185 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/97b3ffca982393c834a58a6d45a1ac24.docx 43ab14c1804ad1e716ce514b0e8b76d6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/708baee03d60d6962726c380caced6b6.pdf 659acfc39a358cf80fd88171014fca89 PDF Text Text MİLKİNG SYSTEMS POWERED BY PHOTOVOLTAİC SOLAR CELLS: A FEASİBİLİTY STUDY Emrah Onursal Suleyman Demirel University, Isparta, Turkey emrah.onursal@gmail.com A.Kamil Bayhan Suleyman Demirel University, Isparta, Turkey Serkan Boyar Suleyman Demirel University, Isparta, Turkey Gökhan Gülşen Suleyman Demirel University, Isparta, Turkey ABSTRACT This study includes using photovoltaic solar panels as a power source for milking systems. Milking system consist of 1x4 units. The data of energy requirements of a such systems were collected through milking system legal testing procedure thorough ISO test standarts. Second step of the study involves using solar panels to run the milking system. For this purpose; technical and economical characteristics of a solar electric energy system was calculted in terms of following design units: solar panel size, battery, panel inclination angle, solar tracking unit. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2101 Title A name given to the resource MİLKİNG SYSTEMS POWERED BY PHOTOVOLTAİC SOLAR CELLS: A FEASİBİLİTY STUDY Author Author ONURSAL, Emrah BAYHAN, A.Kamil BOYAR, Serkan GULSEN, Gokhan Abstract A summary of the resource. This study includes using photovoltaic solar panels as a power source for milking systems. Milking system consist of 1x4 units. The data of energy requirements of a such systems were collected through milking system legal testing procedure thorough ISO test standarts. Second step of the study involves using solar panels to run the milking system. For this purpose; technical and economical characteristics of a solar electric energy system was calculted in terms of following design units: solar panel size, battery, panel inclination angle, solar tracking unit. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-24 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2233-1565 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9fad7d27f37e7422bbd18b38e0036025.docx 96d49341fdbaac7d34b30f97abb7ed09 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/686e148827bb522280a367ceaab6ccf7.pdf a385173036a02234c029b3798b2cc253 PDF Text Text Milton's Paradise Lost: Originally Traditional; Traditionally Original Serkan Ertin Kocaeli University/ Kocaeli, Turkey Key words: Milton, Paradise Lost, Biblical, Originality, Imagery ABSTRACT John Milton is one of the most prominent figures of the seventeenth-century not only with his prose, poetry, political works, and literary criticism but also with his theological works. Milton draws on the Bible both in his prose works, such as in his divorce pamphlets, and in his poetry. He lived in an era when the Bible was in more popular use , perhaps, than at any other time in English history; “During the English Civil War, soldiers carried a Bible into Battle; before entering the fray, they sang its psalms; before bedtime, parents recounted its narratives; during parliamentary conflicts, proponents cited its verses. The bible was used in Parliament, in pamphlet wars, in education, in courtship and in conversation to an extent that is hardly imaginable today” (Schwartz qtd. in Corns 37). Besides, his personal religious convictionscombined with the fact that he could rely on his audience to pick up biblical allusions easily. This is why, like many other writers and poets, Milton based most of his works on biblical narratives. In the first Book of Paradise Lost Milton states his purpose explicitly: “To justify the ways of God to men” (I. 26). In this work, in spite of basing his epic on biblical narratives, Milton creates “a deeply traditional and a boldly original poem” (Abrams 1475). Sticking to classical traditions while trying to be original at the same time was the major difficulty Milton faced writing Paradise Lost. This article intends to analyse the difficulty the author faced in two distinct aspects: The first one is the maintenance of decorum with biblical characters, and the second one is the achievement of originality while retelling biblical stories from Genesis. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1974 Title A name given to the resource Milton's Paradise Lost: Originally Traditional; Traditionally Original Author Author ERTIN, Serkan Abstract A summary of the resource. Key words: Milton, Paradise Lost, Biblical, Originality, Imagery ABSTRACT John Milton is one of the most prominent figures of the seventeenth-century not only with his prose, poetry, political works, and literary criticism but also with his theological works. Milton draws on the Bible both in his prose works, such as in his divorce pamphlets, and in his poetry. He lived in an era when the Bible was in more popular use , perhaps, than at any other time in English history; “During the English Civil War, soldiers carried a Bible into Battle; before entering the fray, they sang its psalms; before bedtime, parents recounted its narratives; during parliamentary conflicts, proponents cited its verses. The bible was used in Parliament, in pamphlet wars, in education, in courtship and in conversation to an extent that is hardly imaginable today” (Schwartz qtd. in Corns 37). Besides, his personal religious convictionscombined with the fact that he could rely on his audience to pick up biblical allusions easily. This is why, like many other writers and poets, Milton based most of his works on biblical narratives. In the first Book of Paradise Lost Milton states his purpose explicitly: “To justify the ways of God to men” (I. 26). In this work, in spite of basing his epic on biblical narratives, Milton creates “a deeply traditional and a boldly original poem” (Abrams 1475). Sticking to classical traditions while trying to be original at the same time was the major difficulty Milton faced writing Paradise Lost. This article intends to analyse the difficulty the author faced in two distinct aspects: The first one is the maintenance of decorum with biblical characters, and the second one is the achievement of originality while retelling biblical stories from Genesis. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3eedb73efd8fc5965e9756c915d25d03.pdf e0abff2e3c5bfe404af8b8fdaaea8718 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IT Senior Design Projects Description An account of the resource The IT Senior Design Projects (SDPs) category showcases innovative and practical final-year capstone projects developed by undergraduate and graduate students in the field of Information Technology. These projects represent the culmination of students' academic and technical expertise, demonstrating their ability to solve real-world problems through software and hardware solutions. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Mindful Mate Author Author Ilma Gusinac Abstract A summary of the resource. Mindful Mate app is a mobile mental health companion that offers users dynamic mood tracking, real-time assistance, AI-driven interactions and individualized emotional support. Utilizing modern technologies like Firebase services and OpenAI the software tackles common obstacles to mental health care, such as cost, stigma, and accessibility. Mindful Mate creates a supportive network while providing members with skills for emotional balance, stress management and anxiety reduction. To guarantee dependability, scalability and user confidence, the project places a strong emphasis on modular architecture, strict testing standards, and safe data management. In order to further improve accessibility and user experience, future plans call for creating a web-based admin panel, moving to iOS, and incorporating smartwatch biometric monitoring. Keywords Keywords. senior design project, mental health, mobile application, artificial intelligence, OpenAI, firebase, mood tracking, personalized support, emotional analytics, community engagement, Kotlin, Jetpack Compose. Language A language of the resource English language sdp software engineering web development https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/73d08f79e1ab3e636b9f63ad0249ad51.pdf bcf65fa36a63e02a92c7fc50bb4ea78d PDF Text Text MISIR’DA TÜRK DİZİ FİLMLERİNİN YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRENİMİNE ETKİSİ Elif KEZEL Mustafa ÇETİN Özet Bu çalışmanın amacı yaygın eğitim kapsamında, Mısır’da Türk dizilerinin yabancı dil olarak Türkçe’nin öğrenimi üzerine etkilerini ortaya koymaktır. Dil öğretiminde görsel ve işitsel araçların etkisi büyüktür. Bugün teknolojinin hızla gelişmesiyle görsel ve işitsel araçların sayısı artmış; dil öğrenimi kolaylaşmıştır. Diziler bu görsel-işitsel araçlar yoluyla Türkçe öğrenimine önemli bir katkı yapmaktadır. Diziler konuları ve içerikleri ile dil öğretiminin yanı sıra kültürü de aktarmaktadır. Mısırla Türkiye arasında geçmişe dayanan dilde ve kültürde derin bir müştereklik bulunmaktadır. Bu yüzden Türk dizileri Mısır’da ilgiyle izlenmektedir. Mısır halkı diziler sayesinde güncel Türkiye Türkçesine aşinalık kazanmakta ve temel kalıp ifadeleri öğrenmektedir. Bunun Türk ve Mısır halkları arasındaki duygusal bağı kuvvetlendirdiği, toplumlar arası dayanışmaya katkı yaptığı anlaşılmaktadır. Türk dizilerinin dost ve akraba topluluklar hatta başka uluslarla diyalogda ve kültürel değerlerimizin aktarımında önemli bir yeri olduğu görülmüştür. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi ile Mısır’da yaşayan 126 kişiye anket uygulanmış; veriler tarama yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada ulaşılan veriler analiz edilerek dağılımları ve yüzdelikleri hesaplanmıştır. Verilerden Türk dizilerinin, Mısır halkının Türkçe öğrenmesine yardımcı olduğu anlaşılmıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde film ve dizilerin etkileri üzerinde durulmalıdır. Anahtar Sözcükler: Mısır, Türk dizileri, Yabancı dil olarak Türkçe öğrenimi, kültür aktarımı, iletişim araçları. THE EFFECT OF TURKISH SOAP OPERAS ON THE ARABIAN NATIVE SPEAKERS IN TURKISH LANGUAGE LEARNING PROCESS IN EGYPT Abstract The goal of this work is to show the effects of Turkish TV series on learning Turkish as a foreign language in Egypt. The effect of visual and aural sources in language learning is important. Today by the help of rapid development in technology the number of visual and aural tools has increased that makes language learning easier. Turkish soap operas form a significant part of this visual-aural resources. TV series reflect on the culture as well as language learning with their topics and contents.  Yüksek Lisans Öğrencisi, International Burch University, elifkezel@hotmail.com . Doç. Dr., International Burch University, mufabeku@idu.ebu.ba  �In this work, survey results are collected from 126 people living in Egypt by using qualitative research method. Distribution and percentages are calculated after analyzing the obtained data from the research. It has been concluded that Turkish TV series have been helping Egyptians to learn Turkish language. It should be emphasized on the effect of Turkish films and TV series in foreign language teaching. Keywords: Egypt,Turkish series, teaching Turkish as a foreign language, cultural Transformation , Comunication Tools . 1.Giriş Tarih boyunca insanlar, başka milletlerin dillerini öğrenmeye ilgi duymuşlardır. Bunun farklı sebepleri bulunmaktadır. Dil öğrenmek kimileri için bir ayrıcalık kimileri için de bir ihtiyaç olmuştur. İnsanlar başka kültürleri tanımak, bilgilerini geliştirmek, rakip ya da düşman saydıkları medeniyetleri daha yakından tanımak, ticaret yapmak, dinlerini anlatmak gibi maksatlarla dil öğrenimine önem vermişlerdir. Dil öğrenme çabaları şahsî gayretlerden ibaret olabildiği gibi çoğu zaman da devletler tarafından teşvik edilmiş, hatta teşvikle kalınmayıp bu alanda ciddi yatırımlar yapılmıştır. İnsanların dil öğrenmeleri adına metotlar geliştirilmiş ve bu amaçla kitaplar, sözlükler yazılmıştır. Yabancı dil öğrenimini kolaylaştırmak için yapılan bu çalışmalar, küreselleşmenin kendisini iyice hissettirmeye başladığı yirminci yüzyılda ayrı bir boyuta taşınmıştır(Hengirmen, 1993:5-9). Bu alanda yayınlanan eser sayısında artış olduğu gibi radyo, televizyon ve internet de bu amaçla kullanılmaya başlanmış; üniversitelerde bu alanda hizmet veren kürsüler açılmıştır. Yabancı dil öğretimi ve kültür aktarımı çağımızda Uluslararası ilişkilerin en önemli argümanları haline gelmiştir. Bu alanda yaygın ve örgün öğretim yolları etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Ülkeler arasındaki bilimsel, siyasi, ekonomik, askeri, kültürel, ticari ve turizmle ilgili ilişkiler her gün daha da artmaktadır. Bu ilişkilerin sağlam zemine oturtulabilmesi için ilgili kişilerin iletişim içerisinde oldukları ülkelerin dillerini öğrenmeleri gerekmektedir (Kılınç; Şahin, 2012:1). Devletler ve şirketler bu sahada eleman istihdamına önem vermekte; yaygın ve örgün eğitimle her geçen gün ikinci, hatta üçüncü dil öğrenen insan sayısı artmaktadır. Yabancı dil öğrenmek yeni istihdam imkanları ve iş başvurularında tercih sebebi olarak değerlendirilmektedir. Başka bir dili öğrenmek, o dili kullanan insanların baktığı açılardan dünyaya ve hayata bakmak, kendi kültüründen farklı bir kültür ve dil dünyasının varlığını keşfetmektir (Köse, 2005:153-172). Farklı bakış açısı sadece genel kültür sahibi olmayı değil, aynı zamanda ülkesini birçok sahada güzel noktalara taşımayı da kolaylaştırmaktadır. Bu arada yenilikleri keşfetmenin yanında kültürler arasındaki ortak noktaların keşfi ve geçmişte kurulan köprülerin varlığı konusunda da fikir ve bilgi sahibi olunabilmektedir. Dil, en yaygın ve en etkili iletişim aracıdır. Dil yoluyla toplumlar yaşayış biçimlerini, gelenekgöreneklerini, inançlarını, bilimsel çalışmalarını ve kültürel birikimlerini nesilden nesile aktarırlar. Dil, kuşaktan kuşağa aktarılırken zenginleşerek, söz varlığı gelişerek edebî inceliğe kavuşmaktadır. Türk dili yüzyıllardan beri işlene işlene hem zenginleşmiş hem de �güzelleşmiştir. Dilimizin bu güzelliği aslında insanımızın ve kültürümüzün güzelliğinden kaynaklanmaktadır. Toplumların kültürel birikimi dilinde toplanmıştır. Dil, aynı zamanda toplumların kültüründeki çeşniyi de göstermektedir. Türk dili ve kültürü özellikle İslamiyet’in Türkler tarafından kabul edilmesiyle Arap dili ve kültüründen önemli ölçüde etkilenmiştir. Farklı coğrafyalarda, birbirinden uzakta yaşayan insanlar aynı âdetleri yaşatır, birçok olaya ortak tepkiler verir; ağıtlar, masallar, nükteler, fıkralar, özdeyişler, mecazlar ve dilin diğer unsurları onların aynı kaynaktan beslenmesine ve bir bütünlük oluşturmasına imkan tanımaktadır. Türk dili ve kültürüne karşı Mısırlıların bu anlamda ilgi ve sevgisi bulunmaktadır. 2.Mısır’da Türkler ve Türkçenin Etkileri Tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Mısır’da insanlar farklı dönemlerde farklı dillerle tanışmışlardır. Mısır’daki Türk varlığı 9. yüzyılda Tolunoğulları (868-905) ile başlamış, 16. yüzyılda Osmanlı’nın Mısır’ı fethiyle (1517) ile yeni bir boyut kazanmıştır. Mısır’daki Osmanlı-Türk tesiri, Mehmet Ali Paşa’nın Mısır Valiliği’ne atanmasıdan (1805), Mehmet Ali Paşa hanedanının 1952’ye kadar yönetimde kalmasıyla devam eden süreçte, önceki döneme (1517-1804) nispetle daha yoğun bir şekilde görülür. Yemek kültüründen, giyimkuşama, musiki ve sanata kadar hayatın her alanında görülür. Farklı bölgelerden Mısır’a göç eden Türkler beraberlerinde âdet, gelenek ve göreneklerini de getirmişlerdir. Akrabalık ilişkileriyle kurulan yakınlıklar, maddî ve manevî ortak paydalarda buluşmayla sonuçlanmıştır (İslamoğlu, 2010:144). Geçmişte bu topraklarda hakimiyet kuran Türk devletlerinin idaresi sırasında Türkçe halka inmemiş, ancak bazı Türkçe kelimeler Ammiyye denen halk Arapçasına geçmiştir. Osmanlı’nın, fethettiği topraklarda halkın anadilini değiştirme eğiliminin olmadığı, bilinen bir gerçektir. Bununla birlikte gerek devlet hizmetinde bulunanlar, gerek aydınlarla temasta olanlar arasında Türkçe öğrenenler olduğu bilinmektedir. Mısır’da Türkçe öğrenimi, geçmişten bu yana-belli tarih aralıklarında azalmalar görülmekle birlikte- ilgi görmektedir. Yirminci yüzyıldan itibaren bu öğrenim faaliyetleri, üniversitelerin çatıları altında yürütülmektedir. Mısırdaki üniversitelerde Türkoloji ile ilgili çalışmalar, Türkoloji bilim dalı başlığı altında değil Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalları bünyesinde yürütülmektedir.Lisans,yüksek lisans ve doktora tezi hazırlayanlar Türk tarihi, folkloru, sanatı ,edebiyatı ve dil bilgisi üzerine çalışmalar yapmaktadırlar. Öğrenciler hazırlık sınıfında Türkçe öğrenmeye başlamakta ve öğretim süresi boyunca Türkçe seviyelerini ilerletmektedirler. Mısır üniversitelerindeki Türkçe öğretiminin 1920’lerde başladığı bilinmektedir. Mehmet Akif Ersoy da Mısır’da bulunduğu yıllarda Kahire Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Türkçe dersleri vermiştir (Düzdağ, 2009:35). Aynuşşems Üniversitesi bünyesinde Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı kürsüsünün açılmasıyla bu alandaki çalışmalar daha sistemli olarak yürütülmeye başlanmıştır. Edebiyat Fakültesi’nde kurulan Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, 1954’te Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nın açılmasıyla ilk öğrencilerini kabul emeye balamıştır. Bu bölümdeki eğitim faaliyetleri önceleri Ezher Üniversitesi öğretim elemanları tarafından yerine getirilirken 1960’larda bu bölüm mezunlarını vermeye başlamış; Türk Dili’nin gelecekteki hocaları bu ilk mezunlar arasından seçilen genç asistanlar olmuştur(İslamoğlu,2002:145). Bugün Mısır’da; Aynuşşems, Ezher, Hilvan, İskenderiye, Kahire, Mansura, Münufiye, Sühac ve Zagazig Üniversitelerinde Türk dili ve edebiyatı alanında öğretim verilmektedir. Bunlara ek olarak Beni Suveyf Üniversitesi bünyesinde de bu alanda çalışmalar yapmak üzere girişimlerde bulunulmaktadır. �Lisans düzeyinde Türkçe Dil Bilgisi,Türkçe Konuşma,Türkçe-Arapça Tercüme Dersi,Osmanlı Türkçesi, Yazma Eser İncelemesi, Divan Edebiyatı,Tanzimat Edebiyatı, Yeni Türk Edebiyatı, Selçuklular Tarihi, Osmanlı Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihidir. Lisansüstü düzeydeki öğretim ise Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Tarih ve Medeniyeti alanlarında verilmektedir. Üniveristelerin Türk Dili ve Edebiyatı anabilim dallarının dışında;edebiyat, tarih, sanat tarihi, kütüphane ve arşivciliğe dair bölümlerde de Türk Dili, Osmanlı Türkçesi dersleri okutulmaktadır. Özellikle son yıllarda yapılan tez çalışmalarında yeni Türk edebiyatına daha çok rağbet edildiği gözlemlenmektedir. Bu fakültelerdeki Mısırlı akademisyenlerin yayınları daha çok edebiyat sahasıyla ilgilidir.Bunun yanında kültür ve medeniyetle siyaset sahasına dair çalışmalar da yapılmıştır.Bunlar arasında Türkçe öğretimine dair yayın sayısı oldukça azdır. (İslamoğlu, 2002:143-171)Bu alanda Ahmed Mursi el-Safsafi’nin Türkçe Dersleri ve Arap Öğrencilerine Türkçe Öğretimi adlı çalışmaları vardır. Bununla birlikte Türkçe öğretiminde, akademisyenler kendi hazırladıkları ders notlarını kullanmakta; Gökkuşağı,Hitit gibi yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanan kitaplardan yararlanmaktadırlar. Bugün Mısır’da Türkçe öğrenimine üniversitelerdeki derslerin sınırlı şekilde etki ettiği, Türkçeyi daha etkili şekilde öğrenmek isteyenlerin takviye kurslarına başvurduğu gözlemlenmektedir.Türkler tarafından işletilmekte olan Yunus Emre Dil-Kültür Merkezi ile Merkez el-Nil, bu alanda her sene çok sayıda öğrenciye öğretim vermektedir. 3.Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi ve Kültürel Aktarım Araçları İnsanlar, yaşadıkları toplum ve ait oldukları kültürün kavramlarıyla kendilerini ifade ederler. Hedef dildeki her kelime ve kavram,diğer dillerde de olduğu gibi uzun bir geçmişten süzülüp gelmiştir. Dolayısıyla öğrenilmek istenen dili kullanan toplumun yapısı ve kültürel unsurları o dili öğrenme aşamasında önem arz etmektedir. Sözlüklerde sıkça görüldüğü gibi pek çok kelimenin; temel anlamı dışında zamanla kazandığı yan anlamları vardır. Dilde yan anlamlar; mecaz, benzetme, terim ve diğer dil unsurlarının dilin zenginleştirilmesinde kullanılmasıyla oluşur. Bu oluşum masa başında ve kısa sürede gerçekleşen yapay bir şekillendirme değil; yüzyıllarca ve hatta bazı dillerde binlerce yıl devam eden uzun bir sürecin sonucudur. Bu durumda karşımıza çıkan dili müstakil bir yapı olarak değil, bir kültürün tanımlayıcısı olarak görebiliriz. Macar Türkolog Mr.Mundy’nin, Nasrettin Hoca’nın gölde yoğurt mayalama bahanesiyle ders verdiği fıkrayı ilk okuduğunda, onun gibi sevilip sayılan bir halk bilgesi nasıl olur da çalmak gibi sevimsiz bir eyleme tenezzül eder diyerek hayretini ifade etmesi, bu fıkranın anlaşılabilmesi için “maya çalmak” deyiminin kilit taşı mesabesinde olduğunu göstermektedir. Bu durum özlü sözlerde, masallarda, şiirlerde ve hatta günlük konuşma dilinde de kendisini sıklıkla göstermektedir. Türkçe gibi anlam kalıplarının, deyimlerin, benzetmelerin sık kullanıldığı bir dilin öğreniminde meseleyi gramere yönelik çalışmaların ötesine taşımanın gerekliliği tartışma götürmez. Yeri geldiğinde bir Türk’ün bile “daha karpuz kesecektik “deyiminin anlamını bilmediği için kalkmaktan vazgeçip oturmaya devam ederek karpuz beklemesi, dilimizi öğrenmek isteyenleri bir kavrama sorunuyla karşı karşıya bırakmaktadır. Burada dilin özellikle bağlamıyla öğrenilmesi gerektiği düşüncesi önem kazanmaktadır. Türk dizileri aynı zamanda güncel Türkçenin durumsal bağlamını da oluşturarak kavramaya yardımcı olmaktadır. Bugün dil öğretiminde gelinen nokta bu durumun fark edilmesinden kaynaklanan dil öğretim stratejilerinin geliştirilmesini gündeme getirmiştir. �Dil öğrenmek sadece gramer kurallarını öğrenmekle ve o dilin kuralları ile doğru cümleler kurmakla gerçekleşmez. Öğrenilecek dilin kültür unsurlarını da tanımak gerekir. Çünkü kültür, bir milletin her şeyini kapsar. Kişinin bir yabancı dili öğrenmesi; dilini öğrendiği milletin kültürünü de öğrenmesi, bulunduğu duruma göre uygun cümleyi kurmayı öğrenmesi ve toplumun ifade ettiklerinin ne manaya geldiğini kavraması anlamına gelmektedir (Kırbaş, 2015:1053-1055). Bir yabancı için bunun en güzel yolu dilin sadece metinsel bağlamının değil, aynı zamanda durumsal bağlamının da yansıtıldığı dizileri ve filmleri izlemektir. Dil, bir toplumun anlaşma vasıtası olduğu gibi aynı zamanda bir kültür taşıyıcısı ve aktarıcısıdır(Özbay, 2022:15). Bu durum dil öğretimine iki şekilde yansımaktadır. Birincisi akademik ve kültürel saha ile sınırlı, öğretme amaçlı bir yaklaşımdır. Diğerinde ise gelişmiş ülkelerin dillerini öğretirken sadece geleneksel değil, popüler kültürlerini de aktardıklarını görürüz. Tabi bu ikinci uygulamada arz-talep ilişkisi etkili olmaktadır. Yani, dilini öğreten hâkim unsur aynı zamanda ticari sahada da ciddi kazanımlar elde etmekte ve öğrenicilerin yaşantısında meydana gelen değişikliklerde aktif rol oynamaktadır. Sözgelimi bugün bir Amerikalı ya da İngiliz’in, dünyanın neredeyse her ülkesinde zorlanmadan yaşayacağı, alış veriş yapacağı, alışık olduğu tarzda beslenebileceği ortamlar oluşmuştur. Bu, onlara ait dili öğrenenlerin onların yaşam tarzına uyum sağladığının da göstergelerinden biridir. Bugün gençler arasında gözlemlenen fastfood kültürü, geleneksel beslenme alışkanlıklarının işlerliğini çoktan gölgede bırakmıştır. Kişi, kültür öğelerini ne kadar iyi algılarsa yabancı dili de o oranda iyi öğrenebilmektedir. Dolayısıyla kültür öğelerinin, yeri geldikçe, bir yabancının öğrenebileceği ölçüde ve doğru biçimde verilmesi önem taşımaktadır (Barın, 2008:61). Bu da akademisyenleri, kitaplarda yer alan metinlerin ve uygulamalı derslerin içerikleriyle ilgili yenilikler yapmaya sevk etmiştir. Yabancılara Türkçe öğretirken kültür unsurlarına yer vererek, onları dilin bağlamına vakıf kılmak, sosyal ilişkilere yer vermek ve öğrendiklerini sıkça tekrarlatmak gerekir (Barın, 1994: 55). Böylece öğrenciler bir yandan dilbilgisi kurallarını, cümle yapısını, günlük hayatta sık kullanılan kelimeleri öğrenmekle kalmayıp çay, kahve, salep gibi içeceklerimizle; halk oyunlarımızla; ebru, tezhip, hat gibi geleneksel sanatlarımızla; bakırcılık, çinicilik ve benzeri zanaatlarımızla; misafirperverlik, hediyeleşme, bayramlaşma, gelenek ve görenekler gibi somut olmayan kültürel değerlerimizle de tanışacaktır. Dili öğrendiğinde kullanacağı kelimelerin pek çoğu bu maddelerle ilgili olacaktır. Dizi filmler somut olmayan kültürel değerlerin bağlamını veren en etkili araçlardır. Türkçe’nin yabancı dil olarak yurt dışında öğretilmesinin, Türkiye sınırları içerisinde öğretilmesinden farklı ve zor bir yönü; Türkçeyi öğrenen yabancıların Türk kültürüne olan uzaklığıdır. Bu uzaklığın giderilmesinde kitle iletişim araçlarından azami ölçüde faydalanmak gerekir(Doğanay, Kırbaş, 2015:1053-1055). Pek çok insanın, örgün eğitim almadığı halde bu araçlardan aktif olarak yararlanarak dil öğrenmeleri, bunun yararlanılması gereken önemli bir imkan olduğunu göstermektedir. Modern insanın ilgi ve motivasyonu televizyon, internet gibi elektronik iletişim araçlarıyla ilişkilidir ve bu iletişim araçları insanların yaşamlarında önemli bir yer tutmaktadır (Şengül,2011:167;Karçiç,2015:1). Televizyon karşısında uzun zaman geçirilmesi pek çok insan için faydasız olduğu düşünülse de kimi televizyon programları eğitici ve faydalı olmaktadır. Bu faydalar arasında özellikle bilgi edinimini ve kültürel etkileşimleri sayabiliriz. Televizyon bireyleri, toplumu ve milletleri birbirine yaklaştırmakta ve kültürel objeler yaygınlaşmaktadır. Televizyonun ve filmler aracılığıyla yabancı dil öğretiminde önemli bir rol oynadığı görülmektedir(İnan, 2012:183). Alt yazılı film izleme hem ana dili öğreniminde hem de yabancı dil öğreniminde öğrenicilere avantajlar sunmaktadır. Dil öğretiminde uzun süre çok ortamlı öğretimin değişkenlerini öğretmen ve ders kitabı oluşturmuştur. Bugün ise eğitimde çağdaş teknoloji imkanlarından yararlanılması sebebiyle öğretmen-ders kitabı ikilisinin yanı sıra değişik kaynaklar sınıf içindeki çok ortamlı öğretimin sağlanmasına yardımcı olmaktadır. Sınıf içinde bu araçlara ne kadar çok yer verilirse �öğrencilerin güdülenme düzeylerinin de o kadar artacağı belirtilmektedir(Demirel, 2007:59). Öğrenicinin birden fazla kişiyle-dolaylı da olsa-muhatap olmasının, hedef dili farklı ses tonu, söyleyiş özellikleriyle gözlemleyebilmesinin etkisi bulunmaktadır. Bazı okullarda yabancı dil öğrenen aynı sınıfın hedef dil derslerine iki ayrı öğretmenin girmesi bile öğrenciye bu yönüyle bir kazanım sağlarken; televizyonun çok farklı karakterlerle sağlayacağı imkan gözden kaçırılmamalıdır. Bu konuda İşitsel-Dilsel Yöntem, yabancı dil öğrenim teknikleri içerisinde önemli bir yere sahiptir(Yıldız, Tuncel, 2012:137). İletişim araçları, öğrenicinin bu yöntemlerle tanışıp öğreniminin desteklenmesi açısından önemli görülmektedir. Özellikle internet, bu konuda televizyonu destekleyen önemli bir unsurdur. İnternet yoluyla öğreniciler hem aradıkları içeriklerin çoğuna ulaşabilmekte hem de süreli olarak takip ettikleri dizi ve programları kaçırsalar bile ilgili kanalların sanal ortamdaki arşivlerinden, kaçırdıkları bölümleri takip edebilmektedirler. Önemli olan dil öğretimi alalnında dizi ve filmlerden eğitim öğretime uygun materyaller üretilmesidir. 