162 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/56fcb4e4c0320dc340f09bb78a7a2dcd.docx be81aa7f005148eaef3aad1156ceb7dd https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/86dc017608ac1714e159a58d7b3c65dc.pdf 64158d7f6513662701d2f7bfc4bece81 PDF Text Text ���������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3151 Title A name given to the resource Kako Evropska Unija i Visoki predstavnik mogu pomoći Bosni i Hercegovini u njenoj integraciji Author Author KURTĆEHAJIĆ, Suad Abstract A summary of the resource. Evropska Unija može i mora pomoći Bosni i Hercegovini tako što bi joj olakšala uslove za prijem u njeno članstvo donošenjem posebnog zakona za njen prijem u Evropsku Uniju čime bi Bosna i Hercegovina uplovila u luku spasa, a velikodržavne koncepcije susjeda koje su razbijale Bosnu i Hercegovinu i koje bi htjele da joj vide kraj bi tim činom bile značajno oslabljene. S obzirom na neodlučnost vodećih zemalja Evropske Unije tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992-1995 godine, često i opstrukciju posebno Velike Britanije i Francuske za vrijeme Miterana, sramnu ulogu holandskog bataljona u Srebrenici koji je prepustio Mladićevoj vojsci zonu koju su UN proglasile zaštićenom, te loša rješenja koja su Dejtonskim sporazumom učinila Politički sistem BiH u najvećoj mjeri nefunkcionalnim, kao i da su u njegovom kreiranju učestvovale članice Kontakt grupe od kojih su osim SAD-a, sve ostale bile iz Evrope ( Njemačka, Velika Britanija, Francuska i Rusija) i osim Rusije ostale tri su članice Evropske Unije, postoji moralni dug Evropske Unije prema Bosni i Hercegovini da joj ponogne da ubrzano uđe u njeno članstvo. Također, vodeće zemlje Evropske Unije zajedno sa SAD-om trebaju dati podršku Visokom predstavniku, kako bi konačno dao tumačenje odredbe čl. III stav 5. Ustava BiH o dodatnim nadležnostima koje predstavljaju najveću integrativnu snagu za Bosnu i Hercegovinu. Niko osim Visokog predstavnika slovom Dejtona to ne može učiniti, a do sada se nijedan po tom za BiH krucijalnom pitanju nije očitovao. Na osnovu ove odredbe Visoki predstavnik može ustanoviti neograničen broj nadležnosti koji može pripasti državi Bosni i Hercegovini, čime bi je integrisao a istovremeno smanjio moć entiteta i mogućnost njenog cijepanja. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/78d2c9eea1fefc2931c643163907337f.pdf e05d5c19745f2625a1ff7cd6e2b68abf PDF Text Text 1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo KARAHANLI DÖNEMĠ TÜRKÇESĠNDE SÖZÜN ETKĠLĠ KULLANIMI Ramazan Çakır Mevlana Üniversitesi, Tùrkçe Eğitimi Bôlùmù Öğretim Üyesi,Konya/Tùrkiye r.cakır@yahoo.com Özet: Karahanlı dônemiTùrkçesi‗ninve Ġslami Dônem Tùrk Edebiyatının temeleserlerinden KâĢgarlı Mahmut‘un Divan-ı Lùgat-it-Tùrk‘ù sadece bir sôzlùkdeğil; edebiyat ve dil tarihini aydınlatan, sôzùn etkili gùcùnù ve kullanımını gôsteren ansiklopedik bir eserdir. Aynı dônem eserlerinden biri de ilk nasihatname ôrneği olan Yusuf Has Hacip‗ in Kutadgu Bilig isimli eseridir. Bu eser de Ģu ôğùtler sıralanır: Sôzù yerinde sôylemeli, sorulunca konuĢmalı, iki dinleyip bir sôylemeli, kaba sôze yumuĢak; acı sôze tatlı karĢıtlık vermeli gibi. Bôylece, toplumsal değer yargıları ve kutlu saadet bilgileri anlatılırken, sôzler inci gibi dizilerek, etkili ve kalıcı bir anlatım sağlanmıĢtır. Bu dôneme damgasını vuran ve dilin muhafazası hakkında manidar bilgiler veren ùçùncù yapıt ise; Edip Ahmet‘ in kaleme aldığı Atebetù‘l Hakayık‘tır. Her ùç eserde bilimsel olarak incelendiğinde sôzùn o dônemdeki gùcù ve etkisi ayan beyan gôrùlmektedir. Bu çalıĢmada: Karahanlı Dônemi Tùrkçe‘ si yapıtlarından, Divan‘ı Lugat It Tùrk, Kutadgu Bilig ve Atebetù‗ l Hakayık‘ ta sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve tarama çalıĢması yapılarak, çeĢitli bulgulara ulaĢılmıĢtır. Bu bulgular gùnùmùz eğitimcileri ve eğitim dùnyası için de ônem arzetmektedir. AnahtarKelimeler: Karahanlı dônemieserleri, sôzùngùcù, dilsôziliĢkisi ON THE EFFECTIVE USAGE OF SAYINGS IN KARAHANIDS TURKISH Abstract: The works such as DivanuLùgati‘t-Tùrk, KutadguBilig and Atabetù‘l-Hakayıkmanuscripted in Karahanids Turkish are known as preIslamic Turkish books. In these works there are not only Islamic characteristics of Turks but also Turkish traditional features before Islam. DivanuLùgati‘t-Tùrk is a dictionary including examples of Turkish literature, history, traditions of Turks, many Turkish proverbs and idioms. KutadguBilig by Yusuf Has Hacip and Atabetù‘l-Hakayık by Edip Ahmed are advice books. There are many advices related with sayings and the effective usage of sayings in these works. For example, It was advised that you speak only If you are asked, listen before you talk. It was also advised that when you response someone, be kind and use soft words, use ‗siz‘ (polite version of you in Turkish) instead of ‗sen‘ (you). In these works, it is pointed out that Turkish language must be protected. In this paper, the proverbs, idioms and verses related with the effective usage of sayings will be considered. The data extracted from these works will be classified and examined. The concluding results will be examined from educational point of wiev. Key Words: Karahanidsc periods works, the power of words, that the relationship between language and word GiriĢ: 8. yùzyıldan itibaren Araplarla tanıĢmaya baĢlayan Tùrkler, Karahanlı dôneminde Ġslâmiyeti resmen kabul etmiĢlerdir. Bu nedenle tarihte varlığı bilinen ilk Mùslùman Tùrk Devleti Karahanlı Devleti (912-1212) olup, Ġslâm kùltùrù etkisinde geliĢen Tùrk edebiyatının elde bulunan en eski ôrnekleri de bu dôneme aittir. Bu dônemde kaleme alınan tefsirlerin yanı sıra, Karahanlı dônemi Tùrkçesiyle yazılmıĢ varlıkları bilinen en meĢhur eserler; Kutadgu Bilig, Dîvânu Lùgâti`t-Tùrk ve Atabetù`l-Hakâyık`tır. Kutadgu Bilig, Karahanlı dônemi Tùrkçesi olan Hakaniye lehçesi ile yazılan bir eserdir. Karahanlı dônemi Tùrk edebiyatının kronolojik sıraya gôre ikinci ônemli eseri Dîvânu Lùgati`t-Tùrk`tùr. KaĢgarlı Mahmud tarafından 1074`te Bağdat`ta tamamlanmıĢ olan bu eser Tùrkçe-Arapça bir sôzlùktùr. 1037 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Karahanlılar dôneminin sonunda kaleme alınan, konu ve edebi nevi itibariyle Kutadgu Bilig‘in devamı olan ùçùncù bir eser ise; Atabetù`l-Hakâyık`tır. Karahanlı Devleti kısa zamanda kendi dilini ve medeniyetini oluĢturmuĢ, KaĢgar, Balasagun ve Sir- Derya boyunda kendini hissettirmiĢtir. (Hacıeminoğlu, 1996:13) 3.AraĢtırmanın Amacı Ve Bölümleri: Karahanlı Dônemi eserlerini sırasıyla tanıtan bu çalıĢmanın amacı: Karahanlı DônemiTùrkçe‘ si yapıtlarından, Divan‘ı Lugat It Tùrk, Kutadgu Bilig ve Atebetù‘l Hakayık‘ ta sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve tarama çalıĢması yapılarak, çeĢitli bulgulara ulaĢılmaktır. Bu bildiri dôrt ana bôlùmden oluĢmaktadır: Birinci bôlùmde, Karahanlı Tùrkçesine ve dônemine yùzeysel bir bakıĢ; Ġkinci bôlùmde, Kutadgu Bilig‘in dil ôzellikleri ve eserde geçen sôzlerin etkili kullanımı; Üçùncù bôlùmde, Divan‘ı Lugat It Tùrk eserindeki sôz – dil etkisi ùzerinde durulmuĢtur. Dôrdùncù bôlùmde ise, Atebetù‘l Hakayık‘ ta sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve tarama çalıĢması yapılmıĢtır. 4.Veriler Ve Yöntem: Karahanlı Dônemi Tùrkçe‘ si eserlerinden, Divan‘ı Lugat It Tùrk, Kutadgu Bilig ve Atebetù‘l Hakayık‘ ta geçen sôz – dil kavramları ve etkisi, farklı kaynaklardan alınan veriler ile tespit edilmiĢ ve tarama metodu kullanılarak sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve çalıĢma gerçekleĢtirilmiĢtir. 4. Karahanlı Dönemi Türkçesi Ve Eserleri 5.1.Karahanlı Dönemi Türkçesi: Ġlk Ġslâmî edebiyat dili olan Karahanlı Tùrkçesi, 11.-12. yùzyıllar arasında KaĢgar ile Doğu ve Batı Tùrkistan‘dan geliĢmiĢtir. Karahanlı Tùrkçesi aynı zamanda Karahanlı Devleti‘nin resmî dili olmuĢtur. Karahanlı Devleti 10. yùzyılda Ġslâm dinini benimsemesiyle birlikte, çevresindeki Ġslâm devletleriyle yakın iliĢkiler kurmuĢtur. Bu iliĢkiler zamanla çeĢitli toplum kurumlarında ve ôzellikle dil ùzerinde birtakım etkiler yapmıĢ ve bazı Arapça, Farsça terkip ve tamlamalar tabii olarak kullanılmaya baĢlanmıĢtır. YaklaĢık iki yùzyıllık bir zaman dilimine hakim olan Karahanlı Tùrkçesi, Uygur ve Kôktùrk Tùrkçesi‘nin devamıdır. (Hacıeminoğlu, 1996:1) Karahanlı Tùrkçesi` nin merkezini KaĢgar teĢkil eder. Karahanlı‘lar devrinden itibaren, KaĢgar Ģivesinde inkiĢaf eden Tùrkçeki, buna hem hakaniye(Karahanlı) hem de Doğu Tùrkçesi adı verilmektedir.(Caferoğlu,1984:74) Karahanlı Tùrkçesinde Arapça ve Farsça kimi dil ôgeleri (sôzcùkler, ekler vb.) yerleĢmeye ve halk dili dıĢında bir zùmre dili oluĢmaya baĢladı. Karahanlı Tùrkçesinin ôzelliklerini gôsteren yapıtlar arasında KaĢgarlı Mahmut‘un ―Divan-ı Lugat-it-Tùrk‖ ù (Tùrk Lehçeleri Sôzlùğù), Yusuf Has Hacib‘in ―Kutadgu Bilig‖ i (Saadetli Olma Bilgisi), Edip Ahmet‘in ―Atabet-ùl Hakayık‖ ı (Hakikatlerin EĢiği) ve ―Ashab-ùl-Kehf ‖ (Yedi Uyurlar) ôzellikle anılabilir. Karahanlılar dônemi eserlerinde kullanılan dil; o dônemin kùltùr ve sanat yaĢamında Ġslâm gelenek ve gôreneklerindeki etkisini kısa zamanda gôsterdi ve Karahanlı Tùrkçesinde eserler verilmeye baĢladı. (www.birdunyabilgi.net/karahanli-turkcesi-ya-dahakaniye-turkcesi, 23-03-2011, saat:10.00). Bu devirde birçok Tùrkçe eserler yazıldığı muhakkak ise de, yazık ki bize bunlardan pek azı gelebilmiĢtir.