167 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/442d3977ba6065bc8790654cfa4a437c.docx 68522044742e234a6ca0e139c003dbb2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/521d59ffb9b5240dbbfe0cb5094bfc29.pdf 1497c65de60f9ec5ba1161a5187955ba PDF Text Text Kreativni Postupci u Nastavi Književnosti Muris Bajramović & Amel Alić University of Zenica/ Zenica, Bosnia and Herzegovina Key words: Creativity, Literature, Teaching ABSTRACT In this paper authors are writing about possibilities of using creative methods in teaching literature using multiple intelligence system, mind mapping, and creativity of the pupils. These authors wrote a book "Kreativni postupci u nastavi književnosti" (Creative approach in teaching Literature) and the paper presents the theoretical aspects of approaching creativity. Main question is: how we can make teaching Literature better and more interesting, and in the same time using Gardner's models and mind mapping? How we can use creativity as a process of teaching? How pupils and students can use simple workshops and combine all the methodical and didactical, pedagogical as well as psychical methods in understanding Literature? Is it possible to use logical-mathematical and spacial type of intelligence with linguistic or musical in teaching Literature? And how we can develope creativity we already have. Author's are trying to answer to these questions � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1876 Title A name given to the resource Kreativni Postupci u Nastavi Književnosti Author Author BAJRAMOVIC, Muris ALIC, Amel Abstract A summary of the resource. Key words: Creativity, Literature, Teaching ABSTRACT In this paper authors are writing about possibilities of using creative methods in teaching literature using multiple intelligence system, mind mapping, and creativity of the pupils. These authors wrote a book "Kreativni postupci u nastavi književnosti" (Creative approach in teaching Literature) and the paper presents the theoretical aspects of approaching creativity. Main question is: how we can make teaching Literature better and more interesting, and in the same time using Gardner's models and mind mapping? How we can use creativity as a process of teaching? How pupils and students can use simple workshops and combine all the methodical and didactical, pedagogical as well as psychical methods in understanding Literature? Is it possible to use logical-mathematical and spacial type of intelligence with linguistic or musical in teaching Literature? And how we can develope creativity we already have. Author's are trying to answer to these questions Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6b3a8c94983b98124a161f82f1d814a7.docx b53e329086a7bd63a84f33f44761acb5 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fe471fb11146d9ab895c291ace374350.pdf 6f7dab7350442c39918204d6b785f4d7 PDF Text Text Pregledni naučni rad Sunčica Hajdarović, asistent Pravni fakultet Univerzitet „Džemal Bijedić“ u Mostaru KRIVIČNOPRAVNA ZAŠTITA PRAVA DJETETA NA IZDRŢAVANJE U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE Saţetak: U slučaju neispunjena dužnosti roditelja da izdržavaju svoje maloljetno dijete, država se nije ograničila samo na primjenu sredstava u okviru porodičnog prava, već je, radi ostvarivanja prava na izdržavanje djeteta zagarantovanog meĎunarodnim dokumentima i nacionalnim zakonima, predvidjela i sredstva iz drugih pravnih područja. Krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja predstavlja jedno od krivičnih djela iz glave XX Krivičnog zakona Federacije Bosne i Hercegovine: Krivična djela protiv braka, porodice i mladeži. U sklopu razmatranja ovog krivičnog djela sa kriminološkog aspekta, u ovom radu bit će obraĎena fenomenologija krivičnog djela izbjegavanja izdržavanja izvršenog u periodu od 2008. do 2013. godine na području Federacije Bosne i Hercegovine. Poseban osvrt će biti dat na razloge ili motive zbog kojih je djelo izvršeno. Izvor podataka su pravomoćne presude Općinskih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine. Ključne riječi: izdržavanje, najbolji interes djeteta, krivičnopravna zaštita 1. Uvodne napomene Pojam izdržavanje istoimenica je pojmu alimentacija koja svoje korijene vuče od latinske riječi alo, alui, altum, što na bosanskom jeziku znači "hraniti". Budući da je hrana neophodna za život iz ove terminologije se već očituje važnost izdržavanja i ostvarivanja prava na izdržavanje. Djeca kao jedan od najvažnijih, i svakako najosjetljivijih dijelova društva, morala bi u svakom trenutku imati osiguranu egzistenciju i ostvarivati svoje pravo na izdržavanje. Kada roditelji djeteta žive zajedno, neće dolaziti do izražaja izdržavanje koje mu svakodnevno pružaju jer oni tada najčešće ravnopravno, zajednički i sporazumno osiguravaju djetetu primjeren život i razvoj. Ali kada, iz bilo kojeg razloga, dijete živi samo s jednim roditeljem, problem ostvarivanja prava na izdržavanje postaje uočljiviji. Upravo tada se postavlja pitanje kako riješiti taj problem što efikasnije i bezbolnije za dijete, pogotovo kada roditelj koji je dužan davati izdržavanje nije spreman svojevoljno ispunjavati svoju obavezu?1 Prema odredbama člana 215. Porodičnog zakona Federacije Bosne i Hercegovine2, roditelji su dužni izdržavati svoje maloljetno dijete i u izvršavanju 1 Gliha D., Pintarić A., Pravo djeteta na roditeljsko uzdržavanje, Analiza, kritički osvrt i prijedlog poboljšanja, Sveučilište u Zagrebu, Pravni fakultet, Zagreb, 2014., str. 1. 2 Porodični zakon Federacije Bosne i Hercegovine, „Službene novine FBiH“ br. 35/05 i 41/05 259 �te obaveze moraju iskoristiti sve svoje mogućnosti i sposobnosti. Dakle, izdržavanje djeteta je dužnost roditelja, odnosno obaveza da obezbijedi sredstva za zadovoljenje osnovnih životnih, obrazovnih i drugih potreba svom djetetu. Normativno regulisanje izdržavanja kao prava i obaveza zakonskog karaktera spada u domen porodičnog zakonodavstva. Naime, brak i porodica predstavljaju osnovu na kojoj je bazirana i iz koje prozilazi dužnost i pravo uzajamnog izdržavanja. Upravo porodična solidarnost je bila i ostala osnovna ideja nastanka i egzistiranja instituta izdržavanja, dok društvena solidarnost u vidu prinudnog ostvarenja izdržavanja, te propisivanja krivično-pravnih sankcija nastupa kada zataji porodična solidarnost.3 Roditelj, kao titular prava na izdržavanje ne može se odreći tog prava, pa je tako članom 218. Porodičnog zakona FBiH propisano da roditelj koji ne ostvaruje roditeljsko staranje, ili kojem je ograničeno ili oduzeto roditeljsko staranje, ne oslobaĎa se dužnosti izdržavanja djeteta. Dakle, pravu na izdržavanje korespondira obaveza oba roditelja da izdržavaju svoje dijete. Ovome u prilog govori i činjenica da zakon ne postavlja nikakve uslove za izdržavanje na strani djece, već je samo maloljetstvo dovoljna pretpostavka za izdržavanje. Naravno, prema Porodičnom zakonu FBiH, i punoljetna djeca mogu biti izdržavana od strane svojih roditelja, meĎutim u tom slučaju su propisani uslovi na osnovu kojih je takvo izdržavanje moguće (ako se dijete nalazi na redovnom školovanju roditelji su dužni, prema svojim mogućnostima, osigurati mu izdržavanje i nakon punoljetnosti a najduže do navršene 26. godine života i ako je punoljetno dijete zbog bolesti, fizičkih ili psihičkih nedostataka nesposobno za rad, a nema dovoljno sredstava za život ili ih ne može ostvariti iz svoje imovine, roditelji su dužni izdržavati ga dok ta nesposobnost traje, član 216. Porodičnog zakona FBiH). Izdržavanje maloljetnog djeteta se uvijek odreĎuje u novcu. Svaki drugi oblik doprinošenja odgoju djeteta ne može se smatrati izdržavanjem u smislu porodičnog zakonodavstva, s obzirom da član 244. Porodičnog zakona FBiH propisuje da osobu koja je dužna davati izdržavanje sud će obavezati na plaćanje budućih mjesečnih iznosa izdržavanja u odreĎenom novčanom iznosu. 2. MeĎunarodni principi i standardi utvrĎeni u meĎunarodnim i regionalnim konvencijama Posljednjih decenija sve je intenzivniji razvoj, harmonizacija i unifikacija porodičnog prava kroz razne evropske institucije. Pojedine, relevantne odredbe meĎunarodnih dokumenata bave se upravo pitanjem izdržavanja djece od strane roditelja. Kao najznačajnije konvencije iz ove oblasti navode se: Konvencija za zaštitu ljudskih prava i temeljnih sloboda4 Vijeća Europe i Povelja o temeljnim 3 Saveljić T., Hajduković J., Izdržavanje-pravo svakog djeteta i obaveza svakog roditelja, Studija, Sigurna ženska kuća Podgorica, Centar za graĎansko obrazovanje, Podgorica, 2014., str. 6., (http://media.cgo-cce.org/2014/11/cgo-cce-izdrzavanje-pravo-svakog-djeteta-i-obaveza-svakogroditelja.pdf), (datum posjete stranici, mart, 2015. godine) 4 Evropska konvencija za zaštitu ljudskih prava i temeljnih sloboda (The European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms), Protokol br. 1., Protokol br. 4, 260 �pravima EU5 kao opći dokumenti za zaštitu ljudskih prava, Konvencija o pravima djeteta6, Konvencija o ostvarivanju alimentacijskih zahtjeva u inostranstvu7, Zelena knjiga o obavezama izdržavanja8, Uredba Vijeća br. 4/2009 o meĎunarodnoj sudskoj nadležnosti, mjerodavnom pravu, priznanju i ovrsi odluka te suradnji o predmetima izdržavanja9, dokumenti doneseni u okviru Haške konferencije za meĎunarodno privatno pravo (Konvencija o meĎunarodnoj naplati potpore za djecu i drugih oblika obaveze izdržavanja10, te pripadajući mu Protokol o pravu mjerodavnom za obaveze izdržavanja),11 i na kraju Načela o roditeljskoj skrbi.12 Položaj i prava djece u konfliktnim razvodima najpotpunije je definiran i ureĎen Konvencijom UN o pravima djeteta, kao temeljnim i univerzalnim meĎunarodnim dokumentom u oblasti zaštite prava djeteta. Ova Konvencija u članu 3. predviĎa, kao jedno od temeljnih načela, koja bi se trebala razmatrati zajedno sa svim drugim pravima u Konvenciji, načelo najboljeg interesa djeteta prema kojem: u svim akcijama u vezi s djecom, bez obzira da li ih poduzimaju javne ili privatne društvene dobrotvorne institucije, sudovi, upravne vlasti ili zakonska tijela, najbolji interesi djeteta bit će od prvenstvenog značaja te da države potpisnice uzimaju na sebe da osiguraju djetetu zaštitu i brigu koja je potrebna za njegovu dobrobit, uzimajući u obzir prava i dužnosti njegovih roditelja, zakonskih staratelja ili drugih pojedinaca zakonski odgovornih za njega, i da bi se ovo postiglo, poduzet će sve zakonske i upravne mjere. Cilj donošenja ove Konvencije bio je upravo taj da se djeci omogući dostojan život, te da dijete, kao pravni subjekat, uživa sva graĎanska, ekonomska, politička, socijalna i kulturna prava. Protokol br. 6., Protokol br. 7., NN MU br. 18/97, 6/99 - proč. tekst, 8/99 - ispr.; Protokol br. 13., NN MU br. 14/02, 13/03., Protokol br. 12., NN MU 14/02, 9/05, Protokol br. 14. uz ovu Konvenciju, NN MU 1/06 i 2/10. 5 Povelja temeljnih prava Europske unije (Charter of fundamental rights of the European Union), OJ C 83, 30.3.2010. 6 Konvencija o pravima djeteta (Convention on the rights of the child), 1577 UNTS 3, Sl. l. SFRJ br. 15/90, NN MU br. 12/93, 20/97. 7 Konvencija Ujedinjenih naroda o ostvarivanju alimentacijskih zahtjeva u inostranstvu (Convention on therecovery abroad of maintenance), 286 UNTS 3, Službeni list SFRJ, Menunarodni ugovori, br. 2/1960, Narodne novine, Menunarodni ugovori, br. 4/1994. 8 Zelena knjiga o obavezama izdržavanja (Green paper on maintenance obligations), COM(2004) 254 final,15.4.2004. dostupno na http://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EN/ALL/?uri=CELEX:52004DC0254 9 Uredba Vijeća br. 4/2009 o menunarodnoj sudskoj nadležnosti, mjerodavnom pravu, priznanju i ovrsi odlukate suradnji o predmetima uzdržavanja (Council Regulation (EC) No 4/2009 of 18 December 2008 onjurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and cooperation in matters relating tomaintenance obligations), OJ L 7, 10.1.2009. 10 Konvencija o menunarodnoj naplati potpore za djecu i drugih oblika obveze uzdržavanja (Convention on theinternational recovery of cild support and other forms of family maintenance) 11 Protokol o pravu mjerodavnom za obveze uzdržavanja (Protocol on the Law Applicable to MaintenanceObligations) http://www.hcch.net/upload/conventions/txt39en.pdf. 12 Načela Evropske komisije za evropsko pravo o roditeljskoj skrbi (Principles of European family lawregarding parental responsibilities), dostupno na http://ceflonline.net/wpcontent/uploads/Principles-PREnglish.pdf 261 �Izdržavanje djeteta ureĎeno je čl. 27. Konvencije u kojemu je propisano: 1. Države stranke priznaju svakom djetetu pravo na životni standard primjeren njegovom tjelesnom, duševnom, duhovnom, moralnom i društvenom razvoju. 2. Roditelj(i) ili druge osobe, ovisno o njihovim sposobnostima i materijalnim mogućnostima, snose najveću odgovornost za osiguranje životnih uvjeta koji su prijeko potrebni za djetetov razvoj. 3. Države stranke će, ovisno o nacionalnim prilikama i svojim mogućnostima, poduzeti odgovarajuće mjere pomoći roditeljima i drugim osobama koje su odgovorne za dijete u ispunjavanju ovoga prava i, ako je potrebno, osigurati materijalnu pomoć i programe podrške, osobito u pogledu prehrane, odijevanja i smještaja. 4. Države stranke će poduzeti potrebne mjere kako bi osigurale da dijete dobije sredstva za izdržavanje od roditelja ili drugih osoba koje su za njega materijalno odgovorne, kako unutar države stranke tako i iz inostranstva. Posebno će u slučajevima kad osoba koja je materijalno odgovorna za dijete živi u drugoj zemlji odvojeno od djeteta, države stranke težiti pristupanju ili zaključivanju meĎunarodnih sporazuma, kao i pronalaženju drugih prikladnih postupaka. Na ovaj način Konvencija je postavila izdržavanje djeteta na jedan zavidno visok standard, naglašavajući da je obaveza oba roditelja da djetetu omoguće taj adekvatni životni standard. Primjenjujući odredbu člana 27. Konvencije, naš zakonodavac je u Porodični zakon FBiH uvrstio odredbu koja glasi: Osobe iz stava 1. člana 213. ovog Zakona meĎusobnom izdržavanju doprinose srazmjerno svojim mogućnostima i potrebama izdržavane osobe.13 Sadržaj navedene odredbe iz Porodičnog zakona FBiH se poklapa sa sadržajem odredbe 27. Konvencije, te je na taj način ovaj meĎunarodni standard uvršten u bosansko-hercegovačko zakonodavstvo. 3. Krivičnopravna zaštita prava na izdrţavanje Izdržavanje djeteta je jedan institut porodičnog prava, kojem je država omogućila, da u slučaju neispunjena dužnosti roditelja da izdržavaju svoje maloljetno dijete, primjeni sredstava iz drugih pravnih područja radi ostvarivanja djetetovih prava zagarantovanih meĎunarodnim dokumentima i zakonima odnosne države. Zaštita putem krivičnog prava nastupa onda kada porodično pravo nema više raspoloživih mehanizama da zaštiti najbolji interes djeteta. Krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja14 predstavlja jedno od krivičnih djela iz glave XX Krivičnog zakona Federacije Bosne i Hercegovine15, koja se odnosi na grupu krivičnih djeka protiv braka, porodice i mladeži. Krivična djela koja sadrži ova glava KZ FBIH usmjerena su na zaštitu više srodnih objekata: braka, porodice i mladeži. Pravo na porodični život jedno je i od temeljnih prava zagarantovanih Ustavom Bosne i Hercegovine koji u skladu sa članom 8. 13 Član 214. Porodičnog zakona FBiH. Član 223. Krivičnog zakona Federacije Bosne i Hercegovine. 15 Krivični zakon Federacije Bosne i Hercegovine, „Službene novine FBiH“ br. 36/03, 37/03, 21/04, 18/05, 42/10, 42/11, 59/14 i 76/14. 14 262 �Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda svakom članu porodice garantuje poštovanje i pravnu zaštitu porodičnog života. Ovom glavom KZ FBiH inkrimirana su ona ponašanja kojima se izravno napadaju brak, porodica i mladež. Krivičnopravna reakcija usmjerena je na nedopuštene radnje roditelja prema djeci, na povredu dužnosti izdržavanja i kršenje porodičnih obaveza. TakoĎer se ovom glavom KZ FBiH štiti i institucija braka kakvu poznaje naše porodično zakonodavstvo. Npr., kod krivičnog djela dvobračnosti ne radi se prvenstveno samo o zaštiti monogamnog braka, već i o zaštiti osobe koja je s drugom osobom stupila prva u brak. Odredbom stava 1. člana 223. KZ FBiH odreĎeno je da krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja čini onaj ko izbjegava davanje izdržavanja za osobu koju je na osnovu izvršne sudske odluke ili izvršne nagodbe sklopljene pred drugim nadlećnim organom dužan izdržavati. „Radnja ovog krivičnog djela sastoji se u izbjegavanju izdržavanja. To mogu biti različiti oblici činjenja ili nečinjenja s tim da se preko njih privremeno ili trajno onemogućava ispunjenje obaveze davanja izdržavanja. To su npr. davanje otkaza, neprihvatanje zaposlenja, učestalo mijenjanje radnog mjesta, otuĎivanje imovine, mijenjanje mjesta prebivališta, itd. Da li neki od ovih oblika predstavlja izbjegavanje izdržavanja procjenjuje se u svakom konkretnom slučaju. Djelo neće postojati ako nosilac obaveze izdržavanja objektivno nije u mogućnosti da daje izdržavanje. Za postojanje djela, osim zakonske obaveze izdržavanja, potrebno je da je ta zakonska obaveza utvrĎena u izvršnoj sudskoj odluci, odnosno u izvršnoj nagodbi koja je sklopljena pred drugim nadležnim organom.“16 Za ovo krivično djelo možemo reći da ima svoje dvije karakteristike, a to su: trajnost i način izvršenja, jer se djelo može izvršiti aktivno i pasivno. Da bi postojalo ovo krivično djelo potreban je trajniji negativniji stav učinioca, dakle da izbjegava da plaća izdržavanje djeteta duži vremenski period, odnosno da je riječ o namjernom nedavanju izdržavnja, a ne o prostom nedavanju izdržavanja. Ako učinilac iz objektivnih razloga ne može izvršavati svoju dužnost, nema ni izbjegavanja izdržavanja, a time ni krivičnog djela jer se ni od koga ne može tražiti da čini nemoguće (ultra posse nemo tenetur). Što se tiče načina učinjenja djela (aktivno ili pasivno), bitno je istaknuti da aktivno učinjenje predmetnog krivičnog djela postoji kada učinilac odbija zaposlenje i na taj način se dovodi u situaciju da nema novca za izdržavanje. Pasivno učinjenje ovog krivičnog djela postoji u slučaju kada učinilac ima sredstva kojima može da izdržava svoje dijete, ali odbija izvršenje takve obaveze. Dakle, od značaja je njegovo imovinsko stanje, tačnije da li je zaposlen, te ukoliko nije, da li je svojom krivicom nezaposlen. Oblik krivnje je umišljaj. Umišljaj obuhvata svijest o radnji izbjegavanja izdržavanja i svijest da se to čini uprkos postojanja izvršne sudske odluke, odnosno njenog ekvivalenta. Stavom 2. člana 223. KZ FBiH propisano je da pri izricanju uvjetne osude sud može učiniocu odrediti obavezu urednog plaćanja izdržavanja te podmirenja 16 Tomić, Z. Krivično pravo II Posebni dio, Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, 2007., str. 143. 