4.Mısır’da Türk Dizileri ve Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenimine Etkisi Türkiye, son yıllarda farklı coğrafyalardaki çok sayıda ülkeye dizi film satmıştır. Bu sahada Türkiye’nin en önemli alıcıları Arap ülkeleridir. Dil öğretiminde dizilerin etkisine geçmeden önce Arap coğrafyasında Türk dizilerine karşı gözlemlenen büyük ilgiye değinmek, yerinde olacaktır. Bu konuda yayınlanan bir makalede kayda değer bilgilere yer verilmektedir: “Suudi kanalı MBC’de 2008’de dublajlı gösterilen Türk pembe dizisi ‘Noor(Gümüş)’hemen popüler oldu.Dizinin yüksek reyting oranı kısmen de olsa alışılmadık biçimde yerel Arapça’nın kullanımına bağlıydı.MBC’nin resmi sözcüsü ve halkla ilişkiler,pazarlama ve reklam grup direktörü Mazen al-Hayek,”Noor’un 30 Ağustos 2008’de gösterilen son iki bölümünü Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde (Dolayısıyla Mısır’da,E.K.)85 milyon kişi izledi, bunların 50 milyonu kadın seyircilerdi, dedi.Türk dizileini 2008’de yayınlamaya başlayan MBC yaklaşık olarak 20 dizi yayınladı.Diğer dizilerse Abu Dabi TV gibi Arap kanallarında yayınlandı.Geçen birkaç yılda Arap kanallarında hedef haline gelen diziler için talep son aylarda yayın bölgesinin genişlemesi ve bazı aksan problemlerinin hlledilmesinden sonra daha da arttı.Özellikle iki büyük televizyon yapım kenti Kahire ve Şam’da bir yıldan uzun süren politik karmaşa sonucu üretilen dizi sayısı düşüşe geçince Türk dizilerine olan talep arttı. “Gümüş” Türk dizilerinin öncüsüydü. “Nur” şeklinde yeniden adlandırılan ve karakterlerine yeni Arapça isimler verilen dizi Arap dünyasında fenomen haline gelmişti. Dizi o kadar başarılıydı ki 2008 yılında yayınlanan finali izlemek için 85 milyon Arap, televizyonlarının karşısına geçmişti. Sadece on yıl önce Türk dizilerinin uluslararası platformda satış geliri bir milyon Amerikan dolarından daha az iken, büyük ölçüde Ortadoğu’da yayınlanan dizilerin muazzam başarısı sebebiyle, 2010 senesindeki satış gelirleri elli milyon doları buldu… Peki tam olarak Türk dizilerinin Mısırlı film yapımcıları üzerindeki etkisi nedir? Dizileri takip eden Mısırlı aktör Nour El-Sherif, dizilerin Arap kadınına çekici geldiğini söylemektedir. Ortadoğu uzmanı Mohamed Zayed, bunu “Arap dünyasındaki dramatik ve duygusal boşluğa bağlayarak, Türk dizilerin bu anlamda bir boşluğu doldurduğunu ifade etmektedir. (Zayed , 2013:35-42). Makalede dile getirilen bu hususları, diğer Arap ülkelerinde olduğu gibi Mısır’da da gözlemlemekteyiz. “Gümüş” dizisi o derece ilgi görmüştü ki 2010’ların başlarında Türkiye’ye gelen Arap turistler arasında , Gümüş’ün çekimlerinin yapıldığı konağın önünde fotoğraf çektirmek adet haline gelmişti.2011’de Türkçe öğrenim sürecinde pratik yaptırma amacıyla Türkiye’ye getirdiğimiz Arap öğrencilerle İstanbul Sarıyer sahilinde dolaşırken rehberimizden, yakınımızdaki bu konağın , dizinin çekimlerinin yapıldığı yer olduğunu ve Arap ülkelerinden gelenlerin buraya uğrayıp kapısında fotoğraf çektirdiğini öğrendik. �Uluslararası iktisadi ve siyasi bağların güçlendirilmesinin yanında, toplumlar arası bağların kurulması bakımından televizyon dizileri vazgeçilmez bir tanıtım aracıdır. Çünkü günümüzde toplumun kültürünü en iyi şekilde tanıtan araçlar, kitle iletişim araçları, özellikle televizyondur. Türkiye’de Türkçe’yi öğrenenler için kültürü benimseyip dil ile bağlantı kurmak doğal bir süreçken, yurt dışındaki öğrenciler için bu durum zorlaşmaktadır. Yurt dışında Türkçe öğrenenler, kültürel unsurları teknoloji vasıtasıyla görerek öğrendikleri dil ile bağlantı kurmaya çalışmaktadır. Bu koşullarda öne çıkan öğretim materyali kuşkusuz dizi ve filmlerdir (Doğanay, Kırbaş, 2015:1054). Yabancı dil ve kültür öğretiminde rağbet gören bir içerik unsuru olarak televizyon dizileri, geniş bir kitleye hitap ettiği için zamanla kültürel içeriği sunan ve kitlelere ileten bir medya elemanı olarak ortaya çıkmıştır. Televizyon dizileri, konusunu kimi zaman tarihi bir olay kimi zaman insanların ilgisini çekebilecek güncel bir olaydan alabilir. Her iki durumda da televizyon dizileri üretildikleri ülkelerin az ya da çok hayat şartlarını, toplumsal yapısını, tarihi geçmişini yansıtır…kültüre ait kodlarla donanmış televizyon dizileri, yabancı dil öğrenenler ve farklı bir kültürü tanımak isteyenler için gerek konuşma ve dinleme gibi dil becerilerinin geliştirilmesinde gerekse içeriğinde yer alan kültür unsurları ile eşsiz bir yabancı dil ve kültür öğretimi aracıdır (İnan, 2012:183-184). Bu tezin etkileri yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Mısırlılar içerisinde dizileri ilgi ile izleyenlerin kat ettikleri seviye ile de görülmüştür. Televizyon dizi ve filmleri yalnızca kültür aktarımında etkin olarak kullanılan araçlar değildir. Bu dizilerin aynı zamanda yabancı dil öğrenenlerin hedef dile yönelik konuşma, dinleme, okuma, yazma ve dilbilgisi becerilerini de geliştirdiği; yapılan birçok araştırmada ortaya çıkmıştır. Sözgelimi Arap coğrafyasındaki öğrenicilerin kavramakta son derece zorluk çektikleri belirtili isim tamlaması yapısı çoğu zaman sınıf ortamındaki temrinlerle aşılamamakta, aşılsa da bu kısmî başarı dışarıya taşınamamaktadır. Öğreniciler her defasında “annem evi, senin kalem” gibi eksik yapılarla konuşmaya devam etmektedir. Fiil çekimlerinde başlangıç aşamasında özellikle üzerinde durulan şimdiki zamandan sonra diğer zamanlara geçmekte oldukça zorlanılmaktadır. Gelecek zaman eki yerine ısrarla şimdiki zaman eki kullanılmaktadır. Bu ve benzeri sıkıntılar, dizi izleyenlerde daha kolay aşılmakta, öğrenme tabi bir süreçte gerçekleşmektedir. Dil eğitimi için hazırlanmış videolar ve filmler, dinleme becerilerini geliştirmede çok önemlidir. Filmler ait oldukları dilde seslendirilir, yani ana dilin en doğal halini temsil ederler. Bu doğal konuşmaları dinleyerek pratiklerini geliştiren öğrenciler, hedef dili daha rahat konuşurlar. Günlük konuşma dili, eksik cümleler ve birçok hatayla doludur. İnsanlar bazen mırıldanır, bazen de garip bir ses tonuyla konuşurlar. Bu konuşmalar, bölgesel ve etnik yapı farklılığı gösterir. Bütün bu söylenilenleri kitaplarda göstermek zordur. Fakat filmlerde bu tip diyaloglara rastlamak olağandır. Bu bağlamda filmler, aktörlerin -uygun vücut dili ve diğer pragmatik davranışları birleştirmeleriyle-doğal dili nasıl kullandıklarını gözleme fırsatı verir. Ayrıca öğrenciler kelimelerin anlamları yerine filmdeki hikayeye odaklanırlarsa yoğun biçimde dinleme pratiği yapma fırsatını bulabilirler (LIOU,KATCHEN ve WANG, 2003:224). Bu uygulama hem öğrenmeyi hızlandırmakta hem de öğreniciyi başlangıç safhasında ayrıntılara takılıp kalarak öğrenme isteğini yitirmekten kurtarmaktadır. Diziler, bir sonraki bölümü seyretme isteği uyandırdıkları için, izlemede süreklilik sağlanmakta ve belli bir öğrenme süreci oluşturmaktadır. Diziler sayesinde öğrencinin kelime hazinesi genişlemekte; bu arada öğrenci yeni atasözü ve deyimlerle tanışmaktadır. Dizilerde kullanılan kelime grupları ve cümle kalıpları genel itibarı ile toplumun günlük hayatta kullandığı kelime grubu ve cümle kalıplarıyla uyuştuğu için; izlenilen bu diziler öğrencinin günlük hayatta kendisini ifade edebilecek kadar Türkçe öğrenmesine katkı sağlayacaktır. �4.1.Yöntem Bu çalışmada Türk dizilerinin, yabancı dil olarak Türkçe’nin öğretimine ve Türk kültürünün tanıtımına etkisi anket yöntemiyle tarama ve inceleme-araştırma yöntemiyle incelenmiştir. Anket verileri çerçevesinde ortaya çıkan frekansların karşılığı olan rakamlar, yuvarlanarak yazılmıştır. Ankette deneklere yöneltilen sorular yoluyla ulaşılan sonuçlar sadece rakamlara göre değil, uzun süreli gözlemler ışığında yorumlandı. Araştırmaya katılan 126 deneğe göre Mısır’da izlenilen Türk dizilerinin, Mısırlılar’ın Türkçe öğrenimine etkisi araştırıldı ve aşağıdaki bulgulara ulaşıldı: 4.2.Hipotezler Hipotez 1:Mısır Arapçası ile Türkiye Türkçesi arasında müştereklikler mevcuttur. Hipotez 2: Mısır'da Türk dizilerinin yabancı dil olarak Türkçe öğrenimine olumlu etkisi bulunmaktadır. Hipotez3: Mısır’la belirginleşmektedir. Türkiye arasında kültürel müştereklik dizilerle daha da 4.3.Bulgular ve Yorumlar Araştırmaya katılan 126 deneğe göre Mısır’da izlenilen Türk dizilerinin, Mısırlıların Türkçe öğrenimine etkisi araştırıldı ve aşağıdaki bulgulara ulaşıldı: Tablo 1:Yabancı dilde dizi izlerim. Hayır; 15 Evet, 85 Günümüzde televizyon en önemli iletişim araçlarından biridir. İnsanlar özellikle gelişmiş ülkelerde günün önemli bir kısmını televizyon karşısında geçirmektedirler. Televizyonu bir yaygın öğretim aracı olarak faklı sektör ve alanlar etkin bir şekilde kullanmaktadır. Yaygın olarak Türkçe öğretimine ve öğrenimine de televizyonun katkısı olacaktır. Mısır’da da, özellikle çocuklar ve gençler arasında televizyon izleme oranı oldukça yaygındır. Bunda popüler kültürün etkileri yanında, diğer Arap ülkelerinde de açıkça gözlemlenebilen günlük yaşamla ilgili alışkanlıkların da etkisi vardır. Arap ülkelerinde genellikle hayat günün geç saatlerine kadar devam etmekte, özellikle merkezî yerleşim mekanlarında, sokaklarda ve caddelerde bir canlılık gözlemlenmektedir. Aynı hareketliliğe evlerde de rastlamak mümkündür. Misafirlikler, arkadaş ortamları ilerleyen saatlere kadar devam ettiği gibi aile fertleri de bu vakte kadar televizyon karşısında oturabilmektedir. Filmler ve spor programlarının izlenme �oranları hayli yüksekse de özellikle yabancı dizilerin izlenme oranları dikkat çekmektedir. Ankette yöneltilen “Yabancı dizi izler misiniz?” sorusuna %85 oranında evet cevabının verilmesi de bu ilginin bir göstergesidir. Bu diziler içinde bugüne kadar adından çokça bahsedilen Türk yapımları Asi,Aşk-ı Memnu,Aşk ve Ceza,Bin Bir Gece,Ezel,Gümüş, Fatmagül’ün Suçu Ne, Kara Day, Lale Devri, Kurtlar Vadisi, Muhteşem Yüzyıl, Öyle Bir Geçer Zaman Ki ve Sıla olmuştur. Tablo 2: Türkçe filmler izlerim. Hayır; 15 Evet, 85 Ankete katılanların büyük çoğunluğu, Türk dizileri izlemektedir. Bu oranın yüksek olmasında, ankete katılanların Türkçe öğrenimiyle ilgili olması etkilidir. Mısır’da son 10 yıl içinde Türk dizilerinin izlenme oranında ciddi bir yükselme gözlenmektedir. Gümüş, Muhteşem Yüzyıl, Kurtlar Vadisi, Fatmagül’ün Suçu Ne ve Aşk-ı Memnu dizileri özellikle ön plana çıkmıştır. Bununla birlikte televizyon kanalları dışında internet erişimi yoluyla da pek çok Türk dizisi izlenmektedir. Televizyon kanallarında yayınlanan Türk dizileri Türkçe ve Türkiye’ye ilgiyi artırdığı için Türkçe öğrenmek isteyenler daha çok Arapça alt yazılı Türkçe dizilere ve bazı dizilerin internet sitelerindeki Türkçe versiyonlarına yönelmektedir. Ekip 1,Hakkını Helal Et, Kollama, Lale Devri, Tek Türkiye, Hakkını Helal Et, Ekip 1 dizileri bunlardan bazılarıdır. Türkçe öğrenenlere hizmet vermekte olan “arapcadersanesi.com” gibi siteler de arşivlerinde bulundurdukları Arapça alt yazılı Türkçe dizilerle, takipçilerine bu sahada kolaylık sağlamaktadırlar. Sonuç olarak özellikle Türkçe öğrenenler arasında Türk dizileri yoğun olarak izlenmektedir. Bu da yaygın eğitim kurumlarında yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlere dil öğretiminde farklı etkinliklerle(dinleme-anlama, izlemeanlama) karşılaşma imkanı ve yoğunluğu sunmaktadır. Ayrıca, Türk dizileri aracılığıyla öğrendikleri Türkiye Türkçesinin doğal bağlamını kavrama ayrıcalığına da kavuşmaktadırlar. Mısır’da Türkiye Türkçesinin öğretimi açısından bu önemli bir şans olarak değerlendirilmektedir. Tablo 3:Dizi /film seyrederek, günlük hayatta insanlarla anlaşabilecek kadar yabancı dil öğrenilir. �Katılmıyorum; 7 Kesinlikle Katılıyorum; 15 Kararsızım; 35 Katılıyorum; 39 Katılımcıların % 54’ü dizi seyredilerek dil öğrenilebileceğini düşünmektedir ki, bu önemli bir orandır. Soruya % 15’le kesinlikle katılıyorum ve % 39’la katılıyorum cevaplarının verilmesi; bu kesimin konuyla ilgili ikna sürecini aştığı hususunda fikir vermektedir. Soru da temel seviyede Türkçe öğrenimi açısından değerlendirilmiştir. Özellikle yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bu seviyede böyle bir değer oluşturmak eğitim açısından bir motivasyon kaynağı olabilir. Nitekim, Balkan coğrafyasında da Türk dizilerinin yayınlanmasıyla Türkiye Türkçesinin öğretimine gözle görülür bir talep artması yaşanmıştır. Bu soruya evet cevabı verenler, görüşlerini pratikle de desteklemektedir. İzleyerek öğrendikleri sözcük ve cümle kalıplarını kullanmaları ve bunları çevrelerindeki Türklerle paylaşmaları hem öğrenim sürecini hızlandırmakta hem de muhtemel hatalı kullanımların düzeltilmesini sağlamaktadır. Tablo 4:Diziler/filmler, temel seviye dil öğreniminde yaygın öğretimden (okul veya kurslardaki öğretimden) daha motive edicidir. Katılmıyorum; 11; 11% Kesinlikle katılmıyorum; 8% Kesinlikle katılıyorum; 31; 31% Kararsızım; 23; 23% Katılıyorum; 27; 27% �Mısır’da Türkçe öğrenen kişiler, gözlemlediğimiz kadarıyla günlük hayatta kendilerini ifade edecek seviyeye ulaşmakta zorlanmaktadır. Bunda, öğrenmekte oldukları dili dışarıda aktif olarak kullanamamaları/bu olanağa sahip olmamaları büyük rol oynamaktadır. Bununla birlikte Türkçeyi yeteri kadar kullanabilen insan sayısı da az değildir. Bu konuda belli bir seviye kat edenler Türk-Mısırlı evliliği gerçekleştirenler, Türk şirketlerinde çalışanlar ve Türkçe öğrenimini yoğun izleme-dinleme faaliyetleriyle destekleyenler arasından çıkmaktadır. Dizilerin dil öğretiminde kurslardan daha etkin rol oynadığını düşünenlerin oranının da %60’a yakın olması, bu konuda fikir vermektedir. Buradan bir yabancı dilin doğal ortamıyla öğrenilmesinin önemi ve değeri anlaşılmaktadır. Bahsedilen değer de en çok motivasyon konusunda ön plana çıkmaktadır. Örgün olarak Türkiye Türkçesinin yabancılara öğretimi konusunda en temel meselenin motivasyon olduğu düşünülürse yabancı dil öğretiminin doğal ortamıyla verilmesinin önemi anlaşılacaktır. Tablo 5:Dizilerdeki oyuncuların beden dili-davranışları ile görsel ve işitsel unsurlar, anlamaya yardımcı olmaktadır. Kesinlıkle katılmıyorum, 8 Katılmıyorum, 12 Kesinlıikle katılıyorum, 30 Kararsızım, 22 Katılıyorum, 27 Dilin doğal ortamıyla öğrenimi, konuşma dilinin öncellendiği bir durumdur. Konuşma dili ise her ulusa has olan ve dil öğretim kitaplarında yer almayan dilin prosodi(bürünsel) özelliklerini içermektedir. Bunlar, bir dilin doğallığını tamamlayan en önemli özelliklerdir. Arap coğrafyasında yaşayanları(özellikle Mısır insanını)gözlemlediğimizde; beden dili, vurgu ve tonlamanın son derece başarılı şekilde kullanıldığını görünmektedir. Öyle ki, bu durum, okuma-yazma, edebiyat, şiir gibi kültür öğelerinden uzak olan insanlar için de çoğu zaman geçerli olmaktadır. Bugün Mısır’da Türkçe öğrenmek isteyenler genellikle tahsilli ve Arapçayı güzel kullanan insanlardır. Türk dizilerini izleyenler bu özelliklere sahip oldukları için, izledikleri sahnelerde konuşulanları destekleyen jest, mimik, vurgu ve tonlamaları kavramakta da başarılı olmaktadır. 5. tablodaki değerin yaklaşık % 60 gibi bir karşılık bulması, bu açıdan önemli bulunmaktadır. �Tablo 6:Dizilerde kullanılan içerik(muhteva), günlük konuşmada kullanılan cümle ve kelimelerin tekrarı olduğundan; öğrenme daha etkili ve kalıcıdır. Kesinlikle katılmıyorum, 14 Kesinlikle katılıyorum, 18 Katılmıyorum, 18 Katılıyorum; 36 Kararsızım; 14 Dil öğreniminde temel yaklaşımlardan biri tekrarın yeriyle ilgilidir. Dizilerde günlük konuşma içerisinde kalıp ifadelerin sık sık tekrar edilmesi bilgilerin pekiştirilmesi açısından son derece önemlidir. Bu aşamada dizilerin izlenme süresi arttıkça dil birimleriyle ilgili tekrarlar da artacaktır. Bireylere dili kullanırken temel kelimeler ve cümle kalıplarını öğrenmede zengin bir olanak sağlanmış olacaktır. Mısırlı katılımcıların vermiş oldukları cevaplar da bu düşüncemizi %54 oranıyla desteklemektedir. Tablo 7: Türk Dizileri/filmleri insan ilişkilerini; gelenek ve görenekleri, topluma ait özellikleri yansıttığı için Türk diline ve kültürüne ilgiyi arttırır. Kesinlikle katılmıyorum, 11 Kesinlikle katılıyorum, 16 Katılmıyorum, 21 Katılıyorum, 32 Kararsızım, 20 Türk dizilerinin Türk kültürünü aktardığı tartışma götürmez bir gerçektir. Bu dizilerin kültürel müştereklik çerçevesinde ortak kültürel yaşanmışlıkları ve benzer toplumsal sorunları işlemesi ilginin bir diğer kaynağıdır. Türk dizileri Ortadoğu toplumlarıyla bir tanışmadır. Bu tanışmada aynı kültürel değerlerin hayat içerisindeki yeri gönül, duygu ve kültürel akrabalığı akla getirmiştir. Onun için ilgi bu kadar yoğun olmuştur. Bu yüzden katılımcıların %48’i kültürel yakınlıktan dolayı yabancı dil olarak Türkçe öğrenimine motive olmuşlardır. Tablo 8:Türkçeye olan ilgim dizilerle başladı. �Kesinlikle katılmıyorum, 16 Katılmıyorum, 13 Kesinlikle katılıyorum, 16 Katılıyorum, 32 Kararsızım, 24 Veriler Mısırlıların yaklaşık % 50’si, dizilerin Türkçe öğrenmekte olan Mısırlılar’ın Türkçe’ye olan merakının başlamasında etkili olduğu yönündedir. Bunun yanında birçok Mısırlı’nın Türkçe öğrenim serüveni iş dünyasındaki arayış ve hedeflerle ilgilidir. Mısırlılarda Türk dizileriyle başlayan ilgi biraz da Türkiye’nin Ortadoğu’da yıldızının parlamasına bağlanmaktadır. Buradan şunu da ifade edebiliriz ki, bir dilin ve kültürün popüleritesi onu taşıyan milletlerin dünya çapındaki etkinliği ile de ilgilidir. Değerlere bakıldığında sonuç olarak Türk dizileri yüzde elli gibi yüksek bir oranla Türkçe’ye ilgiyi artırmaktadır.Ancak şu da bilinen bir gerçektir ki farklı sebeplerle Türkçe’ye karşı ilgi duyanların öğreniminde de bu diziler etkili rol oynamaktadır. Tablo 9:Mısır’da ortak kültürden dolayı Türk dizileri ilgimi çeker. Kesinlikle katılmıyorum, 10 Kesinlikle katılıyorum, 10 Katılıyorum, 21 Katılmıyorum, 24 Kararsızım, 35 Özellikle Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı fethinden sonra yapılan nüfus mübadeleleri ile iki ülke arasında karşılıklı göçler yaşanmıştır. Bugün iki toplum arasında çok sayıda kültürel benzerlik vardır. Köken itibarı ile kimlerin hangi noktalarda kimlere ne derece etki ettiği ayrı ve derin bir araştırma konusudur. Bugün Mısır’da özellikle beşinci, altıncı, yedinci kuşak dedeleri Türk olan insanların sayısı hiç de az değildir. Aynı oranda olmasa da bu durum Kıbrıs ve Anadolu’da yaşayan bazı aileler için de geçerlidir. Dizilerin büyük çoğunluğunun popüler kültürden beslenmesi, bu oranın %48’lerde kalmasında etkili olmuştur. Buradaki gözlemlerimiz, iki halk arasındaki ortak noktaların dizilerdekinden çok daha fazla olduğu yönündedir. Anadolu kültürünü daha etkili şekilde işleyen dizilerin yayınlanması ,bu değerdeki rakamları yükseltecektir. Misafir uğurlanırken ayakkabılarının kapıya doğru çevrilmesi, düğünlerde takıların ilan edilmesi ve hatta bazı illerimizde olduğu gibi deftere yazılması, gelin çıkarma ve çeyiz görümü ,düğün hamamı, bazı mekanlara nazar niyetiyle beş parmak işareti veya nal �çakılması ,nazar değmesiyle ilgili hassasiyetler, misafire getirdiği şeyin ikram edilmesinin ayıp sayılması, isimlerin kısaltmalarla ifade edilmesi ve sayılarını artırabileceğimiz pek çok motif burada da karşımıza çıkmaktadır. İzleyicinin bu dizilere olan ilgisi, devrimden sonra Mısır’da yaşanan Türk mallarını ve dizilerini boykot çağrıları karşısında kanallara geri adım attıramamış ve dizilerin yayınları devam etmiştir. Üstelik dizi sayısında azalma yerine artma olmuştur. (Soultan ,AMIRA;2013) Bir dönemde görüldüğü gibi izlenme rekorları kırmasa da bunlar hala ilgiyle takip edilmektedir. Tablo 10:Mısır’da popüler kültüre olan meraktan dolayı Türk dizileri ilgi çekmektedir. Katılmıyorum, 13 Kesinlikle katılmıyorum. , 5 Kesinlikle katılıyorum, 27 Kararsızım, 24 Katılıyorum, 31 Yukarıdaki veriler %58 oranında popüler kültürü işaret etmektedir. Bu değer,Türkçe öğrenenlerle ilgili bir fikir vermektedir. Türkçe öğrenenler Türkçenin doğal ortamını merak etmektedir. Türkçenin bağlamına ilgi duymaktadır. Belki de geçmişe dayalı kültürel müşterekliğin popüler kültüre yansımalarını araştırmakta ve böylece bir karşılaştırma yapmaktadır. Popüler sözcüğü Latince “Popularis” kavramından türemiştir. Fransızcadan Türkçeye geçen bu sözcük, “halkın zevklerine uygun, halk tarafından benimsenen, beğenilen” anlamlarında kullanılmaktadır (Kızıldağ,2001:27). Sözcüğün “yaygın olarak beğenilen ve hızlı bir şekilde tüketilen anlamını içermektedir (Bostancı,2013:25). Bugün popüler kültürün günlük hayat yansımaları ele alındığında dünyanın farklı yerlerindeki pek çok ülkeler gibi Mısır ile Türkiye arasında da çok sayıda benzerlik vardır.Bu benzerliklerin Mısırlı öğreniciler arasında Türk dizilerine olan ilgisi inkar edilemez. Tablo 11:Türk dizileri/filmleri Türkiye’ye karşı ilgi uyandırmaktadır. �Kesinlikle katılmıyorum, 15 Katılmıyorum, 10 Kesinlikle katılıyorum, 21 Katılıyorum, 26 Kararsızım, 28 Veriler diziler sayesinde Türkiye’ye ilginin %47 olduğunu göstermektedir. Hatta Mısır’da, Türkiye’ye karşı ilgi uyanmasında dizilerin etkisinin daha da fazla olduğu dile getirilmektedir. Bu ilgi bir vesilesiyle Türkiye’yi görme şeklinde tahakkuk etmektedir. Son yıllarda evlenen genç çiftlerin balayı için Türkiye’yi tercih ettikleri, Gümüş dizisini izleyip çocuklarına Mehmet ve Nur ismi verenlerin varlığı, dizilerde işlenen mekanların güzellik ve temizliğinin ilgi çektiği gözlemlenmektedir (İbrahim, 2015). Tablo 12:Dizilerde/filmlerde geçen bazı sözcükler Arapça’da da kullanıldığı için Türkçe’ye ilgi artmaktadır. Kesinlikle katılmıyorum, 13 Katılmıyorum, 8 Kesinlikle katılıyorum, 23 Katılıyorum, 21 Kararsızım, 35 Bu değerler, dizileri dil öğrenmek için izleyenlerde daha da etkilidir. Öğrenciler, dizilerde tespit ettikleri Arapça kelimeleri çevrelerindeki Türklerle paylaşmakta, böylece bilgilerini pekiştirmektedirler. Her iki dilde aynı anlam gelen sıfat, fiil, zarf ve diğer dil birimlerini Türkçedeki şekilleriyle öğrenmeleri; öğrenim sürecini olumlu yönde etkilemektedir. Türkçe’nin bünyesinde bulunan; doğrudan veya dolaylı yoldan sözcük, tamlama, deyim olarak kullanılan ve sayıları binleri bulan örnekler; öğrencilere kendi kelimelerini kullanarak Türkçe konuşma imkanı sunmaktadır. Söz gelimi bu öğreniciler günlük hayatta sık kullanılan “Allah aşkına, ya sabır, el insaf, yahu, be, selam, selametle, Allah’a emanet.. gibi bazı Türkçe ifadeleri ve eklerle birlikte kullanılan Arapça söz ve söz öbeklerini gözlemleyebilmekte ve kullanmaya �başlamaktadır. Mısırlıların Türkçe meraklarını dolayısı ile tek bir gerekçe üzerinden açıklayamayız. Tablo 13:Türk dizilerinden sonra Mısır'da Türkçeden tercüme eserlere ilgi artmıştır. Kesinlikle katılmıyorum, 16 Katılmıyorum, 24 Kesinlikle katılıyorum, 16 Katılıyorum, 32 Kararsızım, 12 Verilerde görüldüğü gibi Türk dizilerinden sonra Mısır’da Türkçe öğrenimine karşı