(Kôprùlù,1986:153) Ayrıca, sôz ve konuĢma âdâbı, bir milletin tecrùbe imbiğinden sùzùlerek nesilden nesile hayat gôrùĢù olarak aktarılan atasôzleri ve deyimler içinde oldukça geniĢ yer tutar. ―Sôz gùmùĢse sùkøt altındır‖, ―Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır‖, ―Sôz dokuz boğumludur, boğa boğa sôyle‖, ―Sôz adamın mihengidir‖ gibi atasôzleri ve ―sôz açmak, sôz geçirmek, sôz vermek, sôzùnù bilmek, sôzùnùn eri olmak‖ gibi deyimler bazılarıdır. (Tunç, 2001:162) Edebiyatımızda hemen hemen bùtùn hacimli dinî, ahlâkî ve didaktik eserlerde sôze bir bôlùm ayrılmıĢ veya yeri geldikçe konuĢma âdâbı ile ilgili hususlar dile getirilmiĢ, hatta sırf sôz âdâbı ile ilgili nasihat-nâme tùrùnde mùstakil manzumeler yazılmıĢtır .(Yeniterzi, 2001: 322-23) Sôzùn tesirli kullanıldığı eserlerin baĢında Divan-ı Lugat-it-Tùrk gelir. 5.2.Divan-ı Lugat-it-Türk‘te Sözün Etkili Kullanımı: Dinî ve ahlâkî eserlerde, nasihat-nâmelerde sôz ve konuĢma âdâbına ônem verilmesi ve çoğunlukla bôlùmler ayrılmasında, Tùrk edebiyatının kôklù bir sôzlù geleneğe bağlı olmasının da payı vardır.(Tunç, 2001:183) Karahanlı dônemi Tùrkçesi‗ nin ve Ġslami Dônem Tùrk Edebiyatının temel 1038 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo eserlerinden KâĢgarlı Mahmut‘un Divan-ı Lùgat-it-Tùrk‘ù sadece bir sôzlùk değil; edebiyat ve dil tarihini aydınlatan, sôzùn etkili gùcùnù ve kullanımına vurgu yapan bir eserdir. Araplar`a Tùrkçe ôğretmek ve Tùrkçenin zengin dil-sôz varlığını ortaya koymak amacıyla yazılmıĢtır. KâĢgarlıMahmut‘un; ―Derdini dinletebilmek ve Tùrklerin gônlùnù almak için onların dilleriyle konuĢmaktan baĢka çare yoktur.‖ sôzleri (Atalay, 1985:6), yabancıların Tùrk dilini vedille birlikte folklorùnù ve kùltùrùnù ôğrenmelerini, Tùrklerle iyi iliĢkiler kurmak için tek yol olarak kabul ettiğini gôsterir. (Eker, 2006:191) Dilin yaygınlaĢmasında ve tesirin artmasındaki temel etken; canlı,derin manalar ifade eden kelimelerin kullanımı, yazılı veya sôzlù dil unsurlarının anlaĢılır ve yalınlığının yanında muhatabına gôre seçilmesidir. Divan-ı Lùgat-it-Tùrk açıklamalı bir sôzlùktùr. Tùrkçe kelimeyi açıklarken bir ibare, atasôzù ya da bir manzum parçayı ôrnek olarak verir. Divan‘da yer alan edebi malzeme savlar(atasôzleri) ve koĢuklar (Ģiirler) olmak ùzere iki grupta toplanabilir. Divan‘daki 7500 madde baĢını açıklamada yararlanılan 289 atasôzù 172‘ dôrtlùklerden, 55 beyitten ibaret toplam 798 dize vardır. (Eker, 2006:193). Divan-ı Lùgat-itTùrk; bir sôzlùk olarak ele alındığında, sôzcùkten oluĢan sôz varlığıyla ve bu sôzcùklerin açıklamalarıyla ôn plana çıkmaktadır. Pek çok dil bilimsel ôzelliği içinde barındıran bu eser, aynı zamanda dônemin karĢılaĢtırılmalı Tùrk dili ansiklobedisidir.(Bayraktar,2009:139) DîvânuLùgati`t-Tùrk`te 7500 dolayındaki Tùrkçe kelimenin Arapça karĢılıkları verilmiĢ ve Tùrk boylarının dilleri tanıtılmıĢtır. KaĢgarlı Mahmut Divanında: ―Tùrk dilini ôğreniniz; çùnkù onlar için uzun sùrecek egemenlik vardır.‖(Eker, 2006:192) sahih olmayan bir hadisten bahseder. Gùnùmùzde Tùrkçe 130 ùlkede ikinci bir dil olarak ôğretilmektedir. Dilimizle birlikte bize ait değerler en veciz ifadelerle aktarılmakta vesôzùn gùcùnden yararlanılmaktadır. Sôzlù ve yazılı dil geleneğimizin temel taĢlarından birini oluĢturan Dîvânu Lùgati‘t-Tùrk‘te dilin ve sôzùn etkili kullanımını gôsteren ifadeler: 1.Erdem baĢı tıl. Erdemin,edep ve faziletin baĢı dildir.(Çùnkù gùzel sôz sôylemesini bilen Ģerefe eriĢir,onurlanır. Bir Arap atasôzù: ―Ġnsan-insanın değeri-dilinin altında saklıdır.‖) 2. Savın sagrakkategir. (Gùzel sôzle insan beylerin çanağından içme Ģerefine erer. En gùzel Ģekilde ağırlanır.) (Birtek, 1994:14) 3. Bilge eren sawların algıl ögüt./Edhgüsawığadhlese özge sinğer. (Bilgin adamların sôzlerini ôğùt olarak al, iyi sôz tesir ederse ôze siner) (Atalay, 1985: 155) 4.Tılda çıkar edhü söz ‗iyi söz dilden çıkar‘. ( Halkı hoĢnut edecek gùzel sôzleri dilinden eksik etme) (Atalay, 1985: 161) ―Kuru kaĢık ağıza yaraĢmaz, kuru sôz kulağa yaraĢmaz. Tılıntirgik ete gir. Dil ile sofraya eriĢilir. (gùzel sôzle insan nimete eriĢebilir. Bu sav insanın kendi erdemini ancak sôzleriyle tanıtabileceğini vurgular. Dil ile bağlanan diĢle çôzùlmez. (Bu sav sôzùnùn eri olan sôzùnù yerine getirmesi gerekenler için sôylenir. Sôzùn tadına dalan kimse esir olur (Lafa dalan tutsak olur). Çok sôzù anlamak olmaz, yalçın kaya yıkılmak olmaz. Ġnsan çok sôzù anlayamaz, nasıl ki dağdan yalçın kayayı yıkamaz.‖ (DîvânuLùgati‘tTùrk, 1998: I/383; 429; II/20; 150-51; III/20) 5.3.Kutadgu Bilig‘te Sözün Etkili Kullanımı: Kutadgu Bilig, Karahanlı dônemin edebi eser niteliği taĢıyan ilk ôrneğidir. 1069 yılında Balasagunlu Yusuf tarafından yazılmıĢtır. Karahanlı hùkùmdarı Tabgaç Buğra Han`a sunulmuĢ olan eser Buğra Han tarafından çok beğenilerek yazarında sarayda "Has Haciplik" gôrevi verilmiĢtir.(Kôprùlù,1986:165) Saadet veren bilgi anlamına gelen Kutadgu Bilig, adından da anlaĢılacağı gibi, insana hem dùnyada hem de ahirette mutlu olma yolunu gôstermek amacıyla yazılmıĢtır.(Arat,2006:29) Mesnevi biçiminde yazılmıĢ olan eserin sonunda 124 beyitlik ùç kaside ile mesnevi içinde yeri geldikçe sôylenmiĢ ayrıca 173 dôrtlùk bulunmaktadır. Anılan ek manzumelerle birlikte Kutadgu Bilig`in tamamı 6645 beyittir. Kutadgu Bilig, Karahanlı dônemi Tùrkçesi olan Hakaniye lehçesi ile yazılmıĢtır. Sayıları fazla olmamakla birlikte Arapça ve Farsça kelimelerin de kullanıldığı eserde, Tùrkçe aruza uydurulurken, çok sayıda imale yapılmıĢtır. Kutadgu Bilig, dùĢùnce yanı ağır basan, ôğretici bir eserdir. Tatsız mecazlarla ahlak dersi veren kuru bir ôğùtçù değildir. Bu eseriyle insan hayatının anlamını çôzùmleyen ve onun toplumun, dolayısıyla da devletin içindeki gôrevini saptayan bir hayat felsefesi sistemi kurmuĢtur.(Arat, 2006:30) Kullandığı dil Tùrk yazı dilidir ve inceliklerine vakıftır. Dilin ve sôzùn 1039 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo tesirini artırmak için seçtiği yarı hikâye yarı temsil tarzındaki açıklayıcı monologlar ve canlı betimlemelerle mùkemmel bir ùslup ve mimari oluĢturmuĢtur.(Arat,2006:31) Dil ve dùĢùnce tarihi yônùnden değerli bir belge niteliğindeki bu eser, yazıldığı dônemin insanına ve devlet adamlarına, doğru yolu gôstermek, yôneticilikle ilgili bilgi vermek amacıyla yazılmıĢtır. Karahanlı dônemi Tùrk aydınlarının dùnya gôrùĢùnù, duyuĢ ve dùĢùnùĢ tarzlarını, kùltùr dùzeylerini tanıtan bu eserde: Tùrk Dili, seçilen kelimeler, hikâye, temsiller, monolog ve betimlemelerle kullanım alanını ve etkinliğini arttırmıĢtır. Sadece Karahanlı dôneminin değil gùnùmùzùn de en etkin bir Ģaheseri olma ôzelliğine kavuĢmuĢtur. Sôzùn ve dilin etkisini ve erdemini gôsteren beyitler: AnlayıĢ ve bilgiye tercùman olan dildir; Ġnsanı aydınlatan açık dilin kıymetini bil KiĢiyi dil kıymetlendirir ve kiĢi onunla mutluluk bulur; KiĢiyi dil kıymetten dùĢùrùr ve dili yùzùnden baĢı gider. Dil arslandır, bak, eĢikte yatar; Ey ev sahibi, dikkat et, senin baĢını yer. (Arat,2006: 117) Sôzùne dikkat et ki, baĢın gitmesin; Dilini tut ki diĢin kırılmasın. Bilgili kiĢi dil için ôzlù bir sôz sôyledi; BaĢını gôzet, ey dil sahibi. Sen kendi esenliğini istiyorsan, Ağızdan yakıĢıksız sôz çıkarma. Sôz bilerek sôylenirse bilgi sayılır; Bilgisizin sôzù kendi baĢını yer. Çok sôzden bir fayda gôrmedim; Ama sôylemek de faydasız değildir. Sôzù çok sôyleme, az ve birer sôyle; Binlerce sôzùn dùğùmùnù bu bir sôzde çôz. KiĢi sôz ile yùkseldi, melik oldu. Çok sôz baĢı, gôlge gibi yere serdi. Çok konuĢma ―gevezelik etti‖ derbilgi; Ama sôylemezse de ona ―dilsiz‖ der. Mademki bôyledir, sen açık dil kullan; Dil açık olursa kiĢiyi yùkseltir. Dili iyi gôzet, baĢın gôzetmiĢ olur; Sôzùnù kısa kes ômrùn uzun olur. Dilin faydası çok olduğu gibi, zararı da çoktur Dil bazen ôvùlùr, bazen de çok sôvùlùr. Mademki bôyledir, sôzù bilerek sôyle; Sôzùn olsun gôzsùzlere kôrlere gôz. Bak, doğan ôlùr; ondan eser olarak sôz kalır; Sôzùnù iyi sôylersen ôlùmsùz olursun.(Arat,2006:119) KiĢi iki Ģey ile kendini yaĢlanmaktan kurtarır: Biri iyi iĢ, diğeri de iyi sôz Bak kiĢi doğdu, ôldù; sôzù kaldı; 1040 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Ġnsanın kendisi gitti adı kaldı. Kendine ôlùmsùz bir hayat dilersen; ĠĢin ve sôzùn iyi olsun, ey hakîm. Dili bu kadar ôvmek ve arada bir sôvmekten amacım, Sana sôzùn ne olduğunu anlatmaktı. Her sôzù saklamayı da anlayıĢ hoĢ gôrmez; KiĢi gerekli sôzù sôyler, gizlemez. Ey yiğit, ben bu sôzù oğlum için sôyledim; Oğul benden aĢağıdır, bana nasıl denk olur. KiĢiden kiĢiye miras olarak sôz kalır; Vasiyet edilen sôzù tutmanın faydası çoktur..(Arat,2006:121) Sôz deve burnu gibi yularlıdır; DiĢi deveboynu gibi nereye çekilirse oraya gider.(Arat,2006:125) Aklın sùsù dil, dilin sùsù sôzdùr; KiĢinin sùsù yùz, yùzùn sùsù gôzdùr. Ġnsan sôzùnù diliyle sôyler; Sôzù iyi olursa yùzù parlar.(Arat,2006:133) Hem yumuĢak huylu, hem tatlı dilli Hem akıllı hem bilgili olmak gerekir .(Arat,2006:141) Vùcudun nasibi hep boğazdan girer; Ruhun nasibiyse doğru sôzdùr ve kulaktan girer. Bak bilginin iki alameti vardır; Bu iki Ģey ile insan bahtiyar olur Bunlardan biri dil, biri ise boğazdır; Ġnsan bu ikisine hakim olursa çok fayda gôrùr. Bilgilinin boğazına ve diline hâkim olması gerekir; Boğazını ve dilini gôzeten bilgiler gereklidir.Aklın sùsù dil, dilin sùsù sôzdùr; KiĢinin sùsù yùz, yùzùn sùsù gôzdùr. Ġnsan sôzùnù diliyle sôyler; Sôzù iyi olursa yùzù parlar.(Arat,2006:133) Hem yumuĢak huylu, hem tatlı dilli Hem akıllı hem bilgili olmak gerekir (Arat,2006:251) Ay- Toldı dedi ki: sôzùn faydası bùyùktùr; Sôz yerinde kullanılırsa, kulu yùkseltir. Sôz sayesinde yağız yerden mavi gôğe yùkselir Ve baĢ kôĢeye geçenlerden olur. Eğer dil sôz sôylemesini bilmezse Mavi gôkte olanı yere indirir Ay-Toldı dedi ki: Fazla sôz, sormadan Sôylenip insanı usandıran sôzdùr. 