263 �dospjelih obaveza. Neispunjenje ovih uvjeta može dovesti do opoziva izrečene uvjetne osude. Stavom 3. ovog člana predviĎa se mogućnost oslobaĎanja od kazne učinioca djela, ukoliko on ispuni svoju obavezu do okončanja glavnog pretresa. 4. Fenomenološke i etiološke izbjegavanja izdrţavanja karakteristike krivičnog djela Kriminalna fenomenologija se bavi pojavnim oblicima, strukturom, strukturnim promjenama i dinamikom kriminaliteta, kao i socijalno – individualnim svojstvima izvršioca. UtvrĎivanje i istraživanje krivičnog djela izbjegavanja izdržavanja, kao kriminološke pojave sastoji se iz fenomenološkog i etiološkog vida, tj. utvrĎivanje onih elemeneta kroz koje se ispoljavaju faktori koji ga uslovljavaju. U okviru razmatranja krivičnog djela izbjegavanja izdržavanja sa kriminološkog aspekta obraĎena je s jedne strane fenomenologija ovih krivičnih djela izvršenih u periodu od 2008. do 2013. godine na području Federacije Bosne i Hercegovine. S druge strane, obraĎena je i etiološka komponenta ove problematike, posebno analizirajući iz kojih razloga ili motiva su djela vršena. Izvor podataka bile su pravomoćne presude Općinskih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine. Fenomenologija i etiologija krivičnog djela izbjegavanje izdržavanja obuhvata podatke koji se odnose na učinioca, kao što su godište ili starosna dob, bračno stanje, obrazovanje, zanimanje, radni status i ranija osuĎivanost. Osim toga, istraživanjem su obuhvaćeni i podaci koji se odnose na spol izdržavanih lica, vremenski period koji protekne do prijave djela izbjegavanja izdržavanja, razloge izbjegavanja izdržavanja, odnos davaoca izdržavanja i izdržavanog lica, trajanje krivičnog postupka, krivičnu sankciju i ulaganje pravnog lijeka. S obzirom da je pojavna strana krivičnog djela izbjegavanje izdržavanja kao kriminološka pojava iskazana statističkim uzorkom dobila se slika o masovnosti i učestalosti ispitivanog fenomena. 264 �Grafikon 1. – Spolna struktura učinioca krivičnog djela izbjegavanje izdržavanja Ženski 0% Spol učinioca Muški 100% Iz prethodnog grafikona je vidljivo da krivično djelo izbjegavanja izdržavanja u 100% slučajeva čini otac djeteta. Majka djeteta kao učinilac ovog krivičnog djela učestvuje u 0% slučajeva. Grafikon 2. – Godište učinioca djela Godište učinioca 1960. 10% 1993. 5% 1959. 5% 1958. 9% 1964. 5% 1979. 9% 1966. 9% 1968. 5% 1961. 9% 1978. 14% 1975. 5% 1970. 5% 1969. 5% 1974. 5% 265 �Kao učinioci djela javljaju se u najvećem broju slučajeva osobe u tridesetim godinama (godište 1978. u 14% slučajeva) MeĎutim, iz ovog grafikona se može izvesti zaključak da godine života ne predstavljaju odlučujući faktor za izvršenje ove vrste krivičnih djela. Grafikon 3. – Bračno stanje učinioca djela Bračno stanje učinioca 11 9 1 Razveden Oženjen Neoženjen U najvećem broju slučajeva riječ je o učiniocima djela koji su razvedeni, meĎutim ima i onih koji su nakon razvoda sa prvom suprugom se ponovo oženili, osnovali novu porodicu, i izbjegavaju izdržavanje za dijete iz prvog braka, pravdajući se činjenicom da oni sada imaju novu porodicu o kojoj moraju brinuti (kako se navodi u obrazloženju presuda). 266 �Grafikon 4. – Obrazovanje učinioca djela Obrazovanje učinioca 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Srednja stručna sprema Osnovna škola Viša stručna sprema Napoznato Pretežno preovladavaju učinioci djela sa završenom srednjom stručnom spremom (sa akcentom na osobe koje su završile zanat). 267 �Grafikon 5. – Zanimanje učinioca djela Zanimanje učinioca Saobraćajni tehničar 5% Ekonomski Vozač Stolar 5% tehničar 5% 5% Vodoinstalater 5% Policajac 5% Komercijalista 5% Vjerski službenik, imam 5% Elektromehaničar 5% Elektotehničar 5% Konobar 5% Frizer 5% Mašinski tehničar 14% KV krojač 5% Mesar 5% Bez zanimanja 14% Zidar 5% Iz prethodnog grafikona je vidljivo da je riječ o osobama raznovrsnih zanimanja. Ipak, preovladavaju oni koji su bez zanimanja. Grafikon 6. – Radni odnos učinioca djela Radni odnos učinioca Zaposlen 38% Nezaposlen 62% 268 �U 62% analiziranih slučajeva radi se o nezaposlenim izvršiocima krivičnog djela, koji na taj način i pravdaju motiv izvršenja ovog krivičnog djela. Ovu okolnost sud uzima u obzir kao olakšavajuću prilikom odmjeravanja kazne. Grafikon 7. – Ranija osuĎivanost učinioca Ranija osuđivanost učinioca 16 5 Ne Da Kod izvršenja krivičnog djela izbjegavanje izdržavanja preovladavaju učinioci koji nisu povratnici, dakle oni koji ovo djelo čine prvi put, što sud takoĎer cijeni kao olakšavajuću okolnost prilikom odmjeravanja kazne. MeĎutim, u pet predmeta riječ je o povratnicima koji čine raznorodna djela. Grafikon 8. – Spol izdržavanog lica Spol izdržavanog lica 10 6 5 Muški Ženski Muški i Ženski 269 �Iz analiziranih predmeta vidljivo je da se pretežno radi o muškoj djeci kojoj se uskraćuje izdržavanje od strane jednog roditelja, i da je u većini slučajeva riječ o jednom djetetu kojem je uskraćeno pravo na izdržavanje. U samo malom broju slučajeva roditelj izbjegava izdržavanje dvoje djece. Grafikon 9. – Vremenski period koji protekne do prijave djela neplaćanja izdržavanja Vremenski period koji protekne do prijave djela nepladanja izdržavanja 5 i više godina 14% 3 do 5 godina 14% 1 do 3 godine 72% Interesantno je za primijetiti da oštećeni, dakle pretežno majke koje ostvaruju roditeljsko staranje nad djetetom, (u 72% predmeta), ovo krivično djelo koje čini otac djeteta, prijave tek nakon što proĎe godina od neplaćanja, odnosno u intervalu izmeĎu jedne do tri godine. Smatramo da je ovo dug vremenski period za neprijavljivanje, te da bi se blagovremenim prijavljivanjem krivičnog djela utjecalo i na brži sudski postupak. 270 �Grafikon 10. – Razlozi za nedavanje izdržavanja Razlog za nedavanje izdržavanja 9 6 5 1 Nezaposlenost Loša finansijska situacija Nije navodio, priznao krivicu Majka ne dozvoljava i onemogućava redovne kontakte sa kćerkom Učinioci ovih krivičnih djela kao razloge izbjegavanja izdržavanja navode nezaposlenost i lošu finansijsku situaciju. MeĎutim, iz većine analiziranih presuda da se izvesti zaključak da obaveznik izdržavanja smatra da davanjem iznosa za izdržavanje djeteta ustvari finansira njegovu majku, te kao drugi najčešći razlog navodi se njegova nova bračna zajednica i nova porodica o kojoj mora voditi brigu, zaboravljajući i u potpunosti zanemarujući brigu o prvoroĎenom djetetu iz prijašnjeg braka. Grafikon 11. - Odnos izdržavaoca i izdržavanog lica Nasilje u porodici, poremećeni odnosi 9% Potpuno odsustvo komunikacije 5% Odnos izdržavaoca i izdržavanog Loš 29% Nema podataka nepoznato 43% Vanbračna zajednica 9% Dobar odnos, redovna komunikacija s djecom 5% 271 �U 43% slučajeva davalac izdržavanja nije htio u sudskom postupku da kaže išta o svom odnosu sa svojim djetetom. U 29% slučajeva optuženi za krivično djelo izdržavanja se izjasnio da je odnos izmeĎu njega i djeteta loš. Grafikon 12. – Trajanje krivičnog postupka Trajanje krivičnog postupka do 1 godine 43% 1 do 3 godine 57% U 57% analiziranih slučajeva krivični postupak je trajao od jedne do tri godine. Grafikon 13. – Krivična sankcija Krivična sankcija 17 4 Uvjetna osuda Oslobađajuća presuda Najčešća krivična sankcija koju sudovi izriču za učinioce krivičnog djela izbjegavanje izdržavanje jeste uslovna osuda. Kao olakšavajuću oklonost sudovi cijene: nezaposlenost učinioca djela, slabo imovno stanje učinioca djela, te činjenicu kada učinilac djela prizna krivicu. Sudovi su prilikom izricanja uvjetne osude osuĎenom odredili obavezu urednog plaćanja izdržavanja i podmirenja dospjelih obaveza, a što je vidljivo iz analiziranih presuda. 272 �Grafikon 14. – Ulaganje pravnog lijeka Uložena žalba Da 33% Ne 67% U čak 67% analiziranih predmeta nijedna od strana u sporu, ni oštećeni ni osuĎeni, nisu ulagali žalbu. To s jedne strane govori i o pasivnosti strana u postupku, pogotovo strane koja zastupa interese oštećenog djeteta. 5. Zaključak Brak i porodica spadaju meĎu najvažnije društvene vrijednosti, koje su zaštićene kako meĎunarodnim dokumentima, tako i Ustavom i zakonima država. Od odnosa unutar porodice zavise i odnosi unutar jednog društva. Zbog toga se brak i porodica nalaze pod posebnom zaštitom države, te su i zaštićeni posebnim zakonima, i čine predmet porodičnog prava. Propisi o zasnivanju braka i regulisanju bračnih i porodičnih odnosa nalaze se u porodičnim zakonima. Naravno, zbog intimnosti odnosa u braku i porodici propisi porodičnih zakona ne regulišu i ne normiraju sve odnose braka i porodice, već samo sa onog gledišta ukoliko je to nužno radi zaštite zajedničkih interesa društva. Posmatrano sa stajališta krivičnog prava još je uži krug bračnih i porodičnih odnosa koji su predmet krivičnopravne zaštite. Brak je kao osnova porodice pod posebnom zaštitom države. Shodno tome su brak i porodica i pod posebnom krivičnopravnom zaštitom. Za krivična djela protiv braka i porodice možemo reći da su krivična djela u širem smislu, pogotovo krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja. Upravo se ovim krivičnim djelima nastoji pružiti cjelovitija zaštita društvenih vrijednosti, posebno imajući u vidu društveni razvoj djece i maloljetnika. NesreĎeni odnosi unutar porodice nanose veliku štetu i prouzrokuju tjelesne i duševne poteškoće, zbog toga je potrebno posebnu pažnju posvetiti upravo razvoju djece i maloljetnika. 273 �Analizirajući presude Općinskih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine u periodu od 2008. do 2013. godine, a koja se odnose na krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja došlo se do nekoliko zaključaka. U sklopu ovog razmatranja obraĎena je etiologija razmatranog krivičnog djela, posebno analizirajući iz kojih razloga ili motiva je djelo vršeno. Izvor podataka bile su pravomoćne presude Općinskih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine. Iz analiziranih predmeta je vidljivo da je pretežno riječ o muškim izvršiocima ovog krivičnog djela, što znači da su očevi ti koji nakon razvoda braka ne vode više brigu o svom djetetu. Kao učinioci se javljaju osobe različite životne dobi, mada preovladavaju učinioci izmeĎu 30 i 40 godina starosti. Riječ je o razvedenim učiniocima djela; mali broj njih je nakon razvoda sa prvom suprugom ponovo sklopio brak. Što se tiče njihovog obrazovanja, uglavnom se radi o osobama koje imaju završenu srednju stručnu spremu (u velikom broju slučajeva zanat), raznovrsnih su zanimanja i pretežno su nezaposleni. Djelo Izbjegavanje izdržavanja čine prvi put, dakle nisu recidivisti kako u pogledu ovog krivičnog djela, tako ni u pogledu nekog drugog krivičnog djela. Smatramo bitnim za istaknuti da krivični postupci u ovim predmetima traju dugo, u prosjeku od jedne do tri godine. Ovakvi krivični postupci bi se trebali rješavati brže, po što hitnijem postupku, jer je riječ o materijalnoj egzistenciji izdržavanog lica, kao i osjećaju zapostavljenosti od strane vlastitog oca. Pogotovo treba voditi računa u situacijama kada je otac izdržavanog djeteta ponovo zasnovao novu porodicu o kojoj se brine, da se kod izdržavanog djeteta ne stvori još veći osjećaj odbačenosti. Najčešća krivična sankcija koja se izriče učiniocima ovog krivičnog djela jeste uvjetna osuda. Općinski sudovi u Federaciji Bosne i Hercegovine izvršiocima u najvećem broju slučajeva izriču uvjetnu osudu bez propisivanja obaveze da izmire svoje dospjele obaveze prema tražiocu izdržavanja, iako je članom 223. stavom 2. KZ FBiH propisano da sud može pri izricanju uvjetne osude učiniocu odrediti obavezu urednog plaćanja izdržavanja te podmirenja dospjelih obaveza. Neispunjenje ovih uvjeta može dovesti do opoziva izrečene uvjetne osude. Interesantno je za primijetiti da nadležna tužilaštva ne podižu zahtjev za plaćanjem izdržavanja na osnovu kojeg bi sud obavezao izvršioca krivičnog djela da izmiri svoje obaveze prema izdržavanom djetetu i da ubuduće uredno ispunjava obavezu izdržavanja. Smatramo da bi uz uvjetnu osudu sud trebao obavezno izricati i ovaj dopunski uvjet pored temeljnog uvjeta koji se odnosi na to da učinilac u vremenu provjeravanja ne smije počiniti novo krivično djelo. Smisao izricanja uvjetne osude jeste da se izbjegne izvršavanje zatvorske kazne izdržavatelja, jer njegov odlazak u zatvor bi značio dalju nemogućnost plaćanja izdržavanja pa nije ni u interesu izdržavane osobe. MeĎutim, kada bi se uz uvjetnu osudu izrekao i dopunski uvjet postigla bi se efektivnija zaštita izdržavanog djeteta. Ukoliko sud utvrdi da osuĎeni nije iz objektivnih razloga mogao da izvrši zadanu obavezu, onda sud može dopunski uvjet zamijeniti drugim ili osuĎenog osloboditi obaveze. 274 �Na osnovu svega iznesenog možemo zaključiti da u Federaciji Bosne i Hercegovine nije počinjen veliki broj ovih krivičnih djela. Naime, u periodu od 2008. do 2013. godine donesene su pravosnažne presude u svega 21 predmetu, od toga šest predmeta na Općinskom sudu u Mostaru, jedan predmet na Općinskom sudu u Konjicu, četiri predmeta na Općinskom sudu u Sarajevu, dva predmeta na Općinskom sudu u Tuzli, i najveći broj predmeta, osam, na Općinskom sudu u Zenici. Mali broj ovih krivičnih djela je svakako dobar podatak, pod uvjetom da se iza njega ne krije znatno veća „tamna brojka 275 �Sunčica Hajdarović, Senior Assistant, Faculy of Law, University „Džemal Bijedić“ Mostar LEGAL PROTECTION OF CHILDREN'S RIGHTS TO SUBSISTENCE IN THE FEDERATION OF BOSNIA AND HERZEGOVINA Abstract: Child support is the institution of family law. A familiy law has a permition of the state to apply the funds from other areas of the law for the realization of children's rights guaranteed by international documents and laws of the State, in case of unfulfilled duty of parents to support their minor child. The crime of Avoiding serving is one of the crimes referred to in Chapter XX of the Criminal Code of the Federation of Bosnia and Herzegovina, Criminal offenses against marriage, family and youth. Within the scope of the crime of Avoiding serving from the criminal aspect, in this work will be discussed phenomenology of the this crime executed in the period from 2008 to 2013 in the Federation of Bosnia and Herzegovina. A special emphasis will be given to the reasons or motives why these crimes were committed. Sources of data are the final judgment of the Municipal Courts in the Federation of Bosnia and Herzegovina. Keywords: serving, the best interests of the child, criminal protection 276 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3001 Title A name given to the resource KRIVIČNOPRAVNA ZAŠTITA PRAVA DJETETA NA IZDRŽAVANJE U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE Author Author HAJDAROVIĆ, Sunčica Abstract A summary of the resource. U slučaju neispunjena dužnosti roditelja da izdržavaju svoje maloljetno dijete, država se nije ograničila samo na primjenu sredstava u okviru porodičnog prava, već je, radi ostvarivanja prava na izdržavanje djeteta zagarantovanog međunarodnim dokumentima i nacionalnim zakonima, predvidjela i sredstva iz drugih pravnih područja. Krivično djelo Izbjegavanje izdržavanja predstavlja jedno od krivičnih djela iz glave XX Krivičnog zakona Federacije Bosne i Hercegovine: Krivična djela protiv braka, porodice i mladeži. U sklopu razmatranja ovog krivičnog djela sa kriminološkog aspekta, u ovom radu bit će obrađena fenomenologija krivičnog djela izbjegavanja izdržavanja izvršenog u periodu od 2008. do 2013. godine na području Federacije Bosne i Hercegovine. Poseban osvrt će biti dat na razloge ili motive zbog kojih je djelo izvršeno. Izvor podataka su pravomoćne presude Općinskih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine. Ključne riječi: izdržavanje, najbolji interes djeteta, krivičnopravna zaštita Publisher An entity responsible for making the resource available Law faculty of University Džemal Bijedić Mostar Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 Keywords Keywords. Article PeerReviewed H Social Sciences (General),K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1e54821444ef1db690cda5645698288b.docx 11a3a5f4a2bea76c3c84b0f55e91f24e https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2201bb032c06f923398d13f43905f43f.pdf a938fb192e9084725443837bffe2579c PDF Text Text KÜLTÜR AKTARIMINDA EDEBİYAT EĞİTİMİNİN ÖNEMİ Ahmet Özhan SUCU Hitit Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Çorum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Dil, Kültür, Eğitim, Kültür Aktarımı. ÖZET Kültür, bir insan topluluğunun kendi tarihi ve ilerlemesi konusunda sahip olduğu bireysel ve toplumsal bilinç demektir. Ülkemizde günümüzde karşılaşılan problemlerin temelinde sosyal ve kültürel değerler itibariyle yaratılan çok ciddi ve tutarsız değerler yapısının gençlerin zihnine benimsetilme çabası yatmaktadır. Bunun sonucunda ise bireyler arasında iletişimsizlikten kaynaklanan birtakım sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Dil kültürün, en büyük, en başta gelen unsurudur. Dil, kültürün ilk ve temel unsuru olduğu gibi, diğer kültür unsurlarının da başlıca taşıyıcısı ve hazinesi durumundadır. Kültür varlığımızın büyük bir kısmını dil taşır. Kültür varlıklarının dil ile anlatılması, onların nesilden nesle geçmesini ve milletin ortak bir kültür etrafında şekillenmesini sağlar. Edebiyat dile dayanır. Bir şiirde, hikâyede, romanda bize heyecan veren o derin ve ulvi hisler kafamızın içinde bir dünya yaratan hayaller ve tasvirler, varlıklarını ve tesirlerini kelimelere borçludur. Çalışmamızda kültür aktarımında edebiyat eğitimi ve edebi metinlerin önemi üzerinde duruldu. Başlangıç olarak kültürün tanımı yapıldı ve daha sonra kültürün dil ile olan münasebetine değinildi. Edebiyat “Dil” e dayanan bir sanat dalı olduğu için çalışmamızda genelde edebiyatın özelde ise edebi metinlerin kültür aktarımında çok önemli bir yerinin olduğu sonucuna ulaşıldı. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5e36f341afda4fa28639a9dc6fcff67b.docx 74c46374ca7591b8995e785e7f0fb6a4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7a9414ebe299c3da290d0b5f9fa0c5c4.pdf 4bd093a9c82bb4a202153ceb511fb669 PDF Text Text KÜLTÜR AKTARIMINDA EDEBĠYAT EĞĠTĠMĠNĠN ÖNEMĠ Ahmet Özhan SUCU1 Özet Kültür, bir insan topluluğunun kendi tarihi ve ilerlemesi konusunda sahip olduğu bireysel ve toplumsal bilinç demektir. Ülkemizde günümüzde karĢılaĢılan problemlerin temelinde sosyal ve kültürel değerler itibariyle yaratılan çok ciddi ve tutarsız değerler yapısının gençlerin zihnine benimsetilme çabası yatmaktadır. Bunun sonucunda ise bireyler arasında iletiĢimsizlikten kaynaklanan birtakım sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Dil kültürün, en büyük, en baĢta gelen unsurudur. Dil, kültürün ilk ve temel unsuru olduğu gibi, diğer kültür unsurlarının da baĢlıca taĢıyıcısı ve hazinesi durumundadır. Kültür varlığımızın büyük bir kısmını dil taĢır. Kültür varlıklarının dil ile anlatılması, onların nesilden nesle geçmesini ve milletin ortak bir kültür etrafında Ģekillenmesini sağlar. Edebiyat dile dayanır. Bir Ģiirde, hikâyede, romanda bize heyecan veren o derin ve ulvi hisler kafamızın içinde bir dünya yaratan hayaller ve tasvirler, varlıklarını ve tesirlerini kelimelere borçludur. ÇalıĢmamızda kültür aktarımında edebiyat eğitimi ve edebi metinlerin önemi üzerinde duruldu. BaĢlangıç olarak kültürün tanımı yapıldı ve daha sonra kültürün dil ile olan münasebetine değinildi. Edebiyat “Dil” e dayanan bir sanat dalı olduğu için çalıĢmamızda genelde edebiyatın özelde ise edebi metinlerin kültür aktarımında çok önemli bir yerinin olduğu sonucuna ulaĢıldı. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Dil, Kültür, Eğitim, Kültür Aktarımı. THE IMPORTANCE OF LITERATURE EDUCATION IN CULTURAL INHERITANCE Abstract Culture means the individual’s and society’s awareness which has its own history of a group of people and about the progression. In our country, in the root of the created problems underlie the effort of imposing upon the young minds the structure of very serious and inconsistent values in terms of social and cultural values. As a result of this, various problems are seen to be arising from the non- communication among individuals. 1 AraĢ. Gör., Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fak. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, a.ozhan19@gmail.com �Language is the main and the most important element of culture. As language is the first and main element of the culture , it is also in the position of being the main carrier and treasure of other cultural elements. Language carries an importany part of the cultural heritage. The relating of cultural heritage through language provides the nation to shape around a common culture and to pass from generation to generation. Literature is based on language. That deep and lofty feelings which give us in a poem, story, novel, and dreams and descriptions which create a world in our minds owe their existence and effects to the words. In our study, the importance of literature education and literary texts on cultural inheritance were focused at. As a starter, the culture was defined and afterwards the relationship between the culture and language was referred. Since literature is a field of art which was based on “language”, in our study, we concluded that literature in general and literal texts in particular have a very important place on cultural heritage. Key words : Literature, Language, Culture, Education, Cultural Heritage Giriş Kültür, bir insan topluluğunun kendi tarihi ve ilerlemesi konusunda sahip olduğu bireysel ve toplumsal bilinç demektir. Bir toplumun tarihsel süreç içinde ürettiği ve kuĢaktan kuĢağa aktardığı her türlü maddi ve manevi özelliklerin bütününe kültür denir. Kültür, bir toplumun kimliğini oluĢturur, onu diğer toplumlardan farklı kılar. Kültür, toplumun yaĢayıĢ ve düĢünüĢ tarzıdır. Ülkemizde günümüzde karĢılaĢılan problemlerin temelinde sosyal ve kültürel değerler itibariyle yaratılan çok ciddi ve tutarsız değerler yapısının gençlerin zihnine benimsetilme çabası yatmaktadır. Bunun sonucunda ise bireyler arasında iletiĢimsizlikten kaynaklanan birtakım sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Dil kültürün, en büyük, en baĢta gelen unsurudur. Dil, kültürün ilk ve temel unsuru olduğu gibi, diğer kültür unsurlarının da baĢlıca taĢıyıcısı ve hazinesi durumundadır. Kültür varlığımızın büyük bir kısmını dil taĢır. Kültür varlıklarının dil ile anlatılması, onların nesilden nesle geçmesini ve milletin ortak bir kültür etrafında Ģekillenmesini sağlar. �Edebiyat dile dayanır. Bir Ģiirde, hikâyede, romanda bize heyecan veren o derin ve ulvi hisler kafamızın içinde bir dünya yaratan hayaller ve tasvirler, varlıklarını ve tesirlerini kelimelere borçludur. ÇalıĢmamızda kültür aktarımında edebiyat eğitimi ve edebi metinlerin önemi üzerinde duruldu. Edebiyat “Dil” e dayanan bir sanat dalı olduğu için çalıĢmamızda genelde edebiyatın özelde ise edebi metinlerin kültür aktarımında çok önemli bir yerinin olduğu sonucuna ulaĢıldı. EDEBĠYAT EĞĠTĠMĠ VE DEĞER EĞĠTĠMĠ Dil ve Eğitim Edebiyat ile eğitimin ilgisinden bahsedebilmek için öncelikli olarak edebiyatın dil ile olan iliĢkisine değinmemiz yerinde olacaktır. Dil, Türkçe sözlükte: “insanların düĢündüklerini ve duyduklarını bildirmek için kelimelerle ve iĢaretlerle yaptıkları anlaĢma (TDK, 2005: 520) Ģeklinde tarif edilmiĢtir. Ergin dili: “Ġnsanlar arasında anlaĢmayı sağlayan tabiî bir vasıta; kendi kanunları içinde yaĢayan ve geliĢen canlı bir varlık; milleti birleĢtiren, koruyan ve onun ortak malı olan sosyal bir kurum, seslerden örülmüĢ muazzam bir yapı; temeli bilinmeyen zamanlarda atılmıĢ bir gizli anlaĢmalar sistemidir (Ergin, 1999: 3)” Ģeklinde tanımlar. Tanımlardan da anlaĢılacağı gibi dil, kiĢiler arasında anlaĢmayı sağlayan unsurların baĢında gelmektedir. Dilin, kiĢilerin anlaĢmasında vasıta görevi görmesi doğal olarak oluĢmuĢ bir süreçtir. Yani fertlerin hayatlarıyla birlikte yoğurulmuĢ; kendiliğinden geliĢmiĢ ve zamanla bir sistem haline gelmiĢtir. Dilin, değerlerin insandan insana, toplumdan topluma aktarılmasında bir vâsıta olmasından dolayıdır ki dil, insanları bir yığın bir kitle olmaktan kurtarmakta; onlara toplumsal bir ruh, toplumsal bir bakıĢ açısı üflemektedir. Ziya Gökalp, dili kültürün temel unsuru sayar. Dil, duygu ve düĢüncenin adeta kabıdır. Bir milletin bütün duygu ve düĢünce hazinesi, dil kabına veya kalıbına dökülür ve bu dil kabı ile yerden yere, nesilden nesle aktarılır ( Kaplan, 1992: 139). Kültür varlığımızın büyük bir kısmını dil taĢır. Kültür varlıklarının dil ile anlatılması, onların nesilden nesle geçmesini ve milletin ortak bir kültür etrafında Ģekillenmesini sağlar. �Yeni nesillere kültür bilinci aĢılamak ve nesillerin milletin bir parçası olduğunu benimsetmek, sistemli bir dil eğitimi ile mümkün olabilmektedir. Bu konuyla ilgili olarak Özbay: “Dil kültürün baĢlıca unsurudur. Milletlerin tarihten günümüze kadar ortaya koyduğu eserlere, yaĢam tarzlarına kültür denir. Zamanla milletin yaĢam tarzına yönelik olan her Ģey geliĢir değiĢir, bu değiĢmeler de dil ile anlatılır. Aynı dili konuĢan toplum, çevresini, çevresinde geliĢen olayları kendince algılamakta ve ana dilinde oluĢmuĢ kavramlarla anlatmakta kısaca, kendi dilinin penceresinde görmektedir. Bütün bunlar da etkili bir ana dili öğretimiyle sağlanabilir (Özbay, 2011: 24) demiĢtir. Tanım ve ifadelerden de anlaĢılacağı gibi anadili öğretiminin, öğrencilere kazandırılması gereken değerlerin benimsetilmesi açısından son derece önemli olduğunu görmekteyiz. Anadili ise gerçek manada milletin oluĢturduğu edebiyat ile edebî metinlerle yaĢatılır ve geleceğe aktarılır. Özbay bu konuda: “Ana dili öğretimi, örgün eğitimin en öncelikli amacıdır. Ġyi bir ana dili eğitimi alan öğrenci, bu derslerde edindiği bilgi, birikim ve beceriyi diğer ders alanlarına da taĢıyacaktır. Bu öğretim, sadece bir dil ya da dil bilgisi öğretimi değil, bir millete ait değerlerin benimsetilmesi iĢidir. Millete ait değerler ise edebî metinlerle yaĢatılır ve geleceğe aktarılır. Bu nedenle ana dili öğretiminde temel materyal olarak kullanılan metinlerin özellikle değer aktarımında önemi çok büyüktür.” (Özbay, 2011: 24) yorumunu yapmıĢtır.. Edebiyat ve Değer Eğitimi Edebiyat kelimesi Arapça bir kelime olup, “edb” (edeb) kökünden türetilmiĢtir. “Edeb” kelimesinin birçok manası vardır; Edebiyat dile dayanır. Bir Ģiirde, hikâyede, romanda bize heyecan veren o derin ve ulvi hisler kafamızın içinde bir dünya yaratan hayaller ve tasvirler, varlıklarını ve tesirlerini kelimelere borçludur (Kaplan, 1999: 159). Edebiyat sözcüğünün kökünü oluĢturan “terbiye, eğitim” anlamına gelen “edeb” sözcüğünün edebiyatın toplumu eğitme iĢinde çok büyük bir rolü olmasının delilidir. GeçmiĢten günümüze kadar edebiyatın her alanı toplumu, bireyleri eğitmek için bir araç olarak kullanılmıĢtır. Sanat dalları arasında en doğal ve en yaygın olanı edebiyattır. Edebiyatın önemli bir yönü de muhataplarına en kolay ve en doğrudan ulaĢan bir sanat dalı olmasıdır. Edebiyatın malzemesi olan söz de hiçbir Ģekilde değiĢikliğe uğramadan sanatçıdan, muhatabına ulaĢır. Bütün sanat eserlerinin anlatmak istediklerini de edebiyat dile getirir. Kavcar bu konuyla ilgili olarak: “ Edebiyat ve eğitim, insanla insan �topluluklarıyla ilgilenip uğraĢma bakımından birbirini tamamlayan, birbiriyle yakından iliĢkili olan iki alandır. Çünkü edebiyatın da eğitimin de konusu insandır” (Kavcar, 1999: 2) demektedir. Kavcar “Edebiyat eseri, insanı ve çevresini tanıtır. Ġnsanın kendisiyle, baĢkalarıyla, doğal ve toplumsal çevresiyle çatıĢmalarını yansıtır. Edebiyat eserleri hem bireysel hem de toplumsal hayatla ilgili olarak iyiye, güzele, doğruya yönelme ve yeni değerler kazandırma yolunda telkinlerde bulunur, insanları bunlar doğrultusunda eğitir” (Kavcar, 1999: 6) diyerek edebiyatın insanın ve toplumun yaĢamındaki önemine dikkat çekmiĢtir. Edebiyat eğitimi insanın gerek bireysel yaĢamında gerekse sosyal yaĢamında insanı iyiye, güzele ve doğruya yöneltme gibi bir özelliğinin olduğunu söyleyebiliriz. Edebi metinlerde karĢılaĢılan karakterlerle birey doğal bir özdeĢim kurar ve sonucunda o karakterin davranıĢlarını özümser ve kendine örnek rol modeller edinir. Eğer metinde kurgulanan karakter genel olarak iyi ise ya da toplumsal olarak iyi bir rol modelse bu doğrudan ya da dolaylı olarak bireyin yaĢamına yansıması kaçınılmaz olacaktır. buna benzer sebeplerle edebiyat eğitiminin faydalarını özetleyecek olursak; edebiyat eğitiminin, toplumu eğitme iĢinde, kültür aktarımında, insanlara estetik zevk kazandırmada, bireylere kiĢilik kazandırmada vb. birçok kazanımın gerçekleĢtirilmesinde çok önemli bir yeri vardır sonucuna ulaĢmamız kaçınılmazdır. Peki kültür aktarımında edebiyat bu kadar önemli ise edebiyatın en önemli unsuru olan edebi metinlerin seçimi de çok büyük bir önem taĢımaktadır. Değer Eğitiminde Edebi Metinlerin Önemi Edebi metinlerin içerikleri öğrencinin estetik yönünün, kiĢiliğinin, toplumsal ve kültürel değerlerinin geliĢimine katkıda bulunacaktır. Edebi metinler insana her Ģeyden önce kiĢilik verir. Bu kiĢilik hayat yolunu hazırlar. Bir toplumda ahlakın ilerlemesi toplumun düzelmesinde edebiyatın rolü büyüktür. Çocuğun, gencin edebî metinlerle kurduğu iletiĢim, her Ģeyden önce bir duygu ve düĢünce eğitimidir. Bu süreç, bir duyarlık oluĢumuna, zenginliğine; kültürel bilinçlenmeye olanak sağlar. Edebiyat, demokratik kültür dokusunu oluĢturan �davranıĢların, yaĢatılarak, sezinleterek kazandırılmasını sağlayan bir süreçtir. Edebî metinlerin dünyasına girme alıĢkanlığı edinmiĢ birey, insanların çok çeĢitli duyma, düĢünme ve hareket etme örnekleriyle tanıĢır, kendini baĢkalarının yerine koyabilir, özdeĢim kurma yeteneği oluĢturur, insan kiĢiliğine saygı duyar, hoĢgörülülük kazanır, insanların değiĢik özelliklerde olabileceği gerçeğini anlar. Bu süreç, insanın yeni yaĢantılar edinme, kiĢiliğini değiĢtirme ve geliĢtirme sürecidir (Sever, 1998: 4-5). Çocukların, gençlerin hikâyeler, Ģiirler, romanlar yani kısaca edebi metin okuması ve bu edebi eserlerdeki insanlarla tanıĢmaları, hayal dünyalarında onları yaĢatmaları onlarla özdeĢim kurmaları gerçek yaĢamı daha verimli kullanmalarında büyük önem taĢır. Birçok edebi eserde insanları eğitme gayesi görmekteyiz. Buna örnek vermek gerekirse; Mevlana Mesnevi’sini, Namık kemal tiyatrolarının büyük bir bölümünü, Mehmet Akif Safahat’ını vb. birçok yazar eserlerini insanların nasıl yaĢaması gerektiği noktasında birer ufuk, bir hedef göstermek için kaleme almıĢlardır. Edebi metinlerin insanlara sadece ahlaki davranıĢ benimsetmek ve sosyal faydayı temin etmek için oluĢturulmadığı da bir gerçektir. Edebi metinlerin bir özelliği kiĢiye ahlakî değer kazandırmak olsa da diğer bir amacı ise insanlara estetik zevk kazandırmaktır denilebilir. Edebiyat, insanlara, hayvanlara ve etrafımızda gördüğümüz ve anladığımız maddî, manevî Ģeylerle alakalı hususlarda bir fikir, bir felsefe bulmak ve her türlü vaziyet ve hareketler arasında münasebet aramak, sınırlı gibi görülen halleri alakalarıyla geniĢletmek, takdir hissi verebilecek derecede izah etmektir (Güzel, 1997: 14). Buradan hareketle diyebiliriz ki edebi eserlerin amacı maddî manevî Ģeylerle alakalı hususlarda bir fikir verirken takdir hissi verebilecek Ģekilde izah etmektir. Edebi metinlerin değer aktarımındaki rolü çok büyüktür. Bundan dolayı milli eğitim müfredatında seçilecek metinlerin özellikleri verilirken edebi metinlerin önemi üzerinde durulmuĢtur. Türk edebiyatı ders kitaplarında bulunan özellikler ve seçilecek metinler aĢağıdaki gibidir: 1. Metinler, Türk Millî Eğitiminin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olmalıdır. �3. Seçilecek edebî metnin özellikleri, anlatım biçimi ve yapısı gözden uzak tutulmadan millî kültürümüze, ahlâk anlayıĢımıza, yasalarımıza, geleneklerimize, örf ve âdetlerimize, milletimizin bölünmez bütünlüğüne uygun olmasına özen gösterilmelidir. 7. Seçilen metinler öğrencileri iyiye, güzele, doğruya yöneltmeli; onlara iyi alıĢkanlıklar kazandırmalıdır. 15. Metin seçiminde öğrencilerin dil zevkini ve bilincini geliĢtirme, hayal dünyalarını zenginleĢtirme, ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkarma gibi özellikler göz önünde bulundurulmalıdır. 17. Sanat metinlerinin sanat değerleriyle; öğretici metinlerin de öğreticilik iĢlevleriyle dönemlerini en iyi temsil eden eserler arasından seçilmesine özen gösterilmelidir. 19. Metinlerde çeĢitliliği sağlamak ve öğrencilerin daha farklı metinlerle karĢılaĢmasını sağlamak amacıyla aynı sınıfta aynı sanatçıdan zorunluluk olmadıkça bir metin seçilmelidir. Tüm bunlardan hareketle ders kitaplarına seçilecek edebi metinlerin genel olarak; iyi, güzel ve yararlı olanı estetik bir Ģekilde verme çabasının olması; seçilen edebi metinlerin toplumun eğitilmesine katkıda bulunması; toplum olarak iyiyi ve güzeli öğütlemesi gibi özelliklerinin olması gerekmektedir. Kültür aktarımında edebiyat eğitiminin önemini vurgulamak anlattıklarımızı somutlaĢtırmak için birkaç örnek vermenin yerinde olacağı kanaatindeyiz: ÖRNEKLER Ġlk örnek olarak Dede Korkut hikayelerini verebiliriz. Dede korkut hikayelerinde Türk kültürünün en gizli kalmıĢ hususiyetleri bir cevher gibi parlamaktadır. Fuad Köprülünün: Tüm Türk edebiyatını bir kefeye, Dede korkut hikayelerini bir kefeye koysanız hikayeler ağır basar” ifadesi hikayelerin Türk kültür tarihi için ne kadar önemli olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Dede Korkut hikayelerinde örnek olarak aĢağıya aldığımız ifadelerde kültürümüzde yoğun olarak yaĢatılan misafirperverlik, dayanıĢma vb. kültürel unsurların yer aldığını görmekteyiz: sevgi, �Oğlan anasının sözünü kırmadı. (1- Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı) Aileye verilen önemi ... edeple usul usul geri döndü (3- Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Destanı). Pay Püre Bey der: Oğul kudretli oğuz beylerini evimize çağıralım, nasıl uygun görürlerse ona göre iş edelim dedi (3- Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Destanı). ĠstiĢare ve dayanıĢmanın önemi. Han da Begil‟i misafir etti, güzel at güzel kaftan, bol harçlık verdi. Üç gün de Begil‟i av şikâr etiyle misafir edelim beyler dedi (Begil Oğlu Emre’nin Destanı). Misafirperverliğin önemi … babasının elini öptü, helallaştı, hoşça kalın dedi (8- Basat’ın Tepe Göz’ü Öldürdüğü Destanı). Babası ile anası ile geldi görüştü, ellerini öptü (9Begil Oğlu Emre’nin Destanı). Metinde bir kültür unsuru olarak saygı değerinden sonra tespit edilen baĢka bir değer olarak karĢılıklı birbirini sevmeyi örnek olarak verebiliriz. Sevgi değeri, toplumda huzuru, saadeti, kardeĢliği, millî birliği, sosyal dayanıĢmayı sağlar. Birbirini sevmeyen insanların bir arada yaĢayıp sosyal düzeni sağlamaları imkânsızdır. Bu yüzden hikâyelerde anne, baba, eĢ, kardeĢ, arkadaĢ sevgisi vurgulanmıĢtır. Babası ile Yigenek gizli yaka tutarak koklaştılar. İki hasret birbiriyle buluştular, ıssız yerin kurdu gibi uluştular, Tanrı‟ya şükürler kıldılar (Salur Kazan’ın Evinin Yağmalandığı estanı). Işıl ışıl ışıldayan ince elbiselim Yere basmayıp yürüyen servi boylum Kar üzerine kan damlamış gibi kızıl yanaklım Çift badem sığmayan dar ağızlım �Ressamların çizdiği kara kaşlım Kurumsu kırk tutam kara saçlım Aslan soyu sultanın kızı Öldürmeye ben seni kıyar mıydım Kendi canıma kıyarım ben sana kıymam (Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı Destanı). 