ilginin artması,beraberinde Türkçe eser okuma ihtiyacını da doğurmuştur. Öğrenicilerin okuma-anlama becerilerinin geliştirilmesi ve Türkçe cümle yapısını daha iyi kavrayabilmesi için buna gereksinim duyulmaktadır. Gökkuşağı Yayınları’nın yabancılar için temel seviye okuma kitapları dışında Hitit,Gökkuşağı,Açılım,Sevgi Dili,Ebru gibi yabancılar için hazırlanan Türkçe öğretim kitaplarındki metinler de belli ölçüde açığı kapatmaktadır.Ancak bu sahada henüz istenilen noktaya ulaşılamamıştır. Tablo 14:Türk dizilerinden Türkçe öğrendim. Kesinlikle katılmıyorum, 8 Katılmıyorum, 16 Kesinlikle katılıyorum, 18 Katılıyorum, 26 Kararsızım, 34 Bu tabloda olumlu cevap verenlerin oranı % 44 olmakla beraber, bu yolla Türkçe öğrenenlerin basit cümle kalıpları dışında Türkçe’yi yeteri kadar öğrenebildikleri söylenemez. Diziler, başlı başına öğrenme aracı olarak kullanılmaktan ziyade öğrenim sürecini destekleyici olarak kullanıldığında, öğreniciye daha fazla katkı sağlamaktadır. Ayrıca, Türkçe öğrenim sürecine dahil olmada duyuşsal değer oluşturma ve motivasyon sağlamada bir araçtır. �Tablo 15: Türkçe dizileri Arapça altyazılı seyretmek dil öğrenmeyi hızlandıran bir yöntemdir. Kesinlikle katılmıyorum, 10 Katılmıyorum, 20 Kararsızım, 23 Kesinlikle katılıyorum, 31 Katılıyorum, 16 Orijinal dilde alt yazılı dizi seyretmek dil öğrenmeyi hızlandırmakta; kelime, kelime grubu, cümle kalıbı, vurgu ve tonlama, jest ve mimiklerin kullanımı gibi noktalarda öğreniciye kolaylık sağlamaktadır. Öğrenci, kelime dağarcığı genişledikçe bu metodu daha faydalı şekilde kullanabilmekte; böylece deyim, mecaz ve diğer dil öğelerinin Arapça’daki karşılıkları hakkında bilgi sahibi olmaktadır. Tablo 16:Türk dizileri Türkçe'yle ve Türkler'le ilgili düşüncelerimi olumlu yönde değiştirmiştir. Kesinlikle katılmıyorum, 16 Kesinlikle katılıyorum, 20 Katılmıyorum, 16 Katılıyorum, 23 Kararsızım, 25 Bu tabloda olumlu görüş bildiren katılımcıların oranı, bu değerle ilgili doğru ipuçları vermektedir. Mısır’da özellikle popüler Türk dizileri genellikle aynı hayat tarzına sahip insanlar arasında kabul görüp izlenmekte ve beğenilmektedir. Tablo 17:Türk dizileri Türkiye ve Mısır arasında kültürel müşterekliğin olduğunu göstermektedir. �Kesinlikle katılmıyorum, 15 Kesinlikle katılıyorum, 15 Katılmıyorum, 15 Katılıyorum, 32 Kararsızım, 23 Türk dizilerini izleyen Mısırlılar; yemekler, kız isteme, düğün, cenaze ,el sanatları, zanaatler, dînî yaşantı, müzik ve benzeri hususlarda müşterekler olduğunu gözlemlemektedir. Her iki ülkenin sokaklarında rastlanan ve günlük hayatın motiflerini oluşturan ortak manzaralara da rastlanmaktadır: Tablacılar, pazar yerleri, şerbetçiler, amele pazarları, ramazan ayında yol üstünde bekleyip iftar vaktinde gelen geçene ikramda bulunanlar, yüksek sesle müzik çalarak hız yapan araçlar vb. Elbette, Türk dizilerine olan ilginin birçok gerekçesi bulunmaktadır. Bu ilginin en somut neticelerinden biri ise temel seviyede Türkiye Türkçesinin öğrenimi olarak veriler ve gözlemler çerçevesinde tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler Yurt dışında Türkçe’yi yabancı dil olarak öğrenenlerin, yaygın eğitim araçlarıyla desteklenmesi öğrenime bilişsel ve duyuşsal katkısı olacaktır. Nitekim, araştırmaya konu olan Mısırlı öğrenciler açısından bu sonuç ortaya çıkmıştır. Türk dizileriyle birlikte Türkçe öğrenime ilgi artmıştır. Bireyler yaygın öğretim araçları ya da medya aracılığığla herhangi bir yabancı dili kendi kendilerine ve belli bir düzeyde öğrenebilirler. Çalışmaya konu olan Mısırlılar da Türkiye Türkçesini temel seviyede öğrendiklerini belirtmişlerdir. Herhangi bir yabancı dilin öğreniminde hedef dilin doğal ortamının bilinmesi ve görülmesi önem arz etmektedir. Böylece dili bağlamıyla öğrenmek mümkün olacaktır. Özellikle yurt dışında Türk dizilerinin önemi daha çok artmaktadır. Veriler, Mısırlıların Türkçeyi öğrenimleri açısından bu konuda Türk dizilerinin önemini ortaya koymaktadır. Diziler ve filmler kültürel aktarıma katkıda bulunmaktadır. Türk dizilerini izleyen Mısırlılar dizilerden dil öğreniminin yanında Türk kültürüyle ilgili değerlere de aşına hale geldiklerini ifade etmişlerdir. Bu nedenle dizilerin içeriklerinde, aktardıkları kültürel motifler ve değerlere özen gösterilmelidir. Yabancı dil öğretiminde hedefe ulaştıran bir araç olarak altyazılı dizilerin dil öğretimine olan katkısı önemsenmeli ve öğrenciler bu şekilde hazırlanan dizilerle desteklenmelidir. Bu tür diziler öğrencinin hem ana dili bilgisini hem de hedef dil bilgisini geliştirecektir. �Dizi ve filmlerde yer alan hedef dile ait deyim, atasözü, mecaz gibi önemli dil birimleri; öğrenicinin söz varlığını geliştirecektir. Özellikle kalıp ifadelerin bağlamıyla öğrenilmesine ciddi katkısı yadsınamaz. Mısırlı katılımcılar açısından her iki dilde de ortak olan kalıp ifadelerin kavranması açısından önemli bulunmuştur. Dil öğreniminde dört temel becerinin gelişmesi genel olarak izleme-anlama ve dinleme-anlama etkinliklerine bağlı olduğu düşünülürse dizi ve filmlerin önemi daha iyi anlaşılacaktır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bu tür etkinliklere diziler, filmler ve ses bantları üzerinden bolca yer verilmelidir. Kaynakça -Ankara Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi(TÖMER) Bursa Şubesi Türkçe Bölüm Başkanı Halil Çağlar, Ankara Üniversitesi TÖMER Bursa Şubesi Müdür Yardımcısı Eyüp Acar ;(26.09.2009)77.Dil Bayramı Basın Açıklaması. -BARIN,E.(2008).Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kısa Filmlerin Yeri”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkiye’de Yabancı Dil Eğitimi Ulusal Kongresi, Kongre Bildiriler Kitabı.Ankara:191-195. -BOSTANCI,N.(2003) “Toplum Yayınevi,Ankara,s.109-132 ve Kültür”, Sosyolojiye Giriş,2.Baskı,Martı -DEMİREL,Özcan,Öğretme Sanatı ,Ankara:PEGEM Akademi Yayınları,2007:s.59) -DOĞANAY, Hümeyra & KIRBAŞ, Gonca .(2015)Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi/Öğreniminde Dizi ve Filmler, International Journal of Languages Education and Teaching:1053-1055 -Edebiyat Kılavuzluğunda Sinema Yapıtlarının Başlangıç Düzeyi Sonrası Yabancı Dil Öğretimine Katkısı.(2013)On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,60-71. -ERDEM, İlhan.(2009).Yabancılara Türkçe Öğretimiyle İlgili Bir Kaynakça Derlemesi ,Turkish Studies, International Periodical For the Languages ,Literature and History of Turkish or Turkic. Volume 4/3:s.888-937 -DÜZDAĞ,M.ERTUĞRUL, Mehmet Akif Ersoy,Safahat, hazırlayan, TDV Yay, Ankara ,2009 -Gökkuşağı Dil Öğretim Seti(1-5),DİLSET Yayınları -HENGİRMEN,M.(1993).Türkçe’nin Yabancı Dil Olarak Öğretimi. Ankara TÖMER Dil Dergisi,10:5-9 -İBRAHİM,GHADA,Bedir Haber Dış Haberler Muhabiri,28.10.2015 -İHSANOĞLU, Ekmeleddin, Mısır’da Türkler ve Kültürel Mirasları, IRCICA, İstanbul 2006. -İSLAMOĞLU, Abdülmecit, Mısır Üniversitelerinde Türkoloji Çalışmaları, ,Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,2010/2,c.9,sayı:18,ss.143-171) -İNAN,K.,Yabancı Dil Öğretimi ve Diziler Bağlamında Güney Kore Televizyon Dizilerinin Kore Dili ve Kültürünün Tanıtmına Katkısı,The Journal of The Institute of The Middle East Studies,vol.31-2,2012:pp.177-204 �-İŞCAN, Adem.(2011).Yabancı Dil Olarak Türkçe’nin Öğretiminde Filmlerin Yeri ve Önemi, Turkish Studies-International Periodical fort he Languages , Literature and History of Turkish or Turkic Volume,6/3,Summer,939-948,TURKEY -İŞCAN, Adem & AKTÜRK,Yunus. Televizyon Dizilerinin Türkçe’nin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Kullanımı: Seksenler Dizisi Örneği. International Journal of Language Academy ISSN: 2342-0251 Volume 2/4 Winter 2014 p. 234/246. -KARÇİÇ, Sanela.(2015)Türk Dizilerinin Boşnakça Anadil Taşıyıcılarının Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreniminde Etkisi, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, Journal of Research in Education and Teaching.Mayıs,Cilt:4,Sayı:2,Makale No:18.ISSN:2146-9199179 -Kaşgarlı Mahmut ve Divan-ü Lugatü’t-Türk, Toker Yayınları, İstanbul, 1984 -KILINÇ, Aziz& ŞAHİN, Abdullah.(2012)Yabancı Dil Olarak Öğretimi(YDTÖ)/Teaching Turkish as a Foreign Language, Pagem Akademi Türkçe -KIRKKILIÇ,A.&SEVİM, Oğuzhan.(2012)Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültür ve Edebiyatın Yeri. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Teaching Turkish as Foreign Language(TTFL), Pegem Akademi Yayınları. Editörler: Aziz Kılınç, Abdullah Şahin,(359386) -KIZILDAĞ,Ş.(2001).Pop Yayınları,İstanbul,2001 Müzikten Popüler Kültüre Medya Çocukları,Şehir -KORKMAZ, Z., Kaşgarlı Mahmud ve Dîvân-ı Lugâti’t-Türk. Türk Dili Üzerine Araştırmalar.C.1,Ankara:TDK Yayınları -KÖKSAL, Dinçay ve DAĞ PESTİL, Ayşe(2012).Yabancı Dil Olarak Türkçe Konuşma Öğretimi, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi(YDTÖ),PEGEM AKADEMİ,233 -KÖSE,B.,Kültürel Boyutlarıyla Yabancı Dil Öğretiminde Yazınsal Metin,The Journal Of The Institute of The Middle East Studies Center for International Area Sudies Hankuk University of Foreign Studies,2005:241,s.153-172 -LIOU,H.C.,KATCHEN J.E.and H.WANG(2003)Teaching a Listening and Speaking Course with DVD Films:Can it be done?,Lingua Tsing Hua:221-236 -ÖZBAY, Murat. Kültür Aktarımı Açısından Türkçe Öğretimi.(2002).Türk Dili,602:112-120 -ÖZBAY,M.(2002).Kültür Aktarımı Açısından Türkçe Öğretimi.Türk Dili,602:112-120 -ÖZBEK, Süleyman,Kahire Üniversitesi ve Daru’l-Ulûm Fakültelerinde Türkoloji Sahasında Yapılmış Master-Doktora Tezleri, Tarih Araştırmaları Dergisi, Ankara 1991,c.xv,sayı:26,ss.359-380 -PARLATIR ,İsmail, Kahire Aynuşşems Üniversitesinde Türkoloji Çalışmaları, Türk Dili, Temmuz 2002,c.LXXXIV,sayı:60,ss.296-299 -.Soultan ,AMIRA;Cezayir’de yayın yapmakta olan Fransızca L’Expression Gazetesi,23.08.2013 -ŞENGÜL,Murat,Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Öğretim Teknolojileri ve Materyal Kullanımı, Pagem Akademi Yayınları. Editörler: Aziz Kılınç, Abdullah Şahin:167-188 -TAPAN,N.(2006).Kültürlerarası İletişime Giden Bir Yol: Yabancı Dil Öğretimi. İzmir: İlya Yayınevi �-ÜNALAN,Ş.(2002).Türkçe Öğretimi. Ankara: Nobel Kitabevi -YAĞMUR ŞAHİN, Esin& KOÇBEY, Pınar.(2012).Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi İçin Hazırlanmış Ders Kitapları. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Teaching Turkish as Foreign Language(TTFL),Pagem Akademi Yayınları. Editörler: Aziz Kılınç, Abdullah Şahin:189-210. -Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe Öğretim Seti,TÖMER,1,2,3.Ankara:AÜ Basımevi -YILDIZ, Ümit& TUNÇEL, Hayrettin.(2012).Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar ve Öneriler, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi(YDTÖ),PEGEM AKADEMİ:137. �ZAYED, Mohamed (2013).Arap Dünyasında Türk Dizisi.Sosyal Etkileri, Dini Tepki ve Arap Dünyasındaki Dramatik Boşluk.Cilt II, Sayı 7,s.35-42,Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi ZAYED, Mohamed.(2013)Arap Dünyasında Türk Dizisi: Sosyal Etkileri, Dini Tepki ve Arap Dünyasındaki Dramatik Boşluk. RESEARCH TURKEY, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3591 Title A name given to the resource MISIR’DA TÜRK DİZİ FİLMLERİNİN YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRENİMİNE ETKİSİ Author Author Kezel, Elif ÇETİN, Mustafa Abstract A summary of the resource. Özet Bu çalışmanın amacı yaygın eğitim kapsamında, Mısır’da Türk dizilerinin yabancı dil olarak Türkçe’nin öğrenimi üzerine etkilerini ortaya koymaktır. Dil öğretiminde görsel ve işitsel araçların etkisi büyüktür. Bugün teknolojinin hızla gelişmesiyle görsel ve işitsel araçların sayısı artmış; dil öğrenimi kolaylaşmıştır. Diziler bu görsel-işitsel araçlar yoluyla Türkçe öğrenimine önemli bir katkı yapmaktadır. Diziler konuları ve içerikleri ile dil öğretiminin yanı sıra kültürü de aktarmaktadır. Mısırla Türkiye arasında geçmişe dayanan dilde ve kültürde derin bir müştereklik bulunmaktadır. Bu yüzden Türk dizileri Mısır’da ilgiyle izlenmektedir. Mısır halkı diziler sayesinde güncel Türkiye Türkçesine aşinalık kazanmakta ve temel kalıp ifadeleri öğrenmektedir. Bunun Türk ve Mısır halkları arasındaki duygusal bağı kuvvetlendirdiği, toplumlar arası dayanışmaya katkı yaptığı anlaşılmaktadır. Türk dizilerinin dost ve akraba topluluklar hatta başka uluslarla diyalogda ve kültürel değerlerimizin aktarımında önemli bir yeri olduğu görülmüştür. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi ile Mısır’da yaşayan 126 kişiye anket uygulanmış; veriler tarama yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada ulaşılan veriler analiz edilerek dağılımları ve yüzdelikleri hesaplanmıştır. Verilerden Türk dizilerinin, Mısır halkının Türkçe öğrenmesine yardımcı olduğu anlaşılmıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde film ve dizilerin etkileri üzerinde durulmalıdır. Anahtar Sözcükler: Mısır, Türk dizileri, Yabancı dil olarak Türkçe öğrenimi, kültür aktarımı, iletişim araçları. THE EFFECT OF TURKISH SOAP OPERAS ON THE ARABIAN NATIVE SPEAKERS IN TURKISH LANGUAGE LEARNING PROCESS IN EGYPT Abstract The goal of this work is to show the effects of Turkish TV series on learning Turkish as a foreign language in Egypt. The effect of visual and aural sources in language learning is important. Today by the help of rapid development in technology the number of visual and aural tools has increased that makes language learning easier. Turkish soap operas form a significant part of this visual-aural resources. TV series reflect on the culture as well as language learning with their topics and contents. In this work, survey results are collected from 126 people living in Egypt by using qualitative research method. Distribution and percentages are calculated after analyzing the obtained data from the research. It has been concluded that Turkish TV series have been helping Egyptians to learn Turkish language. It should be emphasized on the effect of Turkish films and TV series in foreign language teaching. Keywords: Egypt,Turkish series, teaching Turkish as a foreign language, cultural Transformation , Comunication Tools . Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b149a0964522daee1cb8f6e05cab592e.pdf 853a76caa1407b480d99856bcac75c05 PDF Text Text 1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Misrepresentations of Turks in Early Modern Drama and Motivations Underlying This Denigration M. Fatih Esen International Burch University Sarajevo, Bosnia and Herzegovina fesen@ibu.edu.ba Melih Karakuzu Ataturk University, Erzurum, Turkey mkarakuzu@yahoo.com Abstract: There is no uncertainty about the popularity of the Ottoman Turk in Early Modern Drama. This study will discuss the biased representations of and allusions made to the Ottoman Turk in several early modern plays, the whole of which exceeds 40 in number, and a distinct focus will be drawn on the playwrights‘ exploitative attitudes and the reasons motivating such attitudes towards the Turkish material, together with their impacts on the playgoers of the time, consequently, the society in general. Key words: Early Modern Drama, misrepresentation, denigration, Ottoman, Turks Introduction Early modern Europe definitely was well aware of the existence of the Turk or Ottoman. Early modern representations of the Ottoman, its sultans and Turks in general were presented in such a manner especially through drama that it made it felt as if it was being newly introduced to the European public. The implication was assumedly due to the fact that the extensive number of plays that focused on the Turkish material and the playwright‘s consecutive productions on the theme. In fact, it is well known that the European acquaintance of the ―Turk‖ dates further back, if not earlier, to the times of crusades. However, little was known about the Ottoman. The concurrence of the flowering of the drama during Elizabeth‘s reign and the Ottoman Turks being the dominant power of the time helped the representations of this relation and acknowledgement become intensified. But these representations, having no objective foundations, were mostly allusions misrepresenting and demeaning the Ottomans. Historical context The Ottoman Turks were the dominant power in the Eastern Mediterranean and much of Eastern Europe in the early modern period. By the seventeenth century, the lands that they possessed consisted of Istanbul, Greece, the Balkans, Hungary, Anatolia, Mesopotamia, Syria, Palestine, Egypt, and North African shore. Their passage to Thrace and Balkans was before the conquest of Constantinople. Adrianople was made capital by Murad I in 1369 after taking parts of Thrace. He overcame the Serbs in 1389 in Kosovo. In 1444 ottoman were victorious in Varna which was followed by another victory at the second battle of Kosovo Ottoman powers prevailed again at Varna in 1444 and at the second battle at Kosovo in 1448. After the conquest of Constantinople in 1453, Mehmet II annexed Serbia (1454–1455) and took Morea from Venice (1458–1460). As Bernard Lewis remarked, the loss of Constantinople was, for most Europeans, a great historical disaster. It was a defeat of Christendom which has never been repaired (Lewis, 1953). Suleyman besieged Vienna in 1529 (without success), but his military and diplomatic strategies achieved a standoff with the Hapsburgs until Hungary, too, was annexed in 1541. The Turks took Cyprus in 1570, and a Christian fleet enjoyed a rare victory at Lepanto in 1571, but from 1575–1590, the sultans were chiefly engaged in the east, notably in a prolonged and bitter war with Persia. The empire experienced the first assassination of a reigning sultan in the early seventeenth century, followed by a brief revival under Murad IV (reigned 1623– 1640). But after Mehmed IV‘s unsuccessful siege of Vienna in 1683 and the defeat at Zenta, the treaty of Karlowitz (1699) effectively provided for the Ottoman withdrawal from Europe. The traces of Ottoman system ended only with the revolution of Kemal Ataturk in 1923 and the abolition of the Sultanate. However, early modern period ottoman reputation was much more different than it was in its declining period. Early modern Europe viewed ottoman as masters of a sophisticated and well administered empire. As Barbara and Charles Jelavich (1974) remarks: The negative opinion often held of Ottoman civilization is usually based on judgments made in the 18th and 19th centuries, when the state was in a period of 867 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo obvious decline. In the 15th and 16th centuries, however, Ottoman institutions may have offered the Balkan Christian a better life than he had led previously. This remark is undoubtedly one of the rare views which don‘t show a negative attitude towards the ottoman civilization. Much of the attributions used by the early modern people to refer to the ottoman as Vitkus (2000) puts it, included, ―aggression, lust, suspicion, murderous conspiracy, sudden cruelty masquerading as justice, merciless violence rather than ‗Christian charity,‘ wrathful vengeance instead of turning the other cheek‖. According to Linda McJannet (2006) ―Pejorative epithets associated with the Ottomans in the sixteenth and seventeenth centuries included ―bloody,‖ ―cruel,‖ and ―barbarous.‖ The Turks were compared to forces of nature (whirlwinds or floods) or beasts (wolves, vipers, boars) and depicted in bestial terms such as ―unbridled‖ or ―swarming.‖ Their rule was described as ―tyranny‖ or a ―yoke.‖‖ Certainly these derogatory epithets are only a portion of the depictions that early modern discourse used to describe the Ottoman Turks. As for Europe, particularly England, Elizabeth‘s reign marked the beginnings towards becoming an imperial power and its prestige varied from place to place. When Elizabeth I ascended the throne, Soliman the magnificent was storming towards the heart of Europe raising fear of invasion by the Turks. The ottomans were expanding rapidly throughout Europe. They posed a continuous threat to Christian monarchs in Europe between the fifteenth and the eighteenth centuries. Christian monarchs were establishing their permanent colonies in the new world while, concurrently, they were facing the threat at home of being colonized.(Vitkus, 2000) Military aggression and cultural competition between Christians and Muslims experienced at the time have been the basis for the prevailing conception of Islamic culture during the sixteenth and seventeenth centuries. An English writer Richard Knolles, in his History of the Turks, refers to the ottoman Turks as "the scourge of God and the present terror of the world.‖ (Hakluyt, 1905) The fear of Turkish expansion was strongly felt at the time, and any news of a Christian victory against Islam was a cause for rejoicing. In 1565, when Ottoman forces abandoned their long siege of Malta, a "form of thanksgiving" was issued by the archbishop of Canterbury that was to be read in all English churches every Sunday, Wednesday, and Friday. The service, used in celebration, closed with this prayer: ―Almightye and everlyving God … we thy disobedient and rebellious children, nowe by the juste judgemente sore afflicted and in great daunger to be oppressed, by thine and our sworne and most deadlye enemyes the Turkes, Infidels, and Miscreantes, doe make humble sute to the throne of thy grace for thy mercye.‖ The prayer characterizes the Turks as ―impure, wicked, and abhominable lyfe.‖ The Turk ―goeth aboute to set up, to extol, and to magnify that wicked monster and damned soule Mahumet.‖(Dimmock, 2005). But the defeat of the Turkish fleet at Lepanto proved to be only a temporary setback to Ottoman expansion. During the Renaissance, learned opinion was divided on how Christendom should respond to its Islamic rivals in the east, particularly with respect to the morality of war against them. As Timothy Hampton observes, ―Opinion varied . . . from the claim that the Turks must be wiped out through a new crusade, to the notion that they were a scourge sent by God to teach Christian Europe about its own sins.‖(Hampton, 1993). Criticism on Some of the Representative Plays According to anti-Islamic tales told in the West, the violence and cruelty of Turks and Moors was enacted in both public and private—on the field of battle and within the palace walls. Shakespeare's tragic hero is a Moorish warrior whose public militarism becomes, in the privacy of his bedroom, a version of the sultan's overprotective absolutism in his imperial harem. By the time Othello murders Desdemona, he has converted to erotic, Islamic evil and conformed to the European stereotype of the irascible, libidinous Muslim. He becomes a representative of the Venetians' greatest foe, the "malignant Turk" (5.2.351), and his suicide is a final effort to punish himself for his reversion to such an identity. In Othello (1604), Turkish cruelty and violence are threatened and then displaced, but it wasn‘t the only play performed in the Elizabethan and Early Stuart theater that brought Turkish villains to center stage, representing Islamic culture in the form of Moorish or Turkish characters. The best known of these plays are Marlowe's Tamburlaine, Parts I & II (1587- 88) and his Jew of Malta {1589). Examples of Islamic might, murderousness, and wealth are also found in George Peele‘s Battle of Alcazar (1588) and Soliman and Perseda (1590), Robert Greene's Alphonsus, King of Aragon (1588) and Orlando Furioso (1589), The Famous History of the Life and Death of Captain Thomas Stukeley (1596), Thomas Dekker's Lusts Dominion (1600), Thomas Heywood's The Fair Maid of the West, Part I (1602), Thomas Goffe's The Courageous Turk (1618) and The Raging Turk (1618), John Fletcher 868 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo and Philip Massinger‘s The Knight of Malta (1618), Thomas Middleton and William Rowley‘s All‘s Lost by Lust (1620), as well as the three plays that Vitkus has covered in his book Three Turk Plays bookwhich are Selimus, A Christian turned Turk and The Renegado. These theatrical representations of Islamic power took the stage during a time when the Turkish Empire was at its highest posing a continuous threat to Christian Europe. For London theatergoers, the Turk was not an imaginary bogey, and the Turk plays are not simply fantasies about fictional demons lurking at the edges of the civilized world. These plays and other early modem writings dealing with the Turks express an anxious interest in Islamic power that is both complicated and overdetermined. Here forward I will try to illustrate a few of the period‘s plays and the way they represent the Ottoman sultans of course where the sultan represents the whole ottomans and in broader terms the Muslim world since the word ―Turk‖ over time came to represent and become a connotation for ―Muslim/Islam‖. The motivations underlying the adaptations and decorative additions made to the text will be discussed further in the text. One of these plays where the Ottoman Sultan was negatively portrayed is The Couragious Turk, or Amurath the First (1615-23) by Thomas Goffe. The play is about the conquest of Serbia and Bulgaria in general. However, the first two acts are depictions of how the sultan Murad, first, fell in love with a concubine named Eumorphe, then how he murdered her. And it also includes the sultan‘s murder by a wounded Christian captain, Cobelitz. Its implication is on the sensuality and volatile love affairs of the sultans. Another play which is the pioneering play of the period which can be characterized as the Turkish plays is Christopher Marlowe‘s Tamburlaine the Great part I(1587) (Steane, 1969). Marlowe was the first professional dramatist to portray an Ottoman sultan on the public stage even though there are few others written before Tamburlaine but were not performed on the stage. In Tamburlaine the Great the representation is of Bayazid I. it is based on the war of Ancora and the captivation of Bayazid with his wife Zabina. Once Bayazid‘s army was defeated and the couple was captured, they were publicly ridiculed. Bayazid was kept in a cage and was chained. He was fed with leftovers and he was used as Tamburlaine‘s foot stool as he ascended his horse. Zabina was made a servant. And according to the play, Bayazid, not being able to stand these debasements he smashed his head on the iron cage‘s bars and thus committed a suicide. It is true that Bayazid I was defeated and captured by Tamburlaine but historically he was never used as a foot stool or he would hardly have considered committing a suicide since suicide is strictly banned in Islam. Bayazid II was also hosted in Thomas Goffrey‘s (1963) The Raging Turk, or, Bayazeth the Second. The play presents a series of plots involving intrigues and treacheries between Bayazid II, his three sons, bashas and generals. Sultan Selim, who was known as Selim the Grim, was also a character which inspired a play as well. He ascended the throne of the Ottoman Empire by forcing the abdication of his father, Bayazid II, and by killing his brothers. He also defeated the Mamluks in Syria and Egypt, and thus assumed the title of ‗Caliph‘, a religious title equivalent to the vicegerent of the Prophet. With this title, he became the recognized religious head of forty million of his 'subjects' and the spiritual and temporal head of the empire. In this respect, he gained control over the holy cities of Mecca and Medina. Selim I appears in the anonymous play Selimus, Emperor of the Turkes (1588)(Vitkus, 2000) The play presents the cruel and violent actions of Selimus, the Ottoman prince who kills his brothers Acomat and Corkut, and dethrones and poisons his father Bayazid on his way to attain sole rulership of the Ottoman Empire. The play lacks historical accuracy with regards to the events that took place in the history. It is historically not true, for example, that Selimus murdered his father or that Bayazid was poisoned. These appear to have been inserted by the author to emphasize the point of Turkish ―cruelty.