1041 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Az sôz ise sorulduğu zaman sôylenen Ve bir ihtiyacı karĢılayan sôzdùr. Dilini gùzel sôzle sùsleyen ve onun yùzùnù açan Ģair Bu vadide Ģôyle bir sôz sôylemiĢtir: (Arat,2006:253) Sôzù gùzel ve iyice dùĢùnerek sôyle; Ancak sorulduğunda sôyle ve kısa kes. Çok dinle, fakat az konuĢ; Sôzù akıl ile sôyle, bilgi ile sùsle. Çok dinlemeli fakat sôzùn birer birer sôylemeli Bilgili hakîm bana ôyle dedi Çok sôylemekle bilge olmaz kiĢi; Çok dinlemekle bilge bulur baĢkôĢeyi. Ġnsan, dilsiz de olsa bilgili olabilir Fakat sağır olursa bilgiyi elde edemez. (Arat,2006:255) Ay- Toldı dedi: Hùkùmdara arz edeyim; Dili ile sôylemezse bilgi ôylece kalır Dile yalnız sôvmek olmaz, ôvùlecek tarafı da çoktur; Sôzùn de ôvùlecek ve sôvùlecek tarafı vardır Bùtùn canlılar bùtùn bu sayısız yaratıklar; Tanrının birliğine dil ile Ģahadet getirdi Tanrı yùz binlerce mahløku yarattı Onların hepsi de Tanrı‘yı dilleriyle ôver. Vùcut sahibi kiĢiye gereken Ģeylerden Biri dil ve sôz, biri de gônùldùr. Tanrı gônlù ve dili doğru sôz için yarattı Sôzù doğru olanları zorla ateĢe atarlar. Sôz doğru sôylenirse faydası çoktur Eğri sôz daima ayıplanır. Doğru sôyleyecekse dilin kımıldasın Sôzùn eğriyse onu gizlemelisin. KonuĢmayan kiĢiye dilsiz derler Çok sôyleyenin adıysa geveze baĢıdır. KiĢinin itibarsızı geveze olanıdır; KiĢinin itibarlısı cômert olanıdır.(Arat,2006:257) Hangi iĢ olursa olsun onu tatlı dil ile karĢıla; Her iĢte tatlı dil kullanırsan, mutluluk sana bağlanır.(Arat,2006:301) Sôzùnù gôzet emniyet içinde yaĢa; Kendini gôzet esenlik ile ihtiyarla.(Arat,2006:331) BaĢını korumak istersen beylerin sôylemesi gereken sôzleri sôyle Sen sôyleme, memlekete karĢı suç iĢleyip kendi baĢını yeme 1042 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Avam memlekete karĢı suç iĢlerse baĢı gider; KonuĢurken dili suç iĢlerse diĢi kırılır. Sonra çok okudum dil ihtiyatsız konuĢurken Gônùl sırrını ifĢa etmiĢ ve o kiĢiyi yaralamıĢtır. Meliklere vakti gelince yùzùnù gôster, Sorduklarında sôyle ve ancak sorduklarına cevap ver. (Arat,2006:481) HoĢsohbet kiĢiler her yerde iyi kabul gôrùr; Sôzde usta kiĢi iĢinde de baĢarılı olur.(Arat,2006:503) Ağızdan bazen ateĢ bazen su çıkar; Bunların biri yapar biri de yıkar. Gereksiz sôz yanan ateĢ gibidir; Onu ağzından çıkarmamalısın sonra kendin yanarsın. Kızıl dil kara baĢın amansız dùĢmanıdır; Bu kôtù dùĢmanı sıkı tut ve huzur içinde yaĢa.(Arat,2006:507) Kaba sôze yumuĢak yanıt verilmeli, Acı sôzlere de tatlı sôzle karĢılık verilmeli. Ġnsanlara karĢı kaba sôz sôyleme; Kaba sôzùn acısını gônlùn uzun yıllar çeker (609) Ne ise zararı yok doğru sôylemiĢ; Doğru sôz haĢin olur o da haĢin sôylemiĢ (Arat,2006:673) Dinle akıl insan sana ne der: Sôzù dùĢùnerek sôyle ey mert yiğit. Sôzù sôylemenin faydası çoktur; Bu dilim beni sôylemekle piĢman etti. Sôzù sôylemezsen o sôz sana kul olur; Eğer sôylersen o seni kendine kul eder. Sôzù dùĢùnerek sôyle acele etme, sabırlı ol; Acele sôylenen sôzden ayrın piĢmanlık gelir.(Arat,2006:679) Sôzùn uzun olursa bıktırır; Akıllı kiĢiler sôzù kısa keser. (Arat,2006:687) Sôzù kapalı tutarsan sonu çiğlik olur; Çiğ olan her Ģeyin altında zarar vardır.(Arat,2006:703) Yanındakini kendinden uzaklaĢtırmak istersen, Ona istediğini verme, onunla biraz kaba konuĢ Kendini herkese sevdirmek istersen, Sôzùn ve fikrin birbirine uygun, dilin tatlı olsun.(Arat,2006:739) Sôz her Ģeyi altùst eden bir rùzgârdır, kalbi sızlatır; Kalbi sızlayan kimse seni mahvedebilir.(Arat,2006:741) Onlar nasıl hareket ederlerse sen de ôyle yap; Tatlı sôz sôyleyenlere sen de tatlı dil kullan 1043 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Sana siz diyenlere sen de siz tabirini kullan KarĢılık verirken daima karĢındakinden daha nazik davran Kaya yankısından daha aĢağı kalma Sana sen diyenlere sen de senle.(Arat,2006:743) Çok sôz sôyleme, kendine hâkim ol, dilini koru; Çok sôylenen sôzùn kıymeti kalmaz. Her sôzù sôz diye ağızdan çıkarma; Gerekli olan sôzù dùĢùnerek ve ihtiyatla sôyle. Akıllı bir insan gôrdùm çok az konuĢtu; Fakat çok konuĢtum diye yıllarca piĢman oldu.(Arat,2006:747) Sôzùnù dùĢùnerek sôyle, sana keder gelmez; Hayatını boĢa geçirme, piĢman olmazsın.(Arat,2006:781) Gônlùnù ve dilini doğru tut, erdemiyse yùksek tut; Gaflete dalma yolunu ĢaĢırma Beyler haĢin sôz sôylememeli, kendilerine hâkim olmalı; HaĢin sôz insanların gônlùnù çabuk soğutur.(Arat,2006:879) Bu Tùrkçe sôzù yabani geyik gibi gôrdùm; Onu yavaĢça tuttum, aldatarak kendime yaklaĢtırdım. OkĢadım ısındırdım, çabucak bana gônùl verdi; Yine de ara sıra ùrkùyor, korkuyor. Ele geçirdiğim gibi sôzù takip ettim; Onun miski gùzel kokular saçmaya baĢladı Sôzù doğru sôyledim, o sert ve acı oldu; Doğru sôze tahammùl eden akıllı insandır. (Arat,2006:1085) Sôzù çok sôyledin dikkat et tazeliğini kaybetmesin Çok sôzden insan usanır ve bıkar.(Arat,2006:1087) Dilini tut boğazına hâkim ol çok uyuma, Gôzùnù yum kulağını tıka ve bôylece huzur içinde yaĢa.(Arat,2006:1089) 5.4.Atabetü`l-Hakâyık ‘ta Sözün Etkili Kullanımı: Bu dônem eserlerinden bir baĢkası da Atabetù`l-Hakâyık`tır. Yazarı, Yùknekli Edip Ahmet olan Atabetù`l-Hakâyık`ın yazılıĢ tarihi bilinmemekle birlikte, Kutadgu Bilig`den yarım yùzyıl sonra yazıldığı sanılmaktadır. Dini-ahlâki didaktik bir eserdir. Ġslâmi Tùrk edebiyatının, Mùslùmanlık inançlarını telkin eden ilk eseridir. Tùrk dili tarihi, tarih ve edebiyat tarihi açısından da ônemli bir yapıttır. Asıl metnin dôrtlùklerle sôylenmiĢ olması yazarın milli Ģiir zevkini sùrdùrdùğùnùn gôstergesidir. Dil bakımından Kutadgu Bilig`e gôre Atabetù`l-Hakâyık`ta Arapça, Farsça kelime sayısı daha fazladır. Ancak, halka hitabeden eserde konu ve dùĢùnce kurgusu daha basittir.Edip Ahmet, ağzınve dilin ziynetinin doğru sôz olduğunu ve etkili sôz sôylemenin doğru ve sanatlı sôzle mùmkùn olacağını eserinde vurgular. Dilin muhafazası hakkındaki beyitler: Dinle bilgili ne diyor: Edeplerin baĢı dili gôzetmektir; Dilini muhafaza altında tut, diĢin kırılmasın; Eğer muhafaza altından çıkarsa, diĢini kırar. DùĢùnerek konuĢan adamın sôzù, sôzùn iyisidir; Çok gevezelik eden dil, karĢı konulmaz bir dùĢmandır. Sôzùnù baĢı- boĢ bırakma; dilini sıkı tut; 1044 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Dilin baĢı- boĢluğu bir gùn baĢa belâ olur. BoĢ- boğaz adam akıllı olur mu?; Bu boĢ- boğazlık ve ağız gevĢekliği çok baĢları yedi. Ġnsanı dil ile kızdırma; bil ki, ok yarası kapanır, Fakat dilin açtığı yara kapanmaz. Sefîh adamın dili kendi baĢının dùĢmanıdır; Birçok adamların kanları dilleri yùzùnden dôkùldù. Çok konuĢanlar arasında piĢman olan çoktur. Dilini muhafaza altında bulunduranlardan piĢman olan kim var? Ġnsana ne gelirse, dilinden gelir; Dili yùzùnden kimi iyi, kimi kôtù olur; Dinle ve bu sôze inan ki vùcut her sabah Kalkıp, eğilerek, dile yalvarır. Eğer bir insanda(Ģu) iki Ģey birleĢirse, O insanda mùrùvvet yolu kapanmıĢtır: Bunlardan biri, lùzumsuz yere gevezelik etmek Ġkincisi ise yalan sôylemektir. Yalan sôyleyen adamdan uzak dur, kaç; Sen ômrùnù doğruluk ile geçir. Ağzın ve dilin ziyneti doğru sôzdùr; Sôzù doğru sôyle, dilini sùsle. Dilini sıkı tut, gel, sôzùnù kısa kes; Dil korunursa kendin korunmuĢ olursun; Resøl; - ― Ġnsanı yùzùkoyun ateĢe atan dildir‖- dedi; Dilini sıkı tut, yùzùnù ateĢten kurtar Doğru ol, doğruluk yap ve adın doğruya çıksın; Ġnsanlar seni doğru olarak bilsinler; Eğriliği bırakıp doğruluk libasını giy, Elbiselerin en iyisi, doğruluk libasıdır. Sırrını iyi sakla, kimse bilmesin, Sôzùnden kendine piĢmanlık gelmesin; Bùtùn gizli iĢlerin âĢikar olup, Gôren ve duyan sana gùlmesin. En yakın ve inanılır arkadaĢına bile, sakın, ArkadaĢım diye inanıp, sırrını sôyleme; Sırrın kendinde sabretmez ve saklamazsa, ArkadaĢına sabreder mi; bunu iyi dùĢùn. (Arat,Atabet‘ùlHakayık, 2006, s.87-88) Sonuç: ―Divan-ı Lùgat-it-Tùrk bir hazinedir; onun ùzerinde ùç, beĢ kiĢinin çalıĢması yeterli değildir. Divanın ùzerinde yùzlerce kiĢi çalıĢacak ve her çalıĢan yeni bir cevher bulacaktır.― Divanın giriĢindeki bu cùmleler, bu çalıĢmaya teĢvik eden temel sebeblerden birisi oldu. Bu bildiri de dôrt ana baĢlık altında, Karahanlı dônemindeki dil ve sôzùn tesirini ôrneklerle incelemeye çalıĢtım. Karahanlı DônemiTùrkçe‘si yapıtlarından, Divan‘ıLugatIt Tùrk, Kutadgu Bilig ve Atebetù‘l Hakayık‘ ta sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve tarama çalıĢması yaparak, edebiyatımızda ve dilimizde sôzùn gùzelliğini, ―Aklın sùsù dil, dilin sùsù sôzdùr; / KiĢinin sùsù yùz, yùzùn sùsù gôzdùr.‖ Beyitiyle taçlandırdık. Bir sôz insanın yùzùnù ak ederken, baĢka bir sôzùyle yùzùnùn kara olabileceğini vurguladık. Sôzùn fazileti ve tesirini en veciz herhalde Ģu Ģekilde ifade edilebilir: ―Kendine ôlùmsùz bir hayat dilersen, ey hakîm, iĢin ve sôzùn iyi olsun. 1045 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo References Arat, R, Atebetù‘l- Hakâyık,TDK, Ankara, 2006 Arat, R. R, KutadguBilig, Kabalcı yay.