K:7/10) C Can atmak: Şiddetle arzu etmek, çok istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:439/2) Eger bir bûseñe cânın dilerseñ cân atar cânâ Ziyâ’î dahı `âkil kişidür ma`kûle kâ’ildür (G:138/5) Can bulmak: Dirilmek, canlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3) Rûy-ı sıhhat görür ol haste geh yanaguñ öper Tâze cân bulur o bîmâr geh tudaguñ öper (G:89/1) Canı ağzına gelmek: Büyük bir tehlike karşısında ölecekmiş gibi bir korkuya kapılmak; aşırı duygulanmak, çok heyecanlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MFvMT:26/1) Menâl-i kaddümi bâd-ı fenâ ditretdi hem çü teb Gelür cân agzuma ol dem ol yâr ile leb-ber-leb Derûn-ı dilden olınca seher virdüm budur her şeb “Cevânlık `âlemi gitdi ne vaktin togrılam yâ Rab Egildüm bâr-ı `aşk-ı yâr kaddüm bükdi pîr itdi” (MHM:4/4) Canı çıkmak: Çok yorulmak veya çok zorluk çekmek; ölmek; çok yıpranmak; zarar etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:141/1-G:243/1-G:299/3-G:477/4) Bu gice `ahd kıldı seyre çıka �Çıkdı cânum çıkınca ol meh-rû (G:383/4) Canı gitmek: Özen gösterilen, çok sevilen bir şeye zarar gelecek diye kaygılanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Yine cândan sevgilü ol şâh-ı hûbânum gider Bir yaña cânum gider bir yaña cânânum gider (G:106/1) Canına geçmek (işlemek veya kâr etmek): Çok etkilemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:312/3-G:390/1-KT:12/1) Râh-ı mahabbetüñde dil zahmetin sorarsañ Gam cânuma geçüpdür ammâ geçen belürmez (G:175/2) Cânuma kâr itdi gam cânânum incinmiş gibi Kulına ol zulmi çok sultânum incinmiş gibi (G:479/1) Canına kastetmek: İntihara kalkışmak, birini öldürmeye hazırlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:275/4-G:321/1) Göñlüm aldı cânuma kasd itdi bed-nâm eyledi Kim bilür şimden girü cevr idici n’eyler baña (G:18/4) Canına minnet: Bu, onun arayıp da bulamadığı şeydir. Onu büyük gönül borcuyla karşılar. Dünden razı (Aksoy, 2015: s.674) seve seve kabul eder. Dil-berüñ derd ü gamı cânumuza minnetdür Vâmıka sorsañ olur `işve-i `Azrâ ma`zûr (G:108/4) Canından usanmak: Çektiği sıkıntı yüzünden artık yaşamayı istemeyecek duruma gelmek. (Aksoy, 2015:674) Örnekleri için bkz: (K:9/5-G:121/2-G:146/2-G:340/3-G:357/1) Benüm ser-pençe-i muhtelle çâk oldı girîbânum Usandum tatlu cânumdan benüm ey mâh-ı tâbânum (TCB:1/1) Dil-i âşüfteyi mehcûr kıldı yine ol hûrî Yine cândan usandurdı o meh cevr ile mehcûrı (G:493/1) Canını acıtmak: Birine acı vermek. (http://www.tdk.gov.tr) Şöyle acıtdı bugün cânumızı kahr-ı felek Agladı hâlümüze ebr acıdı her deryâ (K:1/34) Canını almak: Öldürmek; canını verdirecek kadar memnun etmek; (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:120/1-G:265/4-G:288/1-G:408/2) Alup gitdi metâ`-ı sabr u fikr ü `akl u idrâki Ziyâ’î bilmem ol cevvâr cânum almak ister mi (G:473/5) sıkıntıya sokmak. Canının derdine düşmek: Ölüm korkusuna kapılmak; canından başka bir şey düşünemeyecek kadar sıkıntıda olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey tabîb-i dil ü cân derdüñe düşdüm gitdüm Şerbet-i la`lüñ olur baña ger olursa `ilâc (G:44/4) Canını vermek: Bir şey uğrunda kendini feda etmek; hiçbir şey esirgememek; birine ve bir şeye çok düşkün olmak, çok sevmek. (http://www.tdk.gov.tr) Ol hüsn-i cemâli göricek göñlümi virdüm Cânum da virürdüm anı ger bir dahı görsem (G:294/4) �Canını yakmak: Acı verecek bir biçimde cezalandırmak; bir kimseyi çok sıkıntı ve zarara sokmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:122/4) Şevk-i ruhuñ yakar ser-i kûyuñda cânumı Hayr itdi yakdı kûşe-i meclisde bir çerâg (G:210/3) Can kulağıyla işitmek: Sözlükte ‘’can kulağıyla dinlemek’’ şeklinde geçen deyim; büyük bir dikkatle, iyi kavramaya çalışarak dinlemek (Aksoy, 2015: s.677) anlamındadır. Gelürseñ öldügümde kabrüm üstine benüm cânum Mukadderdür işitmeñ cân kulagıyla bu efgânum (TCB:1/1/7) Can vermek: Ölmek; ruha güç vermek; canlanmasına yol açmak; bir şeyi çok istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:37/5-G:49/2-G:60/2-G:71/3-G:73/4-G:80/2-G:120/3G:128/3-G:201/2-G:209/3-G:263/4-G:269/3-G:271/4-G:295/2-G:316/5-G:332/2-G:337/1-G:350/7-G:356/5G:361/4-G:366/3-G:377/2-G:385/1-G:393/4-G:414/3-G:417/1-G:442/8-G:452/4-G:482/4-T:12/1MHM:2/2/1) Ten-i zerdümde görüp `illet-i `aşkı didi yâr `İllet ile dirilen mihnet ile cân virür (G:70/2) Cefa çekmek (görmek): Eziyet çekmek, zulüm görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:94/2-G:203/4-G:232/4-G:235/4-G:245/3-G:311/2-MAM:5/1) `Aceb derd ü belâ çekdüm `aceb cevr ü cefâ çekdüm Niçe bî-rahm dil-berden niçe bî-mihr meh-veşden (G:311/2) Ciğerini delmek: Acıklı bir durum, kişiyi dayanılmaz bir üzüntü içinde bırakmak. (Aksoy, 2015:682) Kanın içdi cigerin deldi dilüñ gamze-i yâr Acısam n’ola birâder cigerüm kanumdur (G:123/4) Ciğer kebap (etmek, olmak): Büyük bir acıya uğramak, bir acıdan içi yanıyor gibi olmak. (Aksoy, 2015: s.682) Örnekleri için bkz: (G:20/4-G:60/1-G:287/1) İtsem ziyâfet ol şeh-i `âlî-cenâbumı Pergâle-i cigerden iderdüm kebâbumı (G:491/1) Ç Çekip çevirmek: Çeki düzen vermek, bir hâle yola koymak, yönetmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:13/3) Mevc-i deryâyı çeküben çevirür bâd-ı seher Ki niçün yol vire a`dâya bu kem-ter deryâ (K:1/26) D Dağa (dağlara) düşmek: Büyük bir üzüntü dolayısıyla insanlardan kaçıp ıssız, kırsal yerlerde dolaşır olmak. (Aksoy, 2015: s.702) Örnekleri için bkz: (G:169/5-G:486/2) Derdüñ ile taglara düşsem gerek didüm şehâ Yüri hey Mecnûn didi ol saçları Leylâ baña (G:4/1) Dâmenini Tutmak: Sözlükte ‘’eteğini tutmak, eteğine yapışmak’’ şeklinde geçen deyim; yardım istemek, birinin koruyuculuğu altına girmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Benüm âlıyla kanum dökdi la`l-i gevher-efşânuñ Tutam Hakk kâdî oldukda yarın mahşerde dâmânuñ (TCB:1/5/3) �Defteri dürülmek: Ölmek; öldürülmek; (http://www.tdk.gov.tr) Didi çün gördi `ömri âhir olmış Dürüldi defter-i `ömrüm meded hây (T:2/2) görevine son verilerek bir Dehşet vermek: Sözlükte ‘’dehşet saçmak’’ şeklinde geçen deyim; (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Hallâkına müsebbih idi zümre-i tuyûr Dehşet virürdi halk-ı cihâna sadâ-yı mürg-ı seher (K:3/7) yerden uzaklaştırılmak. ortalığa korku vermek Derde (dertlere) düşmek: Sorunla karşılaşmak; mec. hastalanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:254/2) Bir devâsız derde düşmişdür Ziyâ’î derd-mend Ey dil-i haste yüri sen kendü dermânuñ gözet (G:35/5) Derde uğramak: Sözlükte ‘’derde düçar olmak’’ şeklinde geçen deyim; kötü bir duruma düşmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Ugrasun bir derde ol zâlim Ziyâ’îden beter Aldı çün `akl u dil ü sabrı ne ister cândan (G:323/5) Derdini çekmek: Üzüntüsüne katlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:39/5-G:340/4G:397/3-G:399/4) Güzeller derdini çekmekdedür dermânı her derdüñ Baña keşf eyledi seyrümde bu sırrı Ebû Derdâ (G:1/4) Derdini dökmek: Derdini, sıkıntılarını ayrıntılı olarak anlatmak, dile getirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/15) Ehl-i derde hâlüm aglardum dökerdüm derdümi Korkarın hazz itmeye yârân igen bârândan (G:323/4) Derûnunu yakmak: Sözlükte ‘’içini yakmak’’ şeklinde geçen deyim; çok üzülmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Yakdı derûnum âteş-i firkat Ziyâ’iyâ Âhum degül sipihre duhânum çıkar gider (G:141/5) Dest-gîr olmak: Elinden tutmak, birine arka çıkmak, himaye etmek, yardımcı olmak. (Sefercioğlu, 2010: s.177) Dest-gîr ol baña gel ey sanem-i sengîn-dil Ki taş altında kalupdur bu zamân iki elüm (G:282/3) Dil dökmek: Kandırmak, inandırmak veya yararlanmak için tatlı sözler söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) Dil döker aña niçe nehr-i `azîm ey server Yohsa olmazdı iki yüzlü dil-âver deryâ (K:1/29) Dil uzatmak: Bir kimse veya bir şey için kötü söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MHM:3/3/3-G:10/5-G:209/3) Dil uzatsa `aceb mi sûsen-vâr Tab`-ı rûşen-nihâda münkirler (KT:20/1) �Divane olmak: Bir kimseyi, bir şeyi çıldırasıya sevmek. (Aksoy, 2015: s.709) Örnekleri için bkz: (K:9/8MHM:4/2/1-G:150/5-G:310/2-G:492/4) Taga düşüp yâr olam vahşîlere Mecnûn-sıfat Hasretüñle oluram dîvâne görmezsem seni (G:486/2) Dünya başına zindan olmak: Sözlükte ‘’dünya gözüne zindan olmak’’ şeklinde geçen deyim; büyük bir karamsarlık ve umutsuzluk içine düşmek (Aksoy, 2015: s.739) anlamındadır. Beni acuñ ki cihân başuma zindân olmış Kanı ol seyr-i sahârî kanı gül-geşt-i çemen (K:9/10) Dünya gözüne dar olmak: Sözlükte ‘’dünya başına dar olmak (gelmek)’’ şeklinde geçen deyim; çok sıkılmak, büyük bir çaresizlik içinde kalmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Sahn-ı dünyâ gözüme dar oldı derd-i yâr ile Hak dimişlerdür “izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ” (G:4/2) Dünyayı başına dar etmek: Bir kimseyi çok sıkıntılı bir duruma sokmak. (http://www.tdk.gov.tr) Hışm-ı çeşmüñ cânumı ey yâr bîmâr eylemiş Başuma bu dâr-ı dünyâyı benüm dar eylemiş (G:197/1) Dünyayı tutmak: Çok yayılmak, her yere dağılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Nûh ömrin dilerin vire saña ol Bâkî Tuta mâdâm ki dünyâyı ser-â-ser deryâ (K:1/40) Ruhuñ vasfındaki şi`rüm ser-â-ser dehri tutmışdur Vilâyet Şeyh Sa`dînüñ Gül-istânıyla tolmışdur (G:88/5) Ey Ziyâ’î tutdı ebyâtum cihânı ser-be-ser Ehl-i beytümdür hakikatde bu dehr-i pîrezen (G:367/5) E El almak: Tarikatlarda bir mürit, mürşidinden, başkalarına yol gösterme iznini almak; bir sanatı yapmak için ustanın iznini almak; kâğıt oyunlarında karşı tarafın oynadığı kâğıdın daha önemlisini oynayarak üstünlük sağlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Rindler pîr-i mugândan hep el aldılar bugün Mest ü bed-nâm oldılar devlet baña el virmedi (G:446/4) El arkası yerde: “Tarama Sözlüğü’nde bu deyim için “Pes demek, aczini göstermek.” (Tarama Sözlüğü 1983: 80) anlamı verilmiştir. Mehmet Ali Tanyeri’nin hazırladığı, Örnekleriyle Divan Şiirinde Deyimler adlı eserde de Tarama Sözlüğü’nde dile getirilen anlama yakın bir biçimde “Pes demek, aczini itiraf etmek” (Tanyeri 1999: 96) manası verilmiştir. Halil İbrahim Yakar, Gelibolulu Sun’î Divanı’nda “El arkasını yere koy-”: “pes etmek”, “karşı tarafın üstünlüğünü kabul etmek” (Yakar 2009: 31) şeklinde bu deyimi anlamlandırmıştır.’’ (Demirkazık, 2013: s.621-622) Bi’z-zarûrî didük el arkası yirde çün kim Puşt olanlar geçinür n’eyleyeyüm puştî-bân (K:7/8) El çekmek: Yapmakta olduğu bir işi artık yapmama durumuna geçmek, vazgeçmek, el etek çekmek, el etek silkmek. (Aksoy, 2015: s.749) Ayaklarda anuñçün kalmışam kim ol ser-i hûbân Vefâdan el çeker el virmez ellerle gezer tenhâ (G.17/3) �Elden gitmek: Bir şeyi yitirmek, o şeyden yoksun kalmak. (http://www.tdk.gov.tr) Devlet el virüp iderdüm merhabâ dil-dâr ile Gitdi elden devletüm gör n’eyledi devr-i zamân (G:354/2) Ele almak: Bir şey üzerinde çalışmaya, uğraşmaya başlamak; kötü yanlarını belirterek eleştirmek; bir kimseyi iyice dövmek. (Aksoy, 2015: s.752) Örnekleri için bkz: (K:2/11-G:446/5) Dil ü cân u ten efendi saña kurbân olsun Tek rakîbüñ dil-i nâ-pâkin ele almayıgör (G:163/3) Ele girmek: Sözlükte ‘’ele geçmek’’ şeklinde geçen deyim; yakalanmak, elde edilmek (Aksoy, 2015: s.752) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:1/5-K:10/2) Mısr içre bunuñ gibi şeker-leb ele girmez Hîç böyle güzel mülket-i Ken`ânda bulınmaz (G:176/2) Eli erişmemek: Sözlükte ‘’eli ermemek, eli değmemek’’ şeklinde geçen deyim; bir işi yapmaya vakit bulamamak; uzakta olduğundan yetişememek (Aksoy, 2015: s.756) anlamındadır. Elüm irişmedi ol zülfe yüzin görmedüm âh Kadre kâdir degülem bir yaña bayrâmum yok (G:219/2) Eli ermek: Yapabilmek, ulaşabilmek; bir işi yapmak için zaman bulabilmek. (http://www.tdk.gov.tr) Rîsmân-ı ümîd ele girmez Bir sebeb yok el ire âsiyâba (K:10/2) Eline düşmek: Kendisine hıncı bulunan birinin egemenliği altına girmek; ele geçmek. (Aksoy, 2015: s.759) yakalanmak; elde edilmek (Aksoy, 2015: s.752) zalim birinin buyruğu altına girmek. Çok çekdi çevirdi anı ol kaşı kemânum Cevvâr eline düşdi göñül eyle olur yâ (G:13/3) Eli taş altında kalmak: Zorda kalmak, zarurete düsmek, ihtiyaç içinde kalmak. (Uyanıker, 2006: s.240) Örnekleri için bkz: (K:9/9-TKB:1/3/7-G:282/3) İki eli taşuñ altında kaldı Ferhâduñ Terahhum itmedi Şîrîn gelüp yazuklar aña (G:28/4) Eli uzun: Fırsat buldukça öteberi aşıran. (Aksoy, 2015: s.761) Merhabâ itmek içün ança du`âlar kıldum Şâyed idem el uzunlugını şâhâ kes elüm (G:296/4) El uzatmak: Dokunmaya, almaya kalkışmak; yardım etmek. (Aksoy, 2015: s.765) Örnekleri için bkz: (MHM:1/5/1) Kahr ile kanı dökülsün lebüñe kasd idenüñ Zülfüñe el uzada zulm ile ber-dâr olsun (G:326/3) El üstünde tutmak: Bir kimseye veya bir şeye çok saygı ve sevgi göstermek, çok değer vermek. (Aksoy, 2015: s.765) Örnekleri için bkz: (G:269/1-G:378/5-G:483/4) `Aceb mi `ârif el üstinde tutsa esrârı Anuñla seyr ider ey dil hayâl-i dil-dârı (G:433/1) El vermek: Yardım etmek; tarikatlarda mürşit, bir müride, başkalarına yol gösterme izni vermek; halk hekimliği ile uğraşan kimse bilgilerini bir başkasına öğretmek; kâğıt oyunlarında elde olan veya olmayan �sebeplerle oyun üstünlüğünü karşı tarafa bırakmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:97/4G:446/4-G:446/5) Merhabâsız yârdan el çek Ziyâ’î fârig ol Devlet el virince sabr it bunda hikmet vardur (G:104/5) El vermemek: Yardım etmemek, tarikatlarda mürşit, bir müride, başkalarına yol gösterme iznini vermemiş olmak, yetki vermemek, iskambil oyunlarında karşı tarafa oyun üstünlüğü tanımamak, bahtın, talihin kapalı olması, fırsat bulamamak, elverişsiz olmak, isteğine ulaşamamak. (Uyanıker, 2006: s.236) Örnekleri için bkz: (G:39/3-G:446/2) El virmedi murâdumuz ol bî-vefâ habîb Şâd itmedi mahabbeti bir merhabâ ile (G:410/4) El vurmak: Sözlükte ‘’el basmak’’ şeklinde geçen deyim; kutsal bir şey üzerine el koyarak yemin etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Yâsemen şâhı ki yir yir suya tayanmış ola Sûre-i Kevsere eyler el urup san ki yemîn (K:8/3) El vurmamak: El sürmemek; dokunmamak, yapmaya başlamamak. (Aksoy, 2015: s.764) Ben iderdüm kadd ü zülfini nigâruñ ta`rîf Dahı el urmamış idi elif ü lâma kalem (K:6/10) El yıkamak: El çekmek (Aksoy, 2015: s.766) yapmakta olduğu bir işi artık yapmama durumuna geçmek, vazgeçmek. (Aksoy, 2015: s.749) Örnekleri için bkz: (K:1/20-G:60/3-G:323/2) Ben el yudum hayat suyından meded meded Zulmetde kaldı çeşme-i hayvânum el-firâk (G:223/3) Esen kalmak: Ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı, sıhhatli olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Beñzi sarardı berg-i hazân-veş Ziyâ’înüñ Kaluñ esen ki gitdi o bâd-ı sabâ ile (G:410/5) Ettiğini bulmak (çekmek): Yaptığı kötü davranışın karşılığını görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Bulursın sen de bir gün hep baña itdüklerüñ katlin Bugün nâr-ı firâkuñla beni sensin helâk iden (TCB:1/6/6) Ezber etmek: Ezberleyerek akılda tutmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sûre-i Nûrı yazar eflâke her gün âfitâb Ezber eyler gûyiyâ âyât-ı Furkânı güneş (K:4/25) F Fark etmek: Bir şeyin var olduğunu anlamak, sezmek, farkına varmak; bir şey eskisinden farklı duruma gelmek. (Aksoy, 2015: s.779) Örnekleri için bkz: (G:495/4) Vasl ile firkati fark itmiş işitdüm agyâr Bilsem âyâ ki neden eyledi nâdân galat (G:204/3) Feda etmek: Kıymak, gözden çıkarmak. (http://www.tdk.gov.tr) Cân-garîz oldugına bakmayup itdiler fedâ Yûsuf-ı Mısra seni şâhum birâder sandılar (G:115/4) Feda olmak: Uğrunda yok olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Hikmet nedür ki yoluña olmak diler fedâ �Mülk-i vücûdum içre bugün cân revân iken (G:345/3) Ferdaya salmak: Bir iş ya da bir şeyi ileriki bir tarihe atmak, geciktirmek, gelecekte bir zamana bırakmak, ertelemek. (Uyanıker, 2006: s.251) Örnekleri için bkz: (G:438/5) Beni ferdâya salup derdümi arturdı habîb Cânuma eyledi te’sîr bu ferdâ derdâ (G:9/4) Feryat etmek: Yüksek sesle haykırmak, mec. büyük bir yokluk, zarar ve sıkıntı içinde bulunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:8/11-K:11/16-TCB:1/3/7-G:51/3-G:73/3-G:188/3-G:226/4G:264/5-G:278/3-G:301/1-G:301/2) Bezm-i gamda n’ola `uşşâkuñ iderse feryâd Meclis içre yaraşur olsa hoş âvân eyler (G:159/4) Fırsat bulmak: Uygun, elverişli zaman bulmak. (http://www.tdk.gov.tr) Tâkatüm tâk olur görmeyeli hâk-i derüñ Derüñi mesken ideyin bulur isem fırsat (G:33/3) Figan etmek: Bağırarak ağlamak, inlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:7/26-G:138/2G:178/3-G:187/2-G:188/3-G:208/3-G:364/4-KT:27/2) Gice yâd-ı lebüñle eşk-i çeşmüm erguvân itdüm Seher gül-ruhlaruñ gördüm hezâr âh u figân itdüm (G:273/1) Firar etmek: Kaçmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dutalum kim bilüm yâ gibi bükdüñ ey kemân-ebrû Niçün yâ ok gibi ta`cîl ile benden firâr itdüñ (G:231/3) G Gam çekmek: Tasalanmak, kaygılanmak, üzülmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:496/5) Agyâr bî-huzûr ise gamuñı çekmeden Cevr ü cefâñı pâdişehüm sen de kıl baña (G:10/2) Gelip geçmek: Bir yerden geçmek; bir makam, bir yer vb.nde kısa bir süre bulunmak; kısa bir süre etkin olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gitdi yâr irdi dem-i firkat esîr itdi beni Nâzenîn `ömr gelüp geçdi irişdi ecelüm (G:292/3) Göğsünü (sinesini) dövmek: Hayıflanmak, yazıklanmak. (Kaya, 2011: s.91) Örnekleri için bkz: (K:11/24) Üzerinden yine yol virdügiçün a`dâya Dest-i bâd ile dögüp gögsini iñler deryâ (K:1/3) Gömgök deli: İleri derecede delilik. (Demir, 2015: s.73) Örnekleri için bkz: (G:304/5) O servüñ zülfi zencîrin görelden bâg-ı `âlemde Olupdur kıpkızıl dîvâne gül gömgök delü sûsen (G:346/2) Gönlü akmak: Birine, bir şeye karşı güçlü bir sevgi duymak, gönlü ilişmek. (Aksoy, 2015: s.799) Şi`rümüñ bahrına tañ mı su gibi aksa göñül Kulzüm-i lutf-ı latîf oldı bu bihter deryâ (K:1/37) Gönlü bulanmak: Kusacak gibi olmak, midesi bulanmak, içine bir tasa ve üzüntü çökmek, mec. kuşkulanmak. (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015: s.799) �Bu yakalarda seni seyr ideli düşmenden Göñli bulanmadı olmadı mükedder deryâ (K:1/18) Gönlü düşmek: Aşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:254/1-G:254/2-G:254/4G:254/5) Dirmiş rakîb göñli düşer baña dil-berüñ Va’llâhi ibtidâ başına bir hacer düşer (G:110/5) Gönlünden geçirmek (geçmek): İçinden bir şey yapmayı yada bir şeyin olmasını istemek, aklından geçirmek. (Aksoy, 2015: s.800) Senün kurbânuñ olmak ey kaşı yâ geçdi göñlümden Hedef olmak hadeng-i gamzeñe devlet nişânıdur (G:81/8) Gönlüne girmek: Kalbine girmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/9) Göñline girdi Ziyâ’î taş bagırlu dil-berüñ Şâh-bâz-ı evc-i ma`nâ taşda yapdı âşiyân (G:351/5) Gönül (gönlünü) almak: Sevindirmek, kırılan bir kimseyi güzel bir davranışla hoşnut etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Zâhidâ göñlüm alursa o melek ta`n itme Beni hâlümde ko var git seni şeytân alsun (G:359/3) Gönül bağlamak (dil bağlamak): Severek bağlanmak, içten sevmek, âşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey Ziyâ’î niçe bir `âleme rüsvây olasın Zülfi zencîrine dil baglama dîvâne misin (G:315/5) Gönül vermek: Sevmek, âşık olmak; bir şeyi sevmeye, istemeye veya yapmaya içten yönelmek, eğinmek, meyletmek; düşkün olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:13/1) Ve aña göñül virüp meyl idene câzibesin izhâr ider. (D:s/3) Gönül yıkmak: Birini çok üzecek bir davranışta bulunmak, (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:121/3-G:252/3-G:356/1) Bugün cevrüñle göñlüm yıkduñ aslâ virmedüñ sûret Gamuñla ey sanem dil hânesi Eski Kilisâlık (G:215/2) gücendirmek, gönül kırmak. Göz değirmek (göz değdirmek): Uğursuzluk, kötülük getirdiğine inanılan kıskanç veya hayran bakışlar dolayısıyla kötü bir duruma düşürmek. (Uyanıker, 2006: s.269) Gonce tıflına meger göz degirüpdür nergis Togru başın tutamaz hâli be-gâyet müşkil (G:259/6) Gözden geçirmek: Okumak; niteliğini anlamak için bir şeyin her yanına bakmak, incelemek, muayene etmek; araç, motor vb.nin çalışıp çalışmadığını incelemek, denemek, denetlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Mergûb olupdur elde sirişküm hikâyeti Gözden geçürdüm anı hele ben de dostlar (G:148/3) Göze almak: Gelebilecek her türlü zararı ve tehlikeyi önceden kabul etmek. (http://www.tdk.gov.tr) `Aynına almayan senüñ elemüñ İtmedi `âlemin bu dünyânuñ (G:246/2) �Göz (gözünün) ucuyla bakmak: Fark ettirmeden gözlemek, belli etmemeye çalışarak başını çevirmeden yandan bakmak. (http://www.tdk.gov.tr) O göz ucıyla bakışlar o kaşların çatmak Ol inciniş o sögüş âh o zâlim-âne `itâb (G:31/4) Gözü (gözleri) açılmak: İyiyi kötüyü veya kendisine yarayanı ayırt eder duruma gelmek; uyanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sen gelelden gözi açıldı şehâ deryânuñ Her habâbını bilür çeşm-i münevver deryâ (K:1/21) Gözü (gözleri) kamaşmak: Güçlü bir ışık sebebiyle göz bakamaz olmak; mec. çok etkilenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Gün yüzine bakdugumca kamaşurdı gözlerüm Bakdugum demde olurdı eşk-i hûnînüm revân (G:354/3) Hurşîd-i ruhuñ gördi gözüm kamaşayazdı Cân sandı ten-i hastesini sarmaşayazdı (G:460/1) Gözünü açmak: O yerde olduğunun farkına varmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gözüñ aç bûstân-ı `âlemde Nergis-âsâ bu hvâb -ı gafletden (TKB:1/4/7) Gözünün üstünde kaşın var dememek: Birinin her davranışını hoş görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Işıga kimse gözüñ üzre kaşuñ var diyemez `Âlim olan çeker ammâ elem-i bî-pâyân (K:7/12) Gözü uykuya varmak: Sözlükte ‘’gözünden uyku akmak’’ şeklinde geçen deyim; çok uykusu geldiğinden gözleri kapanır gibi olmak (Aksoy, 2015: s.819) anlamındadır. Çeşmi hayâli ile gözüm uykuya varur Ey cân gelürse üstüme uyarıgör (G:128/4) Gözü uyku yüzü görmemek: Sözlükte ‘’yüzü görmemek (rahat, uyku, dert…), gözüne uyku girmemek’’ şeklinde geçen deyim; bu durumlardan uzak bulunmak (Aksoy, 2015: s.1134), uyuyamamış olmak (Aksoy, 2015: s.820) anlamındadır. Umardum kim düşümde seyr idem âhû-yı Ken`ânı Gözüm uyku yüzin görmez Ziyâ’înüñ figânından (G:310/5) Göz yummamak: Hoşgörü ile karşılamamak; hiç uyumamak. (Aksoy, 2015: s.824) Olalı göñlüm gibi âşüfte-i dil-dâr şem` Subha dek göz yummaz olur tâ-seher bîdâr şem` (G:209/1) Gurbet çekmek: Doğup yaşadığı yerleri özlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Derdüñ ile göñül cânâ geh aglar geh güler Nite kim gurbet çeken şeydâ geh aglar geh güler (G:85/1) Gurbete (gurbet ele) düşmek: Aile ocağından uzak bir yere gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Diyâr-ı gurbete düşdüm gam u derd oldı yârânum Bu fânî `âlem içre ne serâyum var ne dükkânum (TCB:1/1/1) �Günaha girmek: Davranışıyla, dince suç sayılan bir iş yapmak, günah işlemek. (Aksoy, 2015: s.826) Örnekleri için bkz: (G:299/4) Didi vâ`iz koynuña girmek günâh inanmaduk Hoş günâha girmişüz Estâgfuru’llâhü’l-`azîm (G:281/2) Günahı (vebali) boynuna: Ben, sorumluluğu onun olan bir iş yapıyorum. Bu bir suç ise sorumlusu odur. (Aksoy, 2015: s.826) Örnekleri için bkz: (G:171/4-G:202/3) Ka`be-i kûyuñ tavâf itmek hatâdur tîg ile Hây kıblem ol günâh olsun rakîbüñ boynına (G:403/2) Günden güne: Gün geçtikçe, git gide, her gün biraz daha. (Aksoy, 2015: s.827) Örnekleri için bkz: (K:4/21-TCB:1/8/6-KT:39/2) Dilde günden güne artar mıydı bu `aşk u cünûn Olmasa hüsni terakkîde o mâhuñ her ân (G:366/4) Gün gibi ruşen (ağ): Sözlükte ‘’gün gibi aşikar’’ şeklinde geçen deyim; açık, aşikar, belli, gün gibi belli (Dalkılıç, 2015: s.358) gizlenmesi ve saklanması mümkün olmayan (Taş, 2013: s.16) anlamındadır. Kesilmez sâyesi gibi yanından ol mehüñ düşmen Baña bir zerre mihri olmadugı gün gibi rûşen (G:346/1) Bir `aceb sevdâya düşmişdür bugün ol yüzi mâh Câmesini gün gibi ag iken itmişdür siyâh (G:395/1) Gün görmek (görmemek): Bolluk, gönül rahatlığı, mutluluk içinde geçen günler yaşamak (yaşamamak). (Aksoy, 2015: s.828) Örnekleri için bkz: (K:4/36-G:17/4-G:133/2-KT:40/2) Mihre bakdumsa `izâruñ terk idüp gün görmeyem La`lüñi koyup mey içdümse harâm olsun baña (G:4/4) Ey rakîb ol meh-i hurşîd-likânuñ bilürüz Yüzini görmege geldüñ o kadar gün göresin (G:355/2) H Hâk ile yeksân etmek: Sözlükte ‘’yerle bir etmek’’ şeklinde geçen deyim; yapıyı yıkıp yere indirmek (Aksoy, 2015: s.1117) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:286/2-G:350/8) `Âkıbet tob-ı havâdis hâk ile yeksân ider Kal`a-i derd ü belâya cismümi kıldum beden (G:367/3) Hâl hatır (hâlini hatırını) sormak: Bir kimseye nasılsınız, ne durumdasınız anlamında nezaket sorusu yöneltmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:216/6-G:276/5-G:281/4) Hâlin Ziyâ’înüñ ne sorarsın ki ol garîb Ey mûmiyân gamuñla olupdur hayâl-i mahz (G:202/5) Haram olmak: Bir şeyden gereği gibi yararlanamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:4/4) Terk idüp la`lüñ içersem bâde Bezm-i `âlemde harâm ola baña (G:25/3) Hasta düşmek: Hastalanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Haste düşdüm hasret-i la`lüñle dün mey-hânede Su yirine agzuma mey tamzurur pîr-i mugân (G:376/4) �Hatırına gelmek: Hatırlamak, aklına gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:324/2) Mekteb-i gamda elif ögredicek üstâdum Yâduma geldi belâdur o boyı şimşâdum (G:277/1) Hatırından gitmemek: Sözlükte ‘’hatırından çıkmamak’’ şeklinde geçen deyim; hatırında tutmak, aklından çıkmamak, aklında tutmak, unutmamak (Aksoy, 2015: s.846) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:335/5) Kûyuña benzetdüm anı işidüp evsâfını Şimdi gitmez hâtırumdan fikr-i firdevs-i berîn (G:375/2) Hayran olmak (kalmak): Çok beğenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:63/6-G:73/2G:185/3-G:366/5-G:370/2-MAM:4/1) Ne bilsün böyle hayrân oldugum yâr Gamum bir vâkıf-ı esrâra söyleñ (G:239/4) Hayrette (hayretler içinde) kalmak: Şaşakalmak, şaşırmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sâgar-ı sahbâyı cânân ile leb-ber-leb görüp Al kuşagına urup hayretde kalmışdur sebû (G:385/2) Helak etmek: Öldürmek, ortadan kaldırmak; mec. aşırı derecede yormak, bitkin duruma getirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/8-K:4/8-TCB:1/5/2-TCB:1/6/6-MHM:1/2/4-G:26/1G:43/2-G:217/3-G:401/3-G:480/5) Câm-ı hasret sunma hey âfet helâk itdüñ beni Bu mahabbet meclisinüñ bâdesi kattâl olur (G:71/2) Helak olmak: Yok olmak, ölmek; mec. yorulmak, bitkin duruma gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/1/6-TCB:1/2/4-G:1/7-G:24/3-G:125/4-G:439/1) Helâk oldı Ziyâ’î hançer-i hicrân ile ey dil Cefâ tîgin gidersün ol şeh-i gaddâra `arz eyle (G:401/5) Heves etmek: Bir şeye karşı istek duymak, eğilimli olmak. (http://www.tdk.gov.tr) "Eş’şebâbü şu`betün mine’l-cünûn" hasebince dîvânelügüm deminde ve mest-ânelügüm `âleminde `aşk u mahabbet `âlemine düşüp derd ü mihnet vâdîlerinde hayrân u ser-gerdân gezerken vuslat ümîdine heves idüp ol heves bâd-ı hevâ olup `ömr-i nâzenîn bâd-ı hevâ-âsâ gelüp gitdi. (D:s/2) Hiçe saymak (indirgemek): Önemsememek, önem vermemek. (http://www.tdk.gov.tr) Rub`-ı meskûnı bütün bahş itseler eksükliye Hîçe saymam bilürem kim yârı bilmem kandadur (G:114/4) Hile kurmak: Sözlükte ‘’düzen kurmak’’ şeklinde geçen deyim; işler duruma getirmek; düzenlemek; mec. hileye başvurmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:452/3) Çeşmi harâmîdür işi hep tutma urmadur Mu`tâdı dâm-ı kâkülinüñ hîle kurmadur (G:99/1) Huzurun uçurmak: Sözlükte ‘’huzurunu kaçırmak’’ şeklinde geçen deyim; tedirgin, rahatsız etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Huzûruñ uçurur zâg u zagan gibi `avâm ey dil Gözet vîrânı bûm ol taşrada seyrânı n’eylersin (G:374/3) İ İbret almak: Ders almak. (http://www.tdk.gov.tr) �`Âkılâne didi bir mecnûn anuñ târîhini Ey dil-i dîvâne gâhî `ibret al Behlülden (T:10/2) İçini dökmek: Derdini anlatmak, iç dünyasındaki duygu ve düşüncelerini bir bir anlatmak; ferahlamak, rahatlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Ag iderken yüzini dökdi sefîd içini bâd Zişt görinse bu dem pîre-zen-i dehr n’ola (K:2/4) İkide bir (birde): Sık sık. (Aksoy, 2015: s.875) Örnekleri için bkz: (MAM:2/1) İki nigâra baglanamaz m’ola bir göñül Bu hâtıruma tolanur oldı ikide bir (G:149/3) İki gözü iki çeşme: Sürekli ağlar durumda; sürekli ağlayan. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:437/4) Gül-istân-ı belâda pâdişâhum Akar her dem iki çeşmüm iki `ayn (G:320/3) İki yaka ıssı gelmemek: Sözlükte ‘’iki yakası bir araya gelmemek’’ şeklinde geçen deyim; geçim sıkıntısı çekmek, borçtan kurtulamamak (Aksoy, 2015:s.877) anlamındadır. Umarın olmaz idi iki yaka ıssı gelüp Sürmeseydi yüzini dergehüñe ger deryâ (K:1/13) İşi Allah’a kalmak: Kimsenin kendisine yardım etmediği bir durumda, çaresiz kalmak. (Aksoy, 2015: s.886) İşüm kaldı hemân şimdi kemâl-i lutf-ı Settâra Za`îfem pâdişâhum kıyma igen ben günâh-kâra (TCB:1/2/6) İyiliği dokunmak: Yararlı olmak, yararını görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Agyâra seng-i `işveñi atmak neden gelür Bir iylügüñ tokınmadı ey seng-dil baña (G:10/3) K Kadrini bilmek: Değerini bilmek, yararlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:181/6G:340/5-G:374/5-G:478/3) Kadrini bilmeze yâr oldı belâdur dil-ber Bir belâ bu biz anuñ kadrini bilsek bilmez (G:181/6) Kan ağlamak: Büyük bir üzüntü içinde bulunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:75/1G:90/3-G:132/4-G:208/5-G:321/3-G:355/5-G:453/3-G:471/2-KT:39/1) Baña râhm eylemezsin şimdi `âşık olasın katlin Gam-ı hicrüñle kan agladugum bir demden añlarsın (G:360/2) Kan dökmek: Ölüme yol açmak, cana kıymak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/25TCB:1/5/3-G:13/4-G:98/3-G:179/1-G:245/2-G:294/1-G:326/3-G:359/4) Dilâ gâfil gezersin sen bu der-bend-i mihnetde Meger kanlar döken ol gamze-i fettânı bilmezsin (G:340/2) Kanına girmek: Birini öldürmek yada öldürtmek; bir şeyi ziyan etmek. (Aksoy, 2015: s.905) Ey kemân-ebrû okuñ gibi geçersin cânuma Dem-be-dem ey yâr-ı hûnî girme bârî kanuma (G:390/1) �Kanlı yaş akıtmak: Sözlükte ‘’kanlı yaş (yaşlar) dökmek’’ şeklinde geçen deyim; büyük üzüntüyle ağlamak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Her demde kanlu yâş akıdursın Ziyâ’iyâ Sabr eyle çünki böyle ider iktizâ kazâ (G:14/5) Kan yutmak: Bir sebeple çok acı ve eziyet çekmek, derdini ve üzüntüsünü içine atıp gizlemek. (Sefercioğlu, 2010: s.187) Bagrumuñ pergâlesi dil gül-şeninde lâledür Her seher kan yutdugum derdüñle gûyâ jâledür (G:154/1) Karalar bağlamak (giymek): Yas tutmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:452/5) Tañ degüldür tâli`üm gibi karalar geyse yâr Zulmeti çün çeşme-i hayvân idinmiş cây-gâh (G:395/5) Kara topraga karmak: Ölmek, kara toprağa gömülmek. (Uyanıker, 2006: s.318) Yele virse hevâ karârumuzı Kara topraga karsa varumuzı (MSD:1/3/1) Kaşlarını çatmak: Kızmak, öfkelenmek. (http://www.tdk.gov.tr) O göz ucıyla bakışlar o kaşların çatmak Ol inciniş o sögüş âh o zâlim-âne `itâb (G:31/4) Nazar kıl hışm ile râ kaşlaruñ çat ey hilâl-ebrû Göñül kesb-i safâ eyler ider cânum bu râdan haz (G:207/2) Kendi hâline bırakmak: İlgilenmemek, karışmamak. (http://www.tdk.gov.tr) Belâ budur beni `aşkuñ komayur kendü hâlümde Cihân zevk ü safâda ben günâh ile vebâlümde (TCB:1/4/3) Baña ta`n eylemeñüz `âleme rüsvây olsam Kendü hâlümde komaz derd ü gam u `aşk u cünûn (G:347/4) Kendi kendinden gitmek: Sözlükte ‘’kendinden geçmek’’ şeklinde geçen deyim; bilinci işlemez olmak, kendini kaybetmek, bayılmak; bir şey karşısında coşkuya kapılmak, duygulanmak; uykuya dalmak, uyuyakalmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Ol kamer-ruh söylese kalmazdı cânumdan ramak Kendü kendümden giderdüm gelse ol mahbûb-ı cân (G:354/5) Kıpkızıl divane: Aşırı derecede deli çılgın. (Sefercioğlu, 2010: s.190) Örnekleri için bkz: (G:346/2G:457/2) Göreli ruhsâr-ı yârı kıpkızıl dîvâneyüz Lâle gibi daga düşdük kûh-ı mihnet beklerüz (G:169/5) Kış basmak: Kışın şiddetli soğukları başlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/18) Vefâda Rüstem iken Zâl-i dehri kış basdı Harâmi gibi soyar berg-i bîdi bâd-ı şimâl (K:5/9) Kış kıyamet: Yağmurlu, fırtınalı soğuk hava. (Aksoy, 2015: s.931) Üzüldi berg-i şecer şimdi kış kıyâmetdür �Görüñ ki yevm-i yefürr oldı ma`nîde fi’l-hâl (K:5/8) Kıyamet kopmak: Kıyamet günü gelmek; mec. bir yerde çok (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:107/2-G:332/4-G:393/3) Mukarrer mi kalur bu derd ü mihnet böyle cânumda Kıyâmet kopa şefkat gelmeye ol serv-i bâlâdan (G:357/2) gürültü ve telaş olmak. Kıyametler koparmak: Bir şeye çok kızarak bağırıp çağırmak, feryat etmek; aşırı gürültülere, kargaşaya yol açmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dimeñ nev-restedür ol serv-i bâlâ Kıyâmet koparur eyleñ temâşâ (KT:1/1) Kıymetini bilmek: Önemini, değerini bilmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:240/7G:241/5-G:272/2) Ne bilsün kıymetini `âlem-i vasluñ bu `âlemde Mukayyeddür saçuñ zencîrine dîvânedür Mecnûn (G:349/3) Koynuna girmek: Biriyle yatıp sevişmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/1-G:17/2G:133/3-G:299/4) Hîle kurdum koynına girmek tedârik eyledüm Duydı atası anası Âdem ü Havvâ hakı (G:452/3) Kömür çiğner deli olmak: Delilerin kömürü bile çiğneyeceği düşünülerek karşısındakini hiçbir şeyden anlamaz sananlara karşı söylenir. (Beyzadeoğlu, 2006: s.12) Örnekleri için bkz: (KT:28/2) Zâhidâ sen de kömür çiyner deli sanma beni Bilürin küllî cehennem ahkerîdür ahkerî (K:11/31) Kulağına girmemek: Söylenilen sözlere önem vermemek, söylenenleri anlamamak, benimsememek. (http://www.tdk.gov.tr) Senüñ asla kulagına girmez Çıksa `ayyûka `âşıkuñ âhı (G:490/3) Kulak tutmak: Dinlemek, işitmek istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Dimem ey sûfî saña `âşık olup dil-ber gör Söz güherdür kulaguñ tut bir iki gevher gör (G:73/1) Kul etmek: Kendine aşırı derecede bağlamak, boyun eğdirmek. (http://www.tdk.gov.tr) `Arz idüp elif kaddin kul itdi beni cânân “Men `allemeni harfen kadd sayyereni `abden” (G:373/3) Kul olmak: Aşırı derecede bağlanmak, boyun eğmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3) Pâdişâh-ı `aşka kul olalı bu `âlemde biz Mâlik-i mülk-i gamuz başka velâyet beklerüz (G:169/3) Kulp takmak: Kusur, bahane bulmak. (Aksoy, 2015: s.945) Örnekleri için bkz: (MHM:3/1/3) Kapuña öykündügiyçün kulb takdı çerhe mâh Her gice encümle eyler nâr u nûr anı güneş (K:4/34) Kulu kurbanı olmak: Bir kimseye karşı büyük bir saygı ve bağlılıkla fedakarlık yapmaya hazır olmak. (Aksoy, 2015: s.945) �Döne döne bezm-i cânâna kebâb olmak diler Oldı ol Mirrîh çeşmüñ kulı kurbânı güneş (K:4/14) Kuru efsane: Boş laf, bir işe yaramaz nasihat. (Sefercioğlu, 2010: s.163) Örnekleri için bkz: (G:137/7) Gör mâcerâ-yı eşkümi ol âsitânede Deryâyı añma kalma bu kuru efsânede (G:405/1) Kuru iftira (bühtan): Hiçbir dayanağı bulunmayan iftira. (Aksoy, 2015: s.946) Ugraduñ bir kurı bühtâna yaşuñ akmakda Yiridür gark ola ger bahr-ı sirişküñde zemîn (K:8/20) L Lazım gelmek (olmak): Gerekmek. (http://www.tdk.gov.tr) Müderrislik olaydı ger sakâl u taylasân ile Keçi lâzım gelirdi kim diye tefsîr-i Keşşâfı (KT:56/2) M Mecnunluğu tutmak: Sözlükte ‘’deliliği tutmak’’ şeklinde geçen deyim; delice davranmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Çıkup gitdüm mahalleñden Ziyâ’î gibi ey Leylâ Yine Mecnûnlugum tutmış gibi yabana çıkdum ben (G:365/5) Medet ummak (beklemek): Yardım beklemek. (http://www.tdk.gov.tr) Girdâb-ı bahr-ı derde düşüp dil meded umar Ol derd-mendi yâd ide yok mı bir âşinâ (G:29/3) Mekân tutmak: Bir yere yerleşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Hakka minnet kim yüzin gördi yine ashâb-ı `aşk Mustafâ gâr-ı belâda gerçi dutmışdı mekân (G:341/3) Mesken tutmak: Yerleşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Seng-dil bir sanemüñ derdini çekmek gibidür Böyle bir seng-i siyâh üzere tutmak mesken (K:9/4) Meydana çıkmak: Ortaya çıkmak, belli olmak (bir durum), ortada kendini göstermek (biri). (Aksoy, 2015: s.966) Bugün gam küştî-gîrin hâke saldum pây-mâl itdüm Senüñ şevk-i mey-i `aşkuñla çün meydâna çıkdum ben (G:365/4) Meydan almak: esk. Gelişmek, yayılmak, geniş ölçüde olmak. (http://www.tdk.gov.tr) `Arsa-i nazm Ziyâ’înüñ atı oynagıdur Her kimüñ kim hüneri var ise meydân alsun (G:359/5) Mihnet çekmek: Sıkıntılı bir duruma katlanmak, sıkıntı çekmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:11/7-G:311/5) Saçuñ vasf itmede cânâ ne mihnetler çekilmişdür Beyâza çıkmada hattuñ ne zahmetler görilmişdür (G:77/1) Murat almak: Dileğine kavuşmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MAŞ:1/4/4-G:338/3G:371/1) �Ne dünyâdan murâd aldum ne oldum tâlib-i `ukbâ Ziyâ’î gibi dünyâmı vü `ukbâmı harâb itdüm (G:272/5) N Namus şişesini yere çalmak: Namus meselelerini hiçe saymak, umursamamak. (Gülüm, 2013: s.77) Ziyâ’î zulmet-i gamda ne kara günlere kaldum Döküldi yüz suyı ben câm-ı nâmûsı yire çaldum (MAŞ:1/4/1) Ne hacet: Gereksiz, gerek yok. (http://www.tdk.gov.tr) Ey Ziyâ’î şâh-ı hûbân oldugına ol sanem Zülfi dâll ü hüsni şâhiddür ne hâcet söylemek (G:244/5) Nispet etmek: Eşit tutmak, oranlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:483/2) Cinânı kûy-ı yâra nisbet itme Be hey zâhid kusûrı var cinânuñ (G:243/4) O Ocağına su koymak: Sözlükte ‘’ocağını söndürmek, ocağına incir dikmek, ocağına darı ekmek’’ şeklinde geçen deyim; birinin evini barkını dağıtmak, bir daha şenlenemez duruma getirmek, çoluk çocuğunu yok etmek (Aksoy, 2015: s.983) evini barkını yıkmak (Beyzadeoğlu, 2006: s.12) anlamındadır. Su koyup ocagına düşmen-i dînüñ bârân Umarın memleketin gark ide ekser deryâ (K:1/6) Ö Ölüp ölüp dirilmek: Çok sıkıntı, acı çekmek veya çok ağır hastalık geçirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:299/2-G:332/3) Âhir ölüp dirilüp bir dirlik ıssı olmadum Bilmezin yohsa bu halk içmiş midür âb-ı hayât (KT:15/2) Ömrü vefa etmemek: Bir sonuca ulaşmadan ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Didiler giderek ol cevri çok dil-ber cefâ itmez Cefâya sabr iderdüm korkarın `ömrüm vefâ itmez (G:180/1) P Parmağında oynatmak: Birini kukla gibi kullanmak, ona istediğini yaptırmak. (Aksoy, 2015: s.1006) Güzellikde tutalum mâhı bir barmakda oynatduñ Gel ey hurşîd-i `âlem-bînüm olma hüsnüñe magrûr (G:134/4) Parmakla gösterilmek: Çok ünlü bir kimse olmak. (Aksoy, 2015: s.1007) Örnekleri için bkz: (K:4/40) Şehr halkı birbirine gösterür barmagıla Sen hilâl itdüñ beni derdüñle beñzer ey melek (G:244/2) Pay mal olmak: Sözlükte ‘’ayak altında kalmak’’ şeklinde geçen deyim; çok gelinip geçilen yerde bulunmak; çevresince hor görülmek, kendisine karşı kötü davranılmak (Aksoy, 2015: s.600) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:8/23-MHM:1/4/2-G:177/3-G:476/4) Ziyâ’î biz edânî-i zamâna pây-mâl olduk Kemâl ile ma`ârif ehlin ancak zü-fünûn añlar (G:166/5) R �Rağbet etmek (göstermek): İstemek, beğenmek, istekle karşılamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:340/5-KT:16/1) Şâ`ir-i fâzıla bir ragbet ider kalmadı hîç Ne `acebdür bu ki şâ`ir geçinür her nâdân (K:7/17) Ramak kalmak: Bir şeyin olmasına çok az kalmak. (Baran, 2015: s.141) (Örnekleri için bkz: (G:343/3) Ol kamer-ruh söylese kalmazdı cânumdan ramak Kendü kendümden giderdüm gelse ol mahbûb-ı cân (G:354/5) Rast gelmek: Karşılaşmak (biriyle); düşünülmediği halde kendisini bulmak (bir şey); isteğine uygun olmak (iş); hedefi bulmak (atılan şey). (Aksoy, 2015: s.1017) Örnekleri için bkz: (G:306/3-G:414/4-G:490/2KT:25/2-KT:26/2) Geldi fâlumda elif takdîre oldum muntazır Rast geldüm togrusı yâruñ kad-i bâlâsına (G:431/2) Renk etmek: Sözlükte ‘’renk vermek (katmak)’’ şeklinde geçen deyim; çamaşır rengi solmak; neşe, canlılık veya değişiklik kazandırmak; açık etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Mekr ider zülfüñ meger ey dil-ber-i Yûsuf-cemâl Ehl-i şevke renk ider la`l-i ruh-ı rengînüñ al (G:266/1) Reva görmek: Bir davranışı, bir olayı bir kimse için uygun görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:8/23-G:149/2) Hîç Hakk revâ görür mi ki ben derdini çekem Agyâr ile safâlar ide ey Ziyâ’î dost (G:39/5) Revan olmak: Yola çıkmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:3/3-G:354/1-G:354/3-G:362/5MAM:8/1) Cân virürken mürdeye `âşıklar anuñ vaslına Şimdi `İsâ cân virüp firdevse olmışdur revân (G:332/2) Rızkını taştan çıkarmak: Sözlükte ‘’ekmeğini taştan çıkarmak’’ şeklinde geçen deyim; geçimini sağlamakta çok becerikli olmak; en zor koşullarda bile kazancını sağlamak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (KT:9/1) Lâle-veş rızkuñı taşdan çıkar olma dil-teng Dâg-ı gam var ise sîneñde Ziyâ’î katlan (K:9/20) Rüsva olmak: Toplum içinde ayıplanacak bir duruma düşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Korkarın `âr ide benden seg-i kûy-ı dil-ber Yohsa ben kendüm olurdum katı çokdan rüsvâ (G:2/3) S Saçını başını yolmak: Üzüntüsünden dövünmek. (Aksoy, 2015: s.1021) Derdi mi dökdi saçın pîre-zen-i dehr yolar Dökilen ak saçıdur berf degüldür hakkâ (K:2/15) Sakalı değirmende ağartmak: Yaşlılığına karşın bilgisiz olmak. (Aksoy, 2015: s.1025) Hoş degirmende agarmışdur sakalı kim senüñ Âsitânuñ beklemez ey lutf-ı `ummânî güneş (K:4/32) Sayesine girmek: Bir kişinin gölgesine yıkılmak, birinin koruması altına girmek. (Gedik, 2013: s.84) �Ey Ziyâ’î geye çün sâdesin ol serv-i sehî Zevk anuñ sâyesine girmek imiş dünyâda (G:415/5) Sefa sürmek: Rahat, sakin ve eğlenceli yaşamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:3/10G:112/1-G:259/2-G:352/2-G:355/3) Lâyık-ı vasl olmadur bu eşk-i dîdemden garaz Bir safâ sürmekdür âhir şimdiki demden garaz (G:201/1) Selam vermek: Selamlamak; başını sağ ve sol (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MAM:9/1) Rast gelse lutf ile agyâra virürmiş selâm Togrusı söylendi ol serv-i gül-endâm üstine (G:414/4) omuzlarına çevirerek namazı bitirmek. Sevk etmek: Göndermek, götürmek; mec. sürüklemek, itmek. (http://www.tdk.gov.tr) Taş atdı habîbüm baña sevk itdi rakîbüm Tokındı baña elüñi göñlümce yaşasun (MFvMT:22/1) Silip süpürmek: Evi, ortalığı temizlemek; ne var ne yoksa hepsini yemek; ne var ne yok hepsini alıp götürmek veya yok etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Niçe kez âsitân-ı yârı silmişdür süpürmişdür İki çeşmüm iki sakkâsı bâd-ı âh ferrâşı (G:437/4) Sizden iyi olmasın: Birinin, orada bulunmayan bir kimseyi överken karşısındakine söylediği bir nezaket sözü. (http://www.tdk.gov.tr) Didüm şehâ rakîbden a’lâ itüñ olmaya Güldi ayıtdı hazretüñüzden yeg olmaya (MFvMT:1/1) Soğuk çekmek: Sözlükte ‘’soğuk almak’’ şeklinde geçen deyim; üşüyerek hastalanmak (Aksoy, 2015: s.1040) anlamındadır. Ben niçe ıssı sovuk çekmişem ey lutf ıssı Dergehüñ oldı sovukdan baña âhir me’vâ (K:2/17) Sözü kesmek: Kendi konuşmasını bitirmeden susmak; başkasının konuşmasını durdurmak. (Aksoy, 2015: s.1046) Añduk âşnâ-yı kelâm içre ser-i agyârı Kerem eyle sözümüz burada cânâ keselüm (G:296/2) Sözünde durmak: Verdiği sözü yerine getirmek. (Aksoy, 2015: s.1046) Gice ol meh gele diyü oyalanıgördüm Durmadı `ahdine âhir o yalanı gördüm (G:274/1) Sözünü tutmak: Verdiği sözü yerine getirmek (kendisinin); davranışlarında birinin sözüne, öğüdüne uymak. (Aksoy, 2015: s.1047) Vâ`ız didi günehdür koynına girme yâruñ Hîç tutmadum sözini nâ-geh günâha girdüm (G:299/4) Şehit düşmek (olmak): Kutsal bir ülkü veya inanç uğrunda ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/4/2) Murâdum bu ki göñlüm mürşîd-i `aşka mürîd olsun Yolında cânumuz ol şâhid-i cânuñ şehîd olsun (G:319/1) �Şevk vermek: İsteklendirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:146/3-G:300/3) Ehl-i bezme şevk virdi câm-ı mey mey-hânede San ki mescid rûşen oldı pertev-i kandîlden (G:314/4) Şevke gelmek: İsteği, hevesi artmak; neşelenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:10/26G:48/5-G:58/5-G:85/5-G:118/5-G:191/5-G:211/5-G:262/5-G:265/5-G:344/5-G:488/5) Ziyâ’î şevke geldi göñli bir fânûs-ı hikmetdür Ki anda rûz u şeb `aşk âteşi turmaz yanar tenhâ (G:17/5) Şeyda kılmak: Delirtmek, aklını oynattırmak. (Gülüm, 2013: s.231) Örnekleri için bkz: (G:242/3) İftihârumdur beni bu resme rüsvâ kılduguñ İştihârumdur cihânda böyle şeydâ kılduguñ (G:242/1) Şeyda olmak: Deli olmak, delirmek, aklını kaçırmak. (Gülüm, 2013: s.231) Örnekleri için bkz: (G:285/3) Ol hilâl-ebrû işitdi böyle şeydâ oldugum Derd ile cismüm hayâl itdi ki “men yesma` yuhîl” (G:265/3) Şeytana uymak: Doğru yoldan ayrılarak kötü bir iş yapmak. (Aksoy, 2015: s.1059) Yârum agyâra enîs olmasa hoş hem-dem idi Ol perî uymasa şeytâna melek âdem idi (G:453/1) Şeytanlık etmek: Uygunsuz, kötü bir is yapmak, karsındakini kandırmak, aklını çelmek. (Uyanıker, 2006: s.373) Sen melek-sîmâya zemm itmiş bizi bir müdde`î Lâ-cerem şeytânlık iden `âkıbet merdûd olur (G:102/3) T Takati kalmamak (kesilmek): Gücü azalmak, bitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Niçe iş`âr ideyin derd-i derûnum yâra N’ideyin kalmadı âh eylemege tâkatüm âh (G:386/2) Takati tak olmak (etmek): Dayanamamak, gücü yeterli olmamak. (Kaya, 2011: s.118) Tâkatüm tâk olur görmeyeli hâk-i derüñ Derüñi mesken ideyin bulur isem fırsat (G:33/3) Firâk-ı tâk-ı ebrû tâkatüm tâk itdi va’llâhi Gamuñla kıl gibi kılduñ beni hey mû-miyânum gel (G:252/4) Talihi açılmak: Sözlükte ‘’bahtı açılmak’’ şeklinde geçen deyim; talihi dönüp uygun duruma veya arzulanan sonuca gelmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:174/5) Ola kim açılaydı tâli`ümüz Ruh-ı cânâneden nikâb alalum (G:287/6) Tana kalmak: Şaşakalmak, şaşırmak. (Gülüm, 2013: s.234) Örnekleri için bkz: (G:289/4) Seher vaktinde mâhum gün yüzüñ gördüm tañakaldum Fenâ olur vücûdum diyü kapuñda bakakaldum (G:291/1) Tanrı hakkı için: Sözlükte ‘’Rabbena hakkı için’’ şeklinde geçen deyim; ant içerken inandırmak için kullanılan bir sözdür. (http://www.tdk.gov.tr) �Safâ-yı câm-ı sahbâyı cihân bezminde benden sor Niçe kez pâdişâhum Tañrı hakkıyçün fakîr itdi (G:454/2) Tapusundan sürmek: Makamından uzaklaştırmak, huzurundan uzak tutmak, ayrı koymak. (Gülüm, 2013: s.234) Ey gözlerümüñ nûrı beni sürme tapuñdan Hâk-i kademüñ kuhlı Sifehânda bulınmaz (G:176/4) Tasa çekmek: Kaygılanmak, üzüntü içinde olmak, üzülmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:250/5) Cân gussa çeker cümle cihân vâsıl-ı cânân Dil derdini çekmekde sürer zevkini `âlem (G:294/2) Taşa tutmak: Taş saldırısına uğratmak, üzerine arka arkaya taşlar atmak. (Aksoy, 2015: s.1066) Ugramasun kabrüme mecnûn rakîb-i bed-nihâd Makberüm taşından anı taşa tutmakdur murâd (MFvMT:5/1) Taş bağırlı: Sözlükte ‘’katı (taş) yürekli’’ şeklinde geçen deyim; acıklı şeylerden üzüntü duymayan, acıması olmayan (Aksoy, 2015: s.915) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:400/1) Taş bagırlı dil-berüñ `aşkıyla göñlüm hânesin Muhkem olsun diyü tâ evvelde bünyâd eyledüm (G:301/3) Taşra çıkmak: Dışarı çıkmak, uzaklaşmak, uzaktan bakmak. (Gülüm, 2013: s.237) Örnekleri için bkz: (G:141/1) Ey Ziyâ’î kalb-i fâsık gibi zulmetdür içi Taşra çık görmek dilerseñ âfitâb-ı hâveri (K:11/33) Tavus gibi cevlan etmek: Tavus kuşu gibi oradan oraya yürümek, ortalıkta dolanmak, gezinmek. (Gülüm, 2013: s.238) Gül-i rengîn ile her şâh-ı gül gül-zâr-ı `âlemde Ziyâdan cilve eyler sanasın cevlân ider tâvus (G:186/3) Terk-i can etmek: Canını vermek, bir amaç uğruna canını ortaya koymak, ölmek, canını saçmak, canından vazgeçmek. (Gülüm, 2013: s.270) Yiridür terk-i cân itsem çü sen terk-i diyâr itdüñ Sıduñ ahdi bizi gâyetde şimdi dil-figâr itdüñ (G:231/1) Tersine dönmek: Beklenildiği, umulduğu gibi gerçekleşmemek, aksi olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey dirîgâ ki döner `aksine bu devr-i zamân Düşdi bir hüsn-i gurûra yine nev`-i insane (K:7/1) Miyâncı olmayınca bilini kuçdurmaz ol âfet Cihân aksine döndi şimdi ortalık temâşâlık (G:215/3) Teselli bulmak: Avunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:302/5) İderken `arbede bahtumla ben hâl ise diger-gûn Tesellî buldı kalbüm kıssa-i Kaysı añup ol gün (MŞ:1/3/3) Tevekkül kılmak: Kaderine razı olmak, kadere boyun eğmek. (Gülüm, 2013: s.242) Âh idüp hakka tevekkül kıldı �Didi “e’l-leyletü hublâ” Mecnûn (KT:37/2) Toprağa salmak: Dünyaya yollamak, topraktan yapılma bedenlere sokmak, insan şekline bürünmek, toprağa gömmek, üstünü toprakla örtmek. (Gülüm, 2013: s.243) Örnekleri için bkz: (G:164/5) Salar anca garîbi topraga Nâz ile çün o dil-rübâ salınur (G:129/3) Toprağa yüz sürmek: Secde etmek, alnını toprağa sürmek, yerlere kadar eğilmek, toprağı öpmek. (Gülüm, 2013: s.244) Yüzümi topraga sürdüm eyledi yüzbiñ cefâ Olmışam her vech ile kendü yüzümden bî-haber (G:90/4) Toprak olmak: Ölümünün üzerinden çok zaman geçtiği için artık çürümüş olmak, toprağa karışmış olmak; ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Varayın hâk olayın kûy-ı dil-ârâda hemân Yok mıdur kimse baña ögredecek bir efsûn (G:347/2) Tut ki: Varsay ki. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (D:s/2-K:2/12-K:9/12-G:83/2-G:83/5G:165/3-G:316/5-G:318/4-G:440/2) Rindler `îd olıcak kûy-ı harâbata gider Tut ki bayrâm ayıdur mey-gedenüñ miftâhı (G:434/3) Tülû' etmek: Doğmak, meydana gelmek. (Gülüm, 2013: s.247) Bir güneşdür zâtı kim ebr-i siyâh içindedür Yâ tulû` itmiş karañu gicede şevk ile mâh (G:395/3) Ü Ümit kesmek: Umut etmekten, ummaktan vazgeçmek, beklenen bişeyin olmayacağına inanmak. (Gülüm, 2013: s.249) Örnekleri için bkz: (G:59/2-G:94/2-G:297/2-G:306/2-G:357/3-G:371/5) Hasûd-ı lâ-yesûduñ baña bugzı bir zarar kılmaz Murâdumdan ümidüm kesmişem bir merd-i me’yûsem (G:278/4) Üstüne gelmek: Bir kişi, bir şeyin yapılması yada konuşulması sırasında gelmek. (Aksoy, 2015: s.1091) Çeşmi hayâli ile gözüm uykuya varur Ey cân gelürse üstüme uyarıgör (G:128/4) Üstüne yürümek: Saldırırcasına ona doğru gitmek. (Aksoy, 2015: s.1092) Germ olup `ârız-ı cânânuma öykünmişsin Şafak üstüñe yüridi tutul ey mâh tutul (G:268/2) V Vefa görmek: Birinin verdiği sözleri yerine getirmesi, sözüne sadık kalması. (Gülüm, 2013: s.252) O servüñ râst geldüm şevkine bir bûse `ahd itdi Dehân-ı yârdan ben zerre mikdârı vefâ gördüm (G:306/3) Vücuda gelmek: Ortaya çıkmak, oluşmak, meydana gelmek, olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Deşt-i `ademde iken o gün zîver-i cihân Şehr-i vücûda geldi be-nâ-gâh ser-be-ser (K:3/14) Y �Yabana çıkmak: Sözlükte ‘’gurbete çıkmak’’ şeklinde geçen deyim; doğup yaşanılan yerden uzaklaşmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Çıkup gitdüm mahalleñden Ziyâ’î gibi ey Leylâ Yine Mecnûnlugum tutmış gibi yabana çıkdum ben (G:365/5) Yabana gitmek: Tanınmayan, bilinmeyen biriyle, bir yabancıyla evlendirilmek; bulunduğu yerden başka bir yere yaşamak için gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Gice kasd eylemiş âheng-i âhum çıkmaga çerhe Senüñ kûyuñ koyup yabana gitmişdür yañılmışdur (G:77/3) Yabana söylemek: Uygun olmayan, saçma birşey söylemek. (Aksoy, 2015: s.1099) Yabana söylemege başladı yine bülbül Meger ki mest ider anı şarâb-ı jâle-i gül (G:270/1) Yabanda kalmak: Geride kalmak, arkada kalmak. (Gülüm, 2013: s.255) Leylî-i zülf-i nigâruñ biz dahı Mecnûnıyuz Kalmışuz yabanda sahrâ-yı firkat beklerüz (G:169/6) Yakası açılmadık söz: Kimsenin bilmediği, işitmediği (küfür, açık saçık söz), (Aksoy, 2015: s.1102) söylenmesinden kaçınılan söz, övgü veya açık saçık nükte. (Gürgendereli, 2013: s.11) Ey Ziyâ’î yakası açılmaduk sözdür bu kim Başa çıkmaz gül gibi çâk-ı girîbân itmeyen (G:338/5) Yakasını yırtmak: Büyük bir üzüntü ve çaresizlik içinde bulunmak, (Kaya, 2011: s.121) dertten dövünmek, kıyafeti parçalamak, yakasını iki parçaya bölmek. (Gülüm, 2013: s.256) Örnekleri için bkz: (K:1/15TCB:1/1/3-G:159/2-G:271/1-G:308/1-G:338/5-G:445/3-G:482/3) Dest-i hasret çekdi çâk itdi girîbânuñ dilâ Kûy-ı dil-ber seglerinden bârî dâmânuñ gözet (G:35/4) Yakasın yırtup eyleñ `aybın izhâr Açılmasun gül-i gül-zâra söyleñ (G:239/6) Yakam çâk itdügine muhtesib derdüm yok oldur derd Şarâb u câmı sûfî zîr-i dâmân eyledi kaçdı (G:440/4) Yakıp yıkmak: Çok büyük zarar vermek, harap etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Göñlüm yıkıldı cânuma od düşdi hak bu kim Sultân-ı `aşk kanda ki konsa yıkar yakar (G:127/2) Yanıp kül olmak: Çok dertlenme, büyük sıkıntı içinde olmak, (Gülüm, 2013: s.257) Örnekleri için bkz: (G:145/4-G:365/2) Gam külheninde yandı kül oldı vücûdumuz Nâr-ı kazâ efendi bizi ol kadar yakar (G:127/4) Yanıp yakılmak: Derdini döküp sızlanmak. (Aksoy, 2015: s.1106) Örnekleri için bkz: (MHM:1/3/3G:49/1-G:242/5-G:267/1-G:284/2-G:363/1-G:382/4-G:390/4-G:391/4-G:415/4-G:463/1-G:486/1-G:493/5) Gice meclisde bir hâl itdüñ ey pervâne bi’llâhi Yanup yakıldugum nâr-ı gam-ı hicrânum añdurduñ (G:226/3) Yaş dökmek: Ağlamak. (Aksoy, 2015: s.1109) �Tonandı jâle ile gitdi bergi eşcârı Yaşın döküp benüm içün meger yolındı cabal (K:5/10) Yele vermek: Savurup telef etmek, boşuna harcamak. (Aksoy, 2015: s.1113) Örnekleri için bkz: (MHS:3/2/3) Yele virse hevâ karârumuzı Kara topraga karsa varumuzı (MSD:1/3/1) Yelkenleri indirmek: Sözlükte ‘’yelkenleri suya indirmek’’ şeklinde geçen deyim; önce yükseklerde uçan kişi, sonunda durumunu yumuşatmak, direnmekten vazgeçmek (Aksoy, 2015: s.1113) anlamındadır. Sakınur keştî-i hüsnini muhâlif yilden İndürür yelkenin ol şeh katı âh itsem eger (G:155/3) Yerden göğe kadar (dek): Pek çok, anlatılamayacak kadar çok. (Aksoy, 2015: s.1115) Âh kim râz-ı nihânum duyılur nâlemden Baña yirden göge dek zulm ideyor feryâdum (G:277/2) Yerden yere vurmak: Birini çok hırpalayarak acınacak duruma sokmak. (Aksoy, 2015: s.1115) Pervâne gibi kendümi yirden yire ursam Şevküm var iken yanmaga ey şem`-i mesâkîn (G:353/2) Yere çalmak: Yere atmak, yere fırlatmak. (http://www.tdk.gov.tr) Nerde mâ’ildür güzeller ey Ziyâ’î söyle kim Yirlere çaluñ meded tek bunda zâr eyleñ beni (G:471/5) Yere (yerlere) girmek: Sözlükte ‘’yerin dibine geçmek (batmak veya girmek)’’ şeklinde geçen deyim; pek çok utanmak, o anda kimsenin kendisini görmemesini istemek (Aksoy, 2015: s.1116) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:474/6) Dem-i âhirde sanmañ menzilüm zîr-i türâb itdüm Günâhum çoklugından yirlere girdüm hicâb itdüm (G:272/1) Yeridir: Layıktır, uygundur, münasiptir anlamında kullanılan bir söz. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/36-K:4/8-K:4/42-K:8/20-K:9/17-G:28/3-G:72/3-G:180/3-G:223/2-G:227/3- G:231/1-G:393/2G:438/6) Yine ben vâsıf-ı hatt-ı leb-i cânân oldum Levh-i yâkûta yazılsa yiridür bu sözler (G:160/4) Yıldızı düşmek: Sözlükte ‘’yıldızı düşük, yıldızı sönmek’’ şeklinde geçen deyim; talihsiz, bahtsız olmak, gözden düşmek, ününü yitirmek, itibarını kaybetmek (Aksoy, 2015: s.1119) anlamındadır. Tâli`üm yokdur güneş yüzlülere meyl itmede Yıldızum düşmiş meh-i tâbânum incinmiş gibi (G:479/2) Yok olmak: Ortadan kalkmak, kaybolmak; mec. varlığı sona ermek. (http://www.tdk.gov.tr) Yakam çâk itdügine muhtesib derdüm yok oldur derd Şarâb u câmı sûfî zîr-i dâmân eyledi kaçdı (G:440/4) Yok yere: Gereği yokken, hiç bir neden bulunmadığı halde. (Aksoy, 2015: s.1121) Örnekleri için bkz: (K:5/11-G:23/3) Mesnedümdür her gice der-gâhuñ ey meh-rû diyü Kendüme bu töhmeti yok yire isnâd eyledüm (G:301/4) �Yola düşmek: Bir yere gitmek üzere yola çıkmak. (Aksoy, 2015: s.1121) Der-i maksûd ümîdiyle dirîgâ bagrumı deldüm `Aceb-vâr yollara düşdüm `aceb sahrâlara geldüm (MŞ:1/4/3) Yol bulmak: Sonuca varmak için uygulanması gereken davranış biçimini bulmak; çözüm, çare bulmak. (Aksoy, 2015: s.1122) Ey Ziyâ’î zulmet-i firkatde kaldum yaluñız Menzil-i maksûda yol bulmak muhâl oldı baña (G:21/5) Yolda kalmak: Kaza, doğal afet vb. sebeplerden dolayı yolda ilerleyememek, gideceği yere varamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Eflâke çıkdı âhum bir demde menzil aldı Üftâde eşküm ammâ bir yirde yolda kaldı (G:470/1) Yoluna can (canını) vermek: Birinin uğruna ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3G:235/5-G:322/2-G:351/4-G:421/3) Yolına `âşıklar anuñ cân virür dörder beşer Dir görenler ol melek-sîmâyı mâhirü’l-beşer (G:65/1) Yolunu yanılmak: Sözlükte ‘’yolunu sapıtmak, yolunu şaşırmak’’ şeklinde geçen deyim; doğru yoldan ayrılmak, kötü yola sapmak (Aksoy, 2015: s.1124) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:314/2) Şevk-i ruhuñ çün oldı delîli Ziyâ’înün Tutdı reh-i mahabbeti yolın yañılmadı (G:463/5) Yol vermek: Geçmesine izin vermek; işten çıkarmak. (Aksoy, 2015: s.1124) Örnekleri için bkz: (K:1/3K:1/23-K:1/24-K:1/26) Tañ degüldür aña dahl eylese her âb-ı revân Yol virür `asker-i küffâra bu ebter deryâ (K:1/11) Yuva tutmak: Sözlükte ‘’yurt tutmak’’ şeklinde geçen deyim; bir yeri yurt edinmek, bir yerde yerleşmek (Aksoy, 2015: s.1127) anlamındadır. Bir Hudâyî kayalardur ki Hudâ ide halâs Şâhin-i tab`umı bu yirde yuva tutmakdan (K:9/16) Yüreği oynamak: Birden heyecanlanmak. (Aksoy, 2015: s.1131) Mihrüñ ile gün başına pîr-i çerhüñ her seher Yüregi oynar ferâhdan görse sen cânı güneş (K:4/33) Yüreği titremek: Duygulanmak, endişe, korku duymak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/28) Heybetüñden yüregi ditrer eyâ bahr-ı kerem Sanma kim kıldı temevvüc bu hüner-ver deryâ (K:1/16) Yüz bulmak: İlgi ve yakınlık görmek. (Aksoy, 2015: s.1132) Yüz bulup ruhsârına öykünmek istersin yine Ey gül-i ter yâr elinde olımazsın sag sol (G:263/2) Yüz çevirmek: Gösterdiği ilgiyi kesmek. (Aksoy, 2015: s.1132) Örnekleri için bkz: (G:203/1-G:317/5) Zâhidâ çün yüz çevirdüñ sübha-i sad dâneden �Bu riyâdan yeg degül miydi ferâgat eylemek (G:244/3) Yüz suyu: Şeref, itibar, hatır. (Demir, 2013: s.17) Örnekleri için bkz: (MAŞ:1/4/1-G:383/2-G:439/1G:471/2) İftirâ taşı ile şîşe-i `ırzuñ sıdılar Gitdi yüz suyı sevinmekde `adû-yı bî-dîn (K:8/19) Yüz sürmek: Büyük sevgi, saygı gösterilen birinin katına çıkarken eşiğine, ayağına… doğru eğilmek. (Aksoy, 2015: s.1134) Örnekleri için bkz: (K:1/13-G:191/2-G:412/1-G:487/3) Ayagına yüz sürem derd-i derûnum söyleyem Sâye-âsâ ol boyı servüñ düşersem yanına (G:394/3) Yüz tutmak: Bir şey, olmak üzere bulunmak; giderek biçim ve renk değiştirmek, (http://www.tdk.gov.tr) olma yönünde ilerlemek. (Aksoy, 2015: s.1134) Örnekleri için bkz: (G:74/1-G:98/4-G:252/3) Sıdı peymâne-i kalbüm çün o peymân-şiken Dîdeden hûn-ı ciger akmaga yüz tutsa n’ola (G:6/2) Yüz urmak: Başvurmak, müracaat etmek, yüz sürmek, secdeye kapanmak, yere kapanmak, yönelmek, gitmek, rağbet etmek, aksetmek, yansımak. (Gülüm, 2013: s.277) İtsün ol mîr içün du`â dil ü cân Yüz urup bâb-ı rabb-ı erbâba (K:10/27) Yüzü gülmek: Neşelenmek, sevinmek, sevindirici bir duruma kavuşmak; (Aksoy, 2015: s.1134) sevinci yüzünden belli olmak; feraha kavuşmak; temiz, tertipli duruma gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Şebnemden ayruk aglamadı kimse çerhden Her kanda baksa kişi cihânuñ yüzi güler (K:3/9) Yüzün aydın: Sözlükte ‘’gözün aydın’’ şeklinde geçen deyim; kavuştuğun sevinçli gün (yada sevindirici olay) kutlu olsun. (Aksoy, 2015: s.818) Örnekleri için bkz: (G:135/5) Gün yüzini ol meh-rû gösterdi Ziyâ’îye Didi ki yüzüñ aydın gel şevke be hey miskîn (G:344/5) Yüzünü ak etmek: Sözlükte ‘’yüzünü ağartmak’’ şeklinde geçen deyim; yaptığı işle birine övünç duyacağı bir durum kazandırmak; yaptığı işle kendisi övüneceği bir duruma kavuşturmak (Aksoy, 2015: s.1137) anlamındadır. Ag iderken yüzini dökdi sefîd içini bâd Zişt görinse bu dem pîre-zen-i dehr n’ola (K:2/4) `Ârızuñ üzre hâl ü zülfüñle Sayd-ı mürg-ı dil eyledüñ yüzüñ ag (G:211/3) Yüzünü göstermek: Uzun süre görünmeyen birini ya da bir şeyi görmek, hasreti dindirmek, nasip olmak, kısmet olmak, kendini göstermek, meydana gelmek. (Gülüm, 2013: s.281) Örnekleri için bkz: (K:2/23G:100/2-G:207/5-G:443/3) Ne yüzin gösterür ol meh ne göñül şevke gelür Ne o meh-pârede ay var ne Ziyâ’îde güneş (G:191/5) Yüzünü kıble edinmek: Yüzünü birine dönmek, kendinden üstün olan birine doğru yönelmek. (Gülüm, 2013: s.282) Ka`be hakkı çün ehl-i mahabbet cemâlüñi �Kıble idindiler sanemâ gör ne kıldılar (G:124/3) Yüzünü yere düşürmek: Sözlükte ‘’surat asmak’’ şeklinde geçen deyim; kaşlarını çatıp yüzüne küskün ve dargın bir anlam vermek (Aksoy, 2015: s.1050) anlamındadır. Yüzini düşürür mihrüñ yire ruhsârı cânânuñ Meh-i bedri hilâl eyler o mâh-ı enverüñ kaşı (G:437/3) Yüzü sararmak: Korku, üzüntü, coşku vb. sebeplerle yüzün rengi solmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:115/5) Seni sevdüm görüp ey sâde geyen nakşı güzel Baña renk oldı sarardı yüzüm ol sevdâda (G:415/3) Yüzü sıcak olmak: Çok sevilmek, hoşlanılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Beglerüñ gerçi yüzi ıssıdur ammâ var ümîd Seni sovutmaya nevmîd idüp ol kân-ı sahâ (K:2/30) Yüzü yere düşmek: Sözlükte ‘’yüzü yere gelmek (geçmek)’’ şeklinde geçen deyim; çok utanmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:1/23-G:28/2) Şâh-ı `aşk öñinde hacletden yüzüm düşer yire Ger koyup tâc-ı melâmet hırka-i `ârı geyem (G:284/4) Yüzü yere urmak: Saygıyla yerlere kadar eğilmek. (Gülüm, 2013, s.261) Niyâz idüp yire urmam yüzüm bâb-ı erâzilde Ganî-i Lem-yezelden gayra `âlemde sücûdum yok (G:224/3) Yüzü yok: Bir kusuru bulunduğu yada daha önce çok şey istemiş olduğu kimseden yeni bir istekte bulunmaya utanmak. (Aksoy, 2015: s.1139) Şöyleyem bakmaga yüzüm yokdur Rûy-ı yârâna vech-i ashâba (K:10/10) Z Zahmet çekmek: Güçlükle karşılaşmak, sıkıntıya katlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:11/10-KT:47/2) Kendüye dost beni kendüye bed-hvâh bilür Çekdügüm zahmeti bilmez henüz Allâh bilür (G:121/1) Zahmete girmek (katlanmak): Zahmet etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Zahmete girme cefâ eyleme didüm didi yâr Sen de sabr eyle cefâma ne kadar zahmet ise (KT:45/2) Zahmet vermek: Birine maddi manevi yük olmak, sıkıntı yaşatmak. (Gülüm, 2013: s.285) Cân virürdüm yolına makbûli olmaz korkaram Katlüm isterdüm velî kattâlüme zahmet virür (G:63/2) Zari kılmak: Dertle, kederle ağlamak. (Gülüm, 2013: s.286) Ey perî dîvâneñem var ise yâ mest-i meyem Kılurın zârî vü nâle bezmde bilmem neyem (G:284/1) Zebun olmak: Zayıflatmak, güçsüz kılmak, gücünü kırmak. (Gülüm, 2013: s.286) `Aceb mu`tâd imiş göñlüm belâ-yı `aşkı çekmede �Zebûn olurdı gerdûna eger yüklense bu a`râz (G:203/3) Zevk etmek: Eğlenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:7/16-K:7/26-K:8/4-G:12/4-G:132/1G:370/2-G:377/4-KT:28/2) Ziyâ’înüñ efendi şevki rûy-ı meh-veşüñdendür Gam-ı hicrân ile zevk itdügi yâd-ı lebüñdendür (G:76/5) Zevk sürmek: Zevk içinde olmak, durumundan, halinden memnun olmak. (Gülüm, 2013: s.287) Cân gussa çeker cümle cihân vâsıl-ı cânân Dil derdini çekmekde sürer zevkini `âlem (G:294/2) Ziyan etmek: Yersiz, boş yere harcamak; zarara uğratmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:140/2-G:250/2-G:263/4-G:268/5) Ziyâ’î gibi `ömrüm nakdini harc eyledüm bir bir Ticâret bilmedüm âhir tasavvurdan ziyân itdüm (G:273/5) Ziyaret etmek: Birini görmeye gitmek; bir yeri görmeye gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Hâk-i mezâr-veş göñül alçaklugın kılup İtsün du`â ziyâret idenler mezârumı (G:491/4) Divanda yer alan bazı deyimlerin günümüzde kullanımı ve karşılığı bulunmadığı veya deyim sözlüklerinde geçmediği tespit edilmiştir. Ahdan kurumak: Kat`â rakîb kurımaz âhdan (MFvMT:24/1) Ahı yelinden söyinmek: Gördi kasr-ı dehrde âhum yelinden söyinür (MHM:2/4/4) Alçağa düşmek: Ayakda kalmış ednâ alçaga düşmiş türâbuz biz (G:183/4) Ayağı toprağına varmak: `Ârızın görmez iseñ var ayagı topragına (G:178/4) Ayağı toprağına yüz sürmek: Biz ayagı topragına degmedük yüz sürmege (G:412/1) Ayağı tozundan haber almak: Bâd-ı seher ayagı tozından haber aldı (G:487/2) Ayıbını izhar etmek: Yakasın yırtup eyleñ `aybın izhâr (G:239/6) Azad etmek: Beni bu gamdan ey servüm iderseñ vaktidür âzâd (G:51/1) Azad olmak: Firkatüñden eger ey servüm olursa âzâd (G:247/3) Niçe âzâd olam ol kâmet-i şimşâdumdan (G:335/1) Baş terkin etmek: Hevâ-yı `aşkuñ ile `âkıbet baş terkin itmekdür (G:183/3) Başına bela gelmek: Mihnet-i Leylâ ile geldi belâlar başına (G:404/5) Başına parelenmek: N’idelüm başumuza pârelenür anca mihen (K:9/14) Başına toplanmak: Başına cem` oldı Leylâ kûyınuñ hâr u hası (G:435/4) Başını galtan etmek: Başını galtân iden itmez galat (G:205/4) Başını top etmek: Başumuz tob itmişüz meydân-ı `aşk-ı yâra biz (G:350/4) Başı top olmak: Başum tob oldugı meydân-ı `aşka gabgabuñdandur (G:76/1) Tob olsa gerek başum meydânda o gabgabdan (G:373/1) Baş sıymak: Ziyâ’î tîşe-i gamla sıyam Ferhâd-veş başum (G:271/5) Baş yarmak: Er ol baş yar diyü Şîrîn-edâ eylerse cânânum (G:271/5) Caba (cebe) satmak: Cünd-i a`dâya meger kim cebe satar deryâ (K:1/2) Canına od düşmek: Göñlüm yıkıldı cânuma od düşdi hak bu kim (G:127/2) Cismini siper kılmak: Siper kılmaga cismüm cân atardum ey kemân-ebrû (G:439/2) Kalkup eylerdi siper cismini tîr-i gama cân (G:466/2) Dert başa düşmek: Ne derd olur bu ki bu derd başa düşmiş ola (G:22/1) Devleti gelmek: Uyan ey baht-ı hâb-âlûdum uşta devletüñ geldi (G:476/1) �Dirlik ıssı olmak: Rahata kavuşmak, hayatı bir düzene girmek, işleri yoluna girmek. Âhir ölüp dirilüp bir dirlik ıssı olmadum (KT:15/2) Dirlik ıssı olımaz olsa eger ehl-i hüner (K:7/11) Dolaba döndürmek: Beni döndürdi çerh dolâba (K:10/8) Elek asmak: Elek asdı benüm fikr-i dakîküm hâleden mâha (G:280/4) Eli yufka: Eli yufka çenâra beñzetdüm (G:279/4) Eski derdi tazelenmek: Eski derdüm tâzelendi tâze dil-ber mi sever (G:254/3) Eski derdüm tâzeler bir nev-cevânum yok benüm (G:283/2) Yeñi dîvâne oldum eski derdüm tâzelenmişdür (G:310/2) Etek (damen) doldurmak: Ziyâ’î dirhem-i eşkümle her dem toldurur dâmen (G:346/5) Feryadı (ahı) göklere çıkmak: Cefâ kılar o cellâdum çıkar eflâke feryâdum (G:312/4) Eflâke çıkdı âhum bir demde menzil aldı (G:470/1) Feryadını göklere uçurmak: Göñül âhlar ider feryâdın eflâke uçurmışdur (G:75/1) Geyik destanı: Döndi sözi cihânda geyik dâstânına (G:427/4) Gözüne gelmemek: `Aynuma gelmezdi mahmûr-ı mey-i `aşk oldugum (G:286/3) Gözyaşı sel olmak-akmak: Eşk-i çeşmüm seyl olup akmazdı zâhir dem-be-dem (G:36/4) Seyl-i eşk-i `âşıkı akıtma ey sultân-ı `aşk (G:250/2) Dem-â-dem gözlerümden seyl-i hûn olup akan yaşdan (G:311/3) İgen seyl olma ey eşküm nem alursın bu mezra`dan (G:346/4) Evvel ol şûh-ı cihân eşkümi seyl-âb itdi (G:488/1) Güneş yüzlü: Tâli`ümdür bir güneş yüzlüyi sevsem dostlar (G:162/3) Tâli`üm yokdur güneş yüzlülere meyl itmede (G:479/2) Huzuru uçmak: Huzuru kaçmak, tedirgin, rahatsız olmak. Şeh-bâz-ı `aşk irişdi mürg-ı huzûrum uçdı (G:470/4) Kanı boynunda kalmak: Revâ mıdur gidem zulm ile boynuñda kala kanum (TCB:1/1/8) Kanına kanmamak: Kanmadı kanına ben teşne dilüñ hây meded (G:472/5) Kara günlere kalmak: Ziyâ’î zulmet-i gamda ne kara günlere kaldum (MAŞ:1/4/1) Kara düşler görmek: Ne uyu makberelerde ne kara düşler gör (G:73/4) Kendini taşlardan uçurmak: Ümmîd odur ki kendüyi