‖ The first scene of the play opens with the lamenting of Bayazid about his late situation concerning the greed of Selimus and the future of the Ottoman Empire. In the same scene, through the words of Bayazid, the audience is prepared for an unmatched ―tyrant,‖ Selimus, whose ―hands do itch to have the crown,/ And he will have it—or else pull [Bayazid]down./ Is he a prince? Ah no, he is a sea,/ Into which run nought but ambitious reaches,/ Seditious complots, murther, fraud, and hate.‖ (1.77-80). In fact, these characteristics, attributed to Selimus here, were part of the dominant religious and political discourse in which the stereotypical features of the Turks were represented in early modern England. Hence, in the second scene, Selimus does not prove his father wrong in the judgement of his son as he reveals his true intentions to Sinam Bassa. If Bayazid does not hand over the crown to Selimus, his ―right hand is resolved/ To end the period with a fatal stab‖ (2. 166-167). From the very beginning, we learn that he is a Machiavellian, ready to commit patricide. When Sinam Bassa reminds him of the ―revenging God‖ who would punish him for his sins after his death (2.185-186), Selimus defies both God and religion, concluding that ―An empire, Sinam, is so sweet a thing,/ As I could be a devil to be a king‖ (2.203-204). It was a commonplace in the early modern popular fiction and drama to represent Turks as unjust, tyrannical and lusty pagans associated with Satanism. The Ottoman Sultan Selimus, with his greedy lust for power, then, becomes ―a typical example of this kind of oriental despotism‖(Vitkus, 2000). 869 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo He also appears in Christopher Marlowe‘s Jew of Malta first performed in 1589-90. Although the play centers around the Jewish character Barabas, Selim ‗Calymath‘ comes to Malta to collect the ten years tribute and the plot revolves around getting rid of this problem. (Steane, 1969) Another sultan portrayed in early modern plays is Mahomet (the Conqueror). Some borrowings are made and used in the play from the legend of Mahomet and Irene. According to this legend Mahomet (Mehmet II) falls in love with Irene, an enslaved Christian, and does not care for his responsibilities as a sultan, but later kills her to prove that his obligations are far more important and this way reattain authority over janissaries. This legendary subject was first portrayed by George Peele in the Turkish Mahomet and Hyrin the Fair Greek (1594) which has been lost (Chew, 1965). Also Gilbert Swinhoe‘s Unhappy Fair Irene (written 1640; printed 1658). The play is set in Adrianople. Irene, a Christian captive rescued from the hands of a common soldier, is presented to Mahomet by a captain. The sultan falls in love with her and summons a Mufti to marry them. Irene asks him to delay it for a week and is granted this request, but in fact, she has secretly arranged for her lover, a Greek nobleman named Paeologus, to meet her at the city gate and escape. In the meanwhile, Irene puts off the Sultan with fair promises, who becomes more and more infatuated with her. As a result, he neglects his responsibilities and the Janissaries beat upon the palace door. Mahomet, in order to restore their trust in him kills Irene. Paeologus, returning to meet her and escape, finds her corpse and commits suicide. Soliman the Lawmaker also known as ―Soliman the Magnificent‖ was maybe the most distinguished of the Ottoman sultans either because the Ottoman boundaries were at their nearest to the heart of Europe, the thought of which had been haunting the Europeans for a while then, or because the Ottoman power was at its highest, which again brought about the ambiguous feelings of fear and envy to the European senses. Soliman first appeared as ‗Solyman‘ in the Latin play Solymannidea Tragodia (1581) of unknown authorship. The play opens with a prologue by the ghost of Selymus (Selim), the father of Soliman, in which he foretells the ruin of his house through the crime of Rhode, against her stepson. Soliman is disturbed by his son Mustapha‘s popularity. Rhode, Selymus‘ mother, after consulting a wicked official named Roxanes, tries to direct events in order to win Selymus the throne, by creating hatred for Mustapha in Soliman‘s heart, instead of imprisoning him. Then Rhode and Roxanes bring accusations against Mustapha, he is deprived of his offices; but an old vow made by the Sultan is his supposed safeguard against capital punishment. However, he is poisoned without Soliman‘s knowledge. Mustapha has a dream where Mahomet tells him that he will be with him in Paradise in three days, which Mustapha interprets to mean that he will ascend the throne in the promised time. An interview follows between Soliman and his son, and the Sultan convinced of Mustapha‘s loyalty and innocence, countermands an order he has given for his execution. However, a messenger arrives, telling Soliman that twelve eunuchs have strangled Mustapha (Chew, 1965). There is also a separate play about Soliman‘s son Mustapha, named Mustapha (1608) by Fulke Greville. It is a closet drama- a play intended to be read not to be performed- about the final years of Soliman‘s reign and the murder of his son. Although it was under the influence of evil counselors and his wife Khourrem, Soliman caused the death of his son Mustapha. This was an act that exemplified ‗Turkish cruelty‘. For late sixteenth-century western Christians, the locus classicus of the raging Turk might have been Soliman the Magnificent‘s execution of his son Mustapha in 1553. Historians writing before Mustapha‘s death acknowledged Soliman‘s greatness, while often portraying him as an exception to the Ottoman rule. In executing Mustapha, however, Soliman seemed to revert from ―magnificence‖ to the alleged norm of ―Ottoman cruelty‖, thus, doubly reinforcing the stereotype. Two more tragedies where Soliman appears are Thomas Kyd‘s Soliman and Perseda (1589-1599) and William Davenant‘s The Siege of Rhodes (1656). After an unsuccessful siege in 1480, the Ottomans captured the island of Rhodes in 1523 and ruled it until 191214. This event which took place in the reign of Sultan Soliman horrified Christendom. In both tragedies, Soliman occupies a central role with Ibrahim Pasha (Erastus in Kyd‘s play, and Alphonso in Davenant‘s). Soliman and Ibrahim grew together as a child and Ibrahim rose to become a constant companion and vizier when Soliman became a Sultan. However, in the midst of a brilliant career as general, administrator, and diplomat, Ibrahim Pasha was said to be killed by Soliman‘s command in 1536 which again gives way to ill repute because the incident might set connections to much discussed notion of fratricide in Ottoman dynasty due to Ibrahim pasha and Soliman‘s closeness in their youths. In the play, Soliman and Perseda a young maiden of Rhodes, laments the absence of her lover Erastus, a Rhodian knight. She sees Lucina wearing the chain which she had given Erastus and unaware that Erastus lost it and the chain was found by Lucina‘s lover, Perseda accuses Erastus of unfaithfulness. Erastus, on his attempt to regain the chain, causes the death of Lucina‘s lover and flees to Constantinople. Perseda decides to follow Erastus but is captured by the Turks, and is presented to Soliman. On laying eyes on her, the Sultan falls in love with her, but she rejects him 870 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo threatening to commit suicide. At that moment Erastus arrives on the premises and the long lost lovers are reunited. Soliman promises their marriage and the couple leave for Rhodes. Soliman, still devoured by passion, and mortified at having allowed Perseda to leave, listens to Brusor, his counsellor, who suggests that he should get rid of Erastus by charging him with a crime. Erastus is called back by Soliman for a visit and, on his arrival, is accused of treachery and is beheaded. Perseda, to avenge his death, disguises herself as a man and puts up a brave resistance against the Turks. As the Turks advance to the walls of Rhodes, Perseda appears and defies them. She then falls but, before dying, she kills Soliman by kissing him with poisoned lips. The play, as in most ―Turkish plays‖ implicitly embroiders the stereotyped opinions onto the image of Turks and blames all the negative epithets on the Turkish sultans. Motivations Underlying Denigrations A natural feeling of curiosity arises from within after seeing considerable number of plays making references to Turks or the Ottoman Sultans most of which are denigrating and demeaning the image of Turk. One, then, feels obliged to ask, ―Why would there be so many plays about it? Why is the Turk always portrayed negatively? Is it just because of enmity? Is it just the fear of the possibility of having to confront the most mighty and powerful enemy at the battlefield? Or is it the religious difference? There could be many other questions aiming to figure out what the European concern which produced this genre of drama was. I will focus on a few of the significant motivations underlying this kind of unfair, prejudiced, undeserved libel which actually drew considerable scholarship onto the field. The major factor behind the origination of the denigration of Turks, according to the general opinion, is the fear that, especially after the fall of Constantinople, the Turks would attack Europe and enslave or, in their understanding, colonize the European territories. There have been instances that brought bishops to organize gathering of prayers to ask from God that they be protected from Turkish invasion, or they would ask the release of Christian lands under Turkish rule. Robert Schwoebel in his book The Shadow of the Crescent mentions that the bishop of Agar Athos monastery in Greece, upon the fall of Constantinople, commented that this incident was the most unfortunate event that ever happened to them and he prayed for the liberation of the people and the city under Ottoman rule (Schwoebel, 1967). However, along with this commonly held opinion which underlies the fear factor that yields such works of deflection and diversion of historical facts, there are some other factors which are presented as less important, though, when supported by evidence, makes stronger sense to readers which do not become parts with the early modern European opinion. The notion that the denigration we speak of is very much related with the religious rivalry of Christendom and Islam has also been prevalent in scholarly contexts. As Englishmen were becoming more involved with international trade and interacting more with the Ottoman and Muslim peoples, they were losing more people to Islam. People were converting to the religion of Turks and the term ―Turning Turk‖ became widely used as a connotation to conversion to Islam. As Vitkus (2000) mentions in his book: … despite more extensive contact between Englishmen and Muslims, English representations of Islamic society written at this time continue to paint an inaccurate picture. In scripts for the stage and in other accounts, the facts about Islamic or Ottoman culture and its power are often imbedded within or distorted by demonizing fantasies. Furthermore, the historical reality of the Ottoman threat and real anxieties about the Turks were rarely represented or expressed without the accompaniment of anti-Islamic polemic. To the Christian West the Ottoman Turks were the renewal and the reinforcement of Islamic power the first phase of which was at the time of Early Caliphate. Early modern Europe culture produced images of Islam as imaginary resolutions of real anxieties about Islamic wealth and might. For this reason, the rise of Islam under Turkish safeguard was seen as a force which put a weak and divided Christendom to shame. The prospect of conversion to Islam was a sensational subject. It inspired anxious fascination. Therefore, during the seventeenth century English readers and theatre-goers were offered large amount of descriptions and portrayals of the image of the Turk and the printed material on the Ottoman culture and religion increased. While Muslims or ―Mahometans‖ as they were often called were inaccurately depicted as pagans who had made an idol of their prophet, there was also a tendency to ignore their religious identity in favor of a label that signified a barbaric ethnicity. As Bernard Lewis (1993) mentions, Europeans in various parts of the continent showed a curious reluctance to call the Muslims by any name with a religious connotation, preferring to call them by ethnic names, the obvious purpose of which was to diminish their stature and significance and to reduce them to something local or even tribal. At various 871 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo times and in various places, Europeans called the Muslims Saracens, Moors, Turks, or Tatars, according to which of the Muslim peoples they have encountered. Thus far mentioned attitudes of Early modern European society which showed an eager stance to denigrate the ―every other‖ that did not conform to its general opinion resulted in producing works which often times did not see any harm in manipulating the history and adapting it in a way which would fit the public taste. I will further claim in this paper that the early modern European society did not produce distinguished literary figures whose sole purpose was to educate the public devotedly on their cause. As we can derive from the literary works of the period that this cause was to establish a uniform opinion regarding the Turks as the general enemy and Islam as the false religion. Instead, these figures exploited the interest of the public in the genre of Turk plays in which the ―terror of the world‖ was being used as a ―foot stool‖ creating in the theatergoers a feeling of exaltation and satisfaction that the enemy is a base being and the European is noble and superior. As such a reward would cling the theatre-goers to the theatre and to these theatrical works that would function as an ecstasy that would fire the public with enthusiasm to form a public unity against the ―general enemy‖ and a counter stance towards Islam reinforcing the commitment to Christendom. However, parallel to these intentions we come to notice that the theatre companies of the early modern period had other material concerns. The genre of Turk plays had a significant value for acting companies in terms of art, ideology and more importantly commerce. When the operations of the playhouses of the time are taken into account, there becomes a collective enterprise spirit visible among acting companies. Jeffrey Masten (1997) argues that ―all‖ plays, whether composed by one or more than one dramatist, are forms of collaboration. Kyd and Marlowe were influential in promoting a new playhouse culture that would flourish throughout 1590s. However, Turk narrative contributed to the material implications of this influence which makes the case for a company and inter-company approach to drama in this period. It is remarkable to note here that even in the case of Shakespeare until he wrote Othello for the King‘s Men Company, he didn‘t turn to the Ottoman material to write a Turk play; however, in 1590s he referred to the theme in at least 13 of his plays. We can conclude here that the demand from the public and the acting companies was probably so high that the distinguished playwrights of the period such as Shakespeare, Marlowe, Dekker, Greene, and Peele felt pressure to write plays dealing with the Ottoman Turks and Islam. Louis Wann (1915) claims that: With the plays of the period distributed thus widely among the important playwrights of the time, we are justified in the assertion that the production of oriental plays was not due to the fancy of any one author or group of authors, but that the interest of the Elizabethans was so considerable as to induce a majority of the main playwrights to write at least one play dealing with oriental matter. The staging of Ottoman was sustained by artistic cross-fertilization that was, for dramatists, actors, and playgoers collectively, collaborative and competitive. As Mark Hutchings (2007) states; Indeed, in one sense the notion of a play "market" currently in vogue is perhaps particularly appropriate, for if the Turkish material metaphorically (and, in the form of reusable stage properties and transferable costumes, literally) operated as part of the playhouse economy, it was both a component and a by-product of England's controversial trading partnership with the Ottoman Empire. A visual illustration of the influence of the genre in tabular form is available below. The table involves a list of plays, dates of performances and publication, the acting company and the dramatist concerned. Some plays in the list are not primarily concerned with the staging of the Ottoman. In some cases a play incidentally refers to the Turks. A distinction has been made to distinguish a text in which the Turk plays a significant role (indicated thus *) and those in which an allusion is made in passing (indicated thus#). It is worth mentioning here that allusion in text and allusion in act could be two very different and very important aspects. Representations in act could very well be used to manipulate, to convey the intended meanings. Mark Hutchings (2007) underlines this notion thus, All of these plays were part of a narrative that operated collectively, and the point is that even where a reference in a play is brief and apparently nondescript, such a "quotation" nonetheless participated in both calling up an established narrative and importing various resonances the narrative had into that play in performance; indeed, there must have been many acts of physical quotation, where a character, 872 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo play, or actor was evoked or "remembered" on stage, that have simply left no textual trace This is so important a tool for the drama which makes distortion and falsifying possible if one intends to exploit an ideology. The table below incorporates the information available on Henslowe‘s Diary. This diary is considered to be the single most important document of early modern English theatre history. It was owned by Philip Henslowe who was an Elizabethan theatrical entrepreneur. His diary is a valuable source of information on the theatre of the period. It is a collection of memoranda and notes that record payments to writers, box office takings, and lists of money lent. Also of interest are records of the purchase of expensive costumes and of stage properties. Therefore it is a valuable source which sheds light to modern day‘s interpretations of early modern theatre. It is not difficult to draw from the table how influential the Turkish genre was. * denotes text lost ** denotes fragments only extant *** denotes plot extant # denotes reference to Turks/Ottoman Empire in text Table 1 The list of Turk plays taken from Mark Hutchings, 2007 Date of earliest likely Perf. Title (Pub.) Venue Company Author c.1576-79 The Blacksmith's Daughter Theatre? Leicester's Anon* 1580 The Soldan and the Duke Court 14 Feb. of—— Derby's Anon* c.1580-1603 (MS) Tomumbeius sive Sultanici in Aegypto Imperii Eversio 1582 (MS) The Three Ladies London Solvmannidae 1587(1590) 1 Tamburlaine Rose/Theatre Admiral's Marlowe c.1587 (>1592) The Spanish Tragedy Rose? Strange's Kyd 1587(1599) Alphonsus, King of Aragon Rose? Queen's Greene 1588(1590) 2 Tamburlaine Admiral's Marlowe 1588 The Turkish Mahomet and Hiren the Fair Greek (Admiral's in 1594?) Peele* c.1588 Doctor Faustus Rose? Strange's Marlowe c.1588-92 1 Tamar Cham Rose Strange's Admiral's Anon* 1589(1594) The Battle of Alcazar Rose Admiral's Peele c.1589 (1632) The Jew of Malta Theatre? Strange's Admiral's Marlowe 1581 (1584) of Salterne Theatre? Leicester's Anon Rose/Theatre 1590(1623) Friar Bacon and Friar Strange's Bungay 1 Henry VI Rose? 1591 (1594) Orlando Furioso Rose Queen's Admiral's 1591 (1594) The Taming of the Shrew Theatre? Chamberlain's c.1589 (1594) Wilson Greene Admiral's Strange's? Shakespeare # Greene (& Rowley?) Shakespeare# 873 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo 1591 (1623) 1591 1591 c.1591 (1594) c.1592? (1592) 1592(1594) 1592 1592 (MS) 1593(1661) The Comedy of Errors Theatre? Edward I Richard III Theatre The True Tragedy of Richard HI Soliman and Perseda 1 Selimus Theatre? 2 Tamar Cham John of Bordeaux The Tragical History of Guy of Warwick 1594 Gesta Grayorum 1595 (1597) Richard II A Midsummer Dream c.1595 Night's Chamberlain's? Queen's? Pembroke's Shakespeare # Peele # Shakespeare Queen's Anon# Queen's Strange's Strange's? Kyd? Greene? Anon* Greene? Anon Royal Entertainment Gentlemen of Gray's Inn Theatre? Chamberlain's Theatre Chamberlain's Admiral's Bacon?. Campion. Davison** Shakespeare # Shakespeare # Anon (Heywood in part?) Greville 1596(1605) Captain Thomas Stukeley Rose 1596(1609) Mustapha Closet 1596(1600) The Merchant of Venice Theatre Chamberlain's 1597 (MS) Frederick and Basilea Admiral's Anon*; *** 1597(1598) 1597(1600) 1 Henry IV 2 Henry IV Theatre? Theatre? Chamberlain's Chamberlain's Shakespeare # Shakespeare # 1597(1602) The Merry Windsor Theatre? Chamberlain's Shakespeare # 1598 Vayvode Rose? Admiral's Chettle?