Ġstanbul, 2006 Atalay, B. Divan-ı Lugat-it TùrkTercùmesi, Ankara 1985 Bayraktar, N. ―Dil Bilimci ve Dil Eğitimcisi Olarak KaĢgarlı Mahmud‖ Akademik AraĢtırmalar Dergisi, Yıl: 10 sayı:39, Ġstanbul, 2009 Birtek, F., En Eski Tùrk Savları, AlahaddinKıral Basımevi, Ankara 2006 Caferoğlu, A., Tùrk Dili Tarihi, Enderun Kitabevi, Ġstanbul,1984 Eker, S., ―Erken Dônem KaĢgarlı Mahmut‖, Tùrk Edebiyatı Tarihi, Kùltùr ve Turizm Bakanlığı Yay. ,Ġstanbul2006 Hacıeminoğlu, N., Karahanlı Tùrkçesi Grameri, TDK, Ankara 1996 Kôprùlù, M.F., Tùrk Edebiyatı Tarihi, Ötùken Yayınları, Ġstanbul, 1986 Tunç S., "Dede Ömer RûĢenîDîvânı'nda Söz ve KonuĢma Âdabı ile Ġlgili Hususlar", SÜ Tùrkiyat AraĢtırmaları Enstitùsù Tùrkiyat AraĢtırmaları Dergisi, S. 10, Konya, 2001 Yeniterzi, E., ―On Altıncı Yüzyılda Konyalı Bir ġair: MeĢâmî‖ Tùrk Dili, Sayı: 591 Mart 2001 (www.birdunyabilgi.net/karahanli-turkcesi-ya-da-hakaniye-turkcesi, 23-03-2011,saat:10.00) 1046 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 576 Title A name given to the resource KARAHANLI DÖNEMĠ TÜRKÇESĠNDE SÖZÜN ETKĠLĠ KULLANIMI Author Author Çakır, Ramazan Abstract A summary of the resource. Karahanlı dônemiTùrkçesi‗ninve Ġslami Dônem Tùrk Edebiyatının temeleserlerinden KâĢgarlı Mahmut‘un Divan-ı Lùgat-it-Tùrk‘ù sadece bir sôzlùkdeğil; edebiyat ve dil tarihini aydınlatan, sôzùn etkili gùcùnù ve kullanımını gôsteren ansiklopedik bir eserdir. Aynı dônem eserlerinden biri de ilk nasihatname ôrneği olan Yusuf Has Hacip‗ in Kutadgu Bilig isimli eseridir. Bu eser de Ģu ôğùtler sıralanır: Sôzù yerinde sôylemeli, sorulunca konuĢmalı, iki dinleyip bir sôylemeli, kaba sôze yumuĢak; acı sôze tatlı karĢıtlık vermeli gibi. Bôylece, toplumsal değer yargıları ve kutlu saadet bilgileri anlatılırken, sôzler inci gibi dizilerek, etkili ve kalıcı bir anlatım sağlanmıĢtır. Bu dôneme damgasını vuran ve dilin muhafazası hakkında manidar bilgiler veren ùçùncù yapıt ise; Edip Ahmet‘ in kaleme aldığı Atebetù‘l Hakayık‘tır. Her ùç eserde bilimsel olarak incelendiğinde sôzùn o dônemdeki gùcù ve etkisi ayan beyan gôrùlmektedir. Bu çalıĢmada: Karahanlı Dônemi Tùrkçe‘ si yapıtlarından, Divan‘ı Lugat It Tùrk, Kutadgu Bilig ve Atebetù‗ l Hakayık‘ ta sôzùn etkili kullanımı ùzerine bir inceleme ve tarama çalıĢması yapılarak, çeĢitli bulgulara ulaĢılmıĢtır. Bu bulgular gùnùmùz eğitimcileri ve eğitim dùnyası için de ônem arzetmektedir. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011-05 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4cf4abf5841507cc04d0522e8213e569.docx 2f4b8b0265337d09483166f977bf82b0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/213fb5f79f7a7fd216b63d3af6858aa2.pdf aa8a9c6c57c371e5d966df54d628b1b1 PDF Text Text KARAHANLI TÜRKÇESİ ESERLERİNDE YANSIMA SÖZCÜK TÜRETEN EKLER Ergün KOCA Uluslararası Atatürk Alatoo Üniversitesi, Türkoloji Bölümü, Bişkek / Kırgızistan Anahtar Kelimeler: Karahanlı Türkçesi (KT), Kutadgu Bilig (KB), Divânü Lûgâti’t-Türk (DLT), yansımalar, yansıma türeten ekler vb. ÖZET Yaklaşık iki yüz yıllık bir zaman dilimini kapsayan Karahanlı Türkçesi, gerek günümüze kadar ulaşan dil yadigarları ile gerekse kendisinden sonra ortaya çıkan Doğu Türkçesi, Batı Türkçesi, Kuzey Türkçesi ve Güney Türkçesi adlarıyla sınırlandırılan tüm yazı dillerine esas teşkil etmesiyle Türk Dili tarihinde önemli bir yer edinmektedir. Yansımalar, dış dünyadaki sesleri, görüntüleri vb. insan dilinin elverdiği şekilde taklit ve tasvir ederek anlatıma canlılık kazandıran sözcüklerdir. Yansımalar gerek kök gerekse türemiş biçimleriyle tarihi ve çağdaş Türk Dillerinin söz varlığında önemli yer tutar. Bu çalışmada, Karahanlı Türkçesinin en önemli eserlerinden olan Kutadgu Bilig ve Divânü Lûgâti’t-Türk’deki yansıma kök ve gövdelerinden yansıma sözcükler türeten ekler ele alınmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2008 Title A name given to the resource KARAHANLI TÜRKÇESİ ESERLERİNDE YANSIMA SÖZCÜK TÜRETEN EKLER Author Author KOCA, Ergün Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Karahanlı Türkçesi (KT), Kutadgu Bilig (KB), Divânü Lûgâti’t-Türk (DLT), yansımalar, yansıma türeten ekler vb. ÖZET Yaklaşık iki yüz yıllık bir zaman dilimini kapsayan Karahanlı Türkçesi, gerek günümüze kadar ulaşan dil yadigarları ile gerekse kendisinden sonra ortaya çıkan Doğu Türkçesi, Batı Türkçesi, Kuzey Türkçesi ve Güney Türkçesi adlarıyla sınırlandırılan tüm yazı dillerine esas teşkil etmesiyle Türk Dili tarihinde önemli bir yer edinmektedir. Yansımalar, dış dünyadaki sesleri, görüntüleri vb. insan dilinin elverdiği şekilde taklit ve tasvir ederek anlatıma canlılık kazandıran sözcüklerdir. Yansımalar gerek kök gerekse türemiş biçimleriyle tarihi ve çağdaş Türk Dillerinin söz varlığında önemli yer tutar. Bu çalışmada, Karahanlı Türkçesinin en önemli eserlerinden olan Kutadgu Bilig ve Divânü Lûgâti’t-Türk’deki yansıma kök ve gövdelerinden yansıma sözcükler türeten ekler ele alınmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/200bb044fd3eb213d9f23d2da64cf891.docx 0a1af24f4f861570c6e6f5be628132c0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d120b558b24210cfcb3422c3f77d7d1b.pdf ad675af4aa27d68b6b2e29bc1523b3ed PDF Text Text KARŞILAŞTIRMALI EDEBİYATIN YAYILMA ALANI Ertuğrul AYDIN Doğu Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Gazimağusa / Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anahtar Kelimeler: Karşılaştırmalı Edebiyat, Edebiyat Tarihi, Tarih ve Edebiyat, Metin İncelemesi, Metodoloji. ÖZET Karşılaştırmalı edebiyat, kavramlar, metinler ve disiplinler arasında ciddi bir köprü kurmaktadır. Gelişen teknoloji ve yeni araştırma fırsat ve yaklaşımlarının da etkisiyle, karşılaştırmalı edebiyat, hem yeni çalışma alanları, hem de yeni teknikler kazanmıştır. Giderek popülaritesi yükselen bu alanın bilime ışık tutması ve araştırmacılara kaynak, çalışma alanı sağlaması söz konusudur. Öte yandan, küreselleşen dünyamızda, yeni bilim alanlarının mevcut istekleri karşılamadaki rolü kaçınılmazdır. Bu bildiride, amaç karşılaştırmalı edebiyatın yayılma alanını tespit ederek bu disiplinin edebiyatlar arasındaki etkileşimdeki rolünü saptamaya çalışmaktır. Yine, bildiride XX. ve XXI. yüzyılın önemli bir disiplini olan “karşılaştırmalı edebiyat”a ait literatür incelenip kronolojik esas ve gelişime ait kıstaslar göz önünde bulundurularak edebiyatların tarihçesi çerçevesinden hareketle ilgili etkileşimleri saptanmıştır. Bunun dışında, benzerlik, hareket ve kaynak noktaları hakkında hükümlere ulaşılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6466ed5e2dcc00f179b8320f8c743810.docx 5137e77a6a635ee76f212c93c49a293c https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/005adcc361079cf6acc7f4d62173f3ed.pdf 5ab5874166995f5ce03f7561805e543c PDF Text Text KARŞILAŞTIRMALI EDEBİYATIN YAYILMA ALANI Ertuğrul AYDIN1 Özet Karşılaştırmalı edebiyat, kavramlar, metinler ve disiplinler arasında ciddi bir köprü kurmaktadır. Gelişen teknoloji ve yeni araştırma fırsat ve yaklaşımlarının da etkisiyle, karşılaştırmalı edebiyat, hem yeni çalışma alanları, hem de yeni teknikler kazanmıştır. Giderek popülaritesi yükselen bu alanın bilime ışık tutması ve araştırmacılara kaynak, çalışma alanı sağlaması söz konusudur. Küreselleşen dünyamızda, yeni bilim alanlarının mevcut istekleri karşılamadaki rolü kaçınılmazdır. Anahtar Kelimeler: Karşılaştırma, Karşılaştırmalı Edebiyat, Edebiyat Tarihi, Metin İncelemesi, Metodoloji. SPREADING FIELD OF COMPARATIVE LITERATURE Abstract Comparative literature provides a important bridge between comprehensions, texts and disciplined. With effect of developed technology and new research opportunity and approaches, comparative literature acquired both new study fields and new techniques. It‟s under consideration that, this field, which‟s trend is increasing gradually, is lighting the way for science and providing source, work field for researcher. In one world going to globalization, the part of new science fields in covering existing necessities, is inevitable. Keywords: Comparison, Comparative Literature, History of Literature, Text Researching, Methodology Giriş Karşılaştırmalı edebiyat, bir anlatım tarzı olmanın yanında, analoji, akrabalık ve etkileşim gibi bağların araştırılması prensibinden hareket eder. Böylelikle, edebiyatı diğer ifade alanlarına yaklaştırmak ve edebiyatı daha iyi anlayabilmek için tarih, eleştiri ve felsefe aracılığıyla yöntem karşılaştırması, tasvir ve kültürler arası edebî olayların bir yorumu ortaya çıkar. 1 Yrd. Doç. Dr., Doğu ertugrul.aydin@emu.edu.tr Akdeniz Üniversitesi 1 Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü, �Karşılaştırmacı, yani karşılaştırmalı dil ve edebiyat uygulayıcısı, metinlerin çıkış/beslenme kaynaklarından hareket ederek; bizleri, milletler, devirler ve üslûplar arası yolculuğa çıkarır. Alışıla gelen geleneksel metin analizlerinin dışında, yeni boyut ve ufuklar açan kıyas sistemi, karşılaştırmalı edebiyat aracılığıyla harmanlanan çok merkezli bir çözümleme ortaya koyar. Türk edebiyatına baktığımızda, zamanla İran, Arap, Fransız, Amerikan gibi yabancı etkilerin özümsenerek millî unsurlara katılması, metne dayalı çözümlemeler, edebiyat tarihlerinin farklı cephelerden yorumlanması, metinlerin ilk ve son durumlarıyla karşılaştırma yapma eylemi, eser, tip ve sahne üzerinden hareket etme, içeriğin detaya varan analizi, biçim ve tarz tespit ve yorumları beraberinde sosyolojik taban ve “mukayese”yi getirecektir. Benzerlikler, ayrılıklar, hatta aykırılıklar üzerinden yorum ve çıkarsamalarda bulunma ilerleyişin özünü ortaya koyacaktır. (Aydın, 2004: 152–154). Öte yandan, karşılaştırmalı edebiyatın gelişim noktasında milletler arasındaki edebiyat ilişkilerinin büyük rol oynadığını hatırlamalıyız. Çünkü toplumsal psikoloji, ülkeler arası seyahatler ve çeviriler karşılaştırmalı edebiyatı etkisi altına alan önemli faktörlerdir. Ancak, bu alanın tarihî dayanak ve malzeme ile kaynağını daha eskilerde aramak gerekir. Bu noktada, karşılaştırmalı edebiyatın tarihi gelişimine baktığımızda önem, görev ve öncelik saptamalarını daha iyi anlarız. Karşılaştırmalı edebiyatın tarihî süreci içinde teori ve uygulama bakımından katkıda bulunanlar arasında Goethe, Philaréte Euphémon Charles, Charles Chauncey Shackford, Hugo Meltz de Lomnitz, Max Koch, Charles M. Gayley, Joseph Texte, Arthur Richmond Marsh, Louis Paul Betz, Ferdinand Brunetiére ve Edward Said gibi isimler yer alır. Fransız araştırmacılardan Cl. Pichois ve A. M. Rousseau, karşılaştırmalı edebiyat ifadesinin tarih öncesine kadar dayandığını ileri sürer. Abel Villemain, Philaréte Charles ve J. J. Ampére gibi Fransız öncülerin girişimiyle gün ışığına çıkan karşılaştırmalı edebiyat, ilk ortaya atıldığında Ortaçağla çağdaş dönem arasında bir seçim yapmak zorunda olduğuna inanmaz. 