taşlardan uçurur (K:3/21) Kendüm uçurmaz isem şimdi eger taşlardan (K:9/7) Körle taş döğüşü etmek: Fi’l-mesel taşla dögüşmek gibidür a`mâ ile (G:400/1) Kulağını almak: Kulagum aldı diyü bülbüle bakmaz gül-i ter (G:93/5) Meydanı tutmak: Tutdı gûyâ esb-i hüsn ile bu meydânı güneş (K:4/26) Egriler tutdı şimdi meydânı (TKB:1/1/8) Semend-i tab` ile şimdi Ziyâ’î tutdı meydânı (G:482/5) Od vurmak: Tâ beytine gelüp od urmaya lüsûs (G:199/5) Âhum sipihr sakfına od urdı dün gice (G:382/2) Cümle dünyâya od urdı Odabaşı-zâde (G:415/4) Gice âhum od urdı câme-i çerhe degül encüm (MAM:10/1) Pul olmak: Pul oldı zâr benem râh-ı yârda pâ-mâl (K:5/7) Sağar çekmek: Şeh-i iklîm-i hicrânsın belâ bezminde sâgar çek (G:235/2) Sırrına vakıf etmek: Her kişiyi vâkıf itme sırruña (KT:36/2) Sipihre ağmak: Sipihre agdı destüñle berâber olmaga el-hak (G:222/5) Soğuk sözlü: Sovuk sözlü rakîbe degme lutf it (G:139/3) Su gibi ezber okumak: Dest ü vasf-ı `ârızın su gibi ezber okurın (G:300/5) Şad olmak: Sevinmek, mutlu olmak. Aglamakdan yeg gelür vasluñla şâd olmak baña (G:391/3) Örnekleri için bkz: (K:3/3-K:7/3-G:97/1-G:103/2-G:111/1-G:112/4-G:487/5-T:9/3) Şeytan eline girmek: Gördüm ol demde yahûd şeytân eline girdügüm (G:301/2) Taş yasdanup toprak döşenmek: Su gibi taş yasdanup toprak döşensin muttasıl (G:448/3) Terkiye asmak: Terkiye asmaz sipihr üzre hilâli zerrece (K:4/27) Toz kopmak: Seyr idüñ tokundugı yirde ne tozlar kopdugın (G:389/2) Üstüne düşmemek: İlgilendirmemek, alakadar etmemek. Bilürüz gerçi düşmez üstümüze (MFvMT:23/1) Yabana düşmek: Önemsenmemek. Togrılar ok gibi yabana düşüp (TKB:1/1/8) �Yad eylemek: Hatırlamak, hatırına getirmek, anmak. Ey âşinâ-yı cân u dil ben bendeñi yâd eyle gel (G:264/1) Örnekleri için bkz: (TKB:1/5/5-TCB:1/9/5-G:126/4-G:301/1-G:306/2-G:331/3-G:375/1-G:456/3G:493/4) Yolsuzluk etmek: Bir görevi, bir yetkiyi kötüye kullanmak. Bilmedüñ yolsuzluk itdüñ hürmet-i meyhâneyi (G:492/1) Yolundan sapmak: Yön değiştirmek, doğruluktan ayrılmak. Hîç lâyık degül ammâ ki yolından sapa sag (G:212/2) Mostarlı Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet farklı deyim tespit edilmiştir. Divan’da atasözlerine de fazlaca yer verilmiştir. Divanda geçen atasözlerinin bazıları şunlardır: TÜRK ATASÖZLERİ Çıkmadık candan umut kesilmez: Çıkmayan cândan ümîdin kesmez ammâ ehl-i hâl (G:255/1) Delinin eline değnek (bıçak) verilmez: `Âkil virür mi destine dîvânenüñ bıçâg (G:210/2) Delinin sözü kaleme alınmaz (beyhûdedir): Çünki dîvânelerüñ sözleri bî-hûde gerek (G:238/5) Derviş olan sofraya kurulur: Kurılur derviş olanlar hân-ı in`âm üstine (G:414/3) Dilin kemiği yok: Çiyner dilin inanmañ aña dilde kemik yok (G:241/2) Eden bulur: İtme efendi çün ki cihânda iden bulur (G:80/3) El elden üstündür (ta arşa kadar): El elden üstün oldugın işitdi var ise hurşîd (G:222/5) El için ağlayan gözden olur: El içün aglayan gözsüz kalur dirler gözüm nûrı (G:493/4) Erde ya mal ya kemâl gerektir: Ki gerek erde yâ kemâl yâ mâl (G:253/6) Geçen macera anılmaz: Didi kim añılmaz geçen mâcerâ (KT:12/2) Herkes kendi atasını Hızır İlyas sanır: Her kişi kendü atasın Hızır İlyâs sanur (G:87/2) İt yalancıdan yeğdir: Ol âhû didi ki gerçek yalancıdan it yeg (G:249/3) Kimi kızını kimi anasını sever: Bir meseldür kimi kızın kimi anasın sever (G:153/4) Köpek seherde uyurmuş: Aceb degül ki uyurmış seherde dirler seg (G:249/5) Son pişmanlık fayda vermez (etmez): Gâfil olma assı itmez son peşîmânı güneş (K:4/11) Suda ateş gizlenmez: Suda od gizlenmez ammâ ey Ziyâ’î lâ-cerem (G:237/5) Tuz nimete lezzet verir: Eyle dirler dostum tuz ni`mete lezzet virür (G:63/5) Üstadların başı ağrımaz: Üstâdlaruñ başı agrımaz didi Leylâ (G:26/4) Yanlış hesap Bağdat’tan döner: Yol yañulduñ gitme gel yañlış döner Bagdâddan (G:314/2) ARAP ATASÖZLERİ el-insâfu nısfü’d-dîn (insaf dinin yarısıdır): Ki dirler ey vefâsız yâr “el-insâfu nısfü’d-dîn” (G:337/2) küllü leyletün hubla “e’l-leyletü hublâ” (geceler gebedir): Âh idüp hakka tevekkül kıldı Didi “e’l-leyletü hublâ” Mecnûn (KT:37/2) fi’s-sayf-i dayy`atü’l-leben (sen yoğurdu yaz günü kaybetmişsin): Hoş peşîmânem bugün “fi’s-sayf-i dayy`atü’l-leben” (G:314/1) vele’l kerimü bahilün vele’l hasudü yesud ‘’el hasûdu lâ yesûd’’ (cömert kişi cimri, hasetçi kişi de muvaffak olmaz): Hasûd-ı lâ-yesûduñ baña bugzı bir zarar kılmaz (G:278/4) izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ (kaza geldiğinde gök daralır): Hak dimişlerdür “izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ” (G:4/2) külli sırrın câveze’l isneyni şa` (iki (dudak)yi aşan her sır yayılır): “Külli sırrın câveze’l isneyni şa`” İmdi ey dil sırruñı eyle nihân (KT:36/3) râhatü’l-insân fi samtü’l-lisân (insanın rahatlığı, dilinin sessiz olmasındadır): Her kişiyi vâkıf itme sırruña “Râhatü’l-insân fi samtü’l-lisân” (KT:36/2) �SONUÇ Mostarlı Ziya’î divanında toplam 393 adet farklı deyim tespit edilmiştir. Bunların bir kısmı günümüzde aynı şekilde kullanılmaktadır. Bazıları kelime değişikliklerine uğramıştır. Divanda ‘’adı seksene çıkmak’’ şeklindeki deyim günümüzde ‘’adı çıkmış dokuza inmez sekize’’ şeklinde karşılık bulmuştur. Bazı deyimlerin günümüzde kullanımı ve karşılığı olmadığı yada sözlüklerde yer almadığı görülmektedir. Ziya’i’nin divanında deyimleri oldukça zengin bir şekilde kullanmış olması Türkçe’ye fazlasıyla hâkim olduğunu göstermektedir. Deyimlerde genellikle Türkçe kelimeler tercih edilmiş olmasına rağmen zaman zaman Arapça ve Farsça karşılıkları da kullanılmıştır. Yad eylemek, gussa çekmek, pay-mal olmak, dest-gir olmak, ferdaya salmak, gibi deyimler bunlardan birkaçıdır. Bazen vezin ve kafiyeye uyum nedeniyle deyimi oluşturan kelimelerin yerlerinin değiştirildiği ve deyimi oluşturan kelimeler arasına kelime ya da kelime gruplarının girdiği görülmektedir. Bazı deyimler yardımcı fiiller ile oluşturulmuştur. Divanda en fazla geçen deyim 32 defa tekrar edilen can vermek deyimidir. Feryat etmek, figan etmek, ayakta kalmak, kan ağlamak, helak etmek, helak olmak gibi deyimlerde divanda en fazla tekrar edilen deyimler arasındadır. Mostarlı Ziya’i’nin hayatı zorluklarla geçen bir şair olması nedeniyle acı ve çileyi anımsatan deyimlere şiirlerinde daha fazla yerverdiği görülmektedir. Deyim bakımından oldukça zengin olan Divan’da atasözlerine de fazlaca yer verilmiştir. Ziya’i Divan’ında hem Türk atasözlerine hem de Arap atasözlerine sıkça rastlanmaktadır. Divan’da toplam 26 adet atasözü tespit edilmiştir. KAYNAKÇA Albayrak, Nurettin (2009), ‘’Türkiye Türkçesinde Atasözleri’’, Kapı Yayınları, İstanbul. Aksoy, Ömer Asım (2015), ‘’Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’’ C. I-II. İnkılap Yayınevi, İstanbul. Baran, Burhan (2015), ‘’ Cevahirü’l-Ahbar Fi Hasayili’l-Ahyar’da Güncel Türkçe Sözlük’le Anlamca Örtüşen Deyimler’’, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/4 Winter 2015, p. 129-148 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7859 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY Beyzadeoğlu, Süreyya (2006), ‘’Osmanlı Dönemi Atasözleri Ve Deyimlerinden Dîvân Şiirinde Yer Alan 20 Atasözü Ve Deyim’’, makale. Bulut, Süleyman (2011), ‘’101 Deyim 101 Öykü’’, Tudem Yayınları, İstanbul. Dalkılıç, Leyla Çiğdem (2015), ‘’Kültürdilbilim Çerçevesinde Rus Dilinde “Gibi” Bağlacı İle Yapılan Benzetmeler Ve Deyimlerin İncelenmesi’’, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 55, 1 (2015) 343-362 Demir, Nurettin (2013), ‘’Geleneksel Türk Sanatında Ve Edebiyatımızda Su’’, Aski Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. Demir, Recep (2015), ‘’Divan Şiirinde Kırmızı Renk’’, Türkiyat Mecmuası, C. 25/Bahar, 2015. Demirkazık, H. İbrahim (2013), ‘’ “El Arkası Yerde” Deyimi ve Bu Deyimin Divan Şiirindeki Kullanımı’’, Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/4 Spring 2013, p. 617-633, Ankara. �Gedik, Sadi (2013), ‘’Çağatayca Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi’nde Deyimler’’, KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi / KSU Journal of Social Sciences 10 (1) 2013 Gölpınarlı, Abdülbaki (2004), ‘’Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri’’, İnkılap Kitabevi, İstanbul. Güler, Zülfi (2011), ‘’Şeyh Galib Divanında Deyimler’’, e-Journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 3, Article Number: 4C0102 Gülüm, Emrah (2013), ‘’XV. Yüzyılın İlk Yarısında Telif Edilen Divanlarda Atasözleri Ve Deyimler’’, Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Gürgendereli, Müberra, ‘’Mostarlı Hasan Ziya’i Divanı’’, www.kulturturizm.gov.tr Gürgendereli, Müberra (2013), ‘’Mostarlı Ziya’i Ve Şiirlerindeki Orijinal Söyleyişler’’, Uluslararası Türk Dili Ve Edebiyatı Kongresi, Saraybosna. Kaya, Bayram Ali (2011), ‘’Atasözleri ve Deyimlerin Dîvân Şiirinde Kullanımı ile Dîvânların Bu Söz Varlıklarımız Bakımından Önemi’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 6, İstanbul 2011, 11-54. Kaya, Hasan (2011), ‘’Emrî Divanı’nda Deyimler’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 6, İstanbul 2011, 55-130. Devellioğlu, Ferit (2004), ‘’Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat’’, Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara. Poyraz, Yakup - Tergip, Ayhan ‘’18. Yüzyıl Divan Şairlerinden Hakim’in Şiirlerinde Atasözleri, Deyimler Ve Halk Söyleyişleri’’, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Volume: 3 Issue: 15 Sefercioğlu, M.Nejat (2010), ‘’Helâkî Divanı’nda Türkçe Deyimler’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 4, İstanbul 2010, 155-202. Taş, Ayşe Işıl (2013), ‘’Şeyh Galib Divanı’nda Sevgilinin Güzellik Unsurları’’, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Edirne. Uyanıker, Nursel (2006), ‘’Pervane Beg Mecmuasının İlk Yüz Varağında (1a - 100b) Halk Kültürü İle İlgili Unsurlar (Atasözleri-Deyimler-Halk İnanışları)’’, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. Yazar, Sadık, ‘’XIV.-XV. Ve XVI. Yüzyıl Türkçe Divanlarında Yer Alan Arap Meseller (Atasözler) i’’, makale. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_atasozleri&view=atasozleri � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3600 Title A name given to the resource Mostarlı Ziya’i Divanı’nda Deyimler The Idioms In Mostarli Ziya’s Divan Author Author ERDOĞAN, Ozlem Abstract A summary of the resource. ÖZET Türk dili; atasözleri, deyim ve halk söyleyişlerinin sıkça kullanımı bakımından zengin bir dildir. Klasik Türk edebiyatı şairleri de bu zenginlikten yararlanmış ve edebiyatımıza bu konuda önemli eserler kazandırmışlardır. Mostarlı Ziya’i Divan’ı atasözleri ve deyimlerin zengin kullanımı bakımından önemli bir eserdir. Bu çalışmada 16.yy. balkan şairi olan Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanı deyimler açısından incelenmiştir. Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet deyim tespit edilmiştir. Divanda yer alan bu deyimlerin çoğu günümüzdeki kullanımlarıyla birebir örtüşmektedir. Bazıları divanda kelime değişiklikleri ile yer almış bazılarının ise günümüzde karşılığı olmadığı ve kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bunların divanda geçtiği yerler örnek verilerek gösterilmiştir. Ayrıca deyimlerin yanısıra divanda oldukça fazla atasözü ve halk söyleyişleri de yer almaktadır. Bunlardan 26 adet atasözü de çalışmada kaydedilmiştir. Bu deyim ve atasözleri Ziya’i’nin şiirlerine özgün bir anlatım ve akıcılık kazandırmıştır. Ayrıca şairin Türkçe’ye hakimiyetini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziya’i, Deyimler. ABSTRACT Turkish language; is a rich language in terms of the frequent use of folk proverbs, idioms and common public sayings. Classical Turkish literature’s poets also have benefited from this wealth of literature and have contributed significant works of our literature on this subject. Divan of Mostarli Ziya is an important work in terms of the rich use of proverbs and idioms. In this study the Divan of Hasan Ziya was analyzed in terms of idioms , who was one of the 16th century Balkan poets. A total of 393 idioms have been identified in the poems of Ziya. Many of these statements in the Divan coincides exactly with the use of today. Some of the idioms have taken place within the poem by changing some words where as some of the idioms used in poems are not in use anymore. These changes have been highlighted by giving examples in the poems. In addition to the idioms, many proverbs and public sayings are also included in the Divan. 26 proverbs are identified in this study. These idioms and proverbs have given a unique expression and fluency to Ziya's poetry. It also shows the poet's Turkish language domination (power of use). Key words: Classical Turkish literature, Divan poetry, 16th century Balkan poets, Mostarli Ziya, İdioms. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3356 Title A name given to the resource MOTIVATING STUDENTS TO PARTICIPATE IN CLASSROOM DISCUSSIONS THROUGH THE SOCRATIC CIRCLE APPROACH Author Author Pirić, Alma Abstract A summary of the resource. According to the staff of the Department of English Language and Literature at the University of Zenica, second year students are not easily motivated to participate in classroom discussions. Most of the time, students are encouraged to participate, but only a selected few do. When asked why that is so, students reported that they feel uncomfortable, mostly because they feel that they have noting important to share or that they are embarrassed to speak in front of their colleagues. The author of this paper took it upon herself to try to encourage students to open up and participate in classroom discussions. For the purpose of this research, the author has worked closely with two groups of second year students at the Department of English Language and Literature, introducing the Socratic Circle approach to ensure maximum student participation. This paper describes the steps that were taken, the results of the first study, and the results of the second study which was conducted a semester later. The author claims that by using the Socratic Circle approach it is possible to motivate every student to participate in classroom discussions on a regular basis, and that the students appreciate the use of the Socratic Circle Rubric because they know what is expected of them, as well as how their participation will be graded. Keywords: Classroom Discussion Participation, Socratic Circles, Socratic Circle Rubric Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c0c0ee7e446da4e282d66bee173430a4.docx 5c51331038e346260c67e760e4ec8d30 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e08718d228cc2c249a5cb88b1992039d.pdf 10721365b6d150236bf31643e5824abe PDF Text Text Motivating Students to Participate in Classroom Discussions through the Socratic Circle Approach Alma Piric University of Zenica / Zenica, Bosnia and Herzegovina Key words: classroom discussion participation, Socratic Circles, Socratic Circle Rubric ABSTRACT According to the staff of the Department of English Language and Literature at the University of Zenica, second year students are not easily motivated to participate in classroom discussions. Most of the time, students are encouraged to participate, but only a selected few do. When asked why that is so, students reported that they feel uncomfortable, mostly because they feel that they have noting important to share or that they are embarrassed to speak in front of their colleagues. The author of this paper took it upon herself to try to encourage students to open up and participate in classroom discussions. For the purpose of this research, the author has worked closely with second year students at the Department of English Language and Literature, introducing a new approach to ensure maximum student participation. The Socratic Circle approach was introduced and applied several times throughout the semester, and the students provided feedback each time they participated in the discussions. Two structures were used and the students were given the opportunity to express their opinions about each, as well as to comment about the Socratic Circle Rubric that was introduced for the purpose of grading their participation. This paper describes the steps that were taken over a four-month period and the author claims that by using the Socratic Circle approach it is possible to motivate every student to participate in classroom discussions on a regular basis, and that the students appreciate the use of the Socratic Circle Rubric because they know what is expected of them, as well as how their participation will be graded. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1698 Title A name given to the resource Motivating Students to Participate in Classroom Discussions through the Socratic Circle Approach Author Author PIRIĆ, Alma Abstract A summary of the resource. Key words: classroom discussion participation, Socratic Circles, Socratic Circle Rubric ABSTRACT According to the staff of the Department of English Language and Literature at the University of Zenica, second year students are not easily motivated to participate in classroom discussions. Most of the time, students are encouraged to participate, but only a selected few do. When asked why that is so, students reported that they feel uncomfortable, mostly because they feel that they have noting important to share or that they are embarrassed to speak in front of their colleagues. The author of this paper took it upon herself to try to encourage students to open up and participate in classroom discussions. For the purpose of this research, the author has worked closely with second year students at the Department of English Language and Literature, introducing a new approach to ensure maximum student participation. The Socratic Circle approach was introduced and applied several times throughout the semester, and the students provided feedback each time they participated in the discussions. Two structures were used and the students were given the opportunity to express their opinions about each, as well as to comment about the Socratic Circle Rubric that was introduced for the purpose of grading their participation. This paper describes the steps that were taken over a four-month period and the author claims that by using the Socratic Circle approach it is possible to motivate every student to participate in classroom discussions on a regular basis, and that the students appreciate the use of the Socratic Circle Rubric because they know what is expected of them, as well as how their participation will be graded. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/048cb8af3e39502260a123b8464142bb.pdf 75af571291b75f0c4eb54fe4a56b027a PDF Text Text 2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo Motivating Young EFL Learners Through Effective Classroom Management Hasan Yüksel Süleyman Demirel University, English Language Instructor, Isparta, Turkey hyuksel@sdu.edu.tr Yekta Halıcı Süleyman Demirel University, Instructor of Maths, Isparta, Turkey yektahalici@hotmail.com Abstract: Finding the best way to catch the attention of young EFL learners through effective classroom management by means of games, realia, role-playing and, drama is of great significance due to the fact that the world of young learners consists of visual images, pictures, and games, so they are under the bombardment of all these. They live in an age of visualization. Depending upon this, it will also be mentioned that how the ELF teachers will catch the attention of the young EFL learners, which is actually one of the problematic area in classroom management. The reason is that just standing in front of the classroom, and trying to teach something to the students make no sense right now, in the stark contrast, the students themselves want movement and action, and they would like to be much more involved in the class. Normally thinking, the learners is not roped to the class. However, the matter is that in order to learn regularly and peacefully, the students must feel themselves relaxed, they should be in peace, it shouldn’t be a kind of torture, and the teacher should vary the activities in the class so as to free from monotonous atmosphere. All of these things leave an impact on the students’ psychology and their motivational level either positively or negatively. Therefore, the main objective of the study is to depict how to motivate young EFL learners through effective classroom management by means of games, realia, role-playings, drama, and body language of the teacher. From this perspective, this study will focus on the sustainable development in the foreign language teaching and learning fundamentally for young EFL learners. Introduction “The present age is essentially an age of games. It certainly is an obvious fact that no form of play can be carried on without them, and it is almost equally obvious that nowadays very little work can be done without them, at any rate where small children are concerned. The instructive game has become a prominent feature in our modern education, and is employed in the teaching of nearly all branches of knowledge” (Harrison, 1907). Arising the most notice of young EFL learners through effective classroom management by means of games, drama, realia, and role playing has gained a very big momentum on account of the fact that the world of young learners consists of visual images, pictures, and games, so they are under the bombardment of all these. They live in an age of visualization. There is no exaggeration to say that the games are for children and the children are for games. They are in a way counterparts of one another. The result of the research investigated by Fromme (2008) is the indication of this case as shown in the following figure: Boys Girls 1 2 3 playing outside with others going for sports / sport activities listening to music 71% listening to music 71% 67% playing outside with others 63% 4 playing video/computer games 38% reading 52% sport activities 50% 43% Table 1: The indication of the activities that the children deal with. 105 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo It can be witnessed from the statistics above that playing and listening occupies much of young students’ life span particularly playing which will be mainly focused. Again, the statistics illustrate that playing is the sinequanon of their lives. Going from here, it will be also mentioned that how the ELF teachers will catch the attention of the young EFL learners, which is actually the matter. The reason is that just standing in front of the classroom, and trying to teach something to the students make no sense right now, on the stark contrast, the students themselves want movement, they would like to be more active, shortly, and they would like to be much more involved in the class. In a way, they would like to think themselves as the students who are cared by the teacher. The Background of the Study The teachers should take into account the fact that the younger students’ motivation can distract swiftly that also determines their failure or success as argued (2002) by The Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics defines motivation as follows: “Motivation is generally considered to be one of the primary causes of success and failure in second language learning” (p.344), and this distraction can be faster than the old ones. If they are distracted by someone or something, it is too tough for the teachers to make the students come to the class again, and now and then it is impossible. Normally thinking, the learners is not roped to the class. However, the matter is that in order to learn regularly, the students must feel themselves relaxed, they should be in peace, they should not worry about their learning, it shouldn’t be a torture, and the teacher should vary the activities in the class so as to free from monotonous atmosphere. All of these things affect the students’ motivation better or worse which actually depends on the teacher, the coordinator of the teaching and learning environment. Statement of the Problem By considering the other side of the coin, in another way, if the particular things that can be done by the young students are considered, the importance of the activities, and games would be understood better as argued by Öztürk, 2007 (cited from Scoot and Ytreberg in 1990): Five to seven years old 1. They can talk about what they are actually doing. 2. They can plan activities and games. 3. They can discuss what they think and why they think in this way. 4. They can use rational explanations. 5. They can utilize their bunch of imaginations. 6. They can comprehend the interactions of humans. Eight to ten years old 1. They can separate the differences between facts and fictions. 2. They mostly depend on the spoken world as well as the physical world to convey and understand the meaning. 3. They have the strength to give decisions about their own learning. 4. They have definite views about what they like and don’t like doing. 5. They can question the decisions of the teachers. 6. They are able to work in groups cooperatively and learn from others. Moreover, Harmer (2001; 38) explain the characteristics of the young English learners especially those up to the ages of nine or ten in this way: 1. They respond meaning although they don’t understand every words. 2. They often learn indirectly rather than directly – that means they take in information from all sides, however just focusing on the precise things to be taught. 3. Their understanding is directly affected from the movements as well as actions, not the explanation itself. 4. They have a great enthusiasm for learning and a curiosity about the world around them. 5. They need an individual attention and they would like to be notified by the teacher. 6.They are keen to talk about themselves, if they are involved in the learning settings, they will be motivated. 7.They have limited attention span; in a very short of time, they can be bored with the similar activities. Depending upon the data given above, it can be described that the teachers use the activities, they should plan the activities, and they should use their imaginations to take an advantage of the fresh brain of the students. As touched earlier, they should also vary the activities arranged in the classroom in order to make the students learn better, and to enable the students focus on the tasks in a sensitive way. Ways of Classroom Management 106 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo There are some very certain ways for classroom management in accordance with the motivations of the students as well. In more explicit terms, by using these methods such as games, realia and roleplaying and the use of body language, both the students’ motivation can be increased and classroom management can be carried out effectively. Games Teaching young learners is a different phenomena, different from teaching adults as Öztürk (2007) stated the mood of the young learners alter in every minute, and their attention span is limited as well, and it requires a great effort. In spite of all these, in the earlier ages (nearly 5-6), many things can be done so as to enable them to learn in various ways. As cited by Öztürk (2007), the principal characteristics of these learners groups can be listed as follows: (Brumfit et al, 1997; Cameron, 2003); Dunn, 1983; House, 1997; Moon, 2000) 1. They depend heavily on the teacher for directions during the courses. They are in need of help to become autonomous. 2. They are inquisitive and receptive, easily motivated if the teachers know how to motivate them. 3. They have a very limited attention span; therefore, their interests focus on the here and now. They are not able to concentrate for a long time. 4. They have an analytical way of learning rather than intuitive way. 5. They need activities that involve physical movement. 6. Their social relations are restricted with another student sitting next to them. 7. The affective and the emotional aspects of teaching are important for them. 8. They are very receptive to the world of fantasy and imagination as they live in an imaginative environment. 9. They do not regard mistakes as a step towards learning. They may be upset if they are told that they are wrong. It is a need to find a flexible way to correct their mistakes. Under the light of what has been discussed so far, games are just one of the motivational tools that can be utilized both for the benefit of the teacher and the young student. In more explicit terms, games are useful for teachers because they facilitate classroom management and useful for students as they learn in an entertaining atmosphere (Shin, 2006). In language learning, games can serve as tools that strengthen and foster the development of the communicative ability of the learner. The following quote by I-Jung elaborates on this issue: “The use of games can be a powerful language learning tool. On the surface, the aim of all language games is for students to "use the language"; however, during game play learners also use the target language to persuade and negotiate their way to desired results. This process involves the productive and receptive skills simultaneously” (p.1, n.d). From here, it can be easily concluded that games serve beyond their own functions, as stated by Saricoban & Metin (2000) (cited in I-Jung) depending upon the communicative skills of the language learners, it can strengthen their social behaviours. Additionally, about this, Thanh Huyen & Thi Thu Nga (2003) demonstrated that learning vocabulary through the use of games is one of the effective and interesting ways which can be applied in any of the classrooms. Based upon this it can be argued that the games are not only used for fun but also as a sort of useful practice for the revision of the whole course that at the same time improves the communicative aspects of the young learners. Additionally, from another perspective, Piaget (1967) regarded games as “the most admirable social institutions”. According to Piaget every games include a complicated system of rules. On condition that the EFL teachers achieve to make the young students follow these rules, then this means that the classroom management will be easier. Moreover, in order to get a more concrete idea about how motivating games are in learning environments, it can be noted that: So, what is it about video games that make gamers respond to the world differently from the way they respond in the classroom? Compared to the classroom, games are empowering, motivating, individualized differentiated learning environments with set rules which value the efforts of the individual child. Games are challenging and motivating. They offer the child a shared experience with their peers in a collaborative environment. They are a platform for problem solving. The structure is apparent; the rules are clear and unambiguous; and your role in the game is well defined. The goal is always attainable (Simpson, n.d, p. 20). More than anything else, the core of the paper is to motivate the students. Based on that Wright (1984) stated that the effort of language learning must be maintained over a long period of time as language learning is a hard task, and in that case, games make the language learner become interested in that work. Moreover, Ersoz (2000) suggested that the language learning process is a tough task which can be sometimes as frustrating for the 107 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo teachers owing to the fact that the constant effort is required to produce, comprehend and to conduct the target language. It can be demonstrated that to practice the language skills the teachers are supposed to choose the games carefully for only the well chosen games will serve for the purpose. Also, Ersöz (2000) states that another function of the games are to increase the motivation of the students which also fosters the cooperation among the students by enabling them to use the language in real contexts. The Function of Games in Eliminating Anxiety As pointed out earlier, the other particular functions of the games are to reduce the anxiety and stress while learning something which can also be applied to teaching a language. Uberman (1998, cited in I - Jung) asserted that “Games offer students a fun-filled and relaxing learning atmosphere. After learning and practicing new vocabulary, students have the opportunity to use language in a non-stressful way”. The reason is that as Uberman (1998, cited in I - Jung) pointed out that just as playing games the learner’s main focus is to comprehend the message apart from the use of language itself. Therefore, this means that during the game, for learners, the correctness of their use of language doesn’t make any sense, yet still, what they will all do is to play just for winning it. Actually, they learn without even noticing that, but the only difference is that they learn with a great amount of joy. Concerning this state, Horwitz, Horwitz and Cope, (1986, cited in I- Jung) emphasized that just for playing for the sake of gaming reduces the fear of negative evaluation, the state of