14. yy. mesnevilerinden olan Süheyl ü Nevbahar mesnevisinde de kültürel unsur olarak birçok değerimize rastlamamız mümkündür: Yalan söylememek ile ilgili olarak örneğin: Kimün ki yalancılık ola iĢi Dahı girçeğine inanmaz kiĢi (Süheyl ü Nev-bahar 277) Kimin iĢi yalancılık olur ise, kimse onun gerçek sözüne inanmaz. DeğiĢik örnek olması bakımından 14. Mesnevi hikayelerinden birkaç örnek vermek gerekirse; Ya da yine 14. Mesnevilerinden olan Matık-ut tayr’da gülĢehrî vefalı olmak gerektiği ile ilgili olarak: Hüdhüd eydür bî-vefâyı sevmegil Yil-durur „ahdi vü sen yil kovmagıl (Mantıkut-tayr 3497) Hüdhüd der ki vefasızları sen sevme, onun sözü yeldir sen yelin peşinden gitme. Ya da Togru sözlü kişi anda merd ola Egri sözlü âdemî nâ-merd ola (Mantıku‟t-tayr 2223) Doğru sözlü kişi mert ola, eğri sözlüler ise namert ola! Ya da günümüzde de kullanılan tuz ekmek hakkı için garipnamede geçen Ne duz etmek bilür ü ne konşılık Tamarında yok-durur hîç togrulık (Garipname 1657) Ne tuz, ekmek hakkı bilir ne komşuluk, damarında hiç doğruluk yoktur. �Tuz ekmek hakkı Türk kültürüne ait değerlerdendir. Bir kimsenin, yemeğini yeyip elinden hayır gördüğü kimseye karĢı vefa göstermesi demektir. Beyitte “ne vefa bilir ne komĢuluk hakkı” ifadesi komĢuluğun vefa sahibi kimselerce yerine getirilebilecek bir değer olduğudur. Bu tarz insanların da içinde doğruluk değerini de barındıramaz anlamı verilmektedir. Daha önce de değinildiği gibi değerler genel olarak birbirine bağlı kavramlardır. Görüldüğü üzere eski türk edebiyatından örnek olarak aldığım birkaç beyitte kültür aktarımında ne kadar önemli olduğu ortadadır. Sadece eski dönem edebiyatımız değil edebiyatın her döneminde kültür aktarımından söz edilebilir Edebiyatımızda günümüze yaklaĢtıkça da aktarımla ilgili olarak birçok örnek verebiliriz. Mehmet Akif’in Seyfi baba manzumesinde, eski bir dostunun rahatsızlandığını öğrenen Ģair yolda büyük sıkıntılardan geçerek yağmurlu ve kötü bir günde evine ziyarete gider ve sabaha kadar dostunun baĢında bekler; sabah yanından ayıralacakken para vermek ister ve kendisinin de parasının olmadığını görür bundan muzdarip olur. Bu hikayede vefakarlık, kadirĢinaslık gibi birçok milletimize ait unsurların verilmeye çalıĢıldığı görülmektedir. ġair bunu propaganda Ģeklinde iĢlememiĢ bu hasletleri estetik bir zevkle metine yerleĢtirmeyi bilmiĢtir. Bu tür örnekleri günümüz roman ve yazımlarında da bulabilmemiz mümkündür. Sonuç Sonuç olarak edebiyatın ve edebi metinlerin kültür aktarımı ve değerler açısından çok önemli bir yeri olduğunu görmekteyiz. Gelecek nesillerimizin sağlam bireyler vatanını milletini seven birer birey olarak yetiĢmesi için edebi metin seçimlerinde son derece titiz ve dikkatli davranmak gerekmektedir. Öğrencilerin örnek alabileceği rol modeller içeren eserlere daha fazla ağırlık verilmelidir. �Okuma iĢi toplumun bir kesimi değil toplumun genelini ilgilendiren bir olaydır bundan dolayı toplumun kalkınması için ve hele ki toplumsal olarak birlik beraberlik ve dayanıĢmaya ihtiyacımız olan bu günlerde daha da önem verimleri gerekmektedir. Sonuç kısmında da üzerinde durulduğu gibi, Genel amaçlar ve Programlarda birçok ahlâkî ve estetik değerle ilgili kazanımlar Edebi eserler tarandığı takdirde eserlerde yer aldığı görülecektir. Bu öğretilerin öğrenciye kazandırılabilmesi için edebi eserlerden seçilecek ve öğrencilerin ilgisini çekebilecek bölümlerin Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında daha fazla yer alması sağlanmalıdır. Edebi eserden konuyla alakalı bulunan hikâyelerden uygun olanlar seçilip, çeĢitli öğretim yöntemleri vasıtasıyla kullanılabilir. Drama, tiyatro vb. görsel sanatlarla desteklenerek öğrencilerde kalıcı izli davranıĢlar meydana getirmek daha kolay gerçekleĢebilir. Ahlak eğitiminde edebi metinlerin rolü dikkate alındığında, diğer eğitim ve öğretim programlarında da değer eğitimi ve kültür aktarımı için edebi metinlerden yararlanılabilineceğini görürüz. Mesela tarih dersinde geçmiĢin Ģanlı sayfaları öğrencilere anlatılırken mesnevilerden alınan, içinde birtakım değerleri -örneğin onurlu olmak - gibi bir değeri barındıran hikâyeler seçilerek dersin akıĢı canlandırılabilir. Bu vesileyle de doğru bir değer aktarımı oluĢturulabilir. �Kaynakça AKARSU, B. (1982). Ahlâk Öğretileri. Ġstanbul: Remzi Kitabevi. AKBABA ve ALTUN, S. (2003). Eğitim Yönetimi ve Değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 1 (1), 7–18. ARSLAN ġ.Z ve YAġAR F.T. (2007).“Yükselen “Değer” Kavramı Üzerine Eleştirel Bir Yaklaşım. Değerler Eğitim Merkezi Dergisi, Sayı:1, 8-11. AYNĠ, Mehmet Ali. (1939). Türk Ahlakçıları. Ġstanbul: Kitabevi Yayınları. CEBECĠOĞLU, Ethem. (2005). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ġstanbul: Anka yayınları. CEMĠLOĞLU, Mustafa. ( 2003). Türk Dili ve Edebiyatı Öğretimi. Ġstanbul: Alfa Yayınları. ERGĠN, M. (1999). Türk Dil Bilgisi. Ġstanbul: Bayrak Yayınları. GÖKÇE, O. (1994). Türk Gençliğinin Sosyal ve Ahlakî Değerleri. Ata Dergisi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, s. 131-139. KAPLAN, Mehmet. (1992). Kültür ve Dil. Ġstanbul: Dergah Yayınları. KAPLAN, Mehmet. (2004). Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar (Tip Tahlilleri). Ankara: Dergâh Yayınları. KAVCAR, C. (1997), Edebiyat ve Eğitim. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları KAVCAR, C. (1999). Edebiyat ve Eğitim. Genişletilmiş 3. Basım. Ankara: Engin Yayıncılık. SEVER, Sedat (2000). Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme. Ankara: Anı Yayınları. TDK (2005). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1865 Title A name given to the resource KÜLTÜR AKTARIMINDA EDEBİYAT EĞİTİMİNİN ÖNEMİ Author Author SUCU, Ahmet Ozhan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Dil, Kültür, Eğitim, Kültür Aktarımı. ÖZET Kültür, bir insan topluluğunun kendi tarihi ve ilerlemesi konusunda sahip olduğu bireysel ve toplumsal bilinç demektir. Ülkemizde günümüzde karşılaşılan problemlerin temelinde sosyal ve kültürel değerler itibariyle yaratılan çok ciddi ve tutarsız değerler yapısının gençlerin zihnine benimsetilme çabası yatmaktadır. Bunun sonucunda ise bireyler arasında iletişimsizlikten kaynaklanan birtakım sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Dil kültürün, en büyük, en başta gelen unsurudur. Dil, kültürün ilk ve temel unsuru olduğu gibi, diğer kültür unsurlarının da başlıca taşıyıcısı ve hazinesi durumundadır. Kültür varlığımızın büyük bir kısmını dil taşır. Kültür varlıklarının dil ile anlatılması, onların nesilden nesle geçmesini ve milletin ortak bir kültür etrafında şekillenmesini sağlar. Edebiyat dile dayanır. Bir şiirde, hikâyede, romanda bize heyecan veren o derin ve ulvi hisler kafamızın içinde bir dünya yaratan hayaller ve tasvirler, varlıklarını ve tesirlerini kelimelere borçludur. Çalışmamızda kültür aktarımında edebiyat eğitimi ve edebi metinlerin önemi üzerinde duruldu. Başlangıç olarak kültürün tanımı yapıldı ve daha sonra kültürün dil ile olan münasebetine değinildi. Edebiyat “Dil” e dayanan bir sanat dalı olduğu için çalışmamızda genelde edebiyatın özelde ise edebi metinlerin kültür aktarımında çok önemli bir yerinin olduğu sonucuna ulaşıldı. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2b10211099cf9f07a139d169cb4cfcec.docx ca893138b5677b46abb13a37629cad10 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a523d9c196c909dc982b3826648da3d6.pdf 6d4fc5ac9686014cf4b878d784d282bb PDF Text Text KÜLTÜR TARİHİMİZ AÇISINDAN BLAGAY (ALP-ERENLER ) TEKKESİNİN ÖNEMİ Ömer BOZKIR Kafkas Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Kars / Türkiye Anahtar Kelimeler: Tekke, Blagay Tekkesi, Bosna-Hersek. ÖZET Kültür tarihimiz açısından kültürümüzün yayılmasında ve yayılan bölgelerde derin izler bırakan alp-erenler ve kurdukları tekkeler önemli bir yere sahiptir. Alp-erenler, sahip oldukları sağlam kültür anlayışlarını dini değerlerle harmanlayıp kurmuş oldukları tekkeler sayesinde önemli fonksiyonlar ifa etmişlerdir. Sadece yerleşim alanlarıyla sınırlı kalmayıp Anadolu, Rumeli ve Avrupa’ya kadar uzanan bir ağ içerisinde birbirlerinden destek alıp sağlam bir kültür anlayışı ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada XIII. Yüzyıl’da bir Horasan eri olarak Anadolu’ya gelen, Anadolu ve Rumeli'nin fethi esnasında gazalara katılan, kahramanlığı ile bilinen bir Türk ereni Sarı Saltuk ve Blagay Tekkesi’nin (Alp-erenler Tekkesi) öneminden bahsedilecektir. Tekkeler kültür tarihi açısından önemli yere sahiptirler. Sarı Saltuğ’un Anadolu’da yaşadığı dönem, Selçukluların en karışık zamanı ve yıkılma sürecine girdiği dönemdir. Bu dönemde dağılmaya başlayan Türk Kültürünü yeniden bir araya getirme, yaşatma dervişler ve tekkeler sayesinde olmuştur. Bosna-Hersek’te Blagay Tekkesi, Alp-erenler Tekkesi olarak da bilinmektedir. Bu tekke dini, tasavvufi değerlerin yanı sıra sosyal ve kültürel anlamda önemli bir yere sahipti. Çünkü dini değerlerle birlikte yaşanan milli değerler bu bölgelerin fetihleri sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Balkan Coğrafyası’nda Tekkeler, genellikle yerleşim yerleri dışında tabir yerinde ise kuş uçmaz kervan geçmez yerlerde kurulmuşlardır. Öncelikle iç âleme hitap eden dünyanın cazibesinden uzak adeta gönülleri feth eden mekânlar tercih edilmiştir. Bu mekânlar ve münzevi hayat insanların manevi çekim alanları olup cazibe merkezleri haline gelmiştir. Böylece gönülleri fethedilen insanların dini ve kültürel etkileşimleri daha kolay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki fetih hareketlerinden kısa sürede sonuç alması bunun bir göstergesidir. Tekkenin kuruluş mekânı, mimarisi, iç donanımı adeta kültürümüzün bir parçası olduğunu gösteriyor. Özellikle son dönmelerde ziyaretçi sayısının artması buraya verilen önemi de beraberinde getirmiştir. Tekkenin bakım ve onarımının ülkemiz tarafından yapılmış olması bizim için ayrı bir önem arz eder. Çalışma üç bölümden müteşekkil olup; birinci bölümde; tekkeler ve fonksiyonları, ikinci bölümde; Saltuk-name destanı ve Sarı Saltuk, üçüncü bölümde; Blagay Tekkesi ve kültür tarihi açısından önemi değerlendirilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2023 Title A name given to the resource KÜLTÜR TARİHİMİZ AÇISINDAN BLAGAY (ALP-ERENLER ) TEKKESİNİN ÖNEMİ Author Author BOZKIR, Omer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Tekke, Blagay Tekkesi, Bosna-Hersek. ÖZET Kültür tarihimiz açısından kültürümüzün yayılmasında ve yayılan bölgelerde derin izler bırakan alp-erenler ve kurdukları tekkeler önemli bir yere sahiptir. Alp-erenler, sahip oldukları sağlam kültür anlayışlarını dini değerlerle harmanlayıp kurmuş oldukları tekkeler sayesinde önemli fonksiyonlar ifa etmişlerdir. Sadece yerleşim alanlarıyla sınırlı kalmayıp Anadolu, Rumeli ve Avrupa’ya kadar uzanan bir ağ içerisinde birbirlerinden destek alıp sağlam bir kültür anlayışı ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada XIII. Yüzyıl’da bir Horasan eri olarak Anadolu’ya gelen, Anadolu ve Rumeli'nin fethi esnasında gazalara katılan, kahramanlığı ile bilinen bir Türk ereni Sarı Saltuk ve Blagay Tekkesi’nin (Alp-erenler Tekkesi) öneminden bahsedilecektir. Tekkeler kültür tarihi açısından önemli yere sahiptirler. Sarı Saltuğ’un Anadolu’da yaşadığı dönem, Selçukluların en karışık zamanı ve yıkılma sürecine girdiği dönemdir. Bu dönemde dağılmaya başlayan Türk Kültürünü yeniden bir araya getirme, yaşatma dervişler ve tekkeler sayesinde olmuştur. Bosna-Hersek’te Blagay Tekkesi, Alp-erenler Tekkesi olarak da bilinmektedir. Bu tekke dini, tasavvufi değerlerin yanı sıra sosyal ve kültürel anlamda önemli bir yere sahipti. Çünkü dini değerlerle birlikte yaşanan milli değerler bu bölgelerin fetihleri sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Balkan Coğrafyası’nda Tekkeler, genellikle yerleşim yerleri dışında tabir yerinde ise kuş uçmaz kervan geçmez yerlerde kurulmuşlardır. Öncelikle iç âleme hitap eden dünyanın cazibesinden uzak adeta gönülleri feth eden mekânlar tercih edilmiştir. Bu mekânlar ve münzevi hayat insanların manevi çekim alanları olup cazibe merkezleri haline gelmiştir. Böylece gönülleri fethedilen insanların dini ve kültürel etkileşimleri daha kolay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki fetih hareketlerinden kısa sürede sonuç alması bunun bir göstergesidir. Tekkenin kuruluş mekânı, mimarisi, iç donanımı adeta kültürümüzün bir parçası olduğunu gösteriyor. Özellikle son dönmelerde ziyaretçi sayısının artması buraya verilen önemi de beraberinde getirmiştir. Tekkenin bakım ve onarımının ülkemiz tarafından yapılmış olması bizim için ayrı bir önem arz eder. Çalışma üç bölümden müteşekkil olup; birinci bölümde; tekkeler ve fonksiyonları, ikinci bölümde; Saltuk-name destanı ve Sarı Saltuk, üçüncü bölümde; Blagay Tekkesi ve kültür tarihi açısından önemi değerlendirilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ddc6b4715c0a3316c034fbdf6c71a07c.docx 9aafc39d23da6c8629ed96c53c7b4eae https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ae5d6690ad650c77e60f64d4fbd19a30.pdf 13d13b5cf92b0e161b4e2f82bc1b4499 PDF Text Text KÜLTÜREL SÜRECE KATKILARI BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE EDEBİYATSİNEMA İLİŞKİSİNİN ÖNEMİ Funda MASDAR Batman Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema-TV Bölümü, Batman / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk Edebiyatı, Türk Sineması, Kültürel Kimlik, Kültürel Yapı. ÖZET Kültür bir toplumun tarihsel süreç içerisinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özellikler bütünüdür. Sanat ise gerek yaratım gerekse sunum süreçleri boyutuyla kültürel kimlik verilerinden hem faydalanan hem de bunun aktarımını ya da yeniden şekillenmesini sağlayan en prestijli araçtır. Tüm sanatların bileşkesi konumunda olan sinema ise görsel ve işitsel boyutuyla bunu sağlayan en hızlı ve en etkili araçtır. Dünya sinemasında da köklü bir tarihe dayanan sinema- edebiyat ilişkisi, ülkemizde adeta olmazsa olmaz boyutuyla günümüze kadar süreklilik arz etmiştir. Türk sinema tarihi başlangıcından günümüze kadar Türk edebiyatını kendisine kaynak edinmiştir. Sosyal- siyasal ve ekonomik unsurların sıklıkla değiştirdiği ve yeniden biçimlendirdiği Türk toplumsal yapısıyla beraber, kültürel unsurlar da sürekli yeniden şekillenmiştir. Türk kültürel tarihini maddi manevi tüm unsurlarıyla başarılı bir şekilde kendisine konu edinerek yansıtan Türk edebiyatından yapılan uyarlama filmler Türk sinema tarihinde ayrı bir önem oluşturur. Toplumsal yapısı gereği görsel unsurların yazınsal unsurlardan daha çabuk algılanıp özümsendiği ülkemizde, sinema geniş ve farklı yapılardaki kitlelere ulaşabilen bir sanattır. Edebi eserlerin görsel bir sanat olan sinema filmlerine dönüştürülmesi gerek sinema sanatına olan ilgi gerekse filme kaynak olan metne duyulan merak boyutunda daha ilgi çekici konuma gelmiştir. Bu bağlamda sinema Türk edebiyatında konu edinilen kültürel yapı öğelerini daha geniş kitlelere ulaştırma başarısını sağlamıştır. Bildiri metni bu bilgiler ışığında özellikle Türk sinemasının edebi eserleri kaynak edinme yoluyla kültürel kimlik oluşturma ve kültürel mirası aktarma üzerindeki rolünü ve önemini incelemeyi amaçlamaktadır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9008b3668435962c8ca39e116046ea34.docx 67a08f5ef3fdb05d520ce910fc35c736 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fed4aa14433ea291d01a898e8c564efd.pdf 66518b8289389fb87155ce6eef90748e PDF Text Text KÜLTÜREL SÜRECE KATKILARI BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE EDEBİYATSİNEMA İLİŞKİSİNİN ÖNEMİ Funda MASDAR1 Özet Kültür bir toplumun tarihsel süreç içerisinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özellikler bütünüdür. Sanat ise gerek yaratım gerekse sunum süreçleri boyutuyla kültürel kimlik verilerinden hem faydalanan hem de bunun aktarımını ya da yeniden şekillenmesini sağlayan en prestijli araçtır. Tüm sanatların bileşkesi konumunda olan sinema ise görsel ve işitsel boyutuyla bunu sağlayan en hızlı ve en etkili araçtır. Dünya sinemasında da köklü bir tarihe dayanan sinema- edebiyat ilişkisi, ülkemizde adeta olmazsa olmaz boyutuyla günümüze kadar süreklilik arz etmiştir. Türk sinema tarihi başlangıcından günümüze kadar Türk edebiyatını kendisine kaynak edinmiştir. Sosyal- siyasal ve ekonomik unsurların sıklıkla değiştirdiği ve yeniden biçimlendirdiği Türk toplumsal yapısıyla beraber, kültürel unsurlar da sürekli yeniden şekillenmiştir. Türk kültürel tarihini maddi manevi tüm unsurlarıyla başarılı bir şekilde kendisine konu edinerek yansıtan Türk edebiyatından yapılan uyarlama filmler Türk sinema tarihinde ayrı bir önem oluşturur. Toplumsal yapısı gereği görsel unsurların yazınsal unsurlardan daha çabuk algılanıp özümsendiği ülkemizde, sinema geniş ve farklı yapılardaki kitlelere ulaşabilen bir sanattır. Edebi eserlerin görsel bir sanat olan sinema filmlerine dönüştürülmesi gerek sinema sanatına olan ilgi gerekse filme kaynak olan metne duyulan merak boyutunda daha ilgi çekici konuma gelmiştir. Bu bağlamda sinema Türk edebiyatında konu edinilen kültürel yapı öğelerini daha geniş kitlelere ulaştırma başarısını sağlamıştır. Bildiri metni bu bilgiler ışığında özellikle Türk sinemasının edebi eserleri kaynak edinme yoluyla kültürel kimlik oluşturma ve kültürel mirası aktarma üzerindeki rolünü ve önemini incelemeyi amaçlamaktadır. 1 Yrd. Doç. Dr., Batman funda.masdar@batman.edu.tr Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema-TV Bölümü, �Anahtar Kelimeler: Uyarlama, Kültürel Kimlik, Kültürel Miras, Türk Sineması, Türk Edebiyatı. THE IMPORTANCE OF THE RELATION BETWEEN LITERATURE AND CINEMA IN TERMS OF ITS CONTRIBUTION TO THE CULTURAL PROCESS Abstract Culture is a whole of the material and moral qualities which a society has produced along a historical process and got across the generations. And art is the most prestigious means, together with its dimension of the creative and presentative processes, which takes advantage of the data about cultural identity and transfers it or reconstitutes it. And cinema which is the intersection of all kinds of art is the fastest and the most effective means to make it, through its visual and aural dimensions. The relation between literature and cinema which has been based on a deep-rooted history also in the world cinema has remained quite alive till today as an irreplaceable thing in our country. Turkish cinema history has used the Turkish literature as a reference for itself from the beginning to the present. Together with the Turkish social structure which the social, political and economical terms have frequently changed and reconstituted, the cultural terms also have been always restated. In the history of Turkish cinema the film adaptations based upon Turkish literature have their own peculiar importance, which reflects the Turkish cultural history successfully by taking it as a theme with all its material and moral terms. In our country where ,due to its social structure, visual elements are perceived and adopted faster than literary ones are, cinema is an art which can reach to the wide and differently-structured masses. Adaptations of the literary works into movies which are visual artworks has become more and more interesting, in so far as there is a big demand for the art of cinema and in so far as the texts on which the movies are based have a serious popularity. In this context, cinema has managed to communicate the elements of cultural structure referred in Turkish literature to the wider masses. In the light of this information this paper aims especially to analyze the Turkish cinema‟s importance and role of constituting a cultural identity and communicating the cultural heritage through taking the literary works as a source. �Key Words: Adaptation, Cultural Identity, Cultural Heritage, Turkish Cinema, Turkish Literature. Giriş; Kültür bir toplumun tarihsel süreç içerisinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özellikler bütünüdür. Bu bağlamda bir topumda dil, din, eğitim, ekonomi, teknoloji, sosyal kurumlar, örf ve adetler, değerler, tutumlar, semboller, tabular, sanat eserleri gibi unsurların her biri o toplumsal yapının kültürel değerlerini oluşturur. Bu unsurlar toplumdan topluma farklılıklar gösterdiği gibi, aynı toplumsal yapı içinde de farklılıklar gösterirler. Sanat ve sanat eserleri toplumsal yapı içinde kültürel unsurları hem yayma hem aktarma hem de değiştirme işlevlerine sahiptirler. Özellikle sanat bir ülkeyi kültürel anlamda temsil eden en prestijli araçtır. Bu bağlamda sinema gerek taşıdığı tematik unsurlar gerekse teknik unsurlarıyla en önemlisi kitlesel ve popüler bir sanat olma özelliği ile bu işlevselliği büyük oranda gerçekleştirebilen tek sanat dalıdır. Dil, hem kültürün temel taşıyıcısı, aktarım aracıdır hem de kültürel bir değer olan edebiyatın temel yapı taşıdır. Bu anlamda edebiyat dil kullanımıyla bir anlamda kültürel bir değeri aktarım aracı yaparken, diğer bir anlamda da yeniden bir kültürel üretim gerçekleştirir. Her edebi eser, her diğer sanat eseri gibi belli bir toplumsal yapı içinde ve doğal olarak belli bir kültürel ortam içinde üretilir. Bu nedenle bu eserler üretildikleri dönemin kültürel değerlerini bünyelerinde taşır, okuyucu ve izleyici kitlesiyle paylaşım ortamında da kültürel değerlerin aktarım sürecine katkıda bulunurlar. Sinema-Edebiyat İlişkisi; Görsel ve işitsel bir sanat olan sinema, diğer sanat dallarına göre çok yeni bir sanattır. “Yedinci Sanat” olarak da adlandırılan sinema sanatı bu nedenle diğer sanatların (tiyatro, resim, edebiyat, müzik…) bir bileşkesi gibidir. Özün‟ün de eserinde belirttiği gibi; “Sinema bütün sanatların bireşimi, bir çeşit “tüm sanat” da sayılabilir. Bütün öbür sanatlardan sonra ortaya çıkan, bundan dolayı “yedinci sanat” adını alan sinema, bu geleneksel sanatların hepsine açık ve yatkın olması, hepsini özümseyebilme niteliği taşıması yönünden “tüm sanat”ı gerçekleştirebilecek tek sanattır.”(Özön, 1972:9) �Bütün sanat dallarıyla etkileşim içerisinde olmasına rağmen sinema sanatının en yakın ve kalıcı etkileşim kurduğu sanat dalı edebiyat olmuştur. Edebiyat ile sinema arasındaki ilişki köklü bir tarihe dayanmaktadır. Edebi eserlerin, özellikle romanların sinemaya kaynaklık etmesine sinemanın ortaya çıktığı ilk yıllardan itibaren rastlanır. Farklı sanat ürünlerinden esinlenilerek ya da bu ürünlerin sinema diline dönüştürülmesi ile ortaya çıkarılan yeni sanat eserleri “uyarlama” başlığı altında toplanır. Genel anlamda bu şekilde tanımlanabilecek uyarlamalarda ön plana çıkan kaynak eserler ise romanlardır. Roman-sinema ilişkisi bağlamında uyarlama, “daha önce uyarlama dışında bir amaçla üretilmiş olan romanın sinema sanatının özelliklerine uygun bir biçimde ele alınıp senaryo biçimine sokulması” (Çetin Erus, 2005:16) olarak tanımlanır. Uyarlama söz konusu olunca; kaynak eser ile yeni eser arasında ister bir esinlenme, ister bir paralellik, isterse bir kesişme bulunsun, bütün bu çeşitlemelerin kaynağındaki sorunsal, orijinal esere sadakat ve yeni eserin özgünlüğü noktasında karşımıza çıkar. Sinemanın ilk yıllarından itibaren romanlarla sürdürdüğü bu ilişkide uyarlamayı; her iki sanat dalı için de yıkıcı kılmamak adına, yeniden yorumlama olarak tanımlamak ise romana sadakat, filme özgünlük sağlayıcı birincil koşul olarak görülür. Birbirinden farklı anlatım dilleri olan bu iki sanat dalı için birlikteliğin kaçınılmaz olduğu da göz önüne alındığında, başarılı uyarlamanın başarılı bir yeniden yorumlama yoluyla ortaya çıkabileceği de görülür. “Başarılı bir film uyarlaması, çeviriden çok yorumlamaya yönelik olmalıdır. Çünkü her ortamın doğrudan yapılan bir çeviriyi kabul etmeyen kendine has özellikleri vardır. Önemli olan uyarlama yapan yazarın özgün eserin ana öğelerini alarak onun havasını (kişiliğini ya da özgün eserin duygusal atmosferini) yakalamasıdır.”(Miller, 2009:245) Her ne kadar bu koşul uyarlamalarda olması gereken olarak sunulsa da, uyarlamaların tercih edilme sebepleri çoğu zaman bu koşulu sağlamaya engeldir. Uyarlamaların sinema sanatında sıkça tercih edilme sebepleri; ticari kaygılar, senaryo ve senarist yokluğu, iki sanat dalının benzerlikleri ve hitap ettikleri kitlelerin beklentilerinin benzerlikleri olarak sıralanabilir. Sinema tarihine bakıldığında özellikle geniş okuyucu kitlesine ulaşmış ya da tanınan, bilinen yazarların roman ve öykülerinin sıklıkla sinema senaryosu olduğu görülür. Zaman zaman yaşanan konu sıkıntıları bu etkileşime kaynaklık etse de her iki sanat dalının anlatı teknikleri bu etkileşimi kalıcı ve pekiştirici kılan bir diğer sebeptir. Monaco‟nun Bir Film �Nasıl Okunur? adlı kitabında belirttiği gibi; “sinema ve romanın ortak noktası, her ikisinin de ayrıntılı uzun öyküler anlatmasıdır. Her iki sanat dalı bunu çoğunlukla öykü ile gözlemci arasına bir ironi düzeyi sokan bir anlatıcının perspektifinden gerçekleştirirler.” (Monaco, 2005:47-48) Bu anlatı tekniği benzerliği her iki sanat dalını birbiri ile sürekli ilişkili kılar. Buna rağmen iki sanat dalının teknik ve estetik farklılıkları da vardır. Yapılan uyarlamalarda ortaya çıkan filmin romanı birebir yansıtmaması da bu farklılıklardan kaynaklanır. Temel farklılık görüntüsel ve dilsel anlatım noktasında ortaya çıkar. Sinemanın görüntü gücü bir romanda anlatılabilen her şeyi sinemada aşağı yukarı anlatma olanağı sağlasa da, zamanın kullanımı bu anlatımı kısıtlar. Monaco‟ya göre, film “gerçek zamanda işlediği için” sınırlanmıştır. “Romanlar yalnızca canları istediğinde biterler, filmler ise belli bir saat aralığına sığdırılmak zorundadırlar.” (Monaco, 2005: 48) Bu nedenledir ki uyarlamalar söz konusu olunca bir senaryonun uzunluğu ortalama olarak bir romanın üçte birine denk gelir. Buna bağlı olarak da romandaki olayların her ayrıntısı filmlere bire bir yansıtılamaz. Bir romanın en uygun şekilde sinemaya uyarlanmasını sağlayan ise sinematografik özellik olan görüntüsel anlatım dilinin ne denli başarılı şekilde kullanıldığı ile alakalıdır. Süresi romana göre kısıtlı da olsa bir film görüntü gücü sayesinde zaman zaman bu açığı kapatırken zaman zaman da yazının anlattıklarının ötesinde görüntüler sunarak başarı sağlar. Sinema- edebiyat ilişkisinde bir diğer belirleyici unsurun hitap edilen kitleler olduğunu daha önce ifade etmiştik. Kitlenin algı ve beklentileri iki şekilde ortaya çıkar. Birincisi; roman yazarının ya da film yönetmeninin eserinin yaratım sürecinde dikkate aldığı, okuyucu ve izleyicide bu eserlerin bırakacağı etki boyutunda ve türünde ortaya çıkar. Yazar ve yönetmen okuyucu ya da izleyiciyi farklı algılar, bu algılama biçimini dikkate alarak eserini yaratır. İkincisi ise okuyucu ve izleyicinin roman ya da filme karşı tutumu ve beklentileri boyutundadır ve birbirinden farklıdır. Bu nedenle bu eserleri aynı psikoloji ile algılamazlar. Monaco‟ya göre; “Romanlar yazarları tarafından anlatılır ve biz okuyucular yalnızca yazarların bizden istediğini duyar ve görürüz. Filmler de bir anlamda yaratıcıları (yönetmen) tarafından yaratılan eserlerdir ama bizler daha fazlasını görür ve duyarız. Çünkü romancının tanımlamalarının tümü onun dili, önyargıları ve bakış açısında süzülerek bize ulaşır. Oysaki sinemada bir ayrıntıyı değil de, diğerini seçme, tercih etme özgürlüğümüz vardır.”(Monaco, 2005:48-49) �Monaco‟nun ortaya koymuş olduğu bu farklılığa karşı, Bazin okuyucu ve izleyiciyi öyle bir potada birleştirir ki, bu ortak duygulanım biçimi adeta uyarlamanın, özellikle sinemanın ticari kaygısı göz önüne alındığında, zorunlu bir tercihe dönüşmesinin açıklayıcı nedenlerinden biri olur. Bazin;“Roman okuyucusu psikolojik olarak tıpkı karanlık bir sinema salonundaki birey gibi yalnızdır. Kendisini kitap kahramanı ile eşit tutar. Kitabın okunmasından bir zaman sonra okuyucunun kendisini bir sarhoşluk duygusu içinde hissetmesinin nedeni budur. Sinema ve romanda bir kendi kendine tatmin olgusu söz konusudur. Birey sosyal sorumluluklarından sıyrılmış olarak, yalnızlık içinde bulunmaktadır.”(Bazin,2007:103) der. Sinema-edebiyat ilişkisi bağlamında dünya sineması ilk tarihinden itibaren sayısız örnekle doludur. Dünya sinema tarihinde ilk uyarlama örneklerini Fransız sinemacı Melies‟ın ortaya koyduğu görülmektedir. “George Melies, 1902 yılında Jules Verne‟in aynı adlı romanına dayanarak yaptığı Aya Yolculuk (A Trip to the Moon) bilim kurgu türünün de ilk örneğidir.”(Çetin Erus,2005:21) Bu örneği yine aynı tarihte aynı isim tarafından uyarlanan, Robinson Crusoe ve Gulliver’in Seyahati takip eder. Bu örnekler zamanla diğer ülke sinemaları özellikle Amerikan sinemasının ortaya koyduğu klasik eserleri kaynak alan uyarlamalarla çoğalır. “…roman ve oyun uyarlaması 1907-1908‟deki sansür baskısı ile daha da artış görterir.”(Çetin Erus,2005:21) Sessiz sinema döneminde Amerika‟da yapılan başlıca uyarlamalar Son Mohikanlar (1920), Tutku (1924), Benhur (1925) gibi örneklerden oluşur. Fransız sinemasında Jean Renoir‟ın Zola‟nın eserinden aynı adla uyarladığı Nana(1926), Feyder‟in yine aynı yazarın eserinden uyarladığı Jeanne D’Arc’ın Tutkusu (1928), Danimarka ve İtalya‟da yapılan Kamelyalı Kadın ve Pompei’nin Son Günleri Avrupa sinemasının sessiz dönem uyarlamalarının örnekleri arasında yer alır. Özellikle dünya klasiklerinin tercih edildiği uyarlamalar adeta bu klasikleri seyirciye sunmayı görev edinmiştir. Yirmili-otuzlu yıllar bu ilişkiyi artırmış, sesin sinemaya girmesi ile yazarlar yapımcılar için ayrı bir önem taşımaya başlamıştır. “Otuzlu-kırklı yıllarda ise edebiyat uyarlamaları özellikle Hollywood‟da popülaritesini artırmış, 1939 yılında Akademi ödülü için yarışan filmlerin çoğu uyarlamalardan oluşmuştur. Fareler ve İnsanlar(Of Mice and Men), Rüzgar Gibi Geçti (Gone With the Wind), Oz Büyücüsü (The Wizard Of Oz), Rüzgarlı Bayır- Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights) bunlardan bazılarıdır.” (Çetin Erus,2005:23) �Sesin sinemaya girmesiyle birlikte hem uyarlama örnekleri artmış hem de yazarlar yapım şirketleri için ayrı bir önem taşımıştır. Özellikle Hollywood‟un endüstriyel yönü bu yazarların zamanla sanatsal yönlerinden uzaklaşmasına neden olmuştur. 1933‟te perdeye aktarılan Küçük Kadınlar ve 1940‟ta onu takip eden Steinbeck‟in ünlü klasiği Gazap Üzümleri Hollywood‟un en gerçekçi uyarlamaları kabul edilir. İtalyan sinemasında ise gerçekçiliğin habercisi sayılan Tutku (1943) filmini çeken Luchino Visconti; ikinci uyarlama örneğini de Postacı Kapıyı İki Kez Çalar uyarlaması ile ortaya koyar. “1935 yılında konulu filmlerin %35‟ini, 1945‟te %18‟ini uyarlamalar oluştururken, 1950‟de II. Dünya Savaşından sonra stüdyo sisteminin gerilemesi ve seyircinin özellikle televizyonun etkisiyle sinemadan uzaklaşması düşük bütçeli filmlerin yapılmasını mecburi kılar. 1950‟li yıllarda bu durum sinemada özgün senaryo oranını %30‟un altına düşürür.”(Çetin,1999:140-148) Bu süreçte ortaya konan From Here to Eternity (1953), The Naced and the Dead, Intruder in the Dust ve Exodus (1960) önemli uyarlamalardır. Dünya sinemasında özellikle romanların telif haklarının yüksek oluşu ve sanatsal kaygılar Avrupa sinemasını uyarlamalardan uzak tutsa da, sinemanın endüstriyel boyutunun önemli olduğu Hollywood sineması bu yöntemi her zaman tercih etmiştir. Godfather (1972), One Flew Over the Cuckoo’s Nest (1975), Tual Bedenler (1990) 1990‟lara kadar yapılan bazı başarılı uyarlama örnekleridir. Kurtlarla Dans (1990), Kuzuların Sessizliği (1991), Schindler’in Listesi (1993), İngiliz Hasta (1996), Yüzüklerin Efendisi (2001), İhtiyarlara Yer Yok (2007) filmleri ise Oscar ödüllü önemli uyarlamalar arasındadır. Türkiye’de Sinema-Edebiyat İlişkisi; Edebiyat ve sinema arasındaki ilişki köklü bir tarihe dayanmaktadır. Sinema tarihine bakıldığında özellikle geniş okuyucu kitlesine ulaşmış ya da tanınan, bilinen yazarların roman ve öykülerinin sıklıkla film senaryosu olarak kullanıldığı görülmektedir. Türk sineması ile sinema-roman birlikteliğinin ortak bir tarihe sahip olduğu ve Türk filmlerinin ilk örneklerini de roman uyarlamalarının oluşturduğu bu gerçeğe dayanır. Sinemamızda ilk eser verenlerin tiyatroculardan oluşması, ilk filmlerin de oyun uyarlamaları olmasına neden olmuştur. “Weinberg‟in tasarladığı ilk konulu film Arşak Benliyan‟ın başarılı sahne çalışmalarından biri olan Leblebici Horhor‟dur.”(Scognamillo, 2003:27) 1917 yılında Sedat Simavi tarafından çekilen ve tamamlanmış ilk Türk filmi olan Pençe Mehmet Rauf‟un bir tiyatro oyununun uyarlamasıdır. Moliere‟in Zor Nikâh’ından �uyarlanan Himmet Ağa’nın İzdivacı (1916) da çekilen diğer bir batı kaynaklı uyarlama örneğidir. Tiyatrocuların uğraşlarının ötesine geçmeyen çalışmalar, tiyatro geleneğinin de ötesine geçememiştir ve bir dönemin tek ismi olan Muhsin Ertuğrul‟un çabalarıyla da uzun dönem tiyatro-sinema ilişkisi ilkelliğinden de kendini kurtaramamıştır. 1919‟da Ahmet Fehim‟in çektiği Mürebbiye ise ilk yerli eser uyarlamasıdır. Hüseyin Rahmi Gürpınar‟ın aynı adlı eserinden uyarlanan Mürebbiye aynı zamanda sansüre uğrayan ilk Türk filmidir. Bu uygulama ile tekrar yabancı eserlere dönüş yapılır ve 1919‟da Yusuf Ziya Ortaç‟ın çevirisini yaptığı Binnaz Ahmet Fehim tarafından filme çekilir. Muhsin Ertuğrul; Yakup Kadri‟den Boğaziçi Esrarı/Nur Baba (1922), Halide Edip Adıvar‟dan Ateşten Gömlek (1923), Peyami Safa‟dan Sözde Kızlar (1924) adlı yerli edebi eserleri sinemaya uyarlamıştır. 1939-1949 yıllarını kapsayan on yıllık dönemin ilk yılları yine yabancı kökenli tiyatro ve romanların sinemaya uyarlanmasıyla geçmiştir. Ertuğrul‟un; Musahipzade Celal‟in Şehir Tiyatrosu‟nda büyük ilgi gören oyunlarından uyarladığı Aynaroz Kadısı (1938), Bir Kavuk Devrildi (1939), Jean de Letraz‟ın Bichon adlı oyunundan uyarlanan Tosun Paşa (1939), Faruk Kenç‟in Güntekin‟in oyunundan uyarladığı Taş Parçası (1939) dönemin bazı tiyatro oyunlarından yapılan uyarlama örnekleridir. Dönemde yerli edebiyat eserlerinden yapılan uyarlamaları ise şöyle sıralamak mümkündür. Faruk Kenç‟in Sermet Muhtar Alus‟un aynı adlı eserinden uyarladığı Kıvırcık Paşa(1940), Şadan Kamil‟in Kerime Nadir‟in aynı adlı eserinden uyarladığı Seven Ne Yapmaz (1947), Şukufe Nihal‟in Domaniç Dağlarının Yolcusu adlı eserinden uyarladığı Unutulan Sır (1948), Münir Hayri Egeli‟nin Uryan Efe adlı eserinden uyarladığı Efe Aşkı (1948), Vedat Örfi Bengü‟nün Faruk Nafiz Çamlıbel‟in aynı adlı eserinden uyarladığı Canavar (1948). 1949‟da Lütfi Ö. Akad‟ın ilk filmi olan, Halide Edip Adıvar‟ın aynı adlı romanından uyarlanan “Vurun Kahpeye” filmi. “Sinemacılar Çağı” olarak adlandırılan 1949-1959 yıllarını kapsayan dönemin önemli yönetmenlerinden Atıf Yılmaz‟ın çektiği filmlerin ise neredeyse tamamı edebiyat uyarlamalarından oluşur. Yönetmenin; Kemal Bilbaşar‟ın aynı adlı eserinden uyarladığı Gelinin Muradı (1957), Aka Gündüz‟ün aynı adlı eserinden uyarladığı Bir Şoförün Gizli Defteri (1958), Yaşar Kemal‟in aynı adlı eserinden uyarladığı Karacaoğlan’ın Kara Sevdası (1959), Halide Edip Adıvar‟ın aynı adlı eserinden uyarladığı Yol Palas Cinayeti (1955) ve Orhan Kemal‟in aynı adlı eserinden uyarladığı Suçlu (1959) önemli örneklerdir. �Film sayısı ile birlikte konu sıkıntısının da artmaya başladığı bu dönemlerde Yeşilçam sineması klasik yapıtlarının ilk örneklerini vermeye başlar. Bunun en önemli örneklerini de dönemin popüler romanlarından yapılan uyarlamalar oluşturur. Sonraki yıllarda sayısı artacak olan melodram sinemasına uygun romanlar farklı tarihlerde birkaç kez uyarlama filmlere kaynaklık ederler. Nişan Hançer‟in yönettiği Funda (1958) ve Sonbahar (1959), Atıf Yılmaz‟ın yönettiği Hıçkırık (1953), Nevzat Pesen‟in yönettiği Samanyolu (1959), 1950-1960 yılları arasında Kerime Nadir‟in aynı adlı eserlerinden yapılan uyarlamalardır. Tercih edilen diğer yazarlar Aka Gündüz, Esat Mahmut Karakurt,Mebrure Alevok ve Necati Cumalı‟dır. Tütün Zamanı (Orhan Arıburnu-1959), Boş Beşik (Baha Gelenbevi-1952), Sönen Yıldız (Osman Seden1956), Ölmüş Bir Kadının Evrak-ı Metrukesi (Metin Erksan-1956), Üç Kızın Hikâyesi (Orhan Elmas-1959) diğer uyarlama örneklerini oluşturur. 1960 anayasasının sağladığı özgürlük ortamı her sanat dalı gibi sinemayı da etkiler, sanayileşme süreci ile birlikte film üretimini de ciddi anlamda artırır. İhtilalla başlayan dönem, yeni kazanılan ve sonrasında kazanılacak olan özgürlüklerin değerlendirilmeye çalışıldığı fakat ticari türdeki filmlerin piyasadaki önemini koruduğu dönemdir. İhtilalla başlayan bu dönem Türk sinemasına yeni bir soluk, yeni bir umut getirir. Bununla birlikte bu yıllardan önce tabu sayılan birçok konu, sorun ilk kez ve büyük bir coşkuyla beyaz perdede yerini alır. 1960‟lı yılların ilk uyarlamalarından biri Memduh Ün tarafından çekilen, Orhan Kemal‟in Devlet Kuşu adlı romanından uyarlanan Avare Mustafa (1961) adlı filmdir. Dönemin önemli yönetmeni Metin Erksan‟ın 1962‟de çektiği film, Fakir Baykurt‟un aynı adlı romanından uyarlanan Yılanların Öcü’dür. Dönemin siyasal ve toplumsal koşullarına bağlı olarak, köy ortamındaki toprak çekişmesini gerçekçi bir dille, başarılı bir şekilde anlatan romanın uyarlaması da bu özgünlüğü koruyabilme açısından başarı sağlar. Özellikle, Erksan‟ın 1963 yılında çektiği yine bir uyarlama olan Susuz Yaz filmi aynı zamanda Türk sinemasının ilk uluslar arası başarı sağlayan filmidir. Necati Cumalı‟nın aynı adlı eserinden uyarlanan film, kırsal kesimdeki su paylaşımını konu alan gerçekçi bir eserdir. Erksan‟ın bu film ile Berlin Film Festivali‟nde Altın Ayı ödülü alması, sinemacıları özellikle toplumsal yaşantıyı konu alan, gerçekçi filmlere yöneltir. Senarist yokluğundan da kaynaklı olarak bu anlamda daha çok edebiyata başvurulur. Edebi anlayış olarak toplumcu gerçekçi akım etkisinde eser veren yazarların romanları filmleştirilir. �Bireysel çabalarla klasik Yeşilçam sinemasının anlatılarının dışına çıkmaya çalışan yönetmenlerin yaptığı uyarlama filmlerden bazıları şunlardır: Lütfi Akad‟ın Sait Faik Abasıyanık‟ın Mahpus adlı eserinden uyarladığı Irmak (1972), Memduh Ün ile birlikte Yaşar Kemal‟in aynı adlı eserinden uyarladığı Ağrı Dağı Efsanesi (1975), Ali Özgentürk‟ün Necati Haksun‟un Kutsal Ceza adlı eserinden uyarladığı Hazal (1979), Atıf Yılmaz‟ın Osman Şahin‟in Kızıl Yel eserinden uyarladığı Adak (1979). Başarılı ve farklı filmlerin ortaya konduğu 1960-1980 yılları arasındaki dönemde gerek Anadolu‟ya ulaşan salonlarla seyirci kalıbının değişmesi, gerek yaşanan senaryo ve konu sıkıntısı gerekse ticari kaygılar özellikle melodramları artırır yapılan uyarlamalarda belli başlı popüler yazarları ve onların eserlerini tercih etmeyi zorunlu kılar. Kerime Nadir, Esat Mahmut Karakurt, Muazzez Tahsin Berkant en çok eserleri uyarlanan yazarlardır. Muazzez Tahsin Berkant‟ın aynı adlı eserlerinden uyarlanan örnekler; Aşk Fırtınası (Halit Refiğ-1972), Bir Genç Kızın Romanı (Safa Önal-1971), Bülbül Yuvası (Nejat Saydam1970), Sarmaşık Gülleri (Nejat Saydam-1968)‟dir. Boş Yuva (Memduh Ün-1961), Dert Bende (Orhan Elmas-1973), Funda (Mehmet Dinler-1968), Seven Ne Yapmaz (Orhan Aksoy-1970), Son Hıçkırık (Ertem Eğilmez-1971) ise Kerime Nadir eserlerinden aynı adla uyarlanmış filmlerden bazılarıdır. Esat Mahmut Karakurt‟un aynı adlı eserlerinden yapılan uyarlama örnekleri ise şunlardır. Dağları Bekleyen Kız (Süreyya Duru-1968), Kadın Severse (Ülkü Erakalın-1968), Ölünceye Kadar (Sefa Önal-1970), Son Gece (Memduh Ün-1967), Kadın İsterse (Nejat Saydam-1965), Ömrümün Tek Gecesi (Nuri Ergün-1968). Yine bir ihtilal ile başlayan 1980‟li yıllar ise ne 12 Eylül öncesinde ne de sonrasında Türk sinemasının içinde bulunduğu duruma olumlu bir katkı sağlamamış, toplumsal ve siyasal ortamın bir sonucu olarak daha fazla ağırlık ve sorun getirmiştir. 