1828 yılında, Villemain tarafından Sorbonne‟da verilen Fransız edebiyatı dersleriyle uygulanan karşılaştırmalı edebiyat, edebiyat alanında yeni bir ufuk açar. Esasen, karşılaştırmalı bir tabloyla Fransız düşüncesinin yabancı edebiyatlarla karşılıklı alışverişte bulunduğunu göstermek isteyen Villemain, karşılaştırmalı edebiyat incelemelerine eleştirinin felsefesi gözüyle bakar. Bu bakış açısını, alanın öncülerinden Ampére, edebiyat ve sanat felsefelerinin bütün toplumlarda mevcut olan mukayeseli tarihine dayandırılmalı görüşüyle öne çıkarak gölgede bırakır. Bu konuda, Sorbonne Üniversitesi‟nde “Ortaçağ 2 �Yabancı Edebiyatlarıyla İlişkileri İçerisinde Fransız Edebiyatı Üstüne” bir de konferans veren yazar, konunun ilmî kıstaslarını da ortaya koyar. Ona göre, her hangi bir noktada, yabancı bir edebiyatın kendilerine üstün geldiğini hissettikleri zaman hakkaniyetle kabullenerek durumun kamuoyuna açıklanması gerekir. Önce Fransa‟da başlayan karşılaştırmalı edebiyat, Karşılaştırmalı İspanyol ve Fransız Edebiyatları Tarihi, 13. Yüzyıldan 14. Louis Dönemine Kadar Fransız Edebiyatı’nda İtalyan Tesiri gibi eserlerin yayınlanmasından kısa bir süre sonra İtalya, Macaristan, İngiltere ve Almanya‟da akis bulur. Daha sonra, 1899‟da Kolombiya‟da, 1904‟te Harvard‟da, 1908‟de ise Dartmouth Koleji‟nde karşılaştırmalı edebiyat bölümleri kurulur. 1920‟lerden sonra ise rüştünü iyice ispatlayan bu alan bir bilim fonksiyonu yüklenir. Batı Avrupa‟dan Amerika‟ya kadar uzanan bu bilim dalı büyük tarihçiler tarafından da ilgiyle karşılanır. Yine, başta Fransa olmak üzere, ABD, Japonya, G. Kore ve Cezayir‟de de karşılaştırmalı edebiyatla ilgili dernekler kurulur. İspanya, Hollanda gibi ülkelerde kısıtlı tutuk bir şekilde süren bu alandaki çalışmalar, Latin Amerika‟da oldukça geniş bir çerçeveye yayılır. Sainte-Beuve, 1840‟taki karşılaştırmalı edebiyat tarihinin kuruluşunu Ampére‟e ait olduğunu söyler. Hutcheson M. Posnett, 1886‟da, Comparative Literature adlı eserinde edebî türlerin genetik yasalarını ortaya çıkarmak gayesiyle analoji yöntemini kullanarak; bütün dünya edebiyatlarının kaynağı ve gelişimi konusunda tarihî bir deneme ortaya koyar. Bu arada, Moritz Carriére de, Münih‟te yaptığı bir dizi ders ve konferanslarla karşılaştırmalı edebiyatı bilinçli bir şekilde genel uygarlık tarihine sokmaya çalışır. İsviçreli yazar Virgile Rossel, bu düşünceyi yeniden ele alarak tavrını belirler. Karşılaştırmalı edebiyat, 1939‟a kadar, milletlerarası edebî ilişkiler tarihi, kaynak ve edebî etkileşimin araştırılması, tema ve motiflerin incelenmesi, edebî türlerin tarihi açısından uzun bir yol kat eder. Alexandre Veslovski, Rusya‟da karşılaştırmalı edebiyatı ele alan ilk mukayesecilerden biridir. 1870‟lerin folklor uzmanı olan bu araştırmacı, dağınık gözlemlerden organik yasalar çıkarmak ve mukayese sanatını çok kesin bir bilim dalı haline sokma yanılgısına düşer. Sovyetler Birliği‟nde, karşılaştırmalı edebiyata, yalnızca 1917–1929 yılları arasında kısmî bir hoşgörü tanınır. Bundan sonra, 1945 yılına kadar süren biçimi özden üstün tutan, biçimle öz ilişkisinde biçimin rolünü abartan formalizm devreye girer. Ancak, 1956‟dan sonra Leningrad‟da, bir arada yaşama doktrininden de etkilenerek bir karşılaştırmalı edebiyat bölümü açılır. Aynı yıl, Moskova‟da, bu konuyla ilgili Maksim Gorki, Dünya Edebiyatları Enstitüsü‟nce, Rus edebiyatını merkez alan bir resmî toplantı yapılır. İkincisi de, 3 �1960‟ta yapılan bu toplantılarda, Slav edebiyatlarının saygınlığından ve edebiyat eleştirisinin Marksist düşünceyle yenilenmesi fikirleri ortaya atılır. 1962 yılında Budapeşte‟de yapılan bir konferansta, Doğu edebiyatları arasındaki ilişkiler, karşılaştırma yöntemi, Batı anlayışının materyalist düşünce sistemi içindeki yeri, evrensel seviyede edebî eser ortaya koyma problemleri gibi konular ele alınır. Konferanstan iki yıl sonra Macar araştırmacıları milletlerarası karşılaştırmacılığa Fransızca yazılı bir eser sunarlar. Böylece, Macarlar, Doğu Avrupa‟daki karşılaştırmalı edebiyatın öncülüğünü yaparlar. Bundan sonra, Polonya, Çekoslovakya, Bulgaristan, Romanya ve Yugoslavya‟da karşılaştırmalı edebiyat kendisine has bir görünüm sunar. Karşılaştırmalı edebiyat, 1950‟lerden sonra yeni odaklara kavuşur. Önce, Avustralya, bütün üniversitelerini kapsayan modern diller derneğiyle bu alanı kabul eder. Hindistan, 1956 yılında karşılaştırmalı edebiyatla tanışır. Kalküta Üniversitesi‟nde bu konuda uzmanlaşmış bir kürsüye sahip olan Hindistan‟da dünya edebiyatları tarafsız bir gözle incelenir. 1960‟lı yıllarda, Suriye ve Mısır‟da da İslamî meseleler ve diğer kültürlerle olan münasebetler hakkında sentez çalışmaları yapılır. 1954‟te Kahire‟de kurulan bir karşılaştırmalı edebiyat kürsüsü bu alanda öze dönük eserler verir. (Rousseau, 1994: 9-48).2 Philip Van Tieghem‟in, Fransa‟da Lanson‟un edebiyat tarihi anlayışına paralel ve bağımsız bir disiplin olarak kurduğu karşılaştırmalı edebiyat, eserin kaynakları, etkileri, içerik analizi, okuyucu tarafından benimsenme ve başka eserlere etki/katkı sağlama anlayışının tespit ve sınırlarını ortaya koyar. XVIII. yüzyılda, Fransızcaya değişik dillerden yapılan çeviriler ve fikir ilişkilerinin genişlemesine rağmen karşılaştırmalı edebiyat çalışmaları ortaya çıkmaz. Ancak, XIX. yüzyılda gerek Fransa, gerekse Almanya‟da başlatılan çalışmalar bu alanın gerekliliğini iyice sergilemiş olur. 1860–1885 yılları arasında ise karşılaştırmalı edebiyatın önemli kitapları su yüzüne çıkar. (Enginün, 1992: 11-13).3 1830‟lardan sonra gelişmeye başlayan karşılaştırmalı edebiyat, Du Bellay ve La Pléide hareketleri ile Montaigne‟in İtalya seyahatleri esnasında ve Denemeler‟deki farklı kültür ve uygarlıkları mukayese edişini göz önünde tuttuğumuzda XVI. yüzyıla kadar çıkarmak mümkündür. 1800‟lü yıllarda, anatomi, gramer ve psikoloji gibi alanlarda yapılan akademik 2 3 A. M. Rousseau-Cl. Pichois, Karşılaştırmalı Edebiyat, (Çev. Mehmet Yazgan), İstanbul 1994, s. 9–48. İnci Enginün, Mukayeseli Edebiyat, İstanbul 1992, s. 11–13. 4 �plandaki karşılaştırmalı araştırmalar, karşılaştırmalı edebiyatının zeminini sağlamlaştırmaya yardımcı olur. (Kefeli, 2000: 10-11).4 İlk kez 1816 yılında Fransa‟da yayımlanan “karşılaştırmalı edebiyat” terimine rastlarız. Course de Litteraturare Comparée adlı antolojide kullanılan bu terimin 1830‟lardan sonra Fransa‟da yerleştiğini görürüz. Bu terim daha sonra 1848‟de İngiltere‟de kullanılmaya başlanır. Yine, 1854‟te Almanya‟da bir karşılaştırmalı edebiyat antolojisinin yayımlandığı gözden kaçmaz. Kültürlerarası metinlerin inter-disipliner metotlarla incelenmesi ve birbirinden farklı edebiyatları yine birbirine bağlayan kalıpların bulunmasını esas alan karşılaştırmalı edebiyat, çalışmaları farklılıkları bir potada eriterek; evrensel edebiyat, sanat ve bilgiler üreterek insanın yaratıcılığının yücelik nedenlerini göstermesini sağlar. Arthur Marsh‟ın altını çizdiği “Edebiyat „fenomen‟ini bir bütün olarak incelemek, karşılaştırmak, gruplamak, sınıflandırmak, sebeplerini araştırmak, sonuçlarını tespit etmek işte karşılaştırmalı edebiyatın görevi budur” (Menteşe, 1996: 1192-1197) 5 açıklamaları karşılaştırma işlemi ve edebiyat malzemesinin işlevselliğini netleştirir. Karşılaştırmalı edebiyat, her “edebiyat”ın orijinal olduğunu kabul eder. Ancak, yalnızca edebiyatları karşılaştırmakla da karşılaştırmalı edebiyatın olamayacağının da altını çizer. Bu alan, edebiyat resmî bir çalışma sahası olarak ancak XIX. yüzyılın başlarında gündeme gelir. Karşılaştırmalı edebiyat, farklılık ve benzerlikler aracılığıyla geleneğe yabancı olanı ortaya çıkarır. Mevcut metinleri karşılaştırmak suretiyle dolaylı anlatım, analoji, paralellik ve edebî bağlantıları takip eder. Milletlerin edebiyat sahasındaki gelişimleri arasındaki farkları belirleyen karşılaştırmalı edebiyat, aynı zamanda bir milletin kendi edebiyat ürünleri içindeki benzeyiş ve farklılıkları da birer birer ortaya koyar. (Aydın, 1999: 9-10).6 Gustave Lanson, edebiyat tarihi yazmanın kurallarını açıklarken objektiften sübjektifi ayırmaya dikkat çeker: “Usulümüzün takip ettiği gaye, objektif bilgiden sübjektif intibaı ayırmak, objektif bilginin nef‟ine olarak sübjektif intiba, tahdit, kontrol ve izah eylemektir.” 4 Emel Kefeli, Karşılaştırmalı Edebiyat İncelemeleri, İstanbul 2000, s. 10–11. Oya Batum Menteşe, “Karşılaştırmalı Edebiyat Kavramı ve Tarihçesi”, Türk Dili, S. 533, Mayıs 1996, s. 1197. 6 Kâmil Aydın, Karşılaştırmalı Edebiyat Postmodern Bağlamda Algılanışı, İstanbul 1999, s. 9–10. 5 5 �(Lanson, 1937:31)7 Lanson‟un bu tespiti, karşılaştırmalı edebiyat için de geçerlidir. Çünkü, metin, vak‟a, yazar ya da üslûp değerlendirmelerinde varacağımız saptamaların üst seviyede olması yanılmalardan alıkoyacaktır. Prag dilbilim geleneğiyle yoğrulan ve karşılaştırmalı edebiyatın önemli bir temsilcisi olan René Wellek (1903-1995), karşılaştırmayı, bütün tenkit çeşitleri ve bilim dallarında kullanılan bir metot olarak göstererek; onun belirli inceleme ve problemlerini kapsadığını belirtir. Ancak, ona göre, iki ve ya daha fazla edebiyatlar arasındaki ilişkilerin incelenmesi kısıtlamadır. (Wellek, 1982:55-58). 