* 1598(1600) 1598 1599(1600) 1599(1600) Much Ado About Nothing Every Man in His Humour Old Fortunatus Henry V Curtain Curtain? Rose /Fortune Curtain Globe Chamberlain's Chamberlain's Admiral's Chamberlain's 1599 The Love of a Grecian Lady (The Grecian Comedy 1599 Mahomet 1599 Mully Molloco Shakespeare # Jonson # Dekker Shakespeare # Anon* (Poss same play as The Turkish Mahomet andHiren the FairGreek) Anon* (Poss same play as above) Anon* (Poss same play as The Battle of Alcazar) Rose Admiral's Dekker # Globe Chamberlain's Rose Admiral's Shakespeare # Drayton. Hathway. Munday. and Wilson # Wives of 1599(1623) The Shoemaker's Holiday As You Like It 1599(1600) 1 Sir John Oldcastle c.1600 (1615) The Four Prentices of Rose? Red Bull London 1600 (1633) Alaham 1599(1600) Closet Admiral's? Queen Anne's Shakespeare # Heywood Greville 874 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo 1600(1655) Lust's Dominion Fortune? Admiral's 1600 (1601) Cynthia's Revels Black friars Black friars Children 1600 1600 c.1600-01 (1604) 1601 1601 (1601) 1601 (1602) 1602 1603-4 (1622) 1603-4 (1623) The Tartarian Cripple, Emperor of Constantinople Grim the Collier of Croydon Hamlet Day, Dekker, Haughton? Marston? Jonson # Anon* Globe Arabia Sitiens, or a Dream of a Dry Year (Mahomet and his Heaven, or Epimethea, Grand Empress of the deserts of Arabia, Or a Dream Dry Summer Or The WeatherWoman) George Scanderbeg Satiromastix Paul's The Capture of Stuhlweissenburg Admiral's Haughton Chamberlain's Shakespeare # Percy Oxford's Paul's Children Anon* Dekker Anon* Othello Globe Chamberlain's King's Shakespeare All's Well That Ends Well Globe Chamberlain's King's Shakespeare # Conclusion If we are to bring the case to a conclusion, the imbalance of the number of plays at different decades, distinguished playwright‘s inconsequential prolificacy, unnatural growth of drama, and theme-centered approaches of the dramatist and numerous other anomalies during the early modern period especially regarding the themes of Ottoman, Turks, and Islamic people raise the feeling of suspicion towards the literature on the specified theme. There is clear evidence that early modern playwrights mostly consulted earlier works on the field or on similar themes which were mostly histories whose reliability were in question. And there are innumerable instances that the dramatist version of an event and the historical fact often times conflicted. Moreover, it is evident now that the deflections in histories were also decorated providing them to serve biased purposes. Louis Wann (1915) clearly states: Needless to say, history was not then written in the scientific spirit. Each historian copied from his predecessor, with or without acknowledgement, and felt no compunction in coloring the narrative to increase its interest, or in mingling legend with fact, with the result that his successor honestly accepted the whole as fact and so transmitted it to his successor with his own embellishments. In the same source Wann (1915) blames all these misrepresentations on the historians whose works these dramatists consulted but that is something a reasonable mind cannot agree. Then we draw the conclusion that the integrity, sincerity, incorruptibility and righteousness of early modern dramatist whose works included or aimed misrepresentations of certain peoples exclusive of a sense of conscience while making judgments should be in question. 875 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo References Chew, S.,(1965). The Crescent and the Rose, New York: Octagon Books Inc. Dimmock, M.,(2005). New Turkes: Dramatizing Islam and the Ottomans in Early Modern England Aldershot, Ashgate Geoffrey, T., (1963). The Couragious Turk, or Amurath the First, and The Raging Turke, or Baiazet the Second, The Malone Society Reprints, Oxford: Oxford University Press, reprinted 1974 Hakluyt, R. The Principall Navigations, Voyages, and Discoveries of the English Nation made by Sea or over Land. . . . London, 1589. Facsimile reprint. With an introduction by David Beers Quinn and Raleigh Ashlin Skelton. Cambridge: For the Hakluyt Society and the Peabody Museum of Salem, 1965. ) Hampton, T. (1993). ― ‗Turkish Dogs,‘ Rabelais, Erasmus, and the Rhetoric of Alterity,‖ Representation 41 Hutchings, M. (2007)."The 'Turk Phenomenon' and the Repertory of the Late Elizabethan Playhouse". Early Modern Literary Studies Special Issue 16 (October, 2007) 10.1-39 Retrieved from : http://purl.oclc.org/emls/si16/hutcturk.htm. Jelavich, Barbara & Charles, (1974). ―Balkans, History of the,‖ Encylopaedia Britannica Macropaedia, 15th ed. 2: 621. Lewis, B., (1953). ―Europe and the Turks: The Civilization of the Ottoman Empire‖ First published in History Today magazine, October 1953, historiographically analyzed by Roger Crowley in the October 2010 issue. Lewis, B., (1993). Islam and the West, Oxford University Press. Masten, J., (1997). Textual Intercourse: Collaboration, Authorship, and Sexualities in Renaissance Drama. Cambridge: Cambridge UP. McJannet, L., (2006). The sultan speaks, dialogue in English plays and histories about the Ottoman Turks Palgrave Macmillan, pp.16 Schwoebel, R., (1967). The Shadow of the Crescent: Renaissance Image of the Turks 1453-1517. Nieuwwkoop: B. de Graaf. Steane, J.B., (ed)( 1969). Christopher Marlowe, Jew of Malta. In Christopher Marlowe: The Complete Plays, Harmondsworth: Penguin Books Ltd., reprinted 1980 Steane, J.B., (ed)( 1969). Christopher Marlowe, The First Part of Tamburlaine the Great. In Christopher Marlowe: The Complete Plays, Harmondsworth: Penguin Books Ltd.; reprinted 1980. Swinhoe, G., (1658). The Tragedy of the Unhappy Fair Irene, London. Vitkus, D. J., (2000). Introduction. Three Turk Plays from Early Modern England. New York: Columbia UP. 876 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 126 Title A name given to the resource Misrepresentations of Turks in Early Modern Drama and Motivations Underlying This Denigration Author Author Esen, M. Fatih Karakuzu, Melih Abstract A summary of the resource. There is no uncertainty about the popularity of the Ottoman Turk in Early Modern Drama. This study will discuss the biased representations of and allusions made to the Ottoman Turk in several early modern plays, the whole of which exceeds 40 in number, and a distinct focus will be drawn on the playwrights‘ exploitative attitudes and the reasons motivating such attitudes towards the Turkish material, together with their impacts on the playgoers of the time, consequently, the society in general. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011-05 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/62f742e8e2c8af5a57c9e79b7a38a6e3.docx 0c0f53c93443859db859532cd343acda https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0f307668ff1482f6ee020b0d49707c7b.pdf b746f6d7f6c1d8a47ad736f29a0efbad PDF Text Text Mistakes Have Been Made: Evasion of Responsibility in Political Apologies Alma Mureškić Harbaš University of Bihać / Bihac, Bosnia and Herzegovina Key words: political discourse, mediated political apologies, mitigation of blame and responsibility, CDA ABSTRACT Over the past two decades, increasing demands for public apologies from politicians have put public apologies at the centre of media attention. Apologies have been the object of a considerable amount of research within the fields of linguistic politeness and speech act theory, sociolinguistics and pragmatics. Much of the research on apologies has been based on interpersonal apologies that involve face-to-face interaction between two individuals. While public apologies share some characteristics with interpersonal apologies, there are important differences between the two types of apologies. Political apologies represent a highly mediated form of public discourse. They are often the result of a prior demand for an apology, and have layers of implied addressee. Political apology is the result of a political calculus where the coat of a potential threat to the politician’s public image is weighed against the benefits of restoring the politician’s public image. As such political apologies are skilfully used as symbolic acts by politicians in order to restore their public image (Kampf, 2009). The paper studies several newspaper articles, which report on political apologies following political scandals that shook the British public in 2008. The analysis is situated within the field of critical discourse analysis, and includes the analysis of the socio-political context in which the apology was made, as well as the explicit comments by journalists, who 'are responsible for mediating between the politician and the public. The aim of this paper is to examine different linguistic forms (passive voice, inanimate agents, generic reference, impersonal use of pronouns) that politicians use in the speech act of apology as evasion strategies to minimize personal agency and responsibility for the offensive act. Findings suggest that the use of ambiguous and indirect message, which is a key pragmatic feature of political discourse (Obeng 1997), is inseparable part of political apologies. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1699 Title A name given to the resource Mistakes Have Been Made: Evasion of Responsibility in Political Apologies Author Author MUREŠKIĆ HARBAŠ, Alma Abstract A summary of the resource. Key words: political discourse, mediated political apologies, mitigation of blame and responsibility, CDA ABSTRACT Over the past two decades, increasing demands for public apologies from politicians have put public apologies at the centre of media attention. Apologies have been the object of a considerable amount of research within the fields of linguistic politeness and speech act theory, sociolinguistics and pragmatics. Much of the research on apologies has been based on interpersonal apologies that involve face-to-face interaction between two individuals. While public apologies share some characteristics with interpersonal apologies, there are important differences between the two types of apologies. Political apologies represent a highly mediated form of public discourse. They are often the result of a prior demand for an apology, and have layers of implied addressee. Political apology is the result of a political calculus where the coat of a potential threat to the politician’s public image is weighed against the benefits of restoring the politician’s public image. As such political apologies are skilfully used as symbolic acts by politicians in order to restore their public image (Kampf, 2009). The paper studies several newspaper articles, which report on political apologies following political scandals that shook the British public in 2008. The analysis is situated within the field of critical discourse analysis, and includes the analysis of the socio-political context in which the apology was made, as well as the explicit comments by journalists, who 'are responsible for mediating between the politician and the public. The aim of this paper is to examine different linguistic forms (passive voice, inanimate agents, generic reference, impersonal use of pronouns) that politicians use in the speech act of apology as evasion strategies to minimize personal agency and responsibility for the offensive act. Findings suggest that the use of ambiguous and indirect message, which is a key pragmatic feature of political discourse (Obeng 1997), is inseparable part of political apologies. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 971 Title A name given to the resource MISTAKES MADE BY FOREIGNERS TO LEARN TURKISH (SAMPLING OF TURKMEN) Author Author KAÇALİN, Mustafa S. BOZKURT, Elife Abstract A summary of the resource. Turkish and Turcoman are two of the Oghuz group Turkic languages. While Turcoman forms the east section in itself, Turkish is one of the Turkic languages that form the west part with Azerbaijani and Gagauz language. In this work, mistakes made by Turkmen students who learn Turkish as a foreign language will be tried to be identified. This paper aims at exemplifying and identifying different kinds of mistakes that Turkmen students do while learning Turkish as a foreign language, although Turkish and Turcoman are under the same subsection of the same language family; that’s to say, although these two languages have the same properties of phonology, morphology and syntax -and even sometimes the same vocabulary-, different kinds of mistakes are done by students while learning Turkish as a foreign language. Students, as the participants of workshop, are the students who learn Turkish as a foreign language in Turkish Language Education, Application and Research Centre of Kırklareli University. Mistakes done by students in written language will be identified and classified, and then solutions will be suggested via a comparative study of vocabulary, grammar, phonology, morphology, syntax of these two languages, namely Turkish and Turcoman. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-04 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3ac34fa58de3e7e33367f5e6b3bd25fe.docx a0861269e982f9316c7ec91caa3c2c2a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/21a23320107031a29dbcce7ab2f55a02.pdf 6679551ea8eaa3a04a2388bea9767ca6 PDF Text Text MİTOLOJİ VE ARKEOLOJİNİN KESİŞTİĞİ NOKTADA OSMANLI EDEBİYATI: TÂC-I İSKENDER'İN PEŞİNDE İsmail AVCI Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü, Balıkesir / Türkiye Anahtar Kelimeler: İskender-i Zülkarneyn, Taç, Gorona, Divan Şiiri. ÖZET Makedonya'dan Hindistan'a uzanan bölgede muazzam büyüklükte bir imparatorluk kuran İskender-i Zülkarneyn, hem kendi zamanında hem de sonraki nesiller üzerinde ciddi bir etki bırakmış, adı yüzyıllar boyunca unutulmamıştır. O günden bu güne hakkında yazılan kitaplar ve anlatılan hikâyeler İskender'in bıraktığı izin ne denli derin olduğunu göstermesi bakımından dikkate değerdir. Bu etkinin bu kadar büyük ve sürekli olmasında, İskender'in çok genç yaşta tahta çıkmasına rağmen elde ettiği büyük başarı, bazı kişisel özelikleri, yaptırdığına inanılan "âyîne-i gîtî-nümâ" (cihanı gösteren ayna) ve "sedd-i İskender" ile karanlıklar ülkesinde arayıp bulamadığı "âb-ı hayat" gibi konular belirleyici olmuştur. İskender'in tarihî ve edebî eserlere konu olmasına sebep de büyük oranda bu hususlardır. Bunlar yanında zaman zaman eserlerde sözü edilen ve İskender'le birlikte anılan bir başka konu ise gücün ve ihtişamın simgesi hâline gelmiş meşhur tacı ve bu taçla ilgili anlatılanlardır. Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'de hakkında uzunca bilgi verdiği bu taç "Gorona" ve "Manlifke" gibi adlarla bilinmektedir. Tarihte birçok hükümdarın başını ve hayallerini süsleyen taç, önemli bir siyasi simge olarak görülmüş, zaman zaman da savaşlara sebebiyet vermiştir. Tam ifadesiyle "taç kimdeyse güç ondadır". İskender'le ilgili diğer konular kadar olmasa da Divan şairleri zaman zaman bu taçtan eserlerinde söz ederler. Taç genel itibarıyla eserlerde İskender'e aidiyeti ve gücün sembolü olması yönüyle ele alınır. Bu çalışmada İskender'e ait olduğuna inanılan taçla ilgili kaynaklarda yer alan bilgiler bir araya getirilmiş ve şairlerin dilinde tacın ne şekilde kullanıldığına dair tespitlere yer verilmiştir. Bunlara, yakın zamanda ele geçirilen İskender tacıyla İskender'in "eşek kulakları"nı veya "boynuzları"nı örtmek için kullandığı söylenen başlığına dair bilinenler de eklenmiştir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/36cdfd378ba95cee97d5de9cc639443c.docx aa7975cd9d6cce95a238fd31692872be https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b91fdb6b16a2b6060f5515b1773477fb.pdf 2c92f5e67ba2cc7da0a24c837e497d54 PDF Text Text MĠTOLOJĠ VE ARKEOLOJĠNĠN KESĠġTĠĞĠ NOKTADA OSMANLI EDEBĠYATI: TAC-I ĠSKENDER'ĠN PEġĠNDE İsmail AVCI Özet Makedonya'dan Hindistan'a uzanan bölgede muazzam büyüklükte bir imparatorluk kuran İskender-i Zülkarneyn, hem kendi zamanında hem de sonraki nesiller üzerinde ciddi bir etki bırakmış, adı yüzyıllar boyunca unutulmamıştır. O günden bu güne hakkında yazılan kitaplar ve anlatılan hikâyeler İskender'in bıraktığı izin ne denli derin olduğunu göstermesi bakımından dikkate değerdir. Bu etkinin bu kadar büyük ve sürekli olmasında, İskender'in çok genç yaşta tahta çıkmasına rağmen elde ettiği büyük başarı, bazı kişisel özelikleri, yaptırdığına inanılan "âyîne-i gîtî-nümâ" (cihanı gösteren ayna) ve "sedd-i İskender" ile karanlıklar ülkesinde arayıp bulamadığı "âb-ı hayat" gibi konular belirleyici olmuştur. İskender'in tarihî ve edebî eserlere konu olmasına sebep de büyük oranda bu hususlardır. Bunlar yanında zaman zaman eserlerde sözü edilen ve İskender'le birlikte anılan bir başka konu ise gücün ve ihtişamın simgesi hâline gelmiş meşhur tacı ve bu taçla ilgili anlatılanlardır. Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâme'de hakkında uzunca bilgi verdiği bu taç "Gorona" ve "Manlifke" gibi adlarla bilinmektedir. Tarihte birçok hükümdarın başını ve hayallerini süsleyen taç, önemli bir siyasi simge olarak görülmüş, zaman zaman da savaşlara sebebiyet vermiştir. Tam ifadesiyle "taç kimdeyse güç ondadır". İskender'le ilgili diğer konular kadar olmasa da Divan şairleri zaman zaman bu taçtan eserlerinde söz ederler. Taç genel itibarıyla eserlerde İskender'e aidiyeti ve gücün sembolü olması yönüyle ele alınır. Bu çalışmada İskender'e ait olduğuna inanılan taçla ilgili kaynaklarda yer alan bilgiler bir araya getirilecek ve şairlerin dilinde tacın ne şekilde kullanıldığına dair tespitlere yer verilecektir. Bunlara, yakın zamanda ele geçirilen İskender tacıyla İskender'in "eşek kulakları"nı veya "boynuzları"nı örtmek için kullandığı söylenen başlığına dair bilinenler de eklenecektir. Anahtar Kelimeler: İskender-i Zülkarneyn, Taç, Gorona, Divan Şiiri. OTTOMAN LITERATURE ON THE POINT WHERE MYTHOLOGY AND ARCHEOLOGY MEET: TRACKING ALEXANDER THE GREAT'S CROWN Abstract Alexander the Great who founded a glorious empire from Macedonia to India had a significant effect on his contemporaries and following generations and have not been forgotten for centuries. The books written and stories told about him since then demonstrates how deep the effect has been. Some particular events such as his enthronement at a relatively young age but controversial huge success, some of his personal characteristics, the "universal mirror" and "Alexander's wall" believed to be commissioned by him and the "fountain of eternal youth" which he failed to find have been determinant to this reputation. Mostly because of these particular events Alexander has became the subject of historical and literal works. Apart from above mentioned subjects there is another important item mentioned together with Alexander and that is the infamous "Alexander's crown" which became the symbol of power and glory. Evliya Çelebi gives a long and detailed information about this crown in his Seyahatname. It is generally called "Gorona" or "Manlifke". Throughout history the crown decorated many king's heads and some others' dreams and caused wars as it was considered that whoever had the crown he or she had the power. Divan poets mentioned about this crown in their works but not as often as they mentioned about other events related to Alexander. Generally the crown was treated as a symbol of power and an item belonged to Alexander. In this study various information in different sources will be listed and analyzed in order to reveal how the crown was subjected in these poets' works. In addition to these, information about recently recovered Alexander's crown and his headgear which he wore to hide his "donkey ears" or "horns" will also be presented. Key Words: Alexander the Great, Crown, Gorona, Divan Poetry. GiriĢ  Arş. Gör., Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi, Balıkesir/Türkiye, ismailavci@balikesir.edu.tr �Farsça kökenli bir kelime olan "taç" sözlüklerde "Soyluluk, iktidar, güç veya hükümdarlık sembolü olarak başa giyilen, değerli taşlarla süslü başlık (dîhîm, efser, iklîl); gelinlerin başlarına takılan süs; genellikle göz düzeyinden yüksek mobilyaların üstlerindeki kabartmalı, oymalı, süslü bölüm; çiçeğin dıştan ikinci halkasında bulunan yaprakların hepsi; eskiden bazı tarikat ehli şeyhlerin giydiği başlık, terek; sorguç, tarak, kuşların başlarındaki uzunca tüy; eskiden kumaşlarda, en çok sultanların giydiği elbiselerde görülen bir motif şekli" (Devellioğlu, 1997: 1012; Türkçe Sözlük, 2005: 1882) olarak tanımlanmaktadır. Kelimenin Avrupa dillerinde krone (Almanca), couronne (Fransızca), crown (İngilizce) corona (İspanyolca), incoronare (İtalyanca) şekillerinde kullanıldığı ve Latince "corona" temeline dayandığı anlaşılmaktadır. Örneğin meşe yapraklarından yapılan ve başa giyilen bir tür antik Roma tacı "corona civica" olarak adlandırılmaktadır. Önceleri savaşlarda yararlılık gösterenler bu taçla onurlandırılırken (bir üst nişan "corona obsidionalis"tir) zaman içinde corona civica takmak imparatorlara özgü bir ayrıcalık hâline gelmiştir (Vikipedi, 2013). Nebi Bozkurt, tacın ilk defa ne zaman kullanıldığı hakkında kesin bilgi olmamakla beraber eski Mısır ve Mezopotamya tanrılarının bu tür başlıklarla tasvir edildiğini söyler. Verdiği bilgilere göre bilinen en eski taç örnekleri Mezopotamya kültüründe Adad, Şamaş, Marduk gibi baştanrı tasvirlerinde yer alır. Kalkaşendî'ye göre ilk taç giyen kişi İran hükümdarı Dahhâk, yani muhtemelen Nemrut'tur. Fakat Kalkaşendî eserinin başka bir yerinde ilk taç giyenin yine eski İran hükümdarlarından Ûşhenç olduğunu ifade etmiştir. Günümüze ulaşan kabartmalardan, mühür baskılarından ve sikkelerden eski İran taçları hakkında bilgi edinilebilmektedir. Bu taçlar alınlık ve topuz olmak üzere iki kısımdan meydana gelmiş, inci ve değerli taşlar kullanılarak çeşitli anlamlar taşıyan sembolik motiflerle süslenmiştir. Yine geleneğe göre her hükümdar için yeni bir taç yapılmış ve bu taç öncekinden farklı motiflerle bezenmiştir (2010: 362). 1. Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâme'sinde Tac-ı Ġskender Eviyâ Çelebi'nin Seyahatnâme'si İskender'in tacıyla ilgili derli toplu bilgi alınabilecek en önemli kaynaktır. Çelebi eserin farklı ciltlerinde yarı tarihî yarı efsanevi tarzda bu taçtan uzunca söz eder. Avrupalılarca gorona olarak bilinen bu taç, İskender'in bulunmadığı coğrafyalarda namını yürüten önemli bir simgedir ve tacı elinde tutan gücü de elinde tutmaktadır. Tac-ı İskender'e sahip olan yedi hükümdara hükmedecek güçtedir. Taç uzun zaman Macarların ve Nemselerin elinde kalmıştır. Osmanlı, Avrupa'da taca verilen önem nedeniyle gerektiğinde bir hükümdarı diğerlerine karşı üstün tutmak için bu tacı bağışlamıştır. Seyahatnâme'de taçla ilgili verilen bilgiler başlıklar hâlinde şöyledir: 1.1. Tac-ı Ġskender'in Özellikleri �Evliyâ Çelebi "Der-kıyâfet-i eşkâl-i tâc-ı gorona" başlığı altında bizzat incelediği tacın özelliklerini ayrıntılı olarak anlatır. Anlattığına göre tacın evsafı şöyledir: Taca "gorona", "manlifke" ve (...) gibi adlar verilmektedir. Her lisanda ayrı bir adı vardır. Rûm'un buğday kilesi kadar, yuvarlak sivri Edhemî külahı gibi bir şeydir. Dışı türlü cevahirle süslü olduğundan içi görünmemektedir ancak deriden olmalıdır. Muşambalı ve mukavvalı kuka keçe külah gibi tak tak ses çıkarır, serttir. Aslında eski zamanlarda bu kadar süslü ve cevherli değilmiş. Her gelen kral taca itibar edip üzerine bir şey ekletince safi cevahirle müzeyyen hâle gelmiş. Öyle ki bin Mısır hazinesi bile onun değerini ifade etmekten acizdir. Tepesindeki cevherden halkayla tacı asabilmek on sekiz kral on sekiz adet zincir taktırmıştır. Bu zincirlerin her biri paha biçilmez derecede değerlidir. Ancak zincirler sürekli tacın üzerinde durmazmış. İhtişamlı günlerde veya elçi kabulünde zincirleri takıp tacı yerine koyarlarmış. Ardından tekrar Parg Kalesi'ne götürürlermiş. Tac-ı İskender'in on iki terki vardır. Her terk arasında sıra sıra lâl, yakut, elmas ve zümrüt taşlar, inciler bulunmaktadır. Tacın ağzının kenarlarında altı sıra fındık büyüklüğünde iri beyaz inci, bunların arasında yeşil damla zümrüt dizilmiştir. Yeşil ve beyaz taca öyle bir güzellik vermiştir ki insan gözü donar kalır. Böyle bir taçtır (Evliyâ Çelebi, 2001: V/280; 2003: VII/117-8). 1.2. Tac-ı Ġskender'in Hikâyesi Bütün Macar, Latin ve Yunan müverrihlere göre bu taç İskender-i Kübrâ'nındır. Ondan Menûçehr'e, ardından Enûşirvân-ı Dâdyân'a, sonra Gürcî Açıkbaş'a intikal etmiştir. Menûçehr evlatlarından Yejder adlı namlı bir pehlivan Gürcî Açıkbaş'tan bu tacı almıştır. Gürcî Açıkbaş'a Açıkbaş denilmesinin sebebi de tacı alınınca başının açık kalmasındandır. Hatta bazı sikkelerin üzerinde açık başlı krallar vardır ki onlar gorona ellerinden alınan krallardır. Menûçehr evlatlarından Nagban Yejder, Eğri taraflarında vatan tutmuş, soyu çoğalmıştır. Fars lisanında bunlara Mençâr kavmi derler ve galat-ı meşhurla Macar denmeye başlanmıştır. Taç Macaristan kavminin elinde yüzyıllarca durmuştur. Süleyman Han 951 (1544-45) senesinde Vişegrad Kalesi'ni Macarların elinden aldığı vakit taç da kalededir. Hatta kalenin fethi sırasında Macarlar aman dileyip kaçarlarken goronayı orada unuttuklarını fark etmişler, sonra sulhu bozmuşlar, geri dönüp kaleye hücum etmişler ve bu sebeple kılıçtan geçirilmişlerdir. Taç bir süre Budin hazinesinde saklanmış ve Süleyman Han'a arz edilmiştir. Kâfirlerin bu taca fazlaca itibarları vardır. Padişah, Budin'i Erdel kralı Yanoş'a ihsan ettiği vakit güç ve vakar sahibi olsun diye bu tacı da ihsan etmiştir. Yanoş da tacı UstolniBelgrad'da kâfir usulüne göre başına geçirmiş, müstakil Budin kralı ve Üngürüs çarı olmuştur. Yanoş, tacı koruma görevini Şıkloviş Kalesi muhafızı Pirin Potur adlı kefereye vermiştir. Pirin Potur goronayı bazen Vişegrad ya da Estergon'da bazen de Şıkloviş Kalesi'nde saklarken �Peçoy kaptanı Pişyük on bin kişilik süvari birliği ile Pirin Potur'u basmış, goronoyı ele geçirmiş ve Sobron Kalesi'ne götürmüştür. Daha sonra Süleyman Han, Alman gazasına giderken Sobron Kalesi'ni fethedip tac-ı goronayı almış ve hazineye koydurmuştur. Bir vakit geçince de tacı on iki bin kapıkulu yeniçeri ile Üngürüs beyine vermiş ve Zirinoğlu Macarının ve bütün Hırvatistan'ın kale ve şehirlerini harap ettirip küffardan intikam almıştır. Süleyman Han 974 (1566) senesinde Zigetvar Kalesi altında merhum olunca tac-ı İskender o tarihten sonra Nemse çarlarının elinde kalmıştır. Bağdat fatihi IV. Murat goronayı almaya niyetlense de Bağdat fethinden sonra ömrü vefa etmemiş ve taç öylece bîrevaç kalmıştır. Tac-ı İskender bir süre Pojon Kalesi'nde durmuştur. 