being ashamed by the public, maybe, his classmates which leads not to use the language in front of an audience. Also, to these scholars, game based context reduces the concern and anxiety, and increases the fluency of the speech. In addition, Su Kim (1995) admitted that regarding the games just because of it brings about laughter, as not a really a learning activity is a sort of misunderstanding. Su Kim (1995) wrote that “It is possible to learn a language as well as enjoy oneself at the same time. One of the best ways doing this is through games.” Jones, also (1957) added that it can be learned better if the students enjoy it rather than being forced. From this perspective, it can be argued that the games are functional tools that make sense for teaching the language without the occurrence of the anxiety. Advantages of Games for Teachers As Klein (1993) claims, the procedure applied to teach young learners are strikingly different from adults. If the focus is the young learners, this process becomes much more difficult than assumed, so teaching must be planned in such a way that “learning becomes an interesting, even at times entertaining process” (Wilkins, 1972). This can be done by the use of the games in the classroom environment. Depending upon this, Ersöz (2007) argues games are the trump cards of the teachers in spite of the fact that the games are recreational activities in terms of their nature and whose ultimate purpose is enjoyment, but they can be used to reinforce what was learned and taught. What’s more, games are also useful in terms of teachers owing to the fact that Wright (1984) reasoned games are also assisting tools for the teachers in order to create language contexts to use the language itself. By means of this, the learners can be exposed to the real like contexts of the language. Since every type of learner has different characteristics to learn, it can be easily comprehended that as teachers, capturing their attention becomes much more important. This means that if you have different types of learners, you have learners who have different worlds, and who have different learning styles. Wilson (n.d) reported that no two learners are alike in any of the classroom environment. The researches indicate that every human beings have multiple intelligences (Gardiner, 83, cited in Wilson). Studies about the neuro-linguistic programming reveal that some of us are auditory learners who need to hear the language to learn, an others are visual learners who need to see the process individually whereas the others can learn by doing, that means they are kinaesthetic learners. Therefore games can be regarded as a kind of facilitating activities of the teachers. Furthermore, this case shouldn’t be seen as a kind of disadvantage, in the stark contrast, teachers ought to regard that case as an advantage like noted by (Berman,1995) it ought not be regarded as a kind of problem, but rather as the main advantage when considering the benefits for the practice of language and the language skills. The reason is that this case frees the course from the monotonous atmosphere that means it paves the way for suffering much to teach the learners by means of motivation, and makes both the teacher and the students rejoice from what they have been doing. Games as Tools for Making Learning Easier and as Providing Entertaining Atmosphere Another function of games is to make the learning easier and they provide an entertaining atmosphere for both for the teachers and the students. It can be said that games are motivating in regards to the fact that they make the language building activities as competitive which makes the learners use the language (Prasad, 2003, cited in IJung). A research conducted by Huyen & Nga (2003, cited in I-Jung) revealed that students got a great pleasure in a game based environment as a result of relaxed atmosphere, the competition and the high motivation that the games brought about. Lee (1979: 2) evaluates the games from two perspectives, firstly, games as the use of language, and secondly, games as relaxing activity. Concerning the first, he says that “language games make learners use the language 108 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo instead of thinking about learning the correct forms adding that games should be treated as central not peripheral to the foreign language teaching programme”. The similar opinion is also mentioned by Richard & Amato (n.d) as usual games are regarded just as a kind of playing activities, but they also have the function of teaching as well and they (1988: 147) add that games also play a significant role about the reduction of the anxiety, and this makes learning better. Also, according to Hansen (1994, cited in Uberman, 1998: 118) “They are highly motivating and entertaining, and they can give shy students more opportunity to express their opinions and feelings”. This can be interpreted that even the shy students can be melted in this pot, the pot of games. At this point the other scholars such as Wierus & Wierus argue (1994: 218, cited in Uberman) that “In the easy, relaxed atmosphere which is created by using games; students remember things faster and better”. Also, this emphasizes another respect of the games, maybe the focus of the article from the beginning, that is, it makes learning easier and easier, and this makes the students gains a great momentum, fundamentally in the field of language learning. Bumpass (1984: 16-18) argues that even the games and the varieties in the classroom are of great significance for the young learners’ learning, but teachers should be careful about the psychological bases for foreign language instruction by taking into account some principles. These are 1. Start from the known and go to the unknown. So that the language can be taught to the young learners, the EFL teachers are expected to use the mother tongue for some time to convey the message because the principle is that proceed from the know to the unknown. 2. Teach utterances in the new language that has the same difficulty in the mother tongue. Great care should be taken to insure that the materials should be in the same complexity with those in their mother tongues. 3. Use simple equipments that are simple enough for their physical development. Objects, pictures, songs, flash cards, games, and other teaching aids can be utilized to adapt the student to the new language learning environment. 4. Choose materials which will satisfy the children’s affective and academic needs. The materials used in the language learning environment should fulfill the needs of the students as well . 5. Be careful about the motivation of interest in each activity. The success gained from the game centered learning environment can increase the motivation of the young students for further study, so the teachers is supposed to give an ultimate care to that. 6. Teach vocabulary that can be used in real life settings. The new vocabulary items to be taught should be functional They can be used in real life too . 7. Direct the students to practice the newly learned concept over and over until it will become automatic. In order to achieve the mastery level of each concept, EFL the teachers are supposed to let the students practice those learned new items up till they will become automatic. In addition, as Khan (1996) pointed out “different games will benefit students in different ways”, but according to Hong (n.d), in order to increase the level of efficiency, there are also some important questions to be answered while choosing a game such as • • • • • • Which language does the game ultimately target? Which skills does it practice? What sort of game is it? What's the purpose for using that game? Is the game suitable for the students? How much interaction and participation will it provide? Language Teaching With Realia Realia is another technique that can be used to capture the attention of the students and to provide and strengthen the classroom management. According to Smith (n.d), realia is defined as “digitized objects and items from the target culture which are brought into the classroom as examples or aids and used to stimulate spoken or written language production”. Longman Dictionary of Language Teaching & Applied Linguistics (1992, Richards, Platt, & Platt, Essex) explains that it is the use of “actual objects and items which are brought into the classroom as examples or as aids to be talked or written about and used in teaching”. All the definitions argue that realia is motivating and meaningful in that it brings an authentic piece of the target culture into the language classroom. 109 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo Practicing the language and teaching it by means of the real materials brought to the classroom environments enhances the motivations of the students as well. Sumarni (2008) states that Realia is the proponent of Communicative Language Teaching that has advocated the use of ‘authentic’, ‘fromlife’ materials in the classroom. These might include language-based realia, such as sign, magazines, advertisement, and newspaper, or graphic and visual sources around us which communicative activities can be built, such as maps, pictures, symbols, graphs, and charts. Different kinds of objects can be used to support communicative exercises. In practice, bringing the actual item to class provides an unmistakably clear illustration of an object. This can also provide a useful stimulus to lesson. On a slightly more ambitious scale, asking students to teach other students how to perform a task using realia can be very motivating and memorable (p.3) . In this context the materials such as pictures, flashcards, photographs, newspapers, music or anything related to the subject dealt with that day can taken into account as real objects. Harmer (2001) comments that pictures and images of all kinds can be used in a variety of ways, as in the following: a) Games fostering communication: Pictures are extremely useful for a variety of communication activities, such as describing and drawing activities where one student describes a picture the other classmate has to draw the similar picture without looking at the original. b) Drills: Drills can be used to motivate the students by nominating them successively. Flashcards are one of the tools which are particularly useful for drilling grammar items, for cueing different sentences, or practicing vocabulary. c) Comprehension: Another pros of realia is that the young students will be familiar with the real objects. As an example, the students need the actual ‘bicycle’ in order to perceive what is bike. d) Ornamentation: Pictures of various kinds are often used to make the learning much more appealing and attractive. In many modern course books, for example, a reading text will be adorned with a photograph which gives the readers (or students) the chance to associate the activity with reality. e) Prediction: Pictures are also useful for enabling the students to predict what is happening next in a lesson. Therefore the f) Discussion: Pictures can stimulate questions that paves the way for discussion such as ‘What does it represent?’, ‘What do you remember when you see this one?’, ‘Why is this so?’ and so forth. Harmer’s argument shown above lay emphasis that even the pictures used related to the topic as a kind of real life objects can increase the motivation of the students, make them much more involved in the course, make the class free from monotony, and as Hildred (1978) emphasized Language is but one aspect of the child's activity which includes eating, playing, responding to instructions, enjoying social contacts. The human infant's behavior is largely unformed; linguistic expression and behavior patterns are learned simultaneously: "Here's an apple, a ripe, red apple, an apple to pick from the tree, to put in a basket, to eat, slice, peel, buy at the store, to give to someone, to make into pie, etc. At the same time, Spurr (1942) claims that realia can be used to make our teaching process real, to enable coordination in the courses delivered, to develop an actual culture which is comprehensive, indulgent, and to appreciate the whole job done by the students. All these explanations pave the way that real life objects are real life learning. Language Teaching With Role-playing It has been emphasized that the more the students participate in the course, the better they will learn. And sometimes a created real life situation is just the first step for the activation of the learning (Zheng, 1993). So, role-playing is one of the moving force to this activation, and Brown confirms (2001) that, "role-play minimally involves (a) giving a role to one or more members of a group and (b) assigning an objective or purpose that participants must accomplish." Brown (2001, 183) suggested “role-play can be conducted with a single person, in pairs or in groups, with each person assigned a role to accomplish an objective”. Role-playing is regarded as the ideal technique in foreign language teaching since as Salies (1995) added, it enables learners for the unexpected situation in real life, teaches the use of language in an appropriate way, and increases self confidence of the learners. According to Tompkins (n.d), it is a valuable tool for the second language learning due to the fact that it initiates creativity and use of the thought. Also, this method render the students learn the language in an environment that is free of stress which makes the learning effective. Roleplaying technique develops interpersonal relationships among participants. Moreover, Tompkin (n.d) notes that by means of role-playing Comprehensible input is provided in simulations because students engage in genuine communication in playing their roles. Active involvement stems from participation in worthwhile, absorbing interaction which tends to 110 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo make students forget they are learning a new language. Students have the opportunity to try out new behaviors in a safe environment, which helps them develop long term motivation to master an additional language. In addition to encouraging genuine communication, active involvement, and a positive attitude, the simulated "real life" problems help students develop their critical thinking and problem solving skills. Scarcella and Crookall (1990, as cited by Tompkins, n.d), discuss that this way of teaching has these kinds of advantages as well in terms of the students as shown in the following: 1) they experience a great many communicative atmosphere, 2) they are active in the learning process, 3) they have positive motivation to learn. As cited by Zheng (1993), role-playing has some very important aspects of learning such as 1) 2) 3) It creates a real life setting, which is always desirable in learning a foreign language (Nakajima, 1992; O’Donnell & Shaver, 1990) It involves students active participation and involvement in the classroom (Joyce & Weil, 1986; Kunze, 1991, Shaftel &Shaftel, 1967) It motivates students to learn. It can be asserted that depending upon the data given, role-playing is the other teaching tool that the teachers can make use of while teaching especially to young learners of English owing to the fact that as in the other techniques it increases motivation, and it verifies this fact: To learn something, do it. Language Teaching With Drama I hear and I forget I listen and I remember I do and I understand (Chinese Proverb) With the modern approaches to learning, the learner is regarded as the active participant of the learning environment, and they are much more involved. Another technique that enables this is the use of drama as communicative activities because the problem is that the students learn grammar, they learn how to write, how to read and listen, yet they couldn’t adequately learn how to speak which can be achieved through communicative activities the most effective of which is drama. Also, if the features of the communicative activities are taken into account, it would be realized to what extent drama is useful in language teaching. As Sam (1992) agreed, communicative activities have the following characteristics: 1. 2. 3. 