8 Wellek‟in tespitlerinde doğruluk payı kadar bu alanı bütünüyle reddetmesi ve karşılaştırmalı edebiyatın, yabancı ülkeler arasındaki edebiyat alışverişi hakkındaki bilgimizin arttırmasını sağlaması ve bu vesileyle Batı Avrupa edebiyatlarının birbiriyle ilgili sıkı münasebetlerini gösterdiğinin görülmesine yardımcı olduğunun belirmesi de dikkat çekicidir. Cemil Meriç, Cumhuriyet devrinde batı ağırlıklı olarak dışa açılmaya doğu ve uzak doğuyu eklediği için karşılaştırmalı edebiyat biliminin Türkiye‟deki hazırlayıcıları arasında ayrıcalıklı bir konumda görülür (Aytaç, 1997:34). 9 Böylece, Cemil Meriç‟i görüşleri noktasında, saptama, işaret edicilik olarak bir öncü olarak düşünebiliriz. Türkiye‟de karşılaştırmalı edebiyatın yaygın olarak tanınışı 1990‟lı yıllardadır. Bu yılllarda ülkemizde bir devlet ve bir de vakıf üniversitesinde “Karşılaştırmalı Edebiyat” adıyla birer bölüm açılmıştır. Bu bölümlerde okutulan, özellikle, Text Analysis, History of Western Culture, The Development of the Novel, Practical Criticism: The Rhetoric of Fiction ile History and Literature gibi derslerin ön plan çıktığı görmekteyiz. Ancak, daha önce bu alanın zeminini hazırlayan şartları doksan yıl geriye çekebiliriz. Önce, İran ve Arap edebiyatlarından etkisi altında kalan edebiyatımız, Tanzimat sonrasında Fransız edebiyatından etkilenir. 1900–1924 yılları arasındaki bu alana yönelik temel faaliyetleri şöyle özetleyebiliriz: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi‟nde, 1900 yılından itibaren, Edebiyat-ı Arabiyye ve Farsiyye, Edebiyat-ı Franseviye dersleri okutulur. I. Dünya Savaşı sonrasında bu fakültede, Halit Ziya (Uşaklıgil), Cenab Şahabeddin, Ali Ekrem (Bolayır) ve Köprülüzâde Mehmed Fuad, Yahya Kemal (Beyatlı) gibi şair ve yazarlar ders okutur. 1922–23 öğretim yılında 7 G. Lanson, İlimlerde Usul Edebiyat Tarihi, (çev. Yusuf Şerif), İstanbul 1937, s. 31. R. Wellek-A. Warren, Edebiyat Biliminin Temelleri, (Çev. Ahmet Edip Uysal), Ankara 1983, s. 55–58. 9 Gürsel Aytaç, Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi, Ankara 1997, s. 34. 8 6 �Yusuf Şerif Kılıçel (daha önce Yahya Kemal), Batı Edebiyatı Tarihi, Hüseyin Daniş ve Veled Çelebi İzbudak İran Edebiyatı Tarihi, Şevket ve İsmail Sâib Sencer ise Arap Edebiyatı Tarihi okutur. 1924‟te yapılan düzenlemeyle Alman ve İngiliz Edebiyatı Tarihi de okutulmaya başlanır. (Saray, 1993: 65-66).10 Türk edebiyatına baktığımızda, zamanla İran, Arap, Fransız, Amerikan gibi yabancı etkilerin özümsenerek millî unsurlara katılması, metne dayalı çözümlemeler, edebiyat tarihlerinin farklı cephelerden yorumlanması, metinlerin ilk ve son durumlarıyla karşılaştırma yapma eylemi, eser, tip ve sahne üzerinden haraket etme, içeriğin detaya varan analizi, biçim ve tarz tespit ve yorumları beraberinde sosyolojik taban ve “mukayese”yi getirecektir. Benzerlikler, ayrılıklar hatta aykırılıklar üzerinden yorum ve “çıkarsama”larda bulunma ilerleyişin özünü ortaya koyacaktır. Sonuç Karşılaştırmalı edebiyatın gelişim noktasında milletler arasındaki edebiyat ilişkilerinin büyük rol oynadığını hatırlamalıyız. Çünkü, toplumsal psikoloji, ülkeler arası seyahatler ve çeviriler karşılaştırmalı edebiyatı etkisi altına alan önemli faktörlerdir. Karşılaştırmalı edebiyatın tarihi dayanak ve malzeme ve kaynağını daha eskilerde aramak gerekir. Bu noktada, karşılaştırmalı edebiyatın tarihi gelişimine baktığımızda önem, görev ve öncelik saptamalarını daha iyi anlarız. Gelişen teknoloji ve yeni araştırma fırsat ve yaklaşımlarının da etkisiyle, karşılaştırmalı edebiyat, hem yeni çalışma alanları, hem de yeni teknikler kazanmıştır. Zaten, küreselleşen dünyamızda, yeni bilim alanlarının mevcut istekleri karşılamadaki rolü kaçınılmazdır. Ülkemizde bu alanla ilgili çoğunlukla örnek araştırmalar üzerinde durulmuş; fakat metot ve teorik yanlar biraz sönük kalmıştır diyebiliriz. Öte yandan, karşılaştırmalı edebiyatın gelişim noktasında milletler arasındaki edebiyat ilişkilerinin büyük rol oynadığını hatırlamalıyız. Çünkü, toplumsal psikoloji, ülkeler arası seyahatler ve çeviriler karşılaştırmalı edebiyatı etkisi altına alan önemli faktörlerdir. Ancak, bu alanın tarihi dayanak ve malzeme ve kaynağını daha eskilerde aramak gerekir. Bu noktada, karşılaştırmalı edebiyatın tarihi gelişimine baktığımızda önem, görev ve öncelik saptmalarını daha iyi anlarız. Kaynaklar 10 Mehmet Saray, İstanbul Üniversitesi Tarihi (1453–1993), İstanbul 1993, s. 65–66. 7 �Aydın, Ertuğrul (2004), “Edebiyat Sosyolojisi ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimlerinin Görev ve Öncelikleri”, Edebiyat Sosyolojisi, (Ed. Köksal Alver), Ankara, Hece Yay., s. 151–163. Aydın, Kâmil (1999), Karşılaştırmalı Edebiyat Postmodern Bağlamda Algılanışı, İstanbul 1999, Birey Yayıncılık, s. 9–10. Aytaç, Gürsel (1997), Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi, Ankara 1997, Gündoğan Yay., s. 34. Enginün, İnci (1992), Mukayeseli Edebiyat, İstanbul 1992, Dergâh Yayınları, s. 11–13. Kefeli, Emel (2000), Karşılaştırmalı Edebiyat İncelemeleri, İstanbul 2000, Kitabevi Yay., s. 10–11. Lanson, Gustove (1937), İlimlerde Usul Edebiyat Tarihi, (çev. Yusuf Şerif), İstanbul 1937, Remzi Kitabevi, s. 31. Menteşe, Oya Batum (1996), “Karşılaştırmalı Edebiyat Kavramı ve Tarihçesi”, Türk Dili, S. 533, Mayıs 1996, s. 1197. Rousseau, A. M.- Pichois, Cl. (1994), Karşılaştırmalı Edebiyat, (Çev. Mehmet Yazgan), İstanbul 1994, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, s. 9–48. Saray, Mehmet (1993), İstanbul Üniversitesi Tarihi (1453–1993), İstanbul 1993, s. 65–66. Wellek, R.- Warren, A. (1983), Edebiyat Biliminin Temelleri, (Çev. Ahmet Edip Uysal), Ankara 1983, 55–58. 8 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1860 Title A name given to the resource KARŞILAŞTIRMALI EDEBİYATIN YAYILMA ALANI Author Author AYDIN, Ertugrul Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Karşılaştırmalı Edebiyat, Edebiyat Tarihi, Tarih ve Edebiyat, Metin İncelemesi, Metodoloji. ÖZET Karşılaştırmalı edebiyat, kavramlar, metinler ve disiplinler arasında ciddi bir köprü kurmaktadır. Gelişen teknoloji ve yeni araştırma fırsat ve yaklaşımlarının da etkisiyle, karşılaştırmalı edebiyat, hem yeni çalışma alanları, hem de yeni teknikler kazanmıştır. Giderek popülaritesi yükselen bu alanın bilime ışık tutması ve araştırmacılara kaynak, çalışma alanı sağlaması söz konusudur. Öte yandan, küreselleşen dünyamızda, yeni bilim alanlarının mevcut istekleri karşılamadaki rolü kaçınılmazdır. Bu bildiride, amaç karşılaştırmalı edebiyatın yayılma alanını tespit ederek bu disiplinin edebiyatlar arasındaki etkileşimdeki rolünü saptamaya çalışmaktır. Yine, bildiride XX. ve XXI. yüzyılın önemli bir disiplini olan “karşılaştırmalı edebiyat”a ait literatür incelenip kronolojik esas ve gelişime ait kıstaslar göz önünde bulundurularak edebiyatların tarihçesi çerçevesinden hareketle ilgili etkileşimleri saptanmıştır. Bunun dışında, benzerlik, hareket ve kaynak noktaları hakkında hükümlere ulaşılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/98f6caf82b86a9eab857a0cb069d6ad9.docx 295a6d91ae6db89d3d21876ce3862e8f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9b7f634e8ff0f9218fc380d77e7fb7e4.pdf 47ce73de5965e812f44e89b4e932e0f6 PDF Text Text KARSLI BİLİNMEYEN BİR DİVAN ŞAİRİ: HACI RIFAT Serhan Alkan İSPİRLİ - Muhammet İSPİRLİ Atatürk Üniversitesi, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Türk Dili ve Edebiyatı, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Kars, divan, Hacı Rıfat, şiir, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Bu çalışma, edebiyat tarihlerinde yer almamış bir şair; Hacı Rıfat ve Divan’ı üzerinedir. Elimizde Divan’ın tek ve asıl nüshası mevcuttur. Çalışmada Hacı Rıfat’ın hayatı hakkında bilgi verilmiş, Divan’ındaki bazı şiirler günümüz harflerine aktarılmış, örnekler sunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2265 Title A name given to the resource KARSLI BİLİNMEYEN BİR DİVAN ŞAİRİ: HACI RIFAT Author Author İSPİRLİ, Serhan Alkan İSPİRLİ, Muhammet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Kars, divan, Hacı Rıfat, şiir, edebiyat, Osmanlı. ÖZET Bu çalışma, edebiyat tarihlerinde yer almamış bir şair; Hacı Rıfat ve Divan’ı üzerinedir. Elimizde Divan’ın tek ve asıl nüshası mevcuttur. Çalışmada Hacı Rıfat’ın hayatı hakkında bilgi verilmiş, Divan’ındaki bazı şiirler günümüz harflerine aktarılmış, örnekler sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2ebab116f56eb901531a217b1897b41c.docx f1eba314cf13d67b430f1eb6eb3e4bda https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/56d7ac370b1b736da619c55913c3403e.pdf b067edb6fffe69e3b94118228fa9bbb9 PDF Text Text KAZAKÇA, TATARCA VE RUSÇADAKİ KARŞILAŞTIRMALI YAPILAR Akbuzauova BAKYT L.N.Gumilyov Eurasian National University, Astana / Kazakistan Anahtar Kelimeler: karşılaştırıcı, kazak, тatar, rusça, inşaat, eğitim yöntemleri. ÖZET Bu yazıda Kazakça, Tatarca ve Rusçadaki karşılaştırmalı yapılar ve anlamları örneklerle karşılaştırılarak ele alınmıştır. Dilin genelce araçlarından biri karşılaştırmanın bitişimli ve esnek dillerdeki yapılma yollarının özelliklerini bilmenin filologlar ve çevirmenler için pratik öneminin büyük olduğudur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2011 Title A name given to the resource KAZAKÇA, TATARCA VE RUSÇADAKİ KARŞILAŞTIRMALI YAPILAR Author Author BAKYT, Akbuzauova Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: karşılaştırıcı, kazak, тatar, rusça, inşaat, eğitim yöntemleri. ÖZET Bu yazıda Kazakça, Tatarca