1073 (1662-63) senesinde IV. Mehmet zamanında Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, Uyvar Kalesi'ni fethedince Pojon Kalesi, Uyvar'a yakın olduğundan kâfirler korkularından tacı Beç'ten altı konak içeri, Prag Kalesi'ne götürmüşlerdir. Ancak paşa tacı oradan getirtmiş ve tahtının üzerine altın zincirleriyle astırmıştır. Karşıdan bakan kişi sanki tacın tahtta oturanın başında olduğunu zannetmektedir (Evliyâ Çelebi, 2001: V/280; 2003: VII/49, 117). 1.3. Tac-ı Ġskender'in Gücü ve Uğruna Yapılan Mücadeleler Tac-ı İskender bir kişinin hükümdarlık iddiasında bulunması için önemlidir. Örneğin haberciler Yanoş'a, Beç kralı Ferdinand'ın üç kral ile Budin üstüne yürüdüğünü haber verdiklerinde tac-ı İskender oradadır ve bu taç marifetiyle başka dört kral Yanoş'a muti olurlar. Yine Nemse hükümdarı tac-ı İskender'e sahip olduğundan yedi kral üzerinde nüfuzu, üstünlüğü vardır ve hükmü bin yedi yüz altmış parça kaleye maliktir (Evliyâ Çelebi, 2002: VI/132, 224). Korona diyarındaki Çakatorna Kalesi'nin ilk banisi Üngürüs krallarından biridir. Süleyman Han tac-ı İskender'i Üngürüs beyine verince o da hemen krallığını ilan eder. Selim Han, İstanbul'a dönünce Nemse çarı, Zirinoğlu üzerine hücum eder ve "Tac-ı İskender'i bana ver!" der, Zirinoğlu da "Vermem!" deyince üç sene büyük bir savaş olur ve nihayetinde tacı Nemse çarına verirler (Evliyâ Çelebi, 2001: V/281-2). Budin genç kral Yanoş'a verilince diğer krallar onu adam yerine koymazlar ve birleşip büyük bir ordu hazırlarlar, Budin'i muhasara altına alırlar. Bu sırada Zigetvar beyi Török Palando kaleye bir elçi gönderip Süleyman Han'ın Yanoş krala ihsan ettiği gorona adlı tac-ı İskender'i ister ve "Eğer tacı bana verirsen Budin altından kalkar giderim, yok vermezsen Budin'i yerle bir ederim!" der (Evliyâ Çelebi, 2002: VI/129). Vişegrad Kalesi'nin banisi Menûçehr evlatlarından Grand Ban'dır. Tac-ı İskender'i Acem diyarından getiren de odur. Grand Ban tacı getirince kalede saklamış, bu vesileyle kale mamur hâle gelmiş ve büyük bir şehre dönüşmüştür (Evliyâ Çelebi, 2003: VII/49). Taç bir ara Kostantin'de de kalmıştır. Kostantin bütün padişahları kendisine muti edip İslâmbol Kalesi duvarlarını kırmızı bezle örttürüp bizzat kendisi büyük bir alay düzdürmüş, sakalına inci dizip �başına tac-ı İskender-i Kiyâniyânı giyip İslâmbol'ı seyr ü temaşayla devran etmiştir (Evliyâ Çelebi, 1996: I/22-3). 1.4. Tac-ı Ġskender'in Ġsim Verdiği Bazı Yerler Estergon Kalesi'ne Rûmlular Üstürgorna derler. Çünkü bir zaman tac-ı İskender olarak bilinen gorona burada kalmıştır ve Üstürgorna/Üsti gorona'dan galatla buraya Üstürgon (Estergon) denilmektedir (Evliyâ Çelebi, 2002: VI/159). Koron Kalesi'nin banisi Bundukanî Venedik banıdır. Latin lisanında ismi Gorona'dır. Bundan galat-ı meşhurla Koron derler. Rûm lisanında Gorona Katror denilir. Zira tac-ı İskender goronası bir müddet bu kalede kalmıştır ve buraya ad vermiştir (Evliyâ Çelebi, 2003: VIII/147). 2. Szent Korona, BaĢlıklar ve Boynuz Meselesi Evliyâ Çelebi'nin hakkında bilgi verdiği bu taçla, Macarların "Szent Korona" dedikleri taç arasında önemli bir benzerlik göze çarpmaktadır. "Macarların Kutsal Tacı Szent Korona'da Macarlara Türk Vurgusu" başlıklı bir yazıda söz konusu taçla ilgili şunlar söylenmektedir: "İ.S. 1000'de Papa, Macar hükümdar Istvan'a bir taç gönderir. Bu taçtan sonra Bizans İmparatoru da bir minnet ifadesi olarak başka bir taç daha gönderir. Bu iki tacın birbirine eklenmesiyle Macarların Szent Korona dedikleri kutsal taçları meydana gelmiştir. Bu tacın Bizanslılarca gönderilen kısmında "Geobitzas Pistos Krales Tourkias" ibaresi yani "Türklerin İnançlı (Sadık) Kralı Geobitzas'a (Geza'ya)" ifadesi yer almaktadır. (...) Taç ilk defa İ.S. 1256 yılında kutsal sayılmıştır. Taç, "Saint Stephen Tacı" olarak da bilinmektedir. Daha sonraki tarihlerde bu tacı giymeyen hiçbir kral Macar İmparatoru olarak kabul görmemiştir. Kanunî Sultan Süleyman devrinde taç Osmanlı'nın atadığı Macar kralı Zapolya'dan çalınmış, Bâlî Bey tarafından bulunmuş ve geri teslim edilmiştir. Taç 203,9 mm genişliğinde, 215,9 mm uzunluğunda, 2056 gram ağırlığındadır. Alt ve üst kısımlarında altın gümüş alaşımlar kullanılmıştır. Tacın alt kısmı ise asimetriktir." (Gavaz, 2012). Diğer taraftan Evliyâ Çelebi yukarıda verdiği bilgiler yanında İskender'in yaptırdığına inanılan setten söz ederken ona ait bazı "başlık"larından da bahseder. Buna göre Kalmukların adlandırmasıyla aslında Yıldırak Dağ (Cıldırak Tav), İskender-i Zülkarneyn'in Kâf Dağı'nda Allah'ın emriyle bütün madenleri kullanarak yaptığı Sedd-i İskender'dir. İskender bunların kâbe dedikleri kubbeyi bina edip Bukrât, Sokrât, Feylekos, Feylesuf, Padre, Restalis, Eflâtûn-ı İlahî ve Fisagores-i Tevhîdî gibi bütün eski hükemaya acayip ve garip tılsımlar yaptırarak Hz. Hızır'ın da talimiyle bu kubbeyi inşa ettirir. İskender'in bütün başlıkları ve hazinesi bu tunç kubbede gizlenir (Evliyâ Çelebi, 2003: VII/329). Diğer taraftan Lauffer'in aktardığına göre İsveçli kâşif Sven Anders Hedin ve Orta Asya'ya seyahat eden başka birçok kişi, buradayken �İskender veya Alexander adını ne kadar sık duyduklarını belirtmişler ve kendilerine İskender'in kırmızı ipekten başlığı ve sözde mezarı gösterilmiştir (Lauffer, 2004: 228). Bu konuyla ilgisi olabilecek bir başka husus ise İskender'in boynuzlu taç taktığına dair rivayetlerdir. İskender'in tacının iki ucundaki boynuza benzer çıkıntı sebebiyle Araplar tarafından ona Zülkarneyn denildiği, bu iki boynuzu Mısır'ı fethettikten sonra taktığı rivayet edilir (Türe, 2010: 76). Diğer taraftan İskender'in bizzat kendisinin boynuzlu olduğuna veya kulaklarının uzun olup eşek kulağına benzediğine dair rivayetler de vardır. Anlatılana göre İskender bu boynuzlarının veya uzun kulaklarının görünmemesi için bir başlık kullanmaktadır. Azerbaycan ve Özbekistan sahasında çeşitli varyantlarına rastlanan bu konudaki bir masal şöyledir: İskender, başındaki boynuzları (veya uzun kulakları) görünmesin diye bir başlık kullanmaktadır ve her tıraştan sonra berberi öldürtür. Memlekette berber kalmaz. Uzun bir araştırmadan sonra yaşlı bir berber bulunur. Adam tıraş yaparken İskender'in boynuzlarının olduğunu görür. Tıraştan sonra her zamanki gibi berberin öldürülmesi emredilir. Yaşlı adam yalvarır, kimseye söylemeyeceğine dair yemin eder ve canı bağışlanır. Berber bu sırrı kimseye söylemez ama bir süre sonra karnı şişer. Bir gün tenha bir yerde kuyuya eğilerek "İskender'in boynuzu var!" diye bağırır. O anda karnı iner, rahatlar ve evine döner. O kuyuda bir kamış büyür. Bir çoban kamışı kesip ney yapar. Neye üflediğinde "İskender'in boynuzu var!" diye bir ses çıkar. Bu haber her tarafa yayılır. İskender, berberi ve çobanı saraya getirtir. Yaşlı adam ve çoban olanları anlatırlar. İskender, bu iki masum insanı öldürtmeye kıyamaz, zamanla unutulur düşüncesiyle serbest bırakır. Fakat padişah bu düşüncesinde yanılmıştır. Boynuzlarının olduğu haberi ağızdan ağza, nesilden nesle anlatılarak günümüze ulaşır (Rüstemzade, 2006: 263-4; Baydemir, 2009: 123-4). 3. Arkeolojik KeĢifler ve Ġskender'in Hazinesi İskender'in tacı ve hazinesiyle ilgili yakın zamanlarda yapılan bazı keşifler ise oldukça dikkat çekicidir. Bunlardan ilki 2003 yılında medyada yer alan bir haberdir. "Büyük İskender'in hazinesini Afganistan lideri Karzai buldu" başlıklı habere göre birçok değerli eşyadan başka katlanabilir altın bir taç da bu hazine içinde yer almaktadır: "Dünyanın en kıymetli hazinelerinden biri kabul edilen Büyük İskender'den kalma 'Bactrian arkeolojik koleksiyonu' Afganistan devlet başkanı Karzai sayesinde bulundu. (...) Bu yılın başlarında Afganistan'ın başkenti Kabil'de, sarayın altındaki mühürlü bir mahzenin açılmasını emreden devlet başkanı Hamid Karzai, 20 bin altın ve trilyonlarca lira değerinde kıymetli eşyayı ortaya çıkardı. Büyük İskender'in Afganistan'ı fethettiği MÖ 327 yılından kalan hazinenin bu mahzenden çıkacağını kimse beklemiyordu. (...) Mısır'dakiler dışında, dünyadaki en önemli antik koleksiyonlardan biri olduğu belirtilen Büyük İskender'in hazinesi, binlerce yıl Kuzey �Afganistan'daki bozkırlarda toprak altında gömülü kaldı. Sovyetler Birliği'nin Afanistan'ı işgalinden önce, 1978'de bir Rus arkeolog tarafından çıkarıldı. Bütün zamanların en büyük ve en kıymetli arkeolojik keşfi olarak değerlendirilen hazine içinde katlanabilir altın bir taç, Afrodit'in altın kolyesi ve çok sayıda mücevherle süslü bir kama da bulunuyor." (www.hurriyet.com.tr, 2012). Bu konudaki bir başka haber ise 2012 yılı içinde yine medyada yer almıştır. "Büyük İskender'in hazinesi bulundu!" başlığıyla verilen habere göre bu hazine içinde bir de altın taç bulunduğu ifade edilmektedir: "Efsanevi Makedon kral Büyük İskender ve babası 2. Philip'e ait olduğu düşünülen altın hazineler Bulgaristan'da bir mezarlar zincirinin içinde bulundu. Araştırmalara katılan arkeologlar altın eşyaların milattan önce 300-350'li yıllara ait olduğunu belirtiyor. Bulgular içinde en dikkat çekici olan nesne ise üzerinde hayvan motifleri olan altın taç. Kazıların yapıldığı bölge dönemin Getae yerleşim alanı ve bugünkü Sofya şehrinin yaklaşık 400 km kuzeydoğusunda bulunuyor. Araştırma ekibinin başında bulunan ünlü arkeolog Diana Gergova bulguların Büyük İskender'e dayandığından emin. '2. Phillip'in cenazesinde kullanılan altın eşyalarla buradaki bulgular tıpatıp aynı.' diye konuşan Gergova, böyle bir keşfin daha önce yapılmadığının da altını çiziyor. Mezarlarda yapılan kazılarda şimdi 1 altın taç, 44 altın küçük kadın figürü ve 100 civarında altın düğme bulunuyor." (www.sabah.com.tr, 2012). 4. Divan ġairlerinin Dilinde Tac-ı Ġskender Yukarıdan beri vasıfları ve tarihte oynadığı rol bakımından tanıtılmaya çalışılan İskender tacı, İskender'le birlikte sıkça anılan "ayine-i İskender", "sedd-i İskender" ve "âb-ı hayat" kadar olmamakla birlikte Divan şairleri tarafından zaman zaman şiirlere konu edilmiştir. Konuyla ilgili bakılabilecek ilk yer İskendernâmelerdir. Bu tür eserlerde tac-ı İskender konusu müstakil olarak ele alınmaz ancak zaman zaman genel anlamda taçtan (tac u taht, taç sahibi olmak vs.) ve İskender tacından söz edildiği olur. Örneğin Ahmed-i Rıdvân'ın İskendernâme'sine göre İskender dünyaya geldiği zaman Feylekûs müneccimleri çağırtır ve çocuğun talihine bakmalarını ister. Müneccimler çocuğun ileride yedi iklimi tutacağını ve başına tacını aldığı vakit bütün hanlardan haraç alacağını söylerler: Tâli'in gördi müneccim bildiler Yılduzın burc-ı şerefde buldılar Kim yüzinde togdı envâr-ı hüdâ Yılduzından lâmi' oldı her ziyâ Bes didiler işbu şâh-ı nev-cüvân Şark u garbı tutısardur bî-gümân Heft iklîmi müsahhar idiser Kendüye ser-cümle çâker idiser �Şark u garbı ser-be-ser seyrân ide 'Âlemüñ sultânların hayrân ide Cümle 'âlem emrine fermân ola Hükmünüñ altında ser-gerdân ola Her kaçan kim urıla başına tâc Cümle hânlardan ala bâc u harâc (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A 26b-27a) Nitekim İskender, Rûm mülküne padişah olduğu zaman tamamen cevherlerle süslü bir taç yaptırmış ve bütün beyler onu tebrik etmeye gelmişlerdir: Çün Sikender milk-i Rûm'a oldı şâh San şeref burcında togdı mihr ü mâh Hüsn-i tâli' birle buldı çün revâc Pür-cevâhirden düzetdi başa tâc Geldiler begler mübârek-bâd içün Şâha sözler söylediler ad içün (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A30a) İskender genellikle savaştan sonra miğferini çıkarır, başına hükümdarlık tacını geçirir ve büyük bir toy düzenleyip halka ihsanlarda bulunur. Örneğin Tamgâc Han'la birlikte Türk ülkesini aldıktan, bütün mülkleri ele geçirdikten ve Fûr'u yendikten sonra böyle olmuştur: Çünki şâh ol kişvere virdi nizâm Oturup Cem tahtına şeh tutdı câm Kodı elden tîgi aldı câm-ı mey Migferin giderdi geydi tâc-ı key Her işüñ evkâtı bilinmek gerek Vaktiyile her iş işlenmek gerek Rezm vaktinde gerekmez bezm ola Rûz-ı bezm içre yaraşmaz rezm ola (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A189b) Memleket çün şâhuñ oldı şark u garb Kalmadı bir ferd anuñla k'ide harb Oturup tahtında urdı başa tâc Her tarafdan Mısr'a çekdürdi harâc Kalmadı düşmen k'anuñla ide ceng İstedi lâ-büd mey ü sâkî vü çeng (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A248a) Çünki Fûr'uñ emrini kıldı tamâm Geçdi tahtında oturdı şâd-kâm Egnine geydi libâs-ı cevheri Başına urundı hem tâc-ı zeri Hurrem olup didi meclis itdiler Sohbet esbâbın müheyyâ kıldılar Başladı devr eyledi la'lîn kadeh Gitdi kaygu yirine geldi ferah (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A152a) Bu seremoninin, İskender'in büyük aşkı Gülşâh'ın yurdundan ayrılıp İran mülküne dönmesinden sonra yaptığı gibi başka hadiselerden sonra da tekrarlandığı olur: Çün irişdi tahtına şeh geydi tâc Geldi beglerden kamu bâc u harâc Hep selâtîn-i zamâne geldiler �İşigine yüz sürüp kul oldılar Oturup Îrân-zemîn tahtında ol Devlet ü bahtına buldı cümle yol Buldı andan kasr u eyvânlar safâ Hem kudûmından cihân buldı safâ Başına kondurdı devlet tâcını Aldı 'âlemden sa'âdet bâcını (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A72b) Eserde anlatıldığına göre İskender kendisi taht ve taç sahibi bir hükümdardır ancak aynı zamanda ele geçirdiği mülklerdeki hükümdarlara ve beylere de çeşitli hediyelerle birlikte taç ihsan eder, böylece onların hükümdarlıklarını onaylar. Bu taç oldukça süslü bir taçtır ve yanında da bazen yakuttan bir kemer ile altından bir taht da vardır: Çog ulaşdurdı şeh ol gün sîm ü zer Kal'alarla memleket tâc u kemer Şehlere lâyıkdur ola tâc bahş Geh vilâyet bahş ola geh genc bahş Şeh gerek kim rezmde ola hem-çü berk Bezm içinde ola çün hûrşîd-i şark (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A99b) Şeh getürdüp sîm ü zerden bî-şümâr La'l ile yâkût u dürr-i şâhvâr Atlas-ı dîbâ kumâş-ı bî-karâr Bahşiş itdi Keyd şâha şehryâr Taht-ı zerrîn virdi tâc ile kemer Zîver-i zerle müzeyyen pür-güher Şeh buyurdı kim getürdiler debîr Âb-ı zer tertîb idüp yazdı harîr Bes ele alup hemân zerrîn kalem Çekdi kâfûr üzre 'anberden rakam Milk-i Hindûstân ile Sind ilini Ser-be-ser mecmû'-ı Zeng iklîmini Keyd şâha bahş idüp virdi berât Buldı Keyd'üñ hâtırı ol dem sebât (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A139b-140a) Bes getürdiler buyurdı sîm ü zer Hem murassa' tâc ile la'lîn kemer Dahi envâ'-ı cevâhir bî-karâr Esb ü üştür hem kumâş-ı bî-şümâr Cümlesin Çîn şâhına kıldı 'atâ Lutf idüp gösterdi 'ahdine vefâ (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A177b) Virdi şeh Tamgâc'a çün tâc u kemer Ol ulusa dahi anı kıldı ser K'anlara Tamgâc asıldan hân idi Ol ulusa dahi ol sultân idi (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A188b) Diğer taraftan İskender'e de zaman zaman taç hediye edildiği olur. Örneğin İskender'in müstakbel kayınpederi Hint ve Sind hükümdarı Keyd, İskender'den gelenlere karşılık olarak yük yük hediyelerle birlikte murassa bir taç da gönderir: �Fîli zer-zencîr düzdi yüz katar Çulları cümle murassa' zer-nigâr Dahi üç biñ esb-i tâzî bâd-pây Zînleri cümle murassa' ser-be-pây On biñ üştür dahi cümle pür-hüner Toptolu ayakları halhâl-ı zer Biñ katar ester dahi sîmîn-na'l Yükleri elmâs u yâkût u la'l Atlas u zerrîn ü envâ'-ı harîr 'Anber ü 'ûd u kumârî vü 'abîr Nice biñ kul her birisi hûb-rûy Nice biñ zîbâ karavaş müşg-bûy Bu tavaruñ cümlesin pür-bâr ider Yükleri la'l ü yevâkit ü dürer Bir murassa' tâc u yâkûtî kemer Taşlarınuñ her biri 'âlem deger (Ahmed-i Rıdvân, 1500: A89b-99a) İskendernâme türü eserler dışında tac-ı İskender'den şairlerin divanlarında ve diğer eserlerinde de söz ettikleri olur. Örneğin Bâkî bir beytinde çemeni taht-ı Cemşîd'e, laleyi ise tac-ı İskender'e benzetir: Saltanat bâr-gehin kurdı yine fasl-ı bahâr Taht-ı Cemşîd çemen tâc-ı Sikender lâle (Bâkî) (Küçük, 1994: 388) Tac-ı İskender'in laleyle ya da nergisle çoğu zaman bir teşbih münasebetiyle birlikte kullanılması sıkça karşılaşılan örneklerdendir: Bugün lâleyle nergisden çemen pür-zîb ü zîverdür Biri Cem câmıdur sâkî biri tâc-ı Sikender'dür (Hasan Ziyâî) (Gürgendereli, 2002: 154) Dutupdur lâle uş çetr-i Ferîdûn Geyüpdür nergis uş tâc-ı Sikender (Ahmedî, trz: 101) Şekl-i hey'etde nedür çetr-i Ferîdûn lâle Vaz'-ı sûretde nedür tâc-ı Sikender nergis (Ahmedî, trz: 108) Tutar ihsânuñ ile çetr-i Ferîdûn lâle Geyer in'âmuñ ile tâc-ı Sikender nergis (Ahmed-i Dâ'î) (Özmen, 2001: 26) Ferîdûn çetrini tutmış bu lâle Başında nergisüñ tâcı Sikender (Ahmed-i Rıdvân) (Çeltik, 2011: 372) Hayâlî, "Binlerce Ferîdûn hazinesi ve İskender tacını, yolumuza çıkacak dilenciye bol bol veririz." diyerek mala mülke bakışını şöyle ifade eder: Hezâr genc-i Ferîdûn u tâc-ı İskender Gedâya bezl ederiz gelse şâh-râhumıza (Hayâlî) (Tarlan, 1992: 270) Ahmedî talihin nasip etmesi hâlinde sevgilinin ayak toprağı olmayı arzu eder ve böyle olursa Kubâd'ın bahtı ve İskender'in tacının kendisine gerekmediğini söyler: Devlet müyesser itse k'olam saña hâk-i pây Baht-ı Kubâd u tâc-ı Sikender neme gerek (Ahmedî, trz: 434) �Şuhûdî de Ahmedî'ye benzer ifadeler kullanır ve sevgilinin ayağının toprağını tac-ı İskender'e ve ser-i Dârâ'ya değişmeyeceğini ifade eder: Ben hâk-i pâyüñi senüñ ey hüsrev-i cihân Tâc-ı Sikender ü ser-i Dârâ'ya virmezin (Şuhûdî) (Can, 2005: 147) Azmîzâde Hâletî, İskender'in ve Dârâ'nın tacındaki taşların sevgilinin bulunduğu yerdeki taşlarla denk olmadığını söyleyerek sevgilisini över: Nigîn-i tâc-ı Dârâ vü Sikender Degüldür seng-i der-gâhuñla hem-ser (Azmîzâde Hâletî) (Kaya, 2003: 45) Hüseyin Vassaf, Hz. Muhammed'in övgüsünde yazdığı bir şiirinde tac-ı İskender'in ve taht-ı Süleyman'ın, beka mülkünün şahlığı karşısında hiçbir değerinin olmadığını söyler: Tâc-ı İskender sana taht-ı Süleyman neylesin Sen şeh-i milk-i bekasın yâ Muhammed Mustafâ (Hüseyin Vassaf) (Özkan, 1999: 51) Nedîm ise İskender'in tacı ve tahtını yüceltmek şöyle dursun III. Ahmet'in Dârâ'ya ve İskender'e taç bahşettiğini belirterek memduhunun ruhunu okşar: Ya'ni Sultân Ahmed-i Sâlis Tâc-bahş-ı Sikender ü Dârâ (Nedîm) (Macit, 1997: 115) Sonuç İskender çoğu zaman İskenderiye'de bir minarenin üzerine koydurduğu aynası, Yecüc ve Mecüc kavmine karşı yaptırdığı seddi ve arayıp bulamadığı âb-ı hayatla birlikte anılır. Ancak zaman zaman bazı müellifler onun sonraki zamanlarda oldukça meşhur olmuş, ülkeler arasında savaşlara sebebiyet vermiş, gücün ve iktidarın simgesi hâline gelmiş tacından da söz ederler. Taçla ilgili en geniş bilgi Evliyâ Çelebi'nin ünlü eseri Seyahatnâme'de yer almaktadır. Taçtan İskender'in son zamanlarda ele geçirilen hazineleri vesilesiyle de söz edilmiştir. Evliyâ Çelebi ve diğer bazı kaynaklar tacın değerinden ve tarihte oynadığı mühim rolden hayranlıkla söz ederken Divan şairleri çoğunlukla tacı çeşitli sebeplerle küçümserler. Özellikle sevgili söz konusu olduğunda tacın hemen hiçbir değerinin olmadığı vurgulanır. Taç birçok beyitte nergise veya laleye benzerliği ile ele alınır. Kaynakça Ahmedî (trz). Dîvân, haz. Yaşar Akdoğan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-128334/h/ahmedidivaniyasarakdogan.pdf, (10.05.2013) Ahmed-i Rıdvân (1500). Hâzâ İskendernâme-i Rıdvân, Ankara Üniversitesi DTCF Ktp., M. Con B. 20. �Baydemir, H. (2009). "Özbekistan'da İskender, Zülkarneyn, Lokmân Hekim ve Hatem Tay İle İlgili Halk Anlatıları"., Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 41, s. 109-30. Bozkurt, N. (2010). "Taç", TDV İslam Ansiklopedisi, C. 39, s. 362. Can, E. (2005). Şuhûdî Divançesi (İnceleme-Metin), Çukurova Ü. SBE, Basılmamış YLT, Adana. Devellioğlu, F. (1997). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (1996). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, 1. Kitap, haz. Orhan Şaik Gökyay, İstanbul: YKY. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2001). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, 5. Kitap, haz. Yücel Dağlı-Seyit Ali Kahraman-İbrahim Sezgin, İstanbul: YKY. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2002). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, 6. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, İstanbul: YKY. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2003). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, 7. Kitap, haz. Yücel Dağlı-Seyit Ali Kahraman-Robert Dankoff, İstanbul: YKY. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2003). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, 8. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı-Robert Dankoff, İstanbul: YKY. Gavaz, A. (2012). "Macarların Kutsal Tacı Szent Korona'da Macarlara Türk Vurgusu", http://turkbilimi.com/?p=10501, (25 Kasım 2012). Gürgendereli, M. (2002). Hasan Ziyâ'î, Hayatı-Eserleri-Sanatı ve Divanı (İncelemeMetin), Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2003/10/20/360093.asp, (25 Kasım 2012). http://www.sabah.com.tr/Dunya/2012/11/12/buyuk-iskenderin-hazinesi-bulundu, (25.11.2012). Kaya, B. A. (2003). Azmî-zâde Hâletî Dîvânı (Tenkitli Metin), Cilt II, Cambridge: Harvard Üniversitesi Doğu Dilleri Yay. Küçük, S. (1994). Bâkî Dîvânı, Ankara: TDK Yay. Lauffer, S. (2004). Büyük İskender, çev. Nilgün Sorguç, İzmir: İlya İzmir Yay. Macit, M. (1997). Nedîm Divanı, Ankara: Akçağ Yay. Özkan, Ö. (1999). Hüseyin Vassaf, Hayatı, Eserleri ve Kemalnâme-i Hakkı Adlı Eseri (İnceleme-Metin), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış YLT, Ankara. Özmen, M. (2001). Ahmed-i Dâ'î Divanı (Metin-Gramer-Tıpkıbasım), Cilt I, Ankara: TDK Yay. �Rüstemzade, İ. (2006). Azerbaycan Folkloru Antolojisi, Cilt XVI (Ağdaş Folkloru), Bakı: Seda Neşriyyatı. Tarlan, A. N. (1992). Hayâlî Divanı, Ankara: Akçağ Yay. Türe, İ. (2010). Zülkarneyn, Kur'an'da Uzaya Seyahati Anlatılan İnsan, İstanbul: Ötüken Yay. Türkçe Sözlük (2005). Ankara: TDK Yay. Vikipedi, "Corona Civica", http://tr.wikipedia.org/wiki/Corona_Civica, (13.05.2013). � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2267 Title A name given to the resource MİTOLOJİ VE ARKEOLOJİNİN KESİŞTİĞİ NOKTADA OSMANLI EDEBİYATI: TÂC-I İSKENDER'İN PEŞİNDE Author Author AVCI, İsmail Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: İskender-i Zülkarneyn, Taç, Gorona, Divan Şiiri. ÖZET Makedonya'dan Hindistan'a uzanan bölgede muazzam büyüklükte bir imparatorluk kuran İskender-i Zülkarneyn, hem kendi zamanında hem de sonraki nesiller üzerinde ciddi bir etki bırakmış, adı yüzyıllar boyunca unutulmamıştır. O günden bu güne hakkında yazılan kitaplar ve anlatılan hikâyeler İskender'in bıraktığı izin ne denli derin olduğunu göstermesi bakımından dikkate değerdir. Bu etkinin bu kadar büyük ve sürekli olmasında, İskender'in çok genç yaşta tahta çıkmasına rağmen elde ettiği büyük başarı, bazı kişisel özelikleri, yaptırdığına inanılan "âyîne-i gîtî-nümâ" (cihanı gösteren ayna) ve "sedd-i İskender" ile karanlıklar ülkesinde arayıp bulamadığı "âb-ı hayat" gibi konular belirleyici olmuştur. İskender'in tarihî ve edebî eserlere konu olmasına sebep de büyük oranda bu hususlardır. Bunlar yanında zaman zaman eserlerde sözü edilen ve İskender'le birlikte anılan bir başka konu ise gücün ve ihtişamın simgesi hâline gelmiş meşhur tacı ve bu taçla ilgili anlatılanlardır. Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'de hakkında uzunca bilgi verdiği bu taç "Gorona" ve "Manlifke" gibi adlarla bilinmektedir. Tarihte birçok hükümdarın başını ve hayallerini süsleyen taç, önemli bir siyasi simge olarak görülmüş, zaman zaman da savaşlara sebebiyet vermiştir. Tam ifadesiyle "taç kimdeyse güç ondadır". İskender'le ilgili diğer konular kadar olmasa da Divan şairleri zaman zaman bu taçtan eserlerinde söz ederler. Taç genel itibarıyla eserlerde İskender'e aidiyeti ve gücün sembolü olması yönüyle ele alınır. Bu çalışmada İskender'e ait olduğuna inanılan taçla ilgili kaynaklarda yer alan bilgiler bir araya getirilmiş ve şairlerin dilinde tacın ne şekilde kullanıldığına dair tespitlere yer verilmiştir. Bunlara, yakın zamanda ele geçirilen İskender tacıyla İskender'in "eşek kulakları"nı veya "boynuzları"nı örtmek için kullandığı söylenen başlığına dair bilinenler de eklenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4259ef931a6ec9d775543305f5eadcff.docx 281890b6b1693b730145d4814a4f6b16 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8ed2887fdc7a75f45040678ee1d651ad.pdf 33fac198770ccd2a5ddedb1397d91c6e PDF Text Text MİZAH AKTARIMINDA KÜLTÜREL BELLEĞİN KULLANIMI: FERHAT İLE ŞİRİN Abdurrahim TÜRKER Hacettepe Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Ferhat ile Şirin, karikatür, hikâye, mizah, kültürel bellek. ÖZET Mizahın bir iletişim aracı olarak kullanımı, halk kültüründe önemli bir yere sahiptir. Geleneğin taşıyıcısı olan kodlar günümüzde karikatüristler tarafından sıkça kullanılmaktadır. Yani, fıkralar, hikâyeler, destanlar, efsaneler, mitler karikatür sektörü için önemli bir malzeme teşkil eder. Karikatüristler, karikatürlere referans olan ana metinlere sürekli gönderimde bulunurlar. Bu çalışmada, nesilden nesile sözlü ve yazılı kültür yoluyla aktarılan, Anadolu ve İran coğrafyasında önemli bir yere sahip olan, zaman içinde varyantlaşan Ferhat ile Şirin hikâyesinin, karikatürlerle nasıl dönüşüme uğradığı/yeniden yazıldığı üzerinde durulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2167 Title A name given to the resource MİZAH AKTARIMINDA KÜLTÜREL BELLEĞİN KULLANIMI: FERHAT İLE ŞİRİN Author Author TÜRKER, Abdurrahim Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Ferhat ile Şirin, karikatür, hikâye, mizah, kültürel bellek. ÖZET Mizahın bir iletişim aracı olarak kullanımı, halk kültüründe önemli bir yere sahiptir. Geleneğin taşıyıcısı olan kodlar günümüzde karikatüristler tarafından sıkça kullanılmaktadır. Yani, fıkralar, hikâyeler, destanlar, efsaneler, mitler karikatür sektörü için önemli bir malzeme teşkil eder. Karikatüristler, karikatürlere referans olan ana metinlere sürekli gönderimde bulunurlar. Bu çalışmada, nesilden nesile sözlü ve yazılı kültür yoluyla aktarılan, Anadolu ve İran coğrafyasında önemli bir yere sahip olan, zaman içinde varyantlaşan Ferhat ile Şirin hikâyesinin, karikatürlerle nasıl dönüşüme uğradığı/yeniden yazıldığı üzerinde durulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/734235f068505a00da4307096db9ce86.docx a25d957ab6bf7941f0885e5726266e3a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/70d63af05e234eb84191126cb8dba0af.pdf 492a1817ef0225975bd7f41adc338064 PDF Text Text Stručni članak mr. sc. Ramajana Demirović, viša asistentica Pravni fakultet Univerziteta „Džemal Bijedić“ u Mostaru MJERE OSIGURANJA RADI IZDRŽAVANJA DJETETA U PRAVU BOSNE I HERCEGOVINE Izdržavanje djeteta predstavlja svakodnevno, kontinurano zadovoljenje osnovnih životnih, obrazovnih i drugih potreba djeteta. Neizvršenje ili nepotpuno izvršenje obaveze izdržavanja dovodi do prekida ovog kontinuiteta zbog čega se zaštita ugroženog ili povrijeĎenog prava djeteta vrlo često ostvaruje u alimentacionom postupku, koji može potrajati mjesecima, pa čak i godinama. Kako bi se barem djelomično ublažile posljedice neizvršenja ili nepotpunog izvršenja obaveze izdržavanja djeteta, zakonodavac je normirao mogućnost odreĎivanja mjera osiguranja. Autorica smatra za shodno da, analizirajući neka od najrelevantnijih pitanja, aktuelizira ovaj institut i posebno naglasi da sudske mjere osiguranja predstavljaju izuzetno važno pravno sredstvo koje stoji na raspolaganju sudu u alimentacionim postupcima, pogotovo u svjetlu njegovog ovlaštenja da ex officio odredi ove mjere. Ključne riječi: mjere osiguranja, izdržavanje djeteta, alimentacioni postupak. 1. Uvod Pitanje ostvarivanja prava djeteta na izdržavanje se u pravilu ne postavlja kada roditelji ostvaruju zajednicu života, budući da tu svoju obavezu realizuju prirodno i spontano u okviru svakodnevne brige za dijete uz ispunjavanje ostalih sadržaja roditeljskog staranja. U praksi se nažalost, obaveza izdržavanja djeteta od strane roditelja sa kojim dijete ne živi najčešće, pokušava ostvariti u sudskom postupku. Kako je u tom periodu dijete nerijetko bez sredstava za izdržavanje, po njega mogu nastupiti ozbiljne posljedice koje direktno ili indirektno ugrožavaju čitav spektar drugih prava djeteta kao što je pravo na zdravlje, razvoj, obrazovanje, igru itd. Situacija se dodatno usložnjava ako ni drugi roditelj sa kojim dijete živi, nije u mogućnosti osigurati neophodni minimum za egzistenciju djeteta. Kako bi se barem djelomično ublažile posljedice neizvršenja ili nepotpunog izvšenja obaveze izdržavanja djeteta normirana je mogućnost odreĎvanja mjera osiguranja. Ipak, rezultat istraživanja ovog pitanja u domaćoj sudskoj praksi upućuje na zaključak da ovaj institut nije zastupljen u praksi u mjeri u kojoj bi to mogao biti. Naime, nakon izvršenog uvida u nešto više od sedamdeset sudskih predmeta u šest općinskih sudova u Federaciji BiH1, primjećeno je da niti u jednom 1 Istraživanjem su obuhvaćeni predmeti općinskih sudova u Sarajevu, Tuzli, Zenici, Mostaru, Konjicu i Čapljini. Odnose se na period od 2008 – 2013. godine. 185 �slučaju nije odreĎena mjera osiguranja, ni po prijedlogu stranke, niti ju je sud odredio po službenoj dužnosti. Ovaj uzorak je nedovoljan da bi se moglo tvrditi kako se mjere osiguranja ne izriču u sudskoj praksi, ali nije zanemarljiv kada je u pitanju zaključak da sudovi nisu pretjerano skloni odreĎivanju mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta. Slično stanje u sudskoj praksi kada je riječ o primjeni ovog instituta, evidentirano je i u susjednim državama.2 Imajući u vidu upravo značaj koji sudske mjere osiguranja mogu imati po ublažavanje posljedica prekida u kontinuitetu izdržavanja djeteta, kao i njegovu nedovoljnu primjenu u sudskoj praksi, opravdanim se čini sa teorijskog aspekta aktuelizirati ovaj institut. U tom cilju su analizirana neka od najrelevantnijih pitanja instituta sudskih mjera osiguranja kao što su pravni okvir, nadležnost, uslovi za odreĎivanje, vrste, dejstvo i trajanje. 2. Mjere osiguranja radi izdržavanja djeteta – pravni okvir U bosanskohercegovačkom pravu institut sudskih mjera osiguranja nije regulisan na jedinstven način na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine. Prije stupanja na snagu entitetskih zakona o parničnom postupku, mjere osiguranja su bile normirane zakonima o izvršnom postupku u obliku instituta prethodnih i privremenih mjera.3 Zakon o parničnom postupku Federacije Bosne i Hercegovine4 (u daljem tekstu: ZPP FBiH) i Zakon o parničnom postupku Republike Srpske5 (u daljem tekstu: ZPP RS) po prvi put 2003. godine, regulišu mjere osigurnja kroz jedinstven institut sudskih mjera osiguranja, bez razlikovanja na prethodne i privremene mjere. Ova novina smatra se 2 Primjera radi, u Izvješću o radu pravobraniteljice za djecu RH za 2013. godinu se, izmeĎu ostalog, navodi da „suci čak ni u situacijama višegodišnjeg sudovanja u parničnim postupcima, ne izriču privremene mjere što je njihova zakonska obaveza. Tako i sudovi doprinose kršenju prava djeteta da na vrijeme primi uzdržavanje od roditelja s kojim ne živi.“ (Izvješće o radu pravobraniteljice za djecu RH za 2013. godinu, str. 23.). Kompletan Izvještaj je dostupan na: http://www.dijete.hr/hr/izvjemainmenu-93/izvjeo-radu-pravobranitelja-za-djecu-mainmenu94.html, posjećeno 03.04.2015. 3 Bitne razlike izmeĎu prethodnih i privremenih mjera prema ranijoj zakonskoj regulativi bile su sljedeće: privremenim mjerama osiguravalo se i novčano i nenovčano potraživanje, dok su prethodne mjere bile predviĎene samo za osigranje novčanih potraživanja; privremenim mjerama se pružala samo faktička zaštita, dok se na osnovu prethodnih mjera sticalo uvjetno založno pravo; prethodna mjera služila je za osiguranje budućeg prisilnog namirenja, a privremnim mjerama moguće je bilo osiguranje samo budućeg izvršenja nego i ostvarenje privremenog stanja u pogledu nekog spornog odnosa ako je to bilo potrebno radi sprečavanja nasilja ili otklanjanja nenadokandive štete; za odreĎivanje prethodne mjere bilo je potrbno postojanje odluke koja nije izvršna, a privremena mjera se mogla odrediti i bez bilo kakve odluke i prije pokretanja sudskog ili upravnog postupka, tokom postupka a i nakon okončanja tih postupaka. (prema: Kulenović, Zlatko i ostali, Komentari zakona o parničnom postupku u Federaciji Bosne i Hercegovine i Republici Srpskoj, Savjet/Vijeće Evrope i Evropska komisija, Sarajevo, 2005., str. 442.) 4 Zakon o parničnom postupku Federacije Bosne i Hercegovine („Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, broj 53/03, 73/05 i 19/06) 5 Zakon o parničnom postupku Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 58/03, 85/03, 74/05 i 63/07, 49/09 i 61/13) 186 �posljedicom shvatanja da izvršni sud treba provoditi samo prinudni postupak izvršenja obaveza koje su naložene izvršnim ispravama.6 Pozitivnopravne odredbe o mjerama osiguranja našle su svoje mjesto i u porodičnom zakonodavstvu, tako što je normiran izvjestan broj posebnih pravila za odreĎivanje mjera osiguranja u vezi sa postupcima iz porodičnih odnosa. Istovremeno je predviĎena supsidijarna primjena relevantnih odredbi važećih zakona o parničnom postupku. Odredbe o mjerama osiguranja u postupcima radi izdržavanja u Porodičnom zakonu Federacije Bosne i Hercegovine7 (u daljem tekstu: PZ FBiH) smještene su u glavi IX koja nosi naziv „Postupci izvršenja i osiguranja“ (tačka 5. „Mjera osiguranja radi izdržavanja“ - članovi 373. do 379.), dok Porodični zakon Republike Srpske8 (u daljem tekstu: PZ RS) u VI dijelu pod nazivom „Izdržavanje“ (pod tačkom 5. „Postupci u sporovima za idržavanje“ u članu 266. ) normira mjere osiguranja. Komparacija porodičnopravnih i procesnopravnih odredbi o mjerama osiguranja radi izdržavanja upućuje na zaključak o postojanju njihove meĎusobne neusklaĎenosti u entitetskim zakonodavstvima. Naime, nejasno je zbog čega se zakonodavac u Porodičnom zakonu FBiH, opredijelio za rješenje po kojem je zadržana razlika na prethodne i privremene mjere, budući da takve mjere osiguranja više ne postoje u Zakonu o parničnom postupku FBiH.9 Stoga bi de lege ferenda bilo potrebno, sa aspekta pravne sigurnosti, otkloniti pomenuti nesklad uz uvažavanje sadržaja općih odredbi koje regulišu ovaj institut. Porodični zakon RS u samo jednom članu normira mogućnost izricanja privremene mjere po službenoj dužnosti. Razlog tome je moguće tražiti u činjenici da je Porodični zakon RS stupio na snagu 2002. godine, i u tom periodu je bio usklaĎen sa relevantnim odredbama tadašnjeg Zakona o izvršnom postupku. MeĎutim, neprihvatljivo je da se za period koliko je novo rješenje Zakona o parničnom postupku RS o mjerama osiguranja na snazi, nije našlo za shodno intervenirati u Porodični zakon RS s ciljem usklaĎivanja i unapreĎenja ovog veoma značajnog instituta kada je u pitanju izdržavanje djeteta. Stoga bi de lege ferenda bilo potrebno razmotriti mogućnost izmjena i dopuna porodičnopravnih propisa na način da se usklade sa relevantnim odredbama važećih zakona o parničnom postupku, naravno uz zadržavanje odreĎenih specifičnosti koje su diktirane potrebom zaštite najboljeg interesa i dobrobiti djeteta, a o čemu će detaljnije biti riječi u odgovarajućim dijelovima ovog rada. Za razliku od rješenja u entitetima Bosne i Hercegovine, u Brčko Distriktu Bosne i Hercegovine postupak obezbjeĎenja je još uvijek regulisan Zakonom o izvršnom postupku Brčko Distrikta BiH10 (u daljem tekstu: ZIP BD). 6 Medić, D., Reforma parničnog postupka u Bosni i Hercegovini, Zbornik radova „Pravo zemalja u regionu“, Institut za uporedno pravo, Beograd, 2010., str. 33. 7 Porodični zakon Federacije Bosne i Hercegovine („Službene novine Federacije BiH“, broj 35/05 i 31/14) 8 Porodični zakon Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 52/02, 41/08 i 63/14) 9 Uporediti čl. 373 – 379. PZ FBiH i čl. 268 – 290. ZPP FBiH 10 Zakon o izvršnom postupku Brčko Distrikta BiH („Službeni glasnik Brčko Distrikta BiH“ broj 8/00, 1/01, 5/02, 8/03 i 39/13) 187 �U Zakonu o izvršnom postupku BD obezbjeĎenje potraživanja obuhvata dio treći ovog Zakona, pa je postupak obezbjeĎenja regulisan u 37 članova (članovi od 219. do 255.). Porodični zakon Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine11 (u daljem tekstu: PZ BD) u odredbi iz člana 226. normira mogućnost odreĎivanja privremene mjere po službenoj dužnosti, te uslove za izricanje privrmene mjere radi osiguranja izdržavanja djeteta, a zatim ponovo u odredbama iz članova 282. do 284. PZ BD normira pitanje odreĎivanja privremenih i prethodnih mjera osiguranja, ponavljajući dio sadržaja pomenutog člana 226. PZ BD. On što je posebno konfuzno je da zakonodavac u čl. 285. st. 1. i 287. PZ BD upućuje na primjenu relevantnih odredbi Zakona o parničnom postupku Brčko Distrikta BiH (u daljem tekstu: ZPP BD)12 o mjerama osiguranja iako takve odredbe ovaj zakon uopće ne sadrži, jer je kao što je već istaknuto institut mjera osiguranja potraživanja regulisan u Zakonu o izvršnom postupku BD. Stoga je, radi pravne sigurnosti i otklanjanje poteškoća prilikom primjene ovog instituta u praksi potrebno otkloniti navedene manjkavosti u Porodičnom zakonu BD. 3. Pojam i karakteristike mjera osiguranja u postupcima radi izdržavanja djeteta Sudske mjere osiguranja predstavljaju pravna sredstva vremenski ograničenog osiguranja budućeg ostvarenja povjeriočevog potraživanja koja se mogu odrediti prije pokretanja, u toku i nakon okončanja sudskog ili upravnog postupka, sve dok izvršenje ne bude provedeno, pod uvjetom da povjerilac učini vjerovatnim svoje potraživanje i opasnost da će se bez odreĎivanja ovih mjera ostvarenje potraživanja spriječiti ili znatno otežati.13 Iz pojmovnog odreĎenja ovog instituta proizilaze i njegove osnovne karakteristike: prinudni karakter i ograničeno vremensko trajanje. Prinudni karakter mjera osiguranja ogleda se u mogućnosti njihovog odreĎivanja i provoĎenja i mimo volje protivnika osiguranja, a ograničeno trajanje mjera osiguranja znači da se u pravilu odreĎuju samo za odreĎeni vremenski period, tj. do pravosnažnosti meritorne sudske odluke odnosno do njenog izvršenja. Dakle, obaveza izvršavanja dužnosti izdržavanja ili isplate dospjelih, zaostalih iznosa izdržavanja u pravilu nastaje kada sudska odluka postane pravosnažna. Ipak u nekim situacijama će biti potrebno i prije toga preduzeti odgovarajuće mjere usmjerene ka osiguranju ispunjenja obaveze izdržavanja. Općenito, svrha mjera osiguranja je da se očuvaju prava i interesi stranaka u sporu pred sudom, tako što se spriječava nastanak nepovratne štete ili gubitka prije nego što sud donese konačnu odluku o osnovanosti tužbenog 11 Porodični zakon Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik Brčko Distrikta BiH“, broj 3/07) 12 Zakon o parničnom postupku Brčko distrikta Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik Brčko Distrikta BiH“, broj 8/09, 52/10 i 27/14) 13 Čizmić, J., Komentar zakona o parničnom postupku, Privredna štampa, Sarajevo, 2009., str. 574.; vidjeti i: Petrušić, N.; Konstantinović Vilić, S., Ostvarivanje prava na zakonsko izdržavanje pred pravosudnim organima u Vranju, Bujanovcu i Bosilegrad, JU Narodni univerzitet Vranje – OCD Odbor za ljudska prava Vranje, Vranje, 2012., str. 36. 188 �zahtijeva.14 Svrha mjera osiguranja je omogućavanje redovnog i neprekidnog idržavanja djeteta onda kada to roditelji ili druge osobe koje su po zakonu dužne ne čine redovno niti u dovoljnoj količini. Ona ima za cilj osigurati sredstva za izdržavanje onom djetetu čiji je roditelj ili drugi zakonski obaveznik zanemario ovu svoju obavezu i to prije nego je o izdržavanju sud donio konačnu odluku. U pravnoj literaturi se svrha i značaj mjera osiguranja slikovito predstavlja kao „hitna pomoć ugroženom djetetu“ budući da se njome brzo interveniše u neophodnim situacijama.15 Naravno, neće u svakom postupku u kojem se odlučuje o nekom pitanju izdržavanja djeteta postojati razlog za izricanje ovih mjera, već samo u postupcima u kojima su interesi djeteta ugroženi.16 Bitna karakteristika mjera osiguranja kada je riječ o izdržavanju maloljetnog djeteta ili punoljetnog djeteta nad kojim je produženo roditeljsko staranje je mogućnost da sud ove mjere odredi ex officio.17 Mjere osiguranja u drugim slučajevima se mogu odrediti samo na prijedlog lica koje traži izdržavanje. Dakle, kada sud na temlju istorijata tužbe, priloženih dokaza, dokaza koje je pribavio sam ili putem organa starateljstva zaključi da su ispunjeni uslovi za odreĎivanje mjere osiguranja, on će o njoj odlučiti po službenoj dužnosti.18 Normiranje ovog oficijelnog ovlaštenja suda, koje predstavlja odstupanje od načela dispozitivnosti kao jednog od temeljnih načela parničnog postupka, bilo je sasvim očekivano, budući da je praksa pokazala da roditelji kao zakonski zastupnici vrlo često propuste, iz različitih razloga 19, istaknuti zahtjev za odreĎivanje ove mjere. U pravnoj teoriji je u pogledu ovog rješenja prisutna dilema oko trenutka u kojem se postupak za odreĎivanje mjere osiguranja smatra pokrenutim. Da bi sud po službenoj dužnosti odredio mjeru osiguranja potrebno je u postupku ispitati da li su ispunjeni uslovi za njeno izricanje, pa je neophodno da stranke znaju u kojem trenutku je sud ex officio pokrenuo taj postupak budući da one svojim aktivnim učešćem i iznošenjem 14 Određivanje privremenih mera u građanskim parnicama na Kosovu, OSCE misija na Kosovu, izdanje 11 SNPS, 2010., str. 2., dostupno na http://www.osce.org/sr/kosovo/74882?download=true, posjećeno 26.02.2015. 15 Korać, R., Izdržavanje djece od strane roditelja u pravu SFRJ, doktorska disertacija, Titograd, 1981., str. 203. 16 Ibid., str. 204. 17 Vidjeti: čl. 376. st. 1. PZ FBiH; čl. 226. st. 1. PZ RS i čl. 226. st. 1. PZ BD 18 Babić, I., Komentar Porodičnog zakona, Službeni list SRBiH, Sarajevo, 1990., str. 659..; Mandić, Lj., Procesna načela i alimentacione parnice, Zbornik radova „Ostvarivanje i zaštita prava na zakonsko izdržavanje“, Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu, Kragujevac, 2002., str. 119. 19 „Propust roditelja ponekada je posljedica neznanja ili pogrešnog verovanja da parnica u kojoj se konačno odlučuje o izdržavanju deteta neće dugo trajati. Osim toga, roditelj ponekad ne ističe zahtev za izdavanje privremene mere u nameri da očuva brak, bojeći se da će isticanjem zahteva još više pogoršati ionako poremećene bračne odnose. Isto tako, konflikti supružnika, meĎusobna optuživanja, koja ponekad dovode so otvorene mržnje, reflektuju se i na njihov odnos prema deci u tom smislu da su ponekad, u nastojanju da drugog roditelja u potpunosti odvoje od dece spremni da žrtvuju i zanemare potrebe i interese svoje zajedničke dece. “ (Nevena P., Privremene mere radi izdržavanja u parnicama iz porodičnopravnih odnosa, Zbornik radova „Ostvarivanje i zaštita prava na zakonsko izdržavanje“, Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu, Kragujevac, 2002., str. 159.) 189 �procesnog materijala mogu najviše doprinijeti njegovoj efikasnosti i ostvarivanju objektivnog cilja samog postupka. 20 Prema Porodičnom zakonu Federacije BiH, mjere osiguranja radi izdržavanja može predložiti i organ starateljstva u onim slučajevima u kojima je ovlašten pokrenuti izvršni postupak.21 Preostala dva porodičnopravna propisa izričito ne predviĎaju ovu mogućnost, što predstavlja propust budući da upravo organ starateljstva ima dovoljno saznanja o svim činjenicama i okolnostima datog slučaja. Time bi se, po mišljenju pojedinih autora22, s jedne strane bolje zaštitio interes djeteta, a s druge strane, izbjegle situacije da sud po službenoj dužnosti odreĎuje ove mjere i samim tim dovodi u sumnju svoju objektivnost i nezavisnost23 u odnosu na obe parnične stranke. 4. Nadležnost za određivanje mjera osiguranja Stvarna nadležnost u postupcima radi izdržavanja djeteta je generalnom normom povjerena općinskim (Federacija BiH) i osnovnim (Republika Srpska i Brčko Distrikt BiH) sudovima. Mjesna nadležnost za ove postupke odreĎena je pravilima o izberivoj, odnosno o posebnoj mjesnoj nadležnosti. Mjesno nadležan u postupcima radi izdržavanja može biti sud u mjestu prebivališta tuženog ili u mjestu prebivališta tužioca – djeteta (čl. 34. ZPP FBiH; čl. 44. ZPP RS; čl. 26. ZPP BD BiH). Slijedom odredbe iz člana 347. PZ FBiH za odreĎivanje i provoĎenje mjere osiguranja radi izdržavanja mjesno je nadležan sud koji je nadležan za odlučivanje o tužbenom zahtjevu za izdržavanje u prvom stepenu. Normiranjem izberive nadležnosti u sporovima za izdržavanje, a time i za odreĎivanje mjera osiguranja, štiti se interes djeteta tako što mu se nastoji omogućiti da lakše i uz što manje troškova ostvari pravo na izdržavanje, upravo imajući u vidu činjenicu da su u pitanju osobe koje su u pravilu materijalno neobezbjeĎene.24 Obzirom da su u praksi prisutni i sporovi radi izdržavanja djeteta koji su inostrano obilježeni bitno je istaći kada postoji meĎunarodna nadležnost domaćih sudova. MeĎunarodna nadležnost domaćih sudova u sporovima za idržavanje propisana je u članovima 67. i 68. Zakona o rješavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja u odreĎenim odnosima25 (u daljem tekstu: ZMPP). Tako će postojati meĎunarodna nadležnost domaćih sudova i kada tuženi nema prebivalište u BiH: ako dijete podnosi tužbu i ima prebivalište u 20 Petrušić, N., op. cit., str. 161. Čl. 376. st. 3. PZ FBiH 22 Ibid., str. 167. 23 U teoriji je evidentno i stajališe koje navo prema kojem oficijelno ovlaštenje suda d odredi mjere osiguranja uopće ne dovodi u pitanje objektivnost i nepristrasnost suda, već naprotiv, ono može pozitivno utjecati i na meĎusobne odnose roditelja, koji će vrlo često biti spremniji izvršiti rješenje koje je donio sud ex officio nego kada je doneseno po prijedlogu suprotne stranke. Detaljnije o tome: Korać, R., op. cit., str. 206. 24 Čizmić, J., op. cit., str. 113. 25 Zakon o rješavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja u odreĎenim odnosima ( „Službeni list SFRJ“, br. 43/82 i 72/82), preuzet Uredbom sa zakonskom snagom („Službeni list RBiH“, broj 2/92) 21 190 �BiH, ako su tužilac i tuženi državljani BiH (odnosno državljani Federacije BiH i Republike Srpske), bez obzira na to gdje imaju prebivalište ili ako je tužilac maloljetno dijete i državljanin BiH, ako je tužilac državljanin BiH i ima prebivalište u BiH (iako tuženi nema prebivalište u BiH) te i onda kada tuženi ima imovinu u BiH iz koje se može namiriti. PZ-om FBiH normirano je da ukoliko je sud u Federaciji BiH nadležan zato što tužilac ima prebivalište u Federaciji BiH, mjesno je nadležan sud na čijem području tužilac ima prebivalište, a ako je sud u Federaciji BiH nadležan zato što tuženi u Federaciji ima imovinu iz koje se može naplatiti izdržavanje, mjesno je nadležan sud na čijem području ono ima prebivalište odnosno boravište (čl. 311. st. 2. i 3. PZ FBiH). Budući da PZ RS kao ni PZ BD ne sadrže posebne odredbe o nadležnosti suda u postupcima za izdržavanje koji su inostrano obilježeni, u tom pogledu primjenjuju se relevantne odredbe važećih zakona o parničnom postupku i pomenute odredbe iz čl. 67. i 68. ZMPP-a. 5. Uslovi za određivanje mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta Pokretanje alimentacionog postupka, bilo kao samostalnog ili adhezionog, neće biti dovoljno da bi sud odredio mjere osiguranja. Činjenica da postoji spor oko visine izdržavanja ne znači da je došlo do prekida u izdržavanju djece. Potreba za odreĎivanjem ovih mjera ukazaće se samo ako su za to ispunjeni zakonom propisani uslovi. Oni su normirani entitetskim zakonima o parničnom postupku kao općim propisima i porodičnopravnim propisima. Što se tiče važećih porodičnopravnih propisa, ove uslove detaljno normira samo Porodični zakon FBiH, dok Porodični zakon RS upućuje na primjenu Zakona o parničnom postupku RS. Porodični zakon BD upućuje na primjenu Zakona o parničnom postupku BD, iako je kao što je već istaknuto ovo pitanje normirano u Zakonu o izvršnom postupku BD26. Opća pravila o uslovima za odreĎivanje mjera osiguranja predviĎaju da za odreĎivanje mjera osiguranja moraju kumulativno biti ispunjena dva uslova: da predlagatelj osiguranja učini vjerovatnim postojanje potraživanja ili prava i da postoji opasnost da bi bez takve mjere protivnik osiguranja mogao spriječiti ili znatno otežati ostvarivanje potraživanja, posebno time što će svoju imovinu otuĎiti, prikriti, opteretiti ili na drugi način njome raspolagati, odnosno promijeniti postojeće stanje stvari ili na neki drugi način štetno uticati na prava predlagača osiguranja (čl. 269. ZPP FBiH; čl. 269. ZPP RS). Da li su u konkretnom slučaju ispunjena oba uslova faktičko je pitanje koje sud utvrĎuje na temelju slobodne procjene svih okolnosti datog slučaja.27 Ovi uslovi uglavnom odgovaraju ranijim uslovima za izricanje privremenih i prethodnih mjera, s tim da je unesena jedna novina (u stavu 3. člana 269. ZPP FBiH i ZPP RS) kojom se normira kada se predlagatelj osiguranja oslobaĎa od obaveze davanja jemstva, te 26 Vidjeti supra, str. 3. Modul 5 – GraĎanska oblast: Sudske mjere obezbjeđenja, Sarajevo, 2006., str. 17., dostupno na http://www.fbih.cest.gov.ba/index.php?option=com_docman&Itemid=30&task=view_category&c atid=26, posjećeno 02.04.2015. (u daljem tekstu: Modul 5) 27 191 �da su od obaveze davanja jemstva izuzeti – osloboĎeni Bosna i Hercegovina, njeni Entiteti, Distrkt Brčko, kantoni, opštine (i grad).28 5.1. Postojanje potraživanja ili prava Opći uslov koji se zahtijeva za odreĎivanje mjere osiguranja je da su učinjenene vjerovatnim činjenice od kojih zavisi pravo na izdržavanje. Ovaj uslov mora biti ispunjen bez obzira je li dijete povjerilac potraživanja. Iako se postojanje potraživanja može dokazivati svim dokaznim sredstvima,29 ipak je bitno koristiti dokaze koji se mogu brzo i lako izvesti, budući da je u pravilu, odlučivanje o ovakvom zahtjevu hitno.30 Najčešće u praksi sudovi nemaju većih problema kod utvrĎivanja vjerovatnosti postojanja potraživanja ili prava. Kada je u pitanju izdržavanje maloljetne djece ili punoljetne djece nad kojom je produženo roditeljsko staranje/pravo utvrĎivanje vjerovatnosti ovih činjenica se praktično i ne postavlja. Roditelji su bezuslovno dužni da izdržavaju svoju maloljetnu djecu, tako da će biti dovoljno samo utvrditi da je došlo do prekida izdržavanja djeteta.31 Ukoliko je pokrenut postupak radi utvrĎivanja ili osporavanja očinstva/materinstva, pored dokaza iz kojih proizilazi vjerovatnost postojanja činjenica od kojih zavisi pravo na izdržavanje, potrebno je još da predlagač osiguranja učini vjerovatnim da je osoba protiv koje se odreĎuje mjera osiguranja roditelj djeteta32 (čl. 375. st. 4. PZ FBiH; čl. 266. st. 3. PZ RS; čl. 226. st. 3. PZ BD). MeĎutim, iz formulacije člana 266. st. 3. PZ RS prozilazi da se takva vjerovatnoća zahtijeva samo kada je riječ o paternitetskom, a ne i maternitetskom postupku.33 Nejasno je zašto je zakonodavac u Republici Srpskoj propustio normirati da je potrebno istu činjenicu (da je roditelj djeteta) učiniti vjerovatnom i u maternitetskim postupcima. Bez obzira što je broj maternitetskih postupaka u praksi znatno manji u odnosu na broj paternitetskih postupaka, to samo po sebi ne opravdava izostavljanje mogućnosti odreĎivanja mjera osiguranja i u maternitetskoj parnici. Stoga se smatra svrsishodnim razmotriti mogućnost korigovanja pomenute odredbe PZ RS. Posve je razumljivo opredjeljenje zakonodavca za normiranje vjerovatnosti osnovanosti tužbenog zahtjeva, jer bi drugačije rješenje moglo rezultirati različitim vidovima zloupotrebe. To što se može desiti da tuženi nije roditelj djeteta ne smije biti razlogom prezanja od odreĎivanja mjere osiguranja radi izdržavanja djeteta, jer se može desiti i u parnicama za osporavanje bračnog očinstva/materinstva, da 28 Ibid., str. 16.; Čizmić, J., op. cit., str. 576. Npr. viidjeti čl. 123 – 173. ZPP FBiH 30 Modul 5, str. 16. 