4. They are purposeful. They are beyond overt grammar rules. They are communicative. The activities are often conducted with others and often involve some form of interaction and discussion. Authentic materials are used. The situations in which the learners use language should be as realistic as possible. In another way, the language used as authentic. They are dependent upon the information gap principle. At the same time, Morrow (1981, as cited by Sam, 1992) provided some guiding principles for the use of communicative activities as the learning and teaching criterions. These are as follows: 1. 'Know what you are doing' This principle ensures that the teacher should know how to conduct the course over the period of time. 2. 'The whole is more than the sum of its parts' In communication, in the communicative learning environments, the important thing is to focus on the whole message, not the parts of it. 3. 'The processes are as important as the forms' The processes of communication such as information gap, choice, feedback, should be much more important than only the forms. 4. 'To learn it, do it' Only by practicing communicative activities, the students can develop their communicative skills. The teachers do not interfere with the processes. They solely conduct the process, not interfere. 111 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo 5. 'Mistakes are not always mistakes' Mistakes in this process should be regarded as a kind of path towards the correct way of learning. The main concern of this approach is to establish a communication with another person in the classroom and in a way, the society. Thus, drama used in the classroom can be considered a communicative activity since it enables communication between learners and provides opportunities to use the target language in real life like environments as Sam (1992) claimed various 'make believe' situations. In this context, it can be mentioned that drama can be used as a supplementary tool for the child learning appropriate to their developmental process (Redington, 1983). Below, the value of the drama in the teaching and learning environment according to different scholars is mentioned (cited by Sam, 1992). 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Fernandez and CoIl (1986), state that drama encourages students to exercise their sensitivity and imagination. Temporary suspension of the ego occurs when students participate in dramatic activities. They are experienced real life atmosphere. It develops a sense of empathy in the student. At the same time, drama develops moral and social abilities of a student (Scharengnivel, 1970). Drama according to Maley and Duff (1978) activates the students energy and strength. It increases the sensitivity and the imagination of the students which provides realistic atmosphere.. Drama increases motivation and provides the incentive to work hard (Mordecai, 1985; Scharengnivel, 1970). The activities using drama tend to be purposeful, that means it focuses on an objective. As an educational tool, the use of drama aims to develop the child socially, intellectually and the linguistically (Dougill, 1987). Drama has a therapeutic effect on the students. It can solve the emotional and behavioral problems (Stern, 1980; Scharengnivel, 1970). Drama enables the students develop a sense of responsibility (Early and Tarlington, 1983; Scharengnivel, 1970; Mordecai, 1985). All over the course of the drama activities, the students cannot be in a passive state, in the stark contrast the must be active which fosters the sense of responsibility. It increases the motivation of the teachers on the basis of meeting the needs of the student (Mordecai, 1985). The drama activities provide facilities to understand the thoughts and feelings of the students as mutually. Drama can be used to activate the emotions, ideas, and more than anything else, to activate the communicative learning in the classroom setting (Chauhan, n.d). Also, as in others, drama can suggest teachers to pick up one among various activities, thereby making the efficiency of learning going up. Conclusion Motivating young EFL learners through effective classroom management by means of games, drama, realia, and role playing has gained a very big momentum on account of the fact that the world of young learners consists of visual images, and games. Moving from here, it can be stated that learning by doing catches the attention of the students especially the younger ones on account of the fact that one of the primary consensus is that “One should do that to learn that particular thing”. Just standing in front of the classroom, and trying to teach something to the students make no sense right now, but they want movement, they would like to be more active, and they would like to be much more involved in the class and in the classroom activities. The younger students’ motivation can be distracted swiftly, and this happens faster than in the older ones. Therefore, it would be no exaggeration to say that they are roped to the class, at least they feel so. However, in order to learn regularly, the students must feel relaxed, they should be in peace, they should not worry about their learning, it shouldn’t be a torture. All of these things affect the student’s motivation better or worse which actually depends on the teacher, the coordinator of the learning environment. Hence, the aim of the study is to indicate the effectiveness of the classroom management fostered through games, realia, roleplaying and drama which also increases the motivation of the young learners of English in the foreign language environment. The Hardships Encountered by the Young EFL Learners during the Foreign Language Education It can be confirmed that the distractions in the classroom, noise, the learning anxiety of the new language, keeping a low motivation profile, and the unknown words and concepts in the new language are the leading difficulties of the young learners of English. Fundamentally, most of the teachers of English argue that the fear of the new language outweighs other factors in terms of the difficulty level. 112 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo Apart from all these hardships, there are some other ones as well. For example, as the paper demonstrated that the young EFL learners: � They are easily distracted. � They don’t understand the meaning of the words of the new language. � They don’t comprehend the structural pattern. � They often mispronounce the words. � They have spelling and grammatical mistakes. All the items, which are in accordance with the research conducted, listed above imply that the foreign language teachers have a lot to catch their young students’ attention. For Classroom Management Motivating Young EFL Learners is a Must Though It is Difficult In this paper, it is revealed that motivating young learners of English is a tough process in spite of the fact that it is the snequanon of the learning settings on account of the fact that “Motivation is what stimulates students to acquire, transform and use knowledge (Groccia, 1992, p. 62)”. Basically, it can be reported that the teachers are strongly in need of using motivational tools such as real life materials, let’s say realia, visual images, games, and so fort for the flexible way of learning the foreign language. The Pros of Teaching through Games, Realia, Roleplaying, Drama for the Young EFL Learners Well-chosen games are invaluable as they give students a break and at the same time allow students to practice language skills. Games are highly motivating since they are amusing and at the same time challenging. Furthermore, they employ meaningful and useful language in real contexts. They also encourage and increase cooperation (….) (Ersöz, 2000, p.1). The paper also asserted that the games foster the students learning, in a way, it encourages students to learn. At the same time, it can be claimed that students stop talking with their classmates on condition that the teachers use these motivational tools like games, realia, roleplaying, and drama. The study also shows that these items reduce the disciplinary problems in the course due to the fact that through all these tools the students are much more involved in the classroom activities. The Desired EFL Teacher Profile By the aid of the study, the desired EFL teacher profile can also be understood. The first thing to be revealed about the teachers are the fact that they are not the boss in their classes, in the stark contrast, they are the facilitator and the guide in their classes. And, according to the paper, the EFL teachers should put themselves into the shoes of their students which mean that they should have a sense of empathy. To sum up, all these theoretical assumptions concerning the motivating young learners of English through the effective classroom management pave the way that a good EFL teacher is the one who � Comes to the with interesting and real life materials. � Is opened to technology and new methods of language teaching. � Motivates their students to learn. � Includes group study in their courses. � Teaches out of the class. � Gives students small projects to make them learn the language better. � Thinks that the students learn by doing. � Creates various activities in the courses. � Gives luck to the students to learn a particular topic by means of drama and roleplaying. On the other hand, the paper gives some very important tips about how a teacher shouldn’t be. A good teacher is the one who � Isn’t an authority in the course. � Doesn’t use just the boards. � Doesn’t punish the students as the sign of their authorities. � Doesn’t believe the significance of the teacher based classroom. � Doesn’t believe that the students learn just in the classroom. 113 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo References Bumpass, F. L. (1963).Teaching Young Students English as a Foreign Language. United States of America: Pan American Coopyright. Gaudart, H. (1990). Using Drama Techniques in Language Teaching, p. 22. Sarinee Arivan, Ed., Language Teaching Methodology for the Nineties , Anthology Series, 24. Groccia, J. (1992). How Motivation Effects <http://www.ulc.psu.edu/studyskills/motivation.html>. Learning. Retrieved March 9, 2008, from Harmer, J. (2001). The Practice of English Language Teaching (p. 51). Essex: Pearson Education Limited. I-Jung, C. (n.d). Using Games to Promote Communicative Skills in Language Learning. Retrieved March 13, 2008, from <http://iteslj.org/Techniques/Chen-Games.html>. Kang, S., J. (2006). Ten Helpful Ideas for Teaching English To Young Learners. English Teaching Forum. Retrieved from March 5, 2008, from <http://exchanges.state.gov/forum/vols/vol44/no2/p2.htm>. Norman, K. D. (Autumn, 1975). Play, Games and Interaction. The Contexts of Childhood Socialization. The Sociological Quarterly, Vol. 16, No. 4, pp. 458-478 Published by: Blackwell Publishing on behalf of the Midwest Sociological Society. Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics (Paperback): C. O’ Keeffe, R. (n.d). Motivating Young Learners and Teenagers - From Research to the Classroom: A Few Ideas. Öztürk, E. (2007). Teaching English to Young Learners Through Integrated Skills Approach. Diss. Gazi University Institute of Educational Sciences Department of English Language Teaching. Salias, T, G. Teaching Language Realistically: Role Play is the Thing, 1995. Sarane S. B., & James S. C. (Summer, 1966). Games with Simulated Environments in Learning. Sociology of Education, Vol. 39, No. 3, pp. 215-236 Published by: American Sociological Association. S. Simpson, E. (n.d). Evolution in the Classroom: What Teachers Need to Know about the Video Game Generation, Volume 49, Number 5, 17-20. Techtrends. Sumarni R. (2008). School Teacher Training and Education Muhammadiyah University of Surakarta, Research Paper. Wilson, D. (n.d). Motivating Young Learners and meeting their learning needs. Wright, A., & Betteridge, D., & Buckby, M. (1984). Games for Language Learning. Cambridge University Press. Bertha Harrison, S. (Sep. 1, 1907). The Musical Times, Vol. 48, No. 775, pp. 589-592 Published by: Musical Times Publications Ltd. Albert, L. C. (Feb., 1929). The Use of "Realia" in the Teaching of French. The French Review, Vol. 2, No. 4, pp. 299-312 Published by: American Association of Teachers of French. Frederick, S. S. (Mar., 1942). The Modern Language Journal, Vol. 26, No. 3, pp. 174-176 Published by: Blackwell Publishing on behalf of the National Federation of Modern Language Teachers Associations Stable URL. 114 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9, 2010 Sarajevo Spur F. (March, 1942). Realia in Foreign Language Course, The Modern Language Journal, Vol. 26, No. 3, pp. 174-176. Gertrude, H. (Feb., 1958). Learning a Foreign Language The French Review, Vol. 31, No. 4, pp. 307-316 Published by: American Association of Teachers of French. Alfred, S., & Hayes, S. (May, 1965). New Directions in Foreign Language Teaching. The Modern Language Journal, Vol. 49, No. 5, pp. 281-293 Published by: Blackwell Publishing on behalf of the National Federation of Modern Language Teachers Associations. Kathleen G. (Jun., 1991). Tools, Language and Intelligence: Evolutionary Implications. New Series, Vol. 26, No. 2. pp. 255-264 Published by: Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. Richards, J., & Platt J., & Platt H. (June 1992). Paperback: 448 pages: Addison Wesley Publishing Company; 2Rev Ed edition. Zheng, B. (Nov 13, 1993). Role Playing in Foreign language Teaching, An Application in an Elementary Chinese Class, New Orleans. Margaret, W., R. (May, 1994). Moving beyond the Tricks of the Trade, or Using Common, Everyday Items as Realia. Hispania, Vol. 77, No. 2, pp. 298-300. Published by: American Association of Teachers of Spanish and Portuguese. Su Kim, L. (January - March 1995). Creative Games for the Language Class. Forum' Vol. 33 No 1, 35. Ersoz, A. (June 2000). Six Games for the EFL/ESL Classroom. The Internet TESL Journal, Vol. VI, No. 6. Retrieved March 14, 2008, from <http://www.teflgames.com/why.html>. Thi Thanh Huyen, N., & Thi Thu Nga, K. (December 2003). Learning Vocabulary Through Games. Asian EFL Journal. Summerfield, B. (November 30, 2006). The Importance of Games in Language Learning. Retrieved November, 15, 2008 from < http://www.marcandangel.com/2008/07/07/25-acts-of-body-language-toavoid > p. 21 Retrieved November, 15, 2008 from < http://www.deltabravo.net/custody/body.php > p. 23 Retrieved December 28, 2008, from < http://www.melta.org.my/ET/1990/main8.html > Chinese proverb p.18 Critical period for language learning debate. Retrieved March 21, 2008, from<http://sitemaker.umich.edu/kramer.356/critical_period_for_language_learning_deba e>. 115 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 411 Title A name given to the resource Motivating Young EFL Learners Through Effective Classroom Management Author Author Yüksel, Hasan Halıcı, Yekta Abstract A summary of the resource. Finding the best way to catch the attention of young EFL learners through effective classroom management by means of games, realia, role-playing and, drama is of great significance due to the fact that the world of young learners consists of visual images, pictures, and games, so they are under the bombardment of all these. They live in an age of visualization. Depending upon this, it will also be mentioned that how the ELF teachers will catch the attention of the young EFL learners, which is actually one of the problematic area in classroom management. The reason is that just standing in front of the classroom, and trying to teach something to the students make no sense right now, in the stark contrast, the students themselves want movement and action, and they would like to be much more involved in the class. Normally thinking, the learners is not roped to the class. However, the matter is that in order to learn regularly and peacefully, the students must feel themselves relaxed, they should be in peace, it shouldn’t be a kind of torture, and the teacher should vary the activities in the class so as to free from monotonous atmosphere. All of these things leave an impact on the students’ psychology and their motivational level either positively or negatively. Therefore, the main objective of the study is to depict how to motivate young EFL learners through effective classroom management by means of games, realia, role-playings, drama, and body language of the teacher. From this perspective, this study will focus on the sustainable development in the foreign language teaching and learning fundamentally for young EFL learners Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General)