ve Rusçadaki karşılaştırmalı yapılar ve anlamları örneklerle karşılaştırılarak ele alınmıştır. Dilin genelce araçlarından biri karşılaştırmanın bitişimli ve esnek dillerdeki yapılma yollarının özelliklerini bilmenin filologlar ve çevirmenler için pratik öneminin büyük olduğudur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3d8e2df9a128fce358900be9e6915741.docx 049f48ec57f6b2339b820a0c43863c61 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f246358fc7edd358ab0fec855cf2fdb5.pdf dc168e3a69fbf3656fe83a6cdf4d3fb4 PDF Text Text KERİM GURBANNEPESOV'UN “MUGALLİMİN SÖZİ“ ADLI ŞİİRİNDEN HAREKETLE TÜRKMEN ÇOCUK EDEBİYATI ŰZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hıfzı TOZ Zenica Üniversitesi, Filozofski Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Zenica / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Türkmen Çocuk Edebiyatı, Kerim Gurbannepesov, Türk Dünyası Edebiyatı. ÖZET Bildiride son dönem Türkmen edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan Kerim Gurbannepesov'un “Mugallımın Sözi“ adlı şiirinden yola çıkılarak Türkmen Çocuk Edebiyatı üzerine birtakım değerlendirmelerde bulunulmuştur. Şiirde işlenen değerler millî, kültürel ve toplumsal açıdan ele alınmış ve üzerinde çeşitli değerlendirilmeler yapılmıştır. Türk Dünyası edebiyatları içinde önemli bir yere sahip olan Türkmen Çocuk Edebiyatı 1920'li yıllardan sonra büyük bir atılım içine girmiş ve önemli şahsiyetler yetiştirmiştir. Bu şahsiyetlerden biri de döneminin “Mahtumgulu“su olarak anılan Kerim Gurbannepesov'dur. Gurbannepesov, hem büyükler için, hem de çocuklar için verdiği eserlerle haklı bir üne kavuşmuş şairdir. Onun “Mugallımın Sözi“ adlı şiiri de bu özellikleri ve içeriği ile çocuk edebiyatı açısından dikkatleri çeker. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c5ddc5bf35d35cc0c88ebb1c14dbad14.doc ae39bd5801e1660c6fb0b417dca3586d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/81e4a0ccf84793be9954b8a11b8be113.pdf 1d5e584da0c52492eaf5aa3005ebb138 PDF Text Text KERİM GURBANNEPESOV'UN ‘’MUGALLİMİN SÖZİ’’ ADLI ŞİİRİNDEN HAREKETLE TÜRKMEN ÇOCUK EDEBİYATI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hıfzı TOZ1 Özet Bildiride son dönem Türkmen edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan Kerim Gurbannepesov'un “Mugallımın Sözi“ adlı şiirinden yola çıkılarak Türkmen Çocuk Edebiyatı üzerine birtakım değerlendirmelerde bulunulacaktır. Şiirde işlenen değerler millî, kültürel ve toplumsal açıdan ele alınacak ve üzerinde çeşitli değerlendirilmeler yapılacaktır. Türk Dünyası edebiyatları içinde önemli bir yere sahip olan Türkmen Çocuk Edebiyatı 1920'li yıllardan sonra büyük bir atılım içine girmiş ve önemli şahsiyetler yetiştirmiştir. Bu şahsiyetlerden biri de döneminin “Mahtumkulu“su olarak anılan Kerim Gurbannepesov'dur. Gurbannepesov, hem büyükler için, hem de çocuklar için verdiği eserlerle haklı bir üne kavuşmuş şairdir. Onun “Mugallımın Sözi“ adlı şiiri de bu özellikleri ve içeriği ile çocuk edebiyatı açısından dikkatleri çeker. Anahtar Kelimeler: Türkmen Çocuk Edebiyatı, Kerim Gurbannepesov, Türk Dünyası Edebiyatı EVALUATION OF TURKMEN CHILDREN'S LITERATURE BASED ON KERIM GURBANNEPESOV'S POEM ''MUGALLIMIN SOZI'' Abstract In this work, I will try to analyse Turkmen literature for children ili ( children's literature ). Poem ''Mugallımın Sözi'', by Turkmen poet Kerim Gurbannepesov; one of the most important figures of Turkmen literature in the latest period, will be used for the purpose of this analysis. In this poem, values considered from national, cultural as well as social aspect will be analysed. Turkmen literature for children takes very important place in Turkish world literature; it has made hudge step forward since 1920's and it produced many significant names. One of these 1 Yrd.Doç.Dr., Zenica Üniversitesi, Filozofski (Felsefe) Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Zenica / Bosna-Hersek �names is Kerim Gurbannepesov, known as ''Mahtumkulu'' of that period. Poet Gurbannepesov gained fame by authoring works for adults and children. When it comes to children's literature, content of his poem, ''Mugallımın Sözi'', attracts a lot of attention. Key Words: Turkmen literature for children - Kerim Gurbannepesov - Turkish world literature Çocuk edebiyatı, ülkelerin, milletlerin, devletlerin ve toplumların geleceği olan çocukların eğitiminde ve onların iyi bir insan, iyi bir vatandaş olarak hayata hazırlanmalarında önemli bir yer tutar. Denilebilir ki çocuk edebiyatı bir yüzü bireye, bir yüzü de topluma dönük olan bir eğitim aracıdır. O yüzden de bütün toplumlar, çocuk eğitimine ve çocuk edebiyatına çok önem verirler ve verdikleri bu önem kadar da geleceğe daha güvenle, daha emin adımlarla yürürler. Her devlet, her ülke, her rejim ve her inanç kendi isteği doğrultusunda bir nesil yetiştirmek için çocuk edebiyatına başvurur. Çünkü çocuk edebiyatının işlevlerinden biri de edebiyattan istifade ile istenilen değerler doğrultusunda çocuklar yetiştirebilmektir. Şurası bir gerçektir ki, bu günün gelişmiş, ilerlemiş toplumları ve ülkeleri, dünün çocuk edebiyatına önem veren toplumları ve ülkeleridir. Bunlarla birlikte çocuk edebiyatı, toplumların yüzyıllar öncesinden getirdiği birtakım maddî ve manevî değerlerin çocukların daha kolay anlamasına ve algılayabilmesine ve onlarda bir estetik duygunun oluşmasına da yardımcı olur. Yine çocuk edebiyatı, çocuğun bu maddî ve manevî değerler içinde yetişmesinin yanı sıra onun bir birey olarak sosyalleşmesine, dil gelişimini tamamlamasına, kendi duygu ve düşüncelerini daha anlaşılır ve daha rahat bir şekilde ifade edebilmesine, kelimelere hakim olmasına, vatanını, milletini, ülkesini, kültürünü, çevresini, ailesini sevmesine de imkan verir. Bunların yanı sıra çocuk edebiyatı, edebiyatın bütün özelliklerini bünyesinde barındırır ve daha çok çocuğun eğitimini ön plana alan, çocuk eğitimini hedefleyen bir eğitim aracı olmakla birlikte bir millete ait kültürel değerleri, edebiyatı ve estetiği kullanmak suretiyle nesilden nesile aktarılmasını sağlayan ve o değerleri nesilden nesile taşıyan bir vasıta olarak da karşımıza çıkar. O yüzden de toplumlar ve ülkeler, çocuk edebiyatına gereken önemi vererek çocuk edebiyatlarını bu amaç ve ilkeler doğrultusunda ele alırlar ve bu amaç ve ilkelerin doğrultusunda çocuklarını yarınlara hazırlarlar. Başlangıçta sözlü olduğu düşünülen ve daha sonra yazılı edebiyata dönüşen çocuk edebiyatları, yazının kullanılmasıyla birlikte, kaleme alındıkları sözlü dönemin özelliklerini de içine alacak biçimde yazıya aktarılmışlardır. Batı çocuk edebiyatlarının da ilk dönemleri �şüphesiz sözlü olmakla beraber bu dönem etkisini, yazının etkin olarak kullanıldığı döneme kadar sürdürmüştür. Bu durum bütün çocuk edebiyatına sahip ülkeler için geçerlidir. Bu ülkelerin çocuk edebiyatları, bu şekilde gelişmesini sürdürmüş ve bu yolu takip etmişlerdir. Bu gün, bir anlamda Dünya çocuk edebiyatlarının en gelişmiş örneklerine sahip bulunan Batı edebiyatları da bu yolu takip ederek günümüze kadar gelmişlerdir. “Batıda çocuk edebiyatı ninniler, masallar gibi edebî ürünlerle başlamaktaydı. Bu da o topluma ait değerlerin, inanışların, geleneklerin nesilden nesile aktarılmasına aracılık etmekteydi. Hikâye ve masal anlatıcılarını aynı zamanda da o toplumun değerlerini, kültürlerini, âdetlerini muhafaza eden ve onu kendisinden sonraki nesle aktaran insanlar olarak görmek mümkündür. Yazının kullanılmasına kadar olan süreçte sözlü geleneğe dayanan yapı, varlığını etkili bir şekilde sürdürmüş, daha sonraları ise bu sözlü edebî ürünler derlemeler yoluyla yazıya geçirilerek, yazılı çocuk edebiyatına temel teşkil ettirilmişlerdir. Yazının kullanılmasından sonraki dönemde kaleme alınan el yazması çocuk edebiyatı ürünleri, daha çok ders kitabı şeklinde olmakla birlikte soru–cevap öğretim tekniğine dayalı çocuk şarkıları, tekerlemeler gibi edebî metinleri içermekteydi. Genel olarak denilebilir ki, batı ülkelerinde çocuk edebiyatının gündeme gelmesi, büyükler için yazılmış köklü eserlerin çocuklar tarafından okunmasıyla oluşmuştur. Bu yüzden de çocuklar için oluşturulan edebiyatın çok derin bir geçmişinin olmadığı söylenebilir. Zaten 16. yüzyıla kadar ne Türkiye‟de ne de başka ülkelerde çocukları hedef alan bir çocuk edebiyatı vardı. Türkmen çocuk edebiyatı da dünyadaki diğer halkaların çocuk edebiyatları gibi temelini, sözlü dönemde ve klasik dönemde oluşturduğu edebiyat ürünlerine dayar. Zira Türkmenler, gerek yaşama biçimlerinden, gerekse yazıya geç geçmelerinden dolayı sözlü edebiyata oldukça önem vermişlerdir. O yüzden de Türkmenler, çok geniş bir sözlü halk yaratıcılığı kültürüne sahiptirler ki bunlar, destanlar, masallar, bilmeceler, atasözleri, aydımlar (şarkı ve türküler) gibi halkın yaşantısını, yaşama biçimini, gelenek ve göreneklerini işleyen eserlerdir. Bu dönemleri ve bu dönemlerde verilen edebiyat ürünlerini tanımadan ve anlamadan Türkmen çocuk edebiyatının bu gününü anlamak zordur. Türkmen çocuk edebiyat tarihlerine baktığımızda, Türkmen çocuk edebiyatının üç ana kaynaktan beslendiğini ve etkilendiğini görürüz. Bu etkilerden ilki, temeli sözlü dönem �edebiyatına kadar uzanan ve halkın yüzyıllar boyunca kendi içinde oluşturduğu ürünlerden, yani halk yaratıcılığından etkilenme; ikincisi, klasik dönem Türkmen edebiyatı ve yazılı dönemde verilen edebî ürünlerinden etkilenme; üçüncüsünün ise, diğer halkların çocuk edebiyatı ürünlerinden tercümeler yoluyla etkilenme olduğunu söyleyebiliriz. Bunlardan birincisi halk yaratıcılığına ait olan ürünleridir ki bu ürünler, çok eski dönemlerin ürünleri olmakla birlikte günümüzde de hâlâ günün şartlarına uyarlanarak işlenmektedirler.” (TOZ, 2008: 99-100) Türk dünyası içinde önemli bir yere sahip olan Türkmen edebiyatı, başlangıçta sözlü olarak bünyesinde barındırdığı ve daha sonra, 1920‟li yıllardan sonra da yazılı olarak yoluna devam edecek olan bağımsız bir çocuk edebiyatına sahip olur. Türkmen Çocuk Edebiyatı, bu yıllardan sonra Sovyet rejiminin de yol göstermesi ve zorlamasıyla yıldan yıla gelişimini sürdürerek günümüze kadar gelir. Başlangıçta Berdi Kerbabayev, Yakup Nasırlı, Beki Seytekov, Ata Salıh, Aman Kekilov gibi sanatçıların açtığı bu yolda yürüyen ve daha sonraları bu sahaya eğilen birçok sanatçıyı görmek mümkün olacaktır. Bu dönem içerisinde adı öne çıkan sanatçılardan biri de Mahtumkulu ödülüne layık görülen Kerim Gurbannepesov‟dur. Gurbannepesov, hem büyükler için, hem de çocuklar için verdiği eserlerle haklı bir üne sahip olmuş bir şahsiyettir. 