31 Korać, R., op. cit., str. 206. 32 Babić, I., op. cit., str. 659. 33 Čl. 266. st. 3. PZ RS: Privremene mjere odrediće se ako se učini vjerovatnim da postoje činjenice od kojih zavisi pravo na izdržavanje, a u sporovima za utvrĎivanje očinstva i ako se učini vjerovatnim da je tuženi otac djeteta. 29 192 �pretpostavljeni nije otac odnosno majka djeteta, a ipak se odreĎuje mjera osiguranja.34 5.2. Postojanje opasnosti otežanog ostvarivanja potraživanja ili prava Da bi se odredila mjera osiguranja, predlagač osiguranja je obavezan učiniti vjerovatnom i opasnost da bi bez takve mjere protivnik osiguranja mogao spriječiti ili znatno otežati ostvarivanje izdržavanja tako što će svoju imovinu otuĎiti, prikriti, opteretiti ili na drugi način njome raspolagati odnosno promijeniti postojeće stanje stvari ili na koji drugi način štetno utjecati na prava predlagača osiguranja.35 Ova opasnost mora biti subjektivna, tj. mora potjecati od protivnika osiguranja, a može se sastojati u činjenju ili propuštanju usmjerenom na spriječavanje ili otežavanje naplate potraživanja.36 Dakle, nije dovoljno dokazati da je protivnik osiguranja prezadužen ili nelikvidan, već je potrebno dokazati da postoje takve radnje ili propusti protivnika osiguranja kojima se znatno otežava naplata potraživanja predlagatelja osiguranja. Ovaj uslov za odreĎivanje mjera osiguranja radi izdržavanja predviĎen je i Porodičnim zakonom FBiH uz proširenje na postojanje opasnosti za lične ili druge važne interese predlagača osiguranja.37 Polazeći od načela najboljeg interesa i dobrobiti djeteta zakonodavac je izričito normirao da će se smatrati da postoji opasnosti po lične ili druge važne interese predlagača osiguranja ako se mjere osiguranja izdržavanja odreĎuju u korist maloljetnog djeteta odnosno punoljetnog djeteta nad kojim je produženo roditeljsko staranje (čl. 375. st. 3. PZ FBiH). Izričitim normiranjem pretpostavke o postojanju opasnosti po djetetove lične ili druge važne interese, nesumnjivo se olakšava djetetu, kao predlagaču osiguranja, da izdejstvuje odreĎivanje mjere osiguranja radi izdržavanja, budući da se oslobaĎa tereta dokazivanja postojanja opasnosti po njegove lične ili druge važne interese. U porodičnopravnim propisima u Republici Srpskoj i Brčko Distriktu BiH, izostalo je prilagoĎavanje općeg uslova o postojanju opasnosti otežanog ostvarivanja potraživanja izdržavanja naboljem interesu djeteta, tako da se na ovo pitanje primjenju isključivo relevantne odredbe općih propisa kojima je normiran institut mjera osiguranja. U cilju efikasnije zaštite prava djeteta na izdržavanje, bilo bi svrsishodno de lege ferenda razmotriti mogućnost izričitog normiranja pretpostavke o postojanju opasnosti po djetetove lične ili druge važne interese kada se predlaže mjera osiguranja radi izdržavanja maloljetnog djeteta odnosno punoljetnog djeteta nad koji je produženo roditeljsko pravo. 34 Korać, R., op. cit., str. 208. Vidjeti: čl. 375. PZ FBiH u vezi sa čl. 269. st. 1. i 2. ZPP FBiH; čl. 269. ZPP RS; čl. 274. st. 1. ZIP BD BiH). 36 Kulenović i drugi, op. cit, str. 445. 37 Čl. 375. st. 1. PZ FBiH: Privremena mjera radi izdržavanja može se odrediti ako predlagač osiguranja učini vjerovatnim postojanje obaveze izdržavanja, te da bez donošenja te mjere postoji opasnost za njegove osobne ili druge važne interese, ili opasnost da će bez te mjere osiguranja protivnik osiguranja spriječiti ili znatno otežati ostvarivanje izdržavanja. 35 193 �5.3. Jemstvo kao uslov za određivanje mjere osiguranja Opća odredba entitetskih zakona o parničnom postupku u BiH, imajući u vidu vjerovatnoću nastupanja štete po protivnika osiguranja, predviĎa da će sud odrediti mjeru osiguranja, samo pod uslovom da predlagač osiguranja, u roku koji ostavi sud, po pravilima izvršnog postupka, da jemstvo za štetu koja bi protivniku osiguranja mogla nastati odreĎivanjem i izvršenjem mjere osiguranja (čl. 269. st. 2. ZPP FBiH; čl. 266. st. 2. ZPP RS).38 Prilikom primjene ovih odredbi u praksi, postavilo se pitanje da li je davanje jemstva uslov koji uvijek, ako zakonom nije drugačije odreĎeno, predstavlja treći kumulativni uslov za odreĎivanje mjera osiguranja.39 Istom odredbom je normirano da će sud predlagača osiguranja osloboditi obaveze polaganja jemstva ako utvrdi da on nije u finansijskog mogućnosti dati jemstvo. Imjući u vidu da je dijete kao tužilac i tražilac izdržavanja gotovo uvijek materijalno neobezbjeĎeno lice, lošeg imovinskog stanja, te da postupak radi izdržavanja odnosno odreĎivanje mjera osiguranja pokreće upravo iz tih razloga, odreĎivanje mjere osiguranja u svim slučajevima radi izdržavanja maloljetnog djeteta odnosno punoljetnog djeteta nad kojim je produženo roditeljsko staranje/pravo ne bi trebalo biti uslovljeno polaganjem jemstva. 6. Vrste mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta Prije prezentiranja i analiziranja vrsta mjera osiguranja koje mogu biti odreĎene radi izdržavanja djeteta, potrebno je precizno utvrditi da li se potraživanje izdržavanja kvalifikuje kao novčano ili nenovčano potraživanje, obzirom da entitetski zakoni o parničnom postupku i Zakon o izvršnom postupku BD normiraju dvije grupe mjera osiguranja - mjere radi osiguranja novčanih i mjere radi osiguranja nenovčanih potraživanja.40 Budući da porodičnopravni propisi u BiH predviĎaju da će sud lice koje je dužno davati izdržavanje obavezati na plaćanje novčanog iznosa na ime izdržavanja, koji može biti odreĎen u fiksnom iznosu41 u Federaciji BiH i Brčko Distriktu BiH, a u Republici Srpskoj u procentualnom, izuzetno u fiksnom iznosu,42 može se 38 Prema čl. 263. st. 2. ZIP BD sud može prethodnu mjeru usloviti davanjem obezbjeĎenja od strane predlagača obezbjeĎenja za štetu koju bi protivnik obezbjeĎenja mogao pretrpiti njenim odreĎivanjem. 39 O ovom pitanju se sudska praksa podijelila u tri grupe. Prema prvom shvatanju, stav 2. člana 296. ZPP-a samostalno egzistira a njegova primjena dolazi u obzir samo ako predlagač osiguranja nije u situaciji da dokaže da su u konkretnom slučaju ispunjena prva dva uslova. Prema drugom shvatanju, ovo je obavezan treći kumulativni uslov i sud će u svakom slučaju zahtijevati davanje jemstva, osim ako nije drugačije odreĎeno zakonom, zbog čega bez uplate jemstva nema ni odreĎivanja mjere osiguranja. Prema trećem shvatanju, kumulativnost sva tri uslova (vjerovatnost - opasnost - jemstvo) se prihvata samo u situacijama kada postoji vjerovatnost nanošenja štete protivniku osiguranja i kada se na nju ukaže. Opširnije o tome u: Čizmić, J., op. cit., str. 578. i Modul 5, str. 25 – 28. 40 Vidjeti: čl. 271. i 272. ZPP FBiH; čl. 271. i 272. ZPP RS; čl. 265., 275. i 276. ZIP BD 41 Čl. 244. PZ FBiH i čl. 221. PZ BD 42 Čl. 259 - 262. PZ RS 194 �zaključiti da potraživanje izdržavanja ima karakter novčanog potraživanja, pa se stoga imaju primjeniti odredbe o vrstama mjera osiguranja radi osiguranja novčanog potraživanja.43 Namjera zakonodavca u Federaciji BiH da potraživanje izdržavanja kvalifikuje kao novčano potraživanje potvrĎuje upravo odredba prema kojoj se radi davanja izdržavanja, protivniku osiguranja može naložiti davanje izdržavanja u visini koja je neophodna za zadovoljenje osnovnih životnih potreba predlagača osiguranja, a može se odrediti i svaka druga mjera iz člana 271. ZPP FBiH.44 Upravo se u članu 271. ZPP FBiH (kao i u članu 271. ZPP RS) taksativno navode mjere radi osiguranja novčanog potraživanja. Shodno navedenom, radi izdržavanja djeteta moguće je izreći sljedeće mjere osiguranja: a) zabrana protivniku osiguranja da otuĎi, sakrije, optereti ili da raspolaže odreĎenom imovinom u vrijednosti koja je dovoljna za osiguranje potraživanja predlagača osiguranja. Ova zabrana će se zabilježiti u odgovarajućim javnim registrima. Radi se o situacijama kada tužilac postavlja tužbeni zahtjev za isplatu većeg novčanog iznosa, te traži da sud zabrani tuženom da otuĎi, optereti ili raspolaže odreĎenom nepokretnom imovinom u visini vrijednosti postavljenog tužbenog zahtjeva. Ukoliko je tuženi upisan kao vlasnik nekretnina u odgovarajućim javnim registrima, biće potrebno izvršiti zabilježbu ove zabrane u javnim registrima. Ukoliko tuženi kao protivnik osiguranja, nije upisan kao vlasnik u javnim registrima, može se tražiti samo zabrana otuĎenja i opterećenja nekretnina, ako za to postoje zakonom predviĎeni uslovi;45 b) čuvanje imovine na koju se odnosi zabrana raspolaganja iz stava 1. člana 271. i to polaganjem u depozit sudu ako je to moguće ili predajom u posjed trećem licu. Ovdje se očigledno misli u pravilu na pokretne stvari koje su veće vrijednosti u odnosu na koje je uopšte svrsishodno odrediti zabranu raspolaganja. Kod odreĎivanja ovih mjera treba voditi računa o tome koje stvari je moguće čuvati u sudu, te da bi to uobičajeno trebale biti stvari koje se prema objektivnim uslovima mogu doista i čuvati u sudu, kao što su razni papiri od vrijednosti, zlatni nakit i slične pokretne stvari, koje čuvanjem u sudskim prostorima ne gube na svojoj vrijednosti;46 c) zabrana dužniku protivnika osiguranja da isplati protivniku osiguranja potraživanja ili da mu preda stvar, kao i zabrana protivniku osiguranja da primi stvar, da naplati potraživanje i da njome raspolaže. Praktično to znači, da bi sud 43 Opširnije o kvalifikovanju izdržavanja kao novčanog odnosno nenovčanog potraživanja vidjeti u: Petrušić, N., op. cit., str. 164 – 166. 44 Čl. 377. PZ FBiH 45 Modul 5, str. 30. 46 “… u sudski depozit se primaju na čuvanje gotov novac, strana sredstva plaćanja, vrijednosni papiri i dragocjenosti kao druge stvari, kao npr. umjetničke slike, kolekcija maraka, sporni rukopisi, ako su pogodne za takav način čuvanja. Za stvari koje usljed posebnih svojstava ili veličine nisu pogodne za čuvanje u sudu (sporne mašine po svojoj veličini i ostalom očigledno to nisu) odreĎuje se čuvanje depozita, odnosno čuvanje predmeta depozita, kod odgovarajućeg fizičkog ilipravnog lica sa kojim službena lica zaključuju ugovor o čuvanju (ostava ili uskladištenje) na teret povjerioca koji snosi troškove čuvanja i na njega pada rizik propasti ili oštećenja stvari, izuzev ako bi do toga došlo usljed više sile…”(Komentar odluke Vrhovnog suda RS Gvl.1/00 od 24.03.2000.) 195 �mogao zabraniti trećem licu, koje je dužnik protivnika osiguranja (tuženog), da tuženom isplati novac koji mu duguje ili da mu preda odreĎenu stvar koju mu je dužan predati. TakoĎe može da zabrani protivniku osiguranja (tuženom) da od svog dužnika primi novac ili stvar i da time raspolaže;47 d) predbilježba založnog prava na nekretnini protivnika osiguranja (tuženog) ili na pravu uknjiženom na nekretnini, ali do vrijednosti dosuĎene glavne tražbine s kamatama i troškovima. Ova mjera se može odrediti samo ukoliko o potraživanju povjerioca već postoji odluka suda koja nije postala izvršna.48 Postupajući sud, pored navedenih, ne bi mogao izreći drugu vrstu mjera osiguranja, s tim da u smislu člana 275. ZPP FBiH, nema zapreke da sud, radi osiguranja potraživanja izdržavanja, odredi više mjera osiguranja istovremeno, ukoliko s obzirom na okolnosti svakog konkretnog slučaja, smatra da je to potrebno i svrsishodno. Na identičan način su normirane vrste mjera osiguranja i u Zakonu o paničnom postupku RS, s tim da bi se problem ranije pominjane neusklaĎenosti općeg i posebnog propisa, mogao odraziti i na pitanje odreĎivanja vrste mjere osiguranja radi izdržavanja djeteta. Dok porodični zakoni u Federaciji BiH i Brčko Distriktu BiH normiraju da se kao mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta može odrediti plaćanje odreĎenog novčanog iznosa kao i svaka druga mjera predviĎena u Zakonu o parničnom postupku FBiH i Zakonu o izvršnom postupku BD, to prema sadašnjem zakonskom okviru u Republici Srpskoj ne bi bilo moguće jer su vrste mjera osiguranja Zakonom o parničnom postupku RS odreĎene taksativno i izvan tog okvira se ne bi mogla odrediti neka druga mjera osiguranja, osim ako nije predviĎena posebnim propisom, kao što bi to u ovom slučaju bio Porodični zakon RS. Ranije, dok je ovo pitanje bilo normirano Zakonom o izvršnom postupku RS, vrste mjera osiguranja su bile odreĎene exempli causa, tj. mogle su se odrediti zakonom propisane mjere osiguranja ali i bilo koja druga mjera kojom se postiže svrha osiguranja, pa nije ni bilo potrebe za normiranjem posebne mjere u porodičnopravnom propisu. Ne umanjujući značaj svake od mjera osiguranja koja na odreĎeni način može doprinijeti osiguranju potraživanja izdržavanja, sa aspekta svakodnevnog, kontinuranog zadovoljenje potreba djeteta, najbolja svrha bi se ipak u velikom broju slučajeva ostvarila davanjem izdržavanja u visini koja je neophodna za zadovoljenje osnovnih životnih potreba predlagača osiguranja. Posredno bi se na taj način doprinijelo spriječavanju nagomilavanja dugovanih iznosa izdržavanja koje je kasnije teže isplatiti.49 Iz naprijed navedenih razloga bi se de lege ferenda trebala razmotriti mogućnost normiranja davanja novčanog iznosa kao vrsta mjere osiguranja radi izdržavanja djeteta u Porodičnom zakonu RS. 47 Modul 5, str. 31. Čl. 271. st. 2. ZPP FBiH 49 Opširnije o tome vidjeti: Gliha, I.; Pintarić, A., Pravo djeteta na roditeljsko uzdržavanje – analiza, kritički osvrt i prijedlog poboljšanja, Pravni fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Zagreb, 2014., str. 36. i 37. 48 196 �7. Dejstvo mjera osiguranja Rješenje o mjeri osiguranja ima dejstvo rješenja o izvršenju iz zakona o izvršnom postupku. (čl. 279. st. 3. ZPP FBiH). Takva mjera osiguranja obavezuje stranke u postupku, kao i osobe koje su u vezi s njima, a nakon što prime obavijest o izdavanju mjere osiguranja. Stoga, nema potrebe za ponovnim donošenjem rješenja o izvršenju jer je ono već sadržano u rješenju o odreĎivanju mjere osiguranja i potrebno ga je samo izvršiti. U cilju izvršenja rješenja o mjeri osiguranja, ustanovljena je obaveza suda da po službenoj dužnosti dostavi rješenje o mjeri osiguranja nadležnom izvršnom sudu radi prinudnog provoĎenja, kao i odgovarajućim javnim registrima radi upisa, zavisno od vrste mjere osiguranja koja je odreĎena. Ako se mjera osiguranja odnosi na zabranu raspolaganja i otuĎenje nekretnina, koja se zabilježava i u javnim registrima, onda je izvršenje provedeno već dostavom javnom registru i protivniku osiguranja.50 Radi izbjegavanja slučajeva u kojima se mjere osiguranja ukidaju od strane drugostepenog suda, jer ne sadrže dovoljno dobro obrazloženje za odreĎivanje mjere osiguranja, izričito je normirana obaveza suda da rješenje o odreĎivanju mjere osiguranja mora biti obrazloženo, a obrazloženje treba da sadrži razloge zbog kojih se smatra da je potraživanje tužitelja vjerovatno i koji opravdavaju donošenje mjere osiguranja zbog opasnosti da bi bez takve mjere protivnik osiguranja mogao spriječiti ili znatno otežati ostvarenje potraživanja ili na drugi način štetno uticati na prava predlagača osiguranja iz člana 269. važećih entitetskih zakona o parničnom postupku. Ova opća pravila shodno se primjenjuju i na slučajeve u kojima je sud po službenoj dužnosti ovlašten odrediti mjere osiguranja.51 8. Trajanje mjera osiguranja Vrijeme trajanja mjera osiguranja je ograničeno. U odluci kojom se odreĎuje mjera osiguranja sud će odrediti vrijeme trajanja te mjere, a ako je mjera osiguranja odreĎena prije pokretanja postupka o izdržavanju, sud će tu odluku dostaviti osobi koja je ovlaštena pokrenuti postupak i odrediti rok u kome treba podnijeti tužbu radi izdržavanja, a koji ne može biti duži od 30 dana52. Izrečena mjera osiguranja ostaje na snazi do naredne odluke suda o mjeri osiguranja, što znači da sud može u toku samog postupka po glavnom tužbenom zahtjevu provjeravati, na zahtjev zainteresirane strane, potrebu daljnjeg postojanja mjere osiguranja u konkretnom slučaju, a to znači da je može i ukinuti ukoliko ne ispunjava uvjete zbog kojih je donesena, odnosno ako više nije u funciji osiguranja potraživanja.53 Ukoliko tužbeni zahtjev ne bi bio 50 Modul 5, str. 61. Čl. 279. st. 5. ZPP FBiH 52 Čl. 378. PZ FBiH u vezi sa čl. 280. st. 1. ZPP FBiH i čl. 280. st. 1. ZPP RS 53 Čizmić, J., op. cit., str. 593. 51 197 �prihvaćen prvostepenom presudom, nadležni sud može mjeru osiguranja ostaviti na snazi sve do pravosnažnosti odluke o tužbenom zahtjevu.54 Praksa je pokazala da sudovi najčešće u rješenju o odreĎivanju mjere osiguranja odreĎuju da će ona trajati do pravosnažnosti presude. Nadalje, zakon odreĎuje da mjera osiguranja može najduže trajati do isteka roka od 30 dana po nastupanju uslova za prinudno izvršenje.55 Uslovi za prinudno izvršenje su: pravosnažnost presude i protek roka za njeno dobrovoljno izvršenje. Prema tome, mjera osiguranja može trajati najduže do trenutka kada nakon pravosnažnosti presude protekne tzv. parcijski rok (rok za dobrovoljno izvršenje), pa nakon toga kada protekne još i rok od 30 dana. Nakon proteka ovog roka, tužilac ima mogućnost da svoje pravo na izdržavanje ostvari u prinudnom postupku, zbog čega postojanje mjere osiguranja više nema smisla. No postavlja se pitanje, da li sudovi, kada protekne ovaj rok, imaju obavezu da po službenoj dužnosti donose odluku kojom se ukida mjera osiguranja ili takvu odluku donose na zahtjev zainteresirane stranke. Budući da se postupanje suda po službenoj dužnosti u parničnom postupku uvijek zakonom izričito normira, sud ne mora po službenoj dužnosti donositi rješenja kojima se ukidaju mjere osiguranja. Na takvo postupanje sud je dužan samo kada je riječ o mjeri osiguranja koja je upisana u javne knjige.56 9. Zaključak Sudske mjere osiguranja potraživanja izdržavanja predstavljaju izuzetno važno pravno sredstvo koje stoji na raspolaganju strankama u postupcima radi izdržavanja djeteta, ali i sudijama, pogotovo u svjetlu njihovog ovlaštenja da po službenoj dužnosti odrede mjere osiguranja radi izdržavanja maloljetnog djeteta/punoljetnog djeteta nad kojim roditelji ostvaruju roditeljsko staranje i time spriječe prekid izdržavanja djece. Nedovoljnom korištenju mjera osiguranja u praksi s jedne strane doprinosi nepoznavanje prednosti ovog instituta od strane roditelja (koji kao zakonski zastupnik zastupa dijete u alimentacionim postupcima), odnosno nemogućnost angažovanja pravne pomoći u ovim postupcima, a s druge strane nejasan pravni okvir kojeg karakteriše meĎusobna neusklaĎenost odredbi općeg i posebnog propisa u pogledu ovog instituta, te nesklonost suda da koristi svoja oficijelna ovlaštenja u pogledu izricanja mjera osiguranja u postupcima radi izdržavanja djeteta. Izostanak mjere osiguranja ne samo da ugrožava interes djeteta, nego dovodi i do nagomilavanja neplaćenih iznosa izdržavanja koje je kasnije teže izmiriti. Radi svega navedenog, postoji potreba za odgovarajućim zakonodavnim intervencijama u cilju brzog i efikasnog odreĎivanja i provoĎenja mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta. Zakonodavna intervencija, izmeĎu ostalog, podrazumijeva normiranje besplatne pravne pomoći u svim postupcima radi zaštite i ostvarivanja prava djeteta na izdržavanje, bez obzira na njegov socijalni 54 Čl. 281. st. 2. ZPP FBiH i čl. 281. st. 2. ZPP RS Čl. 281. st. 3. ZPP FBiH i čl. 281. st. 3. ZPP RS 56 Modul 5, str. 64. 55 198 �status, izričito normiranje mogućnosti da organ starateljstva pokrene postupak radi odreĎivanja mjera osiguranja u svim porodičnopravnim propisima u BiH, detaljnije i preciznije normiranje mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta u Porodičnom zakonu RS, te usklaĎivanje porodičnopravnih propisa sa općim propisom koji normira institut sudskih mjera osiguranja. Pri realizovanju predloženih zakonodavnih intervencija rukovodeći kriterij treba biti zaštita najboljeg interesa i dobrobiti djeteta. Potrebno je svakako imati u vidu da poboljšanje pravnog okvira instituta mjera osiguranja radi izdržavanja djeteta samo po sebi, bez njegovog dosljednog provoĎenja u praksi, ne može mnogo doprinijeti ublažavanju posljedica neplaćanja ili neredovnog plaćanja izdržavanja. 199 �Ramajana Demirović, M.Sc, Senior Assistant Faculty of Law, University of „Džemal Bijedić“ in Mostar INJUCTIONS IN THE CHILD MAINTENANCE DISPUTES IN THE LAW OF BOSNIA AND HERZEGOVINA Summary: Child maintenance represents a daily, continuous fulfillment of basic vital, educational and other needs of a child. If the obligation of child maintainance is not complied with or is only partially fulfilled, there is a disruption in this continuity, which is why the protection of children's endangered or impaired rights is very often realized in a court procedure, which can take months or even years. In order to at least partially mitigate the consequences of non-compliance or partial compliance of the child maintainance obligation, the legislator has provided for the possibility for the courts to order injunctions. The author finds it relevant to actualize these measures and emphasize that the mandatory injunctions are extremely important remedies available to the court in child maintainance proceedings, especially in light of its powers to ex officio order these measures. Key words: injuctions, child maintenance, child maintainance procedure. 200 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2996 Title A name given to the resource MJERE OSIGURANJA RADI IZDRŽAVANJA DJETETA U PRAVU BOSNE I HERCEGOVINE Author Author DEMIROVIĆ, Ramajana Abstract A summary of the resource. Izdržavanje djeteta predstavlja svakodnevno, kontinurano zadovoljenje osnovnih životnih, obrazovnih i drugih potreba djeteta. Neizvršenje ili nepotpuno izvršenje obaveze izdržavanja dovodi do prekida ovog kontinuiteta zbog čega se zaštita ugroženog ili povrijeđenog prava djeteta vrlo često ostvaruje u alimentacionom postupku, koji može potrajati mjesecima, pa čak i godinama. Kako bi se barem djelomično ublažile posljedice neizvršenja ili nepotpunog izvršenja obaveze izdržavanja djeteta, zakonodavac je normirao mogućnost određivanja mjera osiguranja. Autorica smatra za shodno da, analizirajući neka od najrelevantnijih pitanja, aktuelizira ovaj institut i posebno naglasi da sudske mjere osiguranja predstavljaju izuzetno važno pravno sredstvo koje stoji na raspolaganju sudu u alimentacionim postupcima, pogotovo u svjetlu njegovog ovlaštenja da ex officio odredi ove mjere. Ključne riječi: mjere osiguranja, izdržavanje djeteta, alimentacioni postupak Publisher An entity responsible for making the resource available Law faculty of University Džemal Bijedić Mostar Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 Keywords Keywords. Article PeerReviewed H Social Sciences (General),K Law (General)