1982 yılının en önemli sinema olayı ise Türkiye‟de gösterime girmek için izin alamayan Hakkari’de Bir Mevsim filminin yurtdışında gösterdiği başarıdır. Ferit Edgü‟nün O adlı romanından uyarlanan, Erden Kıral‟ın çektiği Hakkâri’de Bir Mevsim filmi yurtdışında başarı göstermesine rağmen ülkemizde ancak beş yıl aradan sonra gösterime girebilmiştir. 1980 sonrası sinemamızda varlık göstermeye devam eden uyarlamalar daha çok yönetmenler bireysel tercihlerine dayanır. Sayı olarak 1980 öncesine oranla azalış gösterse de nitelik olarak başarılı çalışmalar ortaya konur. Bunlardan bazıları; Sabahattin Ali‟nin aynı adlı eserlerinden uyarlanan Gramofon Avrat (Yusuf Kurçenli-1987), Hasan Boğuldu (Orhan Aksoy-1990), Kuyucaklı Yusuf (Feyzi Tuna-1985), Duygu Asena‟nın aynı adlı eserinden �uyarlanan Kadının Adı Yok (Atıf Yılmaz-1987), Yusuf Atılgan‟ın aynı adlı eserinden uyarlanan Anayurt Oteli (Ömer Kavur-1986), Erhan Bener‟in aynı adlı eserinden uyarlanan Böcek (Ümit Elçi-1994), Feride Çiçekoğlu‟nun aynı adlı eserinden uyarlanan Uçurtmayı Vurmasınlar (Tunç Başaran-1989),Metin Kaçan‟ın aynı adlı eserinden uyarlanan Ağır Roman (Mustafa Altıoklar-1997), Yılmaz Karakoyunlu‟nun aynı adlı eserinden uyarlanan Salkım Hanımın Taneleri (Tomris Giritlioğlu-1999), Bilge Karasu‟nun aynı adlı eserinden uyarlanan Usta Beni Öldürsene (Barış Pirhasan-1996) filmleridir. Günümüzde de sinemamızda varlığını koruyan uyarlama yöntemi daha çok yönetmen tercihine dayanır. Nahit Sırrı Örik‟in aynı adlı eserlerinden uyarlanan Abdülhamid Düşerken (Ziya Öztan-2003), Kıskanmak (Zeki Demirkubuz- 2009), Hasan Ali Toptaş‟ın aynı adlı eserinden uyarlanan Gölgesizler (Ümit Ünal-2008), Peyami Safa‟nın Selma ve Gölgesi adlı eserinden uyarlanan Gölge (Mehmet Güreli-2008), Ahmet Ümit‟in aynı adlı eserinden uyarlanan Sis ve Gece (Turgut Yasalar-2006), Yılmaz Karakoyunlu‟nun aynı adlı eserinden uyarlanan Güz Sancısı ( Tomris Giritlioğlu-2009) ve Necati Cumalı‟nın aynı adlı eserinden uyarlanan Ay Büyürken Uyumam (Şerif Gören-2011) adlı filmler günümüz uyarlama örneklerini oluşturur. Uyarlamaların Kültürel Sürece Katkıları; Türk edebiyatı özellikle Cumhuriyet sonrası Türk öykü ve romanı kültürel yapımıza hem yansıtma hem aktarma anlamında ciddi katkılar sunmuştur. Türk romanı, kuruluşunu Tanzimat döneminde gerçekleştirmiş, batılı bir tür olmaktan kurtarılıp, yerli bir edebiyata dönüşmüştür. Gerek tercümelerle, gerekse taklit, terkip ve telif yöntemleriyle izlenen süreç, batı etkisindeki Türk romanının teknik ve tematik sorunlarını da kısmen çözmeyi başarır. Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi ve Sami Paşazade Sezai dönemin önemli kalemleridir. İlk dönem Türk romanları genellikle aile ilişkileri, evlilik, Avrupalılaşma çabalarını konu edinen, İstanbul mekânlı romanlar olsa da toplum yararı gözetme amacıyla gerçeği yansıtma olgusunu taşır. Fakat köy ve kırsal yaşama oldukça uzaktırlar. Dönemin bu anlamdaki en belirgin eseri Türk edebiyat tarihinde de ilk köy romanı olarak kabul edilen Karabibik‟tir. (Nabizade Nazım, 1890) Bir önemli hamleyi de Servet-i Fünun döneminde yapan Türk romanı; bireysel-bireyci eserlerle farklı bir bakış açısı yaratmış, konu-tema bakımından olmasa da kendilerinden sonraki milli edebiyatçıları etkilemişlerdir. Dönemin önemli isimleri Halit Ziya ve Mehmet �Rauf‟tur. Millet hayatının eserlere dahil olduğu Milli Edebiyat dönemi ise yaşanılan süreçle kurulan paralellik ve toplumsal siyasal meselelerin konu edinilmesi bakımından önemli bir geçiş olarak kabul edilir. Yakup Kadri, Refik Halit, Reşat Nuri ve Halide Edip gibi kalemlerin başarılı eserler ortaya koyduğu dönemde, II Meşrutiyet‟in sağladığı özgürlük ortamı ve sansürün yokluğu, özgün anlatımları olan değerli eserleri Türk edebiyatına kazandırır. Cumhuriyet devrine kadar dahil olunan sürecin karakteristiği Türk romanına yansısa da Cumhuriyet devrinde bu pek mümkün olmamış, özelikle dönemin başındaki tek partili rejim, Reşat Nuri, Halide Edip, Mahmut Şevket Esendal gibi edebiyatçı kimliklerini geçmişte ispatlayan kalemleri, bir müddet bu ideolojiye hizmet etmek zorunda bırakmıştır. Ancak zamanla kendini gösteren yazarlık bilinci ile egemen ideoloji çatışması bu yazarların muhalif tavırlar sergilemesine hatta bazılarının ülkeyi terk etmesine neden olmuştur. Cumhuriyet devrinin ilk yazarları Halide Edip, Reşat Nuri, Aka Gündüz ve Hüseyin Rahmi olarak kabul edilir. Cumhuriyet dönemi Türk romanı daha çok muhalif oluşuyla dikkat çeker. Egemen rejime muhalif; İslamcı, Marksist, bireyci, feminist birçok eğilim benimsenmiş ve bu doğrultuda eserler verilmiştir. Bu eğilimler içinde Marksistler önemli yer tutar. Marksist toplumcu gerçekçiler; yazdıkları köy romanları ile feodal ilişkileri yansıtmış, ağa-ırgat çatışmasını ön plana çıkarmışlardır. Kent yaşantısının konu edinildiği eserlerde ise, emeksermaye ilişkisi çerçevesinde, işçi-işveren çatışması yansıtılmıştır. Zamanla bu eserler Amerikan karşıtlığı, sanayileşme boyutunda insan-makine ilişkisi ve bu bağlamda bir reddedişi bünyesinde taşımıştır. Özellikle 1940‟da kurulan Köy Enstitüleri‟nin yetiştirdiği yeni aydınlar, çok partili sisteme geçişin oluşturduğu yeni siyasal koşullar ve yeni toprak ilişkileri çerçevesinde “köy” ve “köylü” kavramlarını edebiyata daha çok dahil ederler. Yoksul ve sömürülen köylü yazarın taraf oluşuyla bağlamından ve gerçekçiliğinden koparılarak sempati duyulması gereken bir anlatımla sunulur. “Romancının halka yaklaşımı, köylüye karşı duyulan bir sevgiye doğru gelişirken, tanık olduğu bildiği olay ve tiplerle ilgili gerçekçi gözlemleri sevimli olmayan (kötü) kahramanlar yapar.”(Gültekin,2011:5) 1950‟ye kadar Türk edebiyatında gerçekçilik Sabahattin Ali ve Sadri Ertem‟in yazdıklarında yansıma bulsa da, 1950‟lerde yetişen Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Samim Kocagöz gibi yazarlar toplumcu gerçekçi akımın önemli isimleri olarak Türk �edebiyatına damga vururlar. Bu yazarlarla birlikte, işçi ya da köylünün koşulları, bu koşullar karşısındaki bilinçli-bilinçsiz tutumları artık edebi metinlerin konusu olmaya başlar. 19601970‟li yıllarda artan sosyalist düşünce eğilimi ile toplumsal gerçekçilik daha büyük önem kazanmıştır. Bu önemle birlikte dönemin gerçekçi yazarları, köyde ırgat-köylü kentte ise kırsaldan göç etmiş, varoşlardaki işçi-emekçi insanların yaşantılarının anlatımını ve onların yaşama karşı bilinçlendirilmesini görev kabul etmişlerdir. Türk romanına önemli derecede kaynaklık eden Marksist toplumcu gerçekçi eğilim; köy konulu romanlarda karşımıza Asya Tipi Üretim Tarzı‟nın (ATÜT) cisimleşmesiyle çıkar. Bu üretim tarzı Osmanlı‟dan kalan tımar sistemi ile Marksist mülkiyet politikaları arasında bir yakınlık kurmuş ve bunun unsurları köy romanlarının kaynağını oluşturmuştur. Toprağın öneminin yarattığı gücün ve bu güçle yaratılan feodal toprak ağalarının varlığı sistemin üst tabakasını oluştururken; ırgat, çiftçi, köylü ve maraba da alt tabakayı oluşturmuştur. Böylece Marksist ideolojinin sınıfsal yapısını yansıtan bu durumun, gerici ve savaşılması gereken tarafı ise köydeki toprak ağaları ve kentteki burjuva ve kapitalist odaklar ile cisimleştirilmiştir. Köy romanlarında ağa-ırgat ilişkileriyle ortaya konan çatışmaların gerici bir diğer tarafını da; güçlü olanın (ağa) güçsüz olan (ırgat-maraba-köylü) üzerinde baskı ve sömürü aracı olarak kullandığı din adamları temsil eder. Kent konulu romanlarda ise bu anlatım ve çatışma, sendikalaşma, grev-lokavt gibi süreçler ve bu süreçlerin sonucu olarak işgaller, ölümlerle sunulur. Köyde ağa ile yoksulluk arasında sıkışan ırgat, kentte işveren ve makine arasında sıkışmış işçi olarak karşımıza çıkar. Yoksulluğun ve işsizliğin etkisi bu sıkışmışlığa boyun eğmeyi zorunlu kılsa da toplumcu gerçekçi yazarların eserlerinde kullandığı Marksist söylemler ve mücadeleyi gerektirici unsurlar, gelecek vaat eden yaratımlara neden olur. Toplumcu gerçekçilerin eserlerini, içinde bulundukları sürecin şartlarını gerçekçi bir şekilde yansıtma zorunluluğu, özellikle geleceğe dair bilinç oluşturma görevi ile ortaya koymaları, Türk toplumcu gerçekçi yazarlarında da görülür. Bu nedenle dönemin siyasal-ekonomik ve sosyal problemleri bağlamında ortaya konan eserlerde ortak özellikler olarak karşımıza çıkan söylemler vardır. Örneğin, Türk siyasal tarihinde önemli yer tutan rejim değişikliği-tek partili rejimden çok partili rejime geçiş-, Demokrat Parti‟ye karşı oluşan olumsuz tutumlar, dönemde örnek alınan Amerika ve bu ülkenin ideolojisinin yansımalarına tepki olarak ortaya çıkan kapitalizm karşıtı tutumlar hemen hemen her romanda ortak bir söylem geliştirmiştir. Bunlarla mücadele etme �gerekliliği, zorunluluğu birer öğreti gibi sunulurken, toplumsal olaylar bağlamında, feodalitenin yarattığı olumsuz koşullar da eserlerde yer bulmuş, özelikle gücü temsil eden ağalar bu olumsuzlamanın baş aktörleri olarak sunulmuştur. Köy kadınlarının sorunları, küçük yaşta evlilikler, başlık parası gibi töresel olgular ağanın acımasızlığında cisimleştirilmiştir. Türk edebiyatı her döneminde içinden beslendiği durumu olumlu ya da olumsuz yanlarıyla kendisine konu edinmiş, Türk siyasal-sosyal-ekonomik yapısının her bir unsurunu ortaya konan eserlerde başarılı bir şekilde kullanmıştır. Özellikle Batılılaşma sürecindeki aile yapılarındaki değişimler, aile ilişkileri, 1960 sonrası dönemde ortaya çıkan gerçekçi eserlerde ise daha çok birey-toplum ilişkilerini, toplumsal gerçekliği daima konu edinmiştir. Türk sinemasında uyarlamalar başlığı altında da konu edinildiği gibi ilk yıllarından itibaren türk sineması adeta ülkenin siyasal ve sosyal koşullarının da etkisiyle her dönem edebi eserlerden yararlanmış, edebi eserlerin bünyesindeki kültürel değerleri seyirciye aktarmıştır. Kültürel değerlere ilişkin temalar (kılık, kıyafet, dil, inanç, gelenek, görenek, v. s.) her iki sanat dalında da yer almış olsa bile sinema bu temaları daha fazla ve çok yönlü kullanmayı başardığı için daha geniş yankılar da uyandırmıştır. Sinemanın özellikle seyirci üzerinde yarattığı özdeşleşme duygusu, kültürel unsurları yayma ve kültürü şekillendirme konusunda kendisine büyük avantaj sağlamıştır. Bu avantajlar çoğu zaman ekonomik, siyasal ve toplumsal nedenlerden dolayı zaman zaman, özellikle uyarlanan eserlere sadakat noktasında bir dezavantaja dönüşse de dönemin yapısını ortaya koyamama noktasında da bir aktarım yaratır. Biryıldız‟a göre; “Sinema işlevsel bir sanattır. İşlevselliği şu biçimde açabiliriz; bir sanat yapıtı estetiğin yanı sıra üzerine yüklenen yararları da taşıyorsa bu sanata „işlevsel sanat‟ denmektedir”. (Biryıldız, 2002:14) Şüphesiz burada bahsedilen yarar özellikle topluma gerçekliği yansıtma anlamında onu bilgilendirme ve aydınlatma görevidir. Bu durum özellikle ülkemiz sinemasında çok karşılaştığımız başarısız uyarlamaların da nedenidir. Benzer konuları aynı dönemde kaleme alan yazar Orhan Kemal‟den yapılan uyarlamalar bunun e güzel örneğidir. Yazarın küçük adamları ve onların küçük hayatları her romanında yer alır; bu yer alış toplumsal dönüşümlerle paralel, insana yansıyan ve insanın bütün yaşamsal alanını etkileyen olgularla birlikte sunulur. Yazarın eserlerinde; “genelde büyük toprak sahipleri ve yeni burjuva sınıfıyla; ırgat, çiftçi ve bunların kadınları ile bezenmiş bir sınıf çatışması ideolojiye bulanmadan hissettirilir” (Kolcu, 2008: 182). Yazarın Çukurova‟yı konu edindiği her romanında bu çatışma karşımıza çıkar. Bereketli Topraklar Üzerinde, Vukuat �Var, Hanımın Çiftliği, Kaçak, Eskici ve Oğulları, romanları Orhan Kemal‟in Çukurova gerçekliğini sosyal ve ekonomik olgularıyla en başarılı şekilde yansıtan eserleridir. Buna rağmen bu eserlerden yapılan uyarlamalar ortaya çıktıkları dönemin özellikle siyasal-toplumsal koşullarının etkisiyle birbirinden farklı film türlerini temsil etmiş ve buna bağlı olarak farklı işlevleri yerine getirmişlerdir. “Bir iletişim aracı da olan sinemada, uyarlamalar yeniden bir ortaya çıkış olarak, içinde daha önceki söylemden anılar taşıyan, belirli zaman ve mekânda toplumda yeni bir söylem yaratma başarısını sağlayabilmelidir”. (Casetti, 2004: 83) Bu yeni bir söylem yaratma aslında topluma yeni bir kazanım sunma ve bu kazanımı sunarken ilk eserin taşıdığı temel değerleri de topluma aktarma işlevini üstlenmedir. Orhan Kemal‟in özellikle toplumsal sorunları en yoğun biçimde yansıttığı seri romanı Vukuat Var yeniden ortaya çıkış biçimiyle söylemsel ve kavramsal olarak bu iletişimi sağlama konusunda başarısız bir film olmuştur. Toprak ilişkileri ile şekillenen mülkiyet biçimlerindeki köklü değişimler; bütün sınıfsal hareketlerin yaşandığı coğrafya olan Çukarova‟da; siyasi değişimlere paralel olarak başarılı bir şekilde romana aktarılmışken filmde ciddi bir eksiklik olarak karşımıza çıkar. Aile bağlarının toplumsal çözülmelerle kopup insani değerlerle yeniden yaratıldığı Eskici ve Oğulları romanı ana karakter olan Topal Eskici‟yi, geçmişi ve bütün değer yargılarıyla bir bütün olarak sunarken, yapılan uyarlamada Topal Eskici geçmişinden koparılmıştır. Yazarın eserlerinden yapılan en başarılı uyarlama ise Bereketli Topraklar Üzerinde filmidir. Bereketli Topraklar Üzerinde esere sadık kalmış eseri Orhan Kemal‟den taviz vermeden, bütünlüğünü ve birbirini etkileyen bütün yapıların ilişkilerini göz önüne alarak yansıtmıştır. Sistemin küçük insanlar üzerindeki acımasız sömürüsünü yönetmen başarıyla görselleştirmiştir. Uyarlamalarda, kaynak eserin başarılı bir şekilde yorumlanması, özellikle özgün eserin ana öğelerinin kişiliğinin, atmosferinin yakalanması önem taşımaktadır (Miller, 2009: 245). Bu bağlamda başarılı uyarlamanın birebir alıntılamadan ziyade kaynak eserin özünü korumakla alakalı olduğu şüphesiz en önemli gerçekliktir. Sonuç; Sinemanın yüzyılın kolektif dili olması, kitlelere ortak düşler sunması, onlarda ortak duyarlılıklar uyandırması her şeyden önemlisi okuma yazması olmayan insanlara bile ulaşmasını sağlayan görsel bir sanat olması sinemayı içinden çıktığı toplumun kültürel yapısının yanı sıra başka kültürel yapılarla da etkileşime geçirmeyi sağlar. Bu bağlamda sinema; edebiyatın uzun vadede, belirli kitlelere sözcükler ile sunduğu her şeyi, görüntü, �müzik, dil, efekt gibi birçok unsurla çok daha kısa bir zamanda, çok daha geniş kitlelere sunar. Türk edebiyatı sayısız kültürel unsuru bünyesinde bulunduran değerli kalemlere sahip olmuş, günümüzde de başarılı kalemlere tanıklık etmektedir. Sinema sanatı gerek konu sıkıntısı gerek ticari kaygıdan kaynaklansın her zaman edebiyata başvurmuş, günümüzde de bu kapıyı çalmaya devam etmektedir. Yazılı esere oranla görsel eserleri tüketme hızı ve oranını da göz önünde bulundursak ülkemizde sinema sanatı kültürel sürece katkı sunma anlamında oldukça büyük önem arz etmektedir. Uluslar arası kültürel etkileşim anlamında da başarılı olmuş uyarlama eserlerimizi de göz önüne alarak oldukça zengin bir kültürel mirasa ve kültürel çeşitliliğe sahip olan coğrafyamızın kendisini en başarılı şekilde ortaya koyma yolunun da yine çağın kolektif dili sinemayla mümkün olduğu kaçınılmaz gerçekliktir. Sinemaya göre daha eski bir geçmişe sahip olan edebiyattan bu anlamda faydalanılmalıdır. �Kaynaklar; BAZİN, Andre, (2007), Sinema Nedir? , (Çev. İbrahim Şener) İstanbul, İzdüşüm Yay. BİRYILDIZ, Esra, (2001), Sinemada Akımlar, İstanbul, Beta Basım Yayım. CASETTI, Francesco, (2004), “Adaptation and mis-adaptations Film, Literature and Social Discourses”. Stam, R.&Raengo, A. (Ed.), Literature and Film. (s. 81-91)Blackwell. ÇETİN, Zeynep, (1999), Bir Anlatı Formu Olan Romanın Sinemaya Uyarlanması, İstanbul, İstanbul Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). ERUS ÇETİN, (2005), Zeynep, Amerikan ve Türk Sinemasında Uyarlamalar Karşılaştırmalı Bir Bakış, İstanbul, Es Yay. GÜLTEKİN, M. Nuri, (2011). Orhan Kemal‟in Romanlarında Modernleşme, Birey ve Gündelik Hayat, İstanbul, Everest. KOLCU, A. İhsan, (2008). Cumhuriyet Edebiyatı II, Erzurum,Salkımsöğüt. MILLER, William, (2009), Senaryo Yazımı, (Çev. Y. Büyükerşen, N. Esen,Y. Demir,) İstanbul, Hayalbaz Kitap. MONACO, James, (2005), Bir Film Nasıl Okunur? Sinema, Medya ve Multimedya Dünyası, (Çev: Ertan Yılmaz), İstanbul, Oğlak Yay. ÖZÖN, Nijat, (1972), 100 Soruda Sinema Sanatı, İstanbul, Gerçek Yayınevi. SCOGNAMILLO, Giovanni, (2003), Türk Sinema Tarihi, İstanbul, Kabalcı Yayınevi. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1859 Title A name given to the resource KÜLTÜREL SÜRECE KATKILARI BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE EDEBİYAT-SİNEMA İLİŞKİSİNİN ÖNEMİ Author Author MASDAR, Funda Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk Edebiyatı, Türk Sineması, Kültürel Kimlik, Kültürel Yapı. ÖZET Kültür bir toplumun tarihsel süreç içerisinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özellikler bütünüdür. Sanat ise gerek yaratım gerekse sunum süreçleri boyutuyla kültürel kimlik verilerinden hem faydalanan hem de bunun aktarımını ya da yeniden şekillenmesini sağlayan en prestijli araçtır. Tüm sanatların bileşkesi konumunda olan sinema ise görsel ve işitsel boyutuyla bunu sağlayan en hızlı ve en etkili araçtır. Dünya sinemasında da köklü bir tarihe dayanan sinema- edebiyat ilişkisi, ülkemizde adeta olmazsa olmaz boyutuyla günümüze kadar süreklilik arz etmiştir. Türk sinema tarihi başlangıcından günümüze kadar Türk edebiyatını kendisine kaynak edinmiştir. Sosyal- siyasal ve ekonomik unsurların sıklıkla değiştirdiği ve yeniden biçimlendirdiği Türk toplumsal yapısıyla beraber, kültürel unsurlar da sürekli yeniden şekillenmiştir. Türk kültürel tarihini maddi manevi tüm unsurlarıyla başarılı bir şekilde kendisine konu edinerek yansıtan Türk edebiyatından yapılan uyarlama filmler Türk sinema tarihinde ayrı bir önem oluşturur. Toplumsal yapısı gereği görsel unsurların yazınsal unsurlardan daha çabuk algılanıp özümsendiği ülkemizde, sinema geniş ve farklı yapılardaki kitlelere ulaşabilen bir sanattır. Edebi eserlerin görsel bir sanat olan sinema filmlerine dönüştürülmesi gerek sinema sanatına olan ilgi gerekse filme kaynak olan metne duyulan merak boyutunda daha ilgi çekici konuma gelmiştir. Bu bağlamda sinema Türk edebiyatında konu edinilen kültürel yapı öğelerini daha geniş kitlelere ulaştırma başarısını sağlamıştır. Bildiri metni bu bilgiler ışığında özellikle Türk sinemasının edebi eserleri kaynak edinme yoluyla kültürel kimlik oluşturma ve kültürel mirası aktarma üzerindeki rolünü ve önemini incelemeyi amaçlamaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9cda7d09aa43f6c2c487d79ca5481830.docx 2d2d2e05768ee56ce5fcc5877007a344 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/63e0644e5fab3ac5d5ca6ec5e2ebb9f7.pdf 5a0e3c5b6411b93c086f592702159d60 PDF Text Text Kültürlerarasi Adaptasyonun Demografik Değişkenler Bağlaminda Incelenmesi Aylin Yavaş Bozkurt & Hasan Aydın Yildiz Technical University/Istanbul, Turkey Anahtar sözcükler: Kültürlerarası Adaptasyon, Çok Kültürlü Eğitim, Program Geliştirme Bireysel farklılıklar ve adaptasyon, hayatın tüm alanlarında yönetilmesi gereken bir olgu olarak değerlendirilmekte ve üniversite yaşamı içinde daha da önem kazanmaktadır. Belirli amaçlar doğrultusunda bir araya gelmiş bireylerin sahip oldukları adaptasyon, bireysel ve örgütsel çıktılar / sonuçlar üzerinde önemli rol oynamaktadır. Örgütsel amaçların gerçekleştirilmesi için bir araya gelen bireyler aynı ortamda birbirlerine uyum sağlamaya çalışmaktadırlar (Sürgevil ve Budak, 2008). Bu bağlamda farklı kültürlerden gelen bireylerin uyumu ve yönetimi, birçok disiplinin kesişim noktasında yer almaktadır. Eğitim bilimleri, sosyoloji, psikoloji, sosyal psikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, antropoloji, hukuk, işletme, yönetim bilimleri ve insan kaynakları yönetimi bu disiplinlerden bazılarıdır. Kültürlerarası etkileşimin ve çok kültürlü eğitim örgütlerinin sayısının her geçen gün arttığı ortamda, en önemli konulardan bir tanesi kültürel farklılıklar ve bu farklılıkların örgütler açısından etkin şekilde yönetilebilmesidir. Kültürel farklılıkların örgütlere ve özellikle üniversitelere çeşitli stratejik faydalar sağlayabileceği düşünülebilir. Bu yüzden de kültürel farklılıkların en iyi şekilde yönetilmesi ve örgütlerin yararına kullanılması gerekmektedir (Yeşil, 2009). � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2070 Title A name given to the resource Kültürlerarasi Adaptasyonun Demografik Değişkenler Bağlaminda Incelenmesi Author Author BOZKURT, Aylin Yavaş AYDIN, Hasan Abstract A summary of the resource. Anahtar sözcükler: Kültürlerarası Adaptasyon, Çok Kültürlü Eğitim, Program Geliştirme Bireysel farklılıklar ve adaptasyon, hayatın tüm alanlarında yönetilmesi gereken bir olgu olarak değerlendirilmekte ve üniversite yaşamı içinde daha da önem kazanmaktadır. Belirli amaçlar doğrultusunda bir araya gelmiş bireylerin sahip oldukları adaptasyon, bireysel ve örgütsel çıktılar / sonuçlar üzerinde önemli rol oynamaktadır. Örgütsel amaçların gerçekleştirilmesi için bir araya gelen bireyler aynı ortamda birbirlerine uyum sağlamaya çalışmaktadırlar (Sürgevil ve Budak, 2008). Bu bağlamda farklı kültürlerden gelen bireylerin uyumu ve yönetimi, birçok disiplinin kesişim noktasında yer almaktadır. Eğitim bilimleri, sosyoloji, psikoloji, sosyal psikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, antropoloji, hukuk, işletme, yönetim bilimleri ve insan kaynakları yönetimi bu disiplinlerden bazılarıdır. Kültürlerarası etkileşimin ve çok kültürlü eğitim örgütlerinin sayısının her geçen gün arttığı ortamda, en önemli konulardan bir tanesi kültürel farklılıklar ve bu farklılıkların örgütler açısından etkin şekilde yönetilebilmesidir. Kültürel farklılıkların örgütlere ve özellikle üniversitelere çeşitli stratejik faydalar sağlayabileceği düşünülebilir. Bu yüzden de kültürel farklılıkların en iyi şekilde yönetilmesi ve örgütlerin yararına kullanılması gerekmektedir (Yeşil, 2009). Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1311e74c0d05033c5a60952b1141dde0.pdf f165dc209305acacb81be12d5f9d8b0d PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 to interpret and analyze texts, which is one of the most frequently used materials for obtaining information by human beings. Analysis of a text means determining if textuality criteria, which ensure us think that a written activity is a text, is coherent. One of these textuality criteria is consistency. Consistency is to approach a text as a whole and to establish connections between sentences without causing a lexical or logical gap. In other words, consistency is a text's forming a meaningful integrity. Consistency discusses if coherence is obtained in terms of meaning while transferring emotions, thoughts and experience in mind to writing. In order to ensure a healthy knowledge acquisition, this coherence should exist in text and audiences should internalize this. This is why, while establishing meaning, there should be a consistency that establishes a bridge between writer, who attempts to create a text, and reader, who want to obtain information from previously formed texts.Thus, in this study, it is attempted to determine the consistency level in the texts of Turkish teacher candidates on the basis of narrative texts created by them. The study is carried out with 35 people studying at 1st and 3rd grade in Erciyes University at 2013-2014 education year. Data of the study is analyzed with SPSS 20 package program after evaluating the obtained data with “Narrative Expression Consistency Evaluation Scale”. KUZEYDOĞU BULGARİSTAN AĞIZLARINDA ŞİMDİKİ ZAMAN EKİNİN VARYANTLARI Özlem Demirel DÖNMEZ İnönü Üniversitesi, Malatya / Türkiye Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, şimdiki zaman, ağız. ÖZET Kuzeydoğu Bulgaristan ağızları şu ana kadar fazla çalışılmayan bakir bir saha olup bu konuda müracaat edilecek kaynak sayısı da yetersizdir.Şimdiki zaman eki ise ağız bölgelerinin belirlenmesi hususunda kriter alınan konulardan biridir. Ekin bu öneminin yanında Kuzeydoğu Bulgaristan ağızlarında göstermiş olduğu çeşitlilik çalışma konumuzun belirlenmesini etkilemiştir. Çalışmamızda, bahsedilen bölge ile ilgili yapılmış ağız çalışmalarından ve kendi mülakat kayıtlarımızından faydalanılarak şimdiki zaman ekinin değişik 159 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 şekilleri diğer ağız bölgeleriyle karşılaştırmalı olarak ortaya konulmaya çalışılacaktır. DİVAN ŞAİRİ KAZAK-ZÂDE İBRAHİM TÂ'IB'IN KOŞMALARI EROL GÜNDÜZ Inönü Üniversitesi, Malatya / Türkiye Anahtar Kelimeler: Kazak-zâde İbrahim Tâ’ib, divan şiiri, halk şiiri, hece ölçüsü, koşma ÖZET Kazak-zâde İbrahim Tâ’ib, 1794’te Malatya’da doğmuş, iki Türkçe divanı olan Klasik Türk Edebiyatının son şairlerinden biridir. İbrahim Tâ’ib, divan şiiri geleneğini benimsemiş, her iki divanında da ağırlıklı olarak bu tarzda eserler vermiş; aynı zamanda halk şiirine de ilgi duymuş bir şairdir. Divanlarında heceyle gazel örnekleri vermiş, ayrıca bilinen tek nüshası Almanya-Berlin Millî Kütüphane Ms.or.oct.2171 numarada kayıtlı birinci divanında sekiz tane koşma yazmıştır.Bu sempozyumda, halk şiiri-divan şiiri etkileşiminin güzel örneklerinden olan ve henüz üzerinde çalışma yapılmamış bu divanda geçen koşmaları tanıtacağız. BORROWING AS A LINGUISTIC OUTCOME OF LANGUAGE CONTACT ETYMOLOGY OF COLOUR TERMS IN TURKISH Lola TÜRKER International Burch University / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Borrowing, Language Contact, Colour Terms in Turkish. ABSTRACT There are universals in semantics of color in (probably) all languages (Berlin and Kay 1969). However, semantics of color may show varieties from one 160 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2681 Title A name given to the resource KUZEYDOĞU BULGARİSTAN AĞIZLARINDA ŞİMDİKİ ZAMAN EKİNİN VARYANTLARI Author Author DÖNMEZ, Özlem Demirel Abstract A summary of the resource. Kuzeydoğu Bulgaristan ağızları şu ana kadar fazla çalışılmayan bakir bir saha olup bu konuda müracaat edilecek kaynak sayısı da yetersizdir.Şimdiki zaman eki ise ağız bölgelerinin belirlenmesi hususunda kriter alınan konulardan biridir. Ekin bu öneminin yanında Kuzeydoğu Bulgaristan ağızlarında göstermiş olduğu çeşitlilik çalışma konumuzun belirlenmesini etkilemiştir. Çalışmamızda, bahsedilen bölge ile ilgili yapılmış ağız çalışmalarından ve kendi mülakat kayıtlarımızından faydalanılarak şimdiki zaman ekinin değişikşekilleri diğer ağız bölgeleriyle karşılaştırmalı olarak ortaya konulmaya çalışılacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 946 Title A name given to the resource L'Académie française (the French Academy) and the Encumen-i Danis Author Author Sarıkaya, Orhan Abstract A summary of the resource. The Hatt-ı Sherif of Gülhâne (Imperial Decree of the Rose Chamber) is the confirmation of the impact of Western influence in social and political realms to the Ottomans. The influence of French culture and literature on Turkish culture and literature up to the present has been analyzed and studied from various perspectives. However, the Encumen-i Danis has not drawn the attention of researches perhaps due to its short existence. In this study L'Académie française or the French Academy that acted as an official authority on the French language, and the Encumen-i Danis is juxtaposed, their emphasis on mother tongue is analyzed. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 975 Title A name given to the resource L2 and FL Listeners’ metacognitive awareness: which strategies are reported? A cross-cultural comparative study Author Author Zoghlami, Naouel Abstract A summary of the resource. During the last few decades, understanding the processes and strategies involved in L2/FL listening comprehension has received a firmly increasing attention. More specifically, the roles played by certain variables and the variance they might explain/account for in English speech comprehension have been the center of attention. Grounded in cognitive theory of learning, the present paper focuses on metacognition and its significant role in second-language (L2) listening comprehension. Metacognition refers to thinking about one’s own cognition and its regulation. Awareness and control of cognitive processes have proved to be necessary for successful listening. After the piloting and validation of a 23-item questionnaire designed to investigate listeners’ metacognitive knowledge, and to examine the degree of L2 and FL students’ metacognitive awareness while listening and report on the strategies commonly used, this instrument was administered to two groups of different cultural backgrounds: French (L2) and Tunisian (FL) students of English. The findings showed that the participants were generally aware of their difficulties as listeners. Yet, not all of them were fully conscious about the cognitive processes involved in listening comprehension. Some differences between the groups were also discovered. The analysis of strategy use demonstrated that Tunisian learners, unlike the French ones, believed more in the usefulness and importance of two kinds of strategies; those pertaining to the metacognitive processes of problem-solving and planning and evaluation. The paper ends by outlining the importance of metacognitve instruction for successful second language listening and self-regulated learning and pointing that this instruction needs to be culturally bound. The paper also considers the limitations of the study and offers some suggestions for future research. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-04 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/db58a459e5c251f37bc14d31ca52bcf4.pdf 4fbedd29ae014a88a661d66fbfcdfcd4 PDF Text Text Laboratory Animals and Experimental Research in a Sustainable Scientific Development Metehan UZUN University of Onsekiz Mart, School of Health Science, ÇANAKKALE, TURKEY, e-mail: metehanuzun@hotmail.com Birkan TOPÇU University of Kafkas, Atatürk Vocational School of Health Services, Kars, TURKEY e-mail: birkantopcu_23@hotmail.com Abstract: Laboratory animals are used and the experimental research is run in various scientific fields such as human and animal health, disease control, sustainable environmental health, health industry and product innovation, and biosafety planning. The experimental research includes those studies that are not yet proven to be completely safe or those not possible to be run on humans. Rats, mice and rabbits are commonly used in these studies. Based on the kind of the study, cats, dogs, guinea pigs, hamsters, sheep, cattle, chicken, sparrows, goats, horses, nonhuman primates, invertebrates, fish and fly species can be used. Though labaratory animals provide significant contributions to the humans and development in science, they require protection by humans and require to be protected from unfair use. Ethical boards and rules are formed to accomplish those goals prohibited the use of the laboratory animals in experimental research under unethical conditions and ruled that any research shall use methods that require the least amount of pain and suffering. The boards ruled not only on research methods but also on feeding and management practices to uphold the main principles of animal welfare. It is obvious that these rulings are the already late responsibility of human kind. Introduction Millions of animals have been used in the identification and treatment of disease, biomedicine and health industry and product innovation. Laboratory animals used as models in biomedicine research should have biological, anatomical and physiological similarities to humans. Various laboratory animals have been used in biomedical research and toxicity tests aimed that developing new methods for human diseases. Laboratory animal usage has been increasing in worldwide. When an experimental model is chosen, the genetic definition has to be taken into account. Mice and rats are the best-studied mammalian species in terms of their biology, physiology and genetics after humans. Taylor et al (2008) estimated that 58.2 million animals in 179 countries were used in experiments or for educational purposes in 2005. In England, 3.7 million scientific experimental procedures were started in 2008. Mice, rats and all other rodents together accounted for the seventy-seven percent (77%) of the total (Figure 1). The number of animals used in experimental studies has been increasing exponentially and the species used in these experiments are changing. There were increases in usage of some species (Figure 2). On the other hand, a decrease in some species was recorded in 2008 (Figure 3). For example, rat (8%), domestic fowl (4%), guinea pig (8%), rabbit (13%) and beagle (17%) usage decreased (Figure 3; Home Office, 2008). 283 �Figure 1. Usage of the species of animals in 2008. 120 100 Fish 140 Turkey Pigs Amphibians 160 Ferret increase % 80 mic e Sheep 60 40 20 0 animals Figure 2. The increasing rate in usage of some species in 2008. decrease 0% -12% -14% -16% -18% Beagle -8% -10% Rabbit % Rats -6% Guinea pig -4% Domestic fowl -2% Figure 3. The decreasing rate in usage of some species in 2008. 284 �Animal in published research others 20% rats 36% pigs 4% dogs 7% rabbits 9% mice 24% Figure 4. The percentage of laboratory animals in published research in 1995-2005 (Zhao et al, 2007). Zhao et al (2007) retrieved the Pub Med biomedicine database and searched for publications related to laboratory animals and reported that rat and mice have majority of species used in biomedical research. The research was done in 1995-2005 Pub Med records and was carried out on mice (24 %), rat (36 %) and rabbit (9 %) adding up to a total of 69 per cent. The research carried out on pig, dog and other animals have only % 31 rate (Figure 4; Zhao et al., 2007). In the year 2010, marine species have been started to be used in experimental studies in significant numbers. Additionally, animals such as the C. elegans and Drosophila melanogaster have been increasingly used as a screening tool. These organisms have advantages of having genetic amenability, low cost and culture conditions that are compatible with large-scale screens in addition to allowing high-throughput screening in a whole-animal context (Giacomotto and Segelati, 2010). Mice biology and genetics allow these animals to be the best-studied mammalian species. Mice and rats have been used extensively in experimental research and are valuable model organisms thanks to their small size, short lifespan and fast reproduction. 3Rs Principles Though laboratory animals provide significant contributions to the humans and development in science, they require protection by humans and require to be protected from unfair use. To accomplish this, 3Rs were developed. The principle of the 3Rs was developed and was considered essential to good laboratory animal practice in scientific experiments and product testing. The 3Rs includes; 1. Replacement: Replacement of animal use with non-animal alternatives. The use of non-sentient organisms rather than higher animals for experiments is recommended. Microorganisms, metazoan parasites, and higher plants can be suggested as possible alternatives to laboratory animals. 2. Reduction: Reduction of the number of animals used should be kept at minimum. Reduction can be considered as obtaining the best quality and most precise information with the smallest possible number of animals. 3. Refinement: Refinement of animal use, in order to avoid or minimize animal pain, distress, or other adverse effects. Refinement referred to all changes in protocols that reduced the severity of stress experienced by animals used in experiments (Russell and Burch, 1959). 285 �Replacement alternatives Knight (2008) reviewed that non-animal methodologies is available within biomedical research and toxicity testing. For example, physicochemical evaluation and computerized modeling, including the use of structure-activity relationships and expert systems, minimally-sentient animals from lower phylogenetic orders or early developmental vertebral stages may be used, in addition to a variety of tissue cultures, including immortalized cell lines, embryonic and adult stem cells, microorganisms and higher plants, and organotypic cultures, in vitro assays utilizing protozoal, bacterial, yeast, mammalian or human cell cultures exist for a wide range of toxic endpoints. Reduction Alternatives De Boo and Hendriksen (2005) reviewed intra and extra experimental reduction strategies for animal use in experimental research. Intra-experimental reduction may be achieved by the design and statistical analysis of individual experiments. Purpose of the supra-experimental reduction is to reduce the number of animals by a change in the setting in which a series of experiments take place. These include reduction of breeding surpluses, improved education and training, critical analysis of test specifications, and re-use of animals. Refinement Alternatives Some of the refinements techniques include the use of analgesic and anesthetic techniques to avoid unnecessary pain and suffering (De Boo and Knight, 2008). In addition, Guide for the Care and Use of Laboratory Animals states that laboratory animals used in research, teaching, or testing must assume responsibility for their health and general well-being. Laboratory animals include any vertebrate animal that are involved in the guide and some principles are provided below: • Using the suitable animal species, quality, and the number of animals • Avoiding or minimizing discomfort, stress, and pain. • Using suitable sedation, analgesia, or anesthesia. • Establishing experimental end points. • Provision of appropriate animal husbandry directed and performed by qualified people • Conducting the experiments on living animals only under the close supervision of qualified and experienced people. Today, these suggestions have become very important and have been accepted in many countries around the World. Many scientists have tried to decrease usage of the animals in their experiments. However, humans still require animals in their experimental procedures. Many significant knowledge is based on animal experiments. Using animals in experiments can only be fair, ethical and successful if they make use of the 3Rs. Year Researcher Experimental animal mouse Research subject odorant receptors and the organization of the olfactory system 2004 Axel R and Buck LB 2002 Brenner S, Horwitz HR, and Sulston J worm genetic regulation of organ development and programmed cell death 2001 Hartwell LH, Hunt RT and Nurse PM Different animal species key regulators of the cell cycle 2000 Carlsson A, Greengard P and Kandel ER Mouse concerning signal transduction in the nervous system 1999 Blobel G proteins have intrinsic signals that govern their transport and localization in the cell 1998 Furchgott RF, Ignarro LJ and Murad F Different animals and their cells rabbit 1997 Prusiner SB Hamster & mouse Prions - a new biological principle of infection and guinea pig 286 concerning nitric oxide as a signaling molecule in the cardiovascular system �1996 DohertyPC and Zinkernagel RM mouse specificity of the cell mediated immune defense 1995 Lewis EB, Wieschaus EF and NussleinVolhard C Drosophila Melanogaster genetic control of early embryonic development" 1992 Fischer EH and Krebs EG. Rabbit reversible protein phosphorylation as a biological regulatory mechanism 1991 Neher E and Frog the function of single ion channels in cells Sakmann B 1990 Murray JE and Thomas ED Dog organ and cell transplantation in the treatment of human disease 1989 Varmus JM and Bishop HE Chicken the cellular origin of retroviral oncogenes 1987 Tonegawa S mouse genetic principle for generation of antibody diversity 1984 Milstein C, Köhler KJF and Jerne NK mouse specificity in development and control of the immune system and the discovery of the principle for production of monoclonal antibodies" 1982 Bergström SK, Samuelsson BI and Vane JR Sheep, rabbit, guinea pig prostaglandins and related biologically active substances 1981 Sperry RW, Hubel TH and Wiesel TN Cat and monkey functional specialization of the cerebral hemispheres, information processing in the visual system 1980 Benacerraf B, Dausset J and Snell GD Mouse and guinea pig genetically determined structures on the cell surface that regulate immunological reactions Table 1. Animal experiments which resulted in Nobel Prizes between the years 1980-2004 (http://nobelprize.org). Animal Rabbit Rat Rabbit Mouse Zebra Fish Zebra Fish Rat Rabbit Rat Cynomolgus macaques Rabbit Mice and rat Rat Rat Zebra Fish Rabbit Model Osteoarthritis Renal impairment Epstein-Barr virus infection endometriosis Polycystic kidney disease Fetal alcohol exposure and cardiovascular abnormalities Hypertension and associated metabolic disturbances Venous thrombosis Acute asthma Chikungunya virus infection Atherosclerosis Rheumatoid arthritis Double-hemorrhage Choroidal neovascularization Cancer Vaccinia keratitis 287 Reference Kim et al, 2010 Salman et al, 2010 Okuno et al, 2010 Altan et al, 2010 Bouvrette et al, 2010 Dlugos and Rabin, 2010 Pravenec and Kurtz, 2010 Konishi et al, 2010 Sun et al, 2010 Labadie et al, 2010 Chen et al, 2010 Güresir et al, 2010 Baba et al, 2010 Mione and Trede, 2010 Altman et al, 2010 �Mouse Rat Rat Rat Rat Rat Rat mice Mouse Mouse Mouse Mouse Mouse Drosophila melanogaster Drosophila melanogaster Drosophila melanogaster Guinea pig Guinea pig Guinea pig Guinea pig cynomolgus macaques cynomolgus monkey cynomolgus monkey Neurodegeneration Acute pancreatitis Spinal cord compression injury Nerve injuries Chronic mild stres and depression Aging, stress and stroke Gastric carcinogenesis Ulcerative colitis associated Carcinogenesis T Lymphotropic Virus Type-1Associated Adult T-Cell Leukemia/Lymphoma Down Syndrome Human cancer Central nervous system embryonal Tumors Chronic lymphocytic leukemia Neurodegenerative disease Neuroscience. Epilepsy Acute nerve injury and peripheral nerve regeneration Dermatophytosis Asthma Osteoarthritis Shigella dysenteriae type 1 infection Peripheral nervous system injury Hepatitis A virus Dawson et al, 2010 Qian et al, 2010. Schültke et al, 2010 Ma et al, 2010 Wu and Wang, 2010 Merrett et al, 2010 Manikandan et al, 2010 Chromik et al, 2010 Zimmerman et al, 2010 Yu et al, 2010 Walrath et al, 2010 Momota and Holland, 2010 Hamblin, 2010 Berg et al, 2010 Bellen et al, 2010 Kliman et al, 2010 Cho et al, 2010 Ghannoum et al, 2010 Kloek et al, 2010 Gurkan et al, 2010 Shipley et al, 2010 Wakao et al, 2010 Amado et al, 2010 Table 2. Examples of studies in which animals were used as a model . References Altan, Z.M, Denis, D., Kagan, D., Grund, E.M., Palmer, S.S., Nataraja, S. (2010). A Long Acting TNF{alpha.} Binding Protein Demonstrates Activity in both in vitro and in vivo Models of Endometriosis. J Pharmacol Exp Ther. Altmann, S., Emanuel, A., Toomey, M., McIntyre, K., Covert, J., Dubielzig, R,R,, Leatherberry, G., Murphy, C.J., Kodihalli, S., Brandt, C.R. (2010). A Quantitative Rabbit Model of Vaccinia Keratitis. Invest Ophthalmol Vis Sci. Amado, L.A., Marchevsky, R.S., de Paula, V.S., Hooper, C., Freire S., Gaspar, A,M,, Pinto, M.A. (2010). Experimental hepatitis A virus (HAV) infection in cynomolgus monkeys (Macaca fascicularis): evidence of active extrahepatic site of HAV replication. Int J Exp Pathol. 91 (1), 87-97. Baba, T., Bhutto, I.A., Merges, C., Grebe, R., Emmert, D., McLeod, D.S., Armstrong, D., Lutty, G,A. (2010). A Rat Model for Choroidal Neovascularization Using Subretinal Lipid Hydroperoxide Injection. Am J Pathol. Bellen, H.J., Tong, C., Tsuda, H. (2010). 100 years of Drosophila research and its impact on vertebrate neuroscience: a history lesson for the future. Nat Rev Neurosci. Berg, I., Nilsson, K.P., Thor, S., Hammarström, P. (2010). Efficient imaging of amyloid deposits in Drosophila models of human amyloidoses. Nat Protoc. 5 (5), 935-44. 288 �Bouvrette, D.J., Sittaramane, V., Heidel, J.R., Chandrasekhar, A., Bryda, E.C. (2010). Knockdown of bicaudal C in zebrafish (Danio rerio) causes cystic kidneys: a nonmammalian model of polycystic kidney disease. Comp Med. 60 (2), 96-106. Chen, Q., Muramoto, K., Masaaki, N., Ding, Y., Yang, H., Mackey, M., Li, W., Inoue, Y., Ackermann, K., Shirota, H., Matsumoto, I., Spyvee, M., Schiller, S., Sumida, T., Gusovsky, F., Lamphier, M. (2010). A novel antagonist of the prostaglandin E(2) EP(4) receptor inhibits Th1 differentiation and Th17 expansion and is orally active in arthritis models. Br J Pharmacol. 160 (2), 292-310. Cho, H.H., Jang, S., Lee, S.C., Jeong, H.S., Park, J.S., Han, J.Y., Lee, K.H., Cho, Y.B. (2010). Effect of neural-induced mesenchymal stem cells and platelet-rich plasma on facial nerve regeneration in an acute nerve injury model. Laryngoscope. 120 (5), 907-13. Chromik, A.M., Huss, S., Osseili H, Daigeler, A., Kersting, S., Sülberg, D., Mittelkötter, U., Herdegen, T., Uhl, W., Müller, A.M. (2010). Oral administration of the anti-proliferative substance taurolidine has no impact on dextran sulfate sodium induced colitis-associated carcinogenesis in mice. J Carcinog. 9, 5. Dawson, H.N., Cantillana, V., Vitek, M.P., Wilcock, D.M., Lynch, J.R., Laskowitz, D.T. (2010). Loss of Tau Elicits Axonal Degeneration in a Mouse Model of AD. Neuroscience. De Boo J and Hendriksen C. (2010). Reduction strategies in animal research: a review of scientific approaches at the intraexperimental, supra-experimental and extra-experimental levels. Altern Lab Anim. 33 (4), 369-77. De Boo, J. and Knight, A. (2008). Increasing the implementation of alternatives to laboratory animal use. AATEX. 13(3), 109117. Dlugos, C.A. Rabin, R.A. (2010). Structural and Functional Effects of Developmental Exposure to Ethanol on the Zebrafish Heart. Alcohol Clin Exp Res. Ghannoum, M.A., Long, L., Kim, H.G., Cirino, A.J., Miller, A.R., Mallefet, P. (2010). Efficacy of terbinafine compared to lanoconazole and luliconazole in the topical treatment of dermatophytosis in a guinea pig model. Med Mycol. 48(3), 491-7. Giacomotto J, Ségalat L. High-throughput screening and small animal models, where are we? Br J Pharmacol. 2010 May;160(2):204-16. Gurkan, I., Ranganathan, A., Yang, X., Horton, W.E., Todman, M., Huckle, J., Pleshko, N., Spencer, R.G. (2010). Modification of osteoarthritis in the guinea pig with pulsed low-intensity ultrasound treatment. Osteoarthritis Cartilage. 18 (5), 724-33. Güresir, E., Raabe, A., Jaiimsin, A., Dias, S., Raab, P., Seifert, V., Vatter, H. (2010). Histological evidence of delayed ischemic brain tissue damage in the rat double-hemorrhage model. J Neurol Sci. Hamblin, T.J. (2010). The TCL1 mouse as a model for chronic lymphocytic leukemia. Leuk Res. 34 (2), 135-6. Home Office: Statistics of Scientific Procedures on Living Animals Great Britain. The Stationary Office. Kim, S.B., Kwon, D.R., Kwak, H., Shin, Y.B., Han, H.J., Lee, J.H., Choi, S.H. (2010). Additive effects of intra-articular injection of growth hormone and hyaluronic acid in rabbit model of collagenase-induced osteoarthritis. J Korean Med Sci. 25 (5), 776-80. Kliman, M., Vijayakrishnan, N., Wang, L., Tapp, J.T., Broadie, K., McLean, J.A. (2010). Structural mass spectrometry analysis of lipid changes in a Drosophila epilepsy model brain. Mol Biosyst. Kloek, J., Mortaz, E., van Ark, I., Lilly, C.M., Nijkamp, F.P., Folkerts, G. (2010). Glutathione prevents the early asthmatic reaction and airway hyperresponsiveness in guinea pigs. J Physiol Pharmacol. 61 (1), 67-72. Knight A. Non-animal methodologies within biomedical research and toxicity testing. ALTEX. 25 (3), 213-31. Konishi, N., Hiroe, K., Shofuda, K.I., Imaeda, .Y, Fujimoto, T., Kubo, K. (2010). Antithrombotic and anticoagulant profiles of TAK-442, a novel factor Xa inhibitor, in a rabbit model of venous thrombosis. J Cardiovasc Pharmacol 289 �.Labadie, K., Larcher, T., Joubert, C., Mannioui, A., Delache, B., Brochard, P., Guigand, L., Dubreil, L., Lebon, P., Verrier, B., de Lamballerie, X., Suhrbier, A., Cherel, Y., Le Grand, R., Roques, P. (2010). Chikungunya disease in nonhuman primates involves long-term viral persistence in macrophages. J Clin Invest. 120 (3), 894-906. Ma, J., Li, W., Tian, R., Lei, W. (2010). Ginsenoside Rg1 promotes peripheral nerve regeneration in rat model of nerve crush injury. Neurosci Lett. Manikandan, P., Murugan, R.S., Priyadarsini, R.V., Vinothini, G., Nagini, S. (2010). Eugenol induces apoptosis and inhibits invasion and angiogenesis in a rat model of gastric carcinogenesis induced by MNNG. Life Sci. Martínez-Calatrava, M.J., Largo, R., Herrero-Beaumont, G. (2010). Improvement of experimental accelerated atherosclerosis by chondroitin sulphate. Osteoarthritis Cartilage. Merrett, D.L., Kirkland, S.W., Metz, G.A. (2010). Synergistic Effects of Age and Stress in a Rodent Model of Stroke. Behav Brain Res. Mione, M.C., Trede, N.S. (2010). The zebrafish as a model for cancer. Dis Model Mech. Momota, H., Holland, E.C. (2009). Mouse models of CNS embryonal tumors. Brain Tumor Pathol. 26 (2), 43-50. Okuno, K., Takashima, K., Kanai, K., Ohashi, M., Hyuga, R., Sugihara, H., Kuwamoto, S., Kato, M., Sano, H., Sairenji, T., Kanzaki, S., Hayashi, K. (2010). Epstein-Barr virus can infect rabbits by the intranasal or peroral route: an animal model for natural primary EBV infection in humans. J Med Virol. 82 (6), 977-86. Pravenec, M., Kurtz, T.W. (2010). Recent advances in genetics of the spontaneously hypertensive rat. Curr Hypertens Rep. 12 (1), 5-9. Qian, M., Fang, L., Cui, Y. (2010). Expression of NOD2 in a Rat Model of Acute Pancreatitis. Pancreas. Russell, W.M.S. and Burch, R.L. (1959). The principles of Humane experimental technique. London, UK:Methuen. Salman, I.M., Ameer, O.Z., Sattar, M.A., Abdullah, N.A., Yam, M.F., Najim, H.S., Abdulkarim, M.F., Abdullah, G.Z., Kaur, G., Khan, M.A., Johns, E.J.J. (2010). Characterization of renal hemodynamic and structural alterations in rat models of renal impairment: role of renal sympathoexcitation. Nephrol. Schültke, E., Griebel, R.W., Juurlink, B.H. (2010). Quercetin attenuates inflammatory processes after spinal cord injury in an animal model. Spinal Cord. Shipley, S.T., Panda, A., Khan, A.Q., Kriel, E.H., Maciel, M. Livio, S., Nataro, J.P., Levine, M.M., Sztein, M.B., De Tolla, L.J. (2010). A challenge model for Shigella dysenteriae 1 in cynomolgus monkeys (Macaca fascicularis). Comp Med. 60 (1), 54-61. Sun, Q.Z., Jiao, F.F., Yang, X.D., Zhong, B., Jiang, M.H., Li, G.L., Lv, B., Han, Y., Ning, Q.L., Zhang, F.J., Sun, J., Lv, S.M. (2010). Expression of protein arginine N-methyltransferases in E3 rat models of acute asthma. Nan Fang Yi Ke Da Xue Xue Bao. 30 (4), 716-9. Taylor, K., Gordon, N., Langley, G., Higgins, W. (2008). Estimates for worldwide laboratory animal use in 2005. Altern Lab Anim. 36(3), 327-42. Wakao, S., Hayashi, T., Kitada, M., Kohama, M., Matsue, D., Teramoto, N., Ose, T., Itokazu, Y., Koshino, K., Watabe, H., Iida, H., Takamoto, T., Tabata, Y., Dezawa, M. (2010). Long-term observation of auto-cell transplantation in non-human primate reveals safety and efficiency of bone marrow stromal cell-derived Schwann cells in peripheral nerve regeneration. Exp Neurol. ;223 (2), 537-47. Walrath, J.C., Hawes, J.J., Van Dyke, T., Reilly, K.M. (2010). Genetically engineered mouse models in cancer research. Adv Cancer Res. 106, 113-64. Wu, H.H. and Wang, S. (2010). Strain differences in the chronic mild stress animal model of depression. Behav Brain Res. 290 �Yu, T., Li, Z., Jia, Z., Clapcote, S.J., Liu, C., Li, S., Asrar, S., Pao, A., Chen, R., Fan, N., Carattini-Rivera, S., Bechard, A.R., Spring, S., Henkelman, R.M., Stoica, G., Matsui, S.I., Nowak, N.J., Roder. J.C., Chen, C., Bradley, A., Yu, Y.E. (2010). A Mouse Model of Down Syndrome Trisomic For All Human Chromosome 21 Syntenic Regions. Hum Mol Genet. Zhao, S., Liu, E., Chu, Y., Zheng, H., Kitajima, S., Morimoto, M. (2007). Numbers of puplications related to laboratory animals. Scand J Lab Aninm Sci. 34 (2), 81-86. Zimmerman, B., Niewiesk, S., Lairmore, M.D. (2010). Mouse Models of Human T Lymphotropic Virus Type-1-Associated Adult T-Cell Leukemia/Lymphoma. Vet Pathol. 291 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 442 Title A name given to the resource Laboratory Animals and Experimental Research in a Sustainable Scientific Development Author Author UZUN, Metehan TOPÇU, Birkan Abstract A summary of the resource. Laboratory animals are used and the experimental research is run in various scientific fields such as human and animal health, disease control, sustainable environmental health, health industry and product innovation, and biosafety planning. The experimental research includes those studies that are not yet proven to be completely safe or those not possible to be run on humans. Rats, mice and rabbits are commonly used in these studies. Based on the kind of the study, cats, dogs, guinea pigs, hamsters, sheep, cattle, chicken, sparrows, goats, horses, nonhuman primates, invertebrates, fish and fly species can be used. Though labaratory animals provide significant contributions to the humans and development in science, they require protection by humans and require to be protected from unfair use. Ethical boards and rules are formed to accomplish those goals prohibited the use of the laboratory animals in experimental research under unethical conditions and ruled that any research shall use methods that require the least amount of pain and suffering. The boards ruled not only on research methods but also on feeding and management practices to uphold the main principles of animal welfare. It is obvious that these rulings are the already late responsibility of human kind. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed Q Science (General)