18 Ekim 1929 tarihinde Aşgabat‟ın Gökdepe Rayonunun (ilçe) Yılgın köyünde doğan şair, ilk şiirini daha on yaşındayken 1939 yılında “Kolhozçı Sesi” gazetesinde yayımlatır ve şair bununla şiir dünyasına ilk adımını atar. Ardından birçok gazete ve dergilerde de çalışan şair, yine şiirler yazmaya ve yayımlatmaya devam eder. Kerim Gurbannepesov, 1967 yılında “Türkmen Halk Yazarı” unvanına layık görülür ve 1970 yılında da “Türkmenistan Cumhuriyeti Mahtumkulu Devlet Ödülü Sahibi” olur. Türkmen şairi, halk yazarı, Türkmenistan Cumhuriyeti Mahtumkulu devlet ödülü sahibi, Türkmenistan Yukarı Sovyeti‟nin milletvekili ve kendi döneminde ikinci Mahtumkulu olarak görülen Kerim Gurbannepesov, 1 Eylül 1988‟de ardında birçok eser ve sevenler bırakarak ebedî dünyaya göçer. Şair, Türkmen hayatına ve kültürüne ait birçok konuyu şiirlerinde işlemiştir. Hayatın bütün unsurları, onun şiirlerinde yer alır. Ana dili, ev, aile, komşu, töreler, öğüt-nasihat, yaşanılan mahâl, beşerî münasebetler, edeplilik, namus ve misafirperverlik gibi millî ve kültürel konular onun şiirerinde en ince noktalarına kadar irdelenir ve bunların ideal şekilleri okuyucuya �hissettirilir. Türkmen kültürünün geçmişini çok iyi bilen ve geleceğini de ileri görüşlülükle ele alan Kerim Gurbannepesov, Türkmen halkının yetiştirdiği kültür adamlarına da saygıda bulunur ve onları şiirlerinde yâd etmekten uzak durmaz. Bir başka deyişle şair, kendi halkını sevdiğinden, halkına ait olan bütün millî ve manevî değerleri yüreğinde hisseder ve bunu da şiirlerinin kahramanları vasıtasıyla yine halkına yansıtır. Çocuk edebiyatı sahasını da ihmal etmeyen şair, bu saha ile ilgili yedi adet eser verir. Şairin çocuk edebiyatına ait olan ilk eseri 1954 yılında “Maşgala ve Mekdep” adıyla yayımlanır. Bu sahaya ait olan ikinci eserini ise, 1955 yılında “Yalta ve Bagt”; üçüncü eserini 1956 yılında “Yaşacık Dostlarıma”; dördüncü kitabını 1958 yılında “Gonurca”; beşinci kitabını 1959 yılında “Nazarcan‟ın Pilcağızı”; altıncı kitabını 1975 yılında “Ös Saçım Ös”; yedinci ve son eserini ise şair, 1978 yılında “Atalar ve Çagalar” adlarıyla yayımlatır ve bu eserleri Türkmen çocuk edebiyatı sahasının önemli eserleri arasına sokar. “Kerim Gurbannepesov, sadece bir şair veya nâsir olarak değil, çocuklar için kaleme aldığı şiirler ile de Türkmen halkı arasında ün kazanır. Zira o, Türkmenistan‟ın „Mıdam Tayyar‟ gazetesinin ve „Pioner‟ dergisinin en önemli yazarlarındandı. Çocukları da ihmal etmeyen şair, yazarlığının ve şairliğinin yanı sıra çocuk edebiyatına da eğilir ve Türkmen edebiyatının bu sahasına da hizmet eder. O, ilk olarak 1951 yılında “Yaşa Parahatçılık Yaşa”, 1959 yılında “Nazarcanın Pilcağızı” gibi daha sonra bestelenen şiirleri kaleme alır. “Gonurcanın Hekayası” adlı manzum hikâye/masalı da yazan şairin bu eseri “Gonurca” adıyla Türkmenistan‟da ilk kez bir çizgi filme çevrilir. Bununla sınırlı kalmayan şair, “Matallar” adıyla ve çocuklar için manzum bilmeceler de kaleme alır ve yayınlatır.” (Toz, 2012:129) Biz de bu tebliğimizde onun çocuk edebiyatına yönelik şiirlerinden biri olan “Mugallimin (Öğretmenin) Sözi” adlı şiirini ele alıp üzerinde birtakım değerlendirmelerde bulunacağız. MUGALLIMIN SÖZİ Mugallımın sözi- Vatanın sözi. Ol söze yerleşyer dünye dek mazmun. ÖĞRETMENĠN SÖZÜ Mugallımın sözi kanun mekdepde Mugallımın sözi öyde de kanun. Öğretmenin sözü- vatanın sözü. �O söze yerleĢiyor dünya kadar içerik. Şeydip mugallımın aydan sözüni Öğretmenin sözü kanun (dur) okulda Asırdan asıra ekider dövür. Öğretmenin sözü evde de kanun (dur). “Öğretmen böyle dedi!” diyor çocuklar. Öğretmen dedi mi- kesilir tartıĢma Öğretmenin söylediği sözünü tekrarlayıp, “Mugallım şey diydi!” diyer çagalar. Çocuklar Ģafak ile okula gider. Mugallım diydi mi- kesiler cedel. Mugallımın aydan sözün gaytalap, Öğretmenin söylediği sözünü tekrarlayıp, Çagalar dan bilen mekdebe gider. Çocuklar yine okuldan döner… Sonra çocuklar da öğretmen olup, Mugallımın aydan sözün gaytalap, O sözü Çagalar yene de mekdepden gaydar… Gelecekteki Onson çagalar hem mugallım bolup, Nesile Ol sözi Söyler. Gelcekki Nesile Gençler, Aydar. Kullanılır gider öğretmen sözü. Öğretmen sözü- vatana ömür(dür). Yaşlar, Böylece öğretmenin söylediği sözünü İşler yörer mugallım sözi. Asırdan asıra götürür devir. Mugallımın sözi- Vatana ömür. “Mugallımın Sözi” adlı şiir şekil olarak değerlendirildiğinde şiirin dört bentten oluşturulduğu görülür. Ancak bazı bentlerdeki alt alta yazılmış olan kesik mısraları yan yana getirdiğimizde ve bu bentleri birleştirdiğimizde hece sayıları aynı olan dört kıta oluşturmanın mümkün olduğunu söyleyebiliriz. Şiirin 1. ve 2. dörtlüğü 11‟li hece ölçüsü ile yazılmış ve dört mısradan oluşturulmuştur. Şiirin 3. ve 4. kıt‟aları ise kesik mısralardan ve bölünmüş hece vezninden oluşturulduğu için beş mısralıdır. Ancak bu bölünmüş hece vezinli kesik mısraları alt alta değil de yan yan yana getirdiğimizde 11 heceli, dört mısralı dörtlükler elde edilebiliriz. Mesela 3. kıt‟anın birinci, ikinci ve üçüncü mısraları 11‟li hece ölçüsüyle yazılmış, dördüncü mısra ise bir kesik mısradır ve bu �bölünmüş hece vezinli kesik mısrayı yan yana getirdiğimizde 11 heceli bir mısra meydana getirebiliriz. Mesela: Mugallımın aydan sözün gaytalap, = 11 Çagalar yene de mekdepden gaydar… = 11 Onson cagalar hem mugallım bolup, Ol sözi = 11 =3 Gelcekki = 3 Nesile Aydar =3 = 2…………… 3+3+3+2=11 Bu bölünmüş hece vezinli kesik mısrayı yan yana getirip yazdığımızda 3+3+3+2=11‟li hece vezni oluşturduğu görülür. Aynı durum dördüncü mısrada ise şöyledir: YaĢlar, =2 ĠĢler yörer mugallım sözi. =9..………… 2+9=11 Mugallımın sözi- vatana ömür. =11 ġeydip mugallımın aydan sözüni =11 Asırdan asıra ekider dövür. =11 Buna göre diyebiliriz ki şiirdeki bölünmüş hece vezinli kesik mısraları birleştirdiğimizde şiir, dört kıt‟adan meydana getirilmiş ve şiirin tamamı 11‟li hece vezniyle kaleme alınmıştır. Şiirde kafiye ise belli bir düzen içerisinde kullanılmamış ve kafiye konusunda serbest davranılmıştır. Ancak mazmun- kanun; gaydar-aydar; ömür dövür gibi kelimelerde kafiyeye rastlanırken şiirin bütününde sistemli bir kafiye anlayışının olduğunu söylemek mümkün değildir. Şairin, şiirin bütünü üzerinde hece ölçüsüne gösterdiği hassasiyeti kafiye konusunda göstermediği söylenebilir. Şiire muhteva olarak baktığımızda ise görürüz ki şiir, bir büyük şairin öğretmene karşı olan duygularını, yine bir şair inceliğiyle anlatmasını içerir. Şair, şiirinde özellikle öğretmen ile vatan; nesil ile devir arasındaki ilişkiye dikkat çeker. Çünkü bu kavramlar birbirleriyle ilişkilidirler ve birbirlerinin bir anlamda tamamlayıcısıdırlar ve bu kavramlar aynı zamanda çocuğun eğitimi ile, vatanla, ülkenin geleceği ve devletin devamı ile, kısaca bir milletin yarını ile ilgilidirler. O yüzden de bu kavramlar önemlidirler ve bunları ihmal etmek demek kültürün, ülkenin, devletin, milletin, vatanın geleceğini ihmal etmek demektir. �Öğretmenler, milletlerin ve toplumların geleceklerini şekillendiren toplum mühendisleri, toplum mimarlarıdır. Bir milletin geleceği şüphesiz öğretmene verdikleri değerle ölçülür. O yüzden de her millette ve her toplumda öğretmen çok önemlidir ve o, sözü dinlenmesi gereken, bir aksakal niteliğinde bir insandır. Bunlardan başka öğretmen, insanları eğitmeyi ve öğretmeyi kendisine meslek edinen, eğitim kurumlarında öğrencilere şekil veren, kişiyi hayata hazırlayan insandır. Onlar bir anlamda bir ülkenin kültürünü, tarihini, edebiyatını, benliğini nesilden nesile taşıyan ve o milleti, toplumu, ülkeyi yarına hazırlayan, o toplumun yeni nesline, genç insanlarına şahsiyet kazandıran ve onları iyiye, doğruya, güzele yönlendiren kimselerdir. Bu özellikleriyle öğretmen ve öğretmenlik Türk Dünyasında, Türk kültüründe ve Türk tarihinde apayrı bir yere sahiptir. O halde “nedir öğretmen?” sorusuna Prof. Dr. Ali UÇAN şu cevabı verir: “Öğretmen, mesleği öğretmek olan kimsedir. Günümüzde öğretmen, öğretmenlik mesleğinin gerektirdiği yeterlikleri kazandıran yükseköğrenimi bitirerek aldığı diplomayla öğretmenlik yapma yetkisini elde etmiş olan kimsedir. Dar anlamıyla öğretmenlik öncelikle öğretimcilik demektir. Ancak öğretmenlikte "öğretme' "göreviyle sınırlı kalınmaz, yetinilmez. Çünkü "öğretme", "eğitme" ile iç içe işler, gerçekleşir. Böylece öğretmenlik daha geniş bir anlam kazanır. Bu anlamda öğretmenlik eğitmenliği de kapsar, içerir. Öyleyse, geniş anlamıyla öğretmenlik öğretme odaklı eğitimciliktir. Buna göre öğretmenlik mesleği öğretme odaklı bir eğitimcilik mesleğidir. İnsanlık tarihinde olduğu gibi Türk tarihinde de öğretmenlik çok eski bir uğraşı alanıdır. Bir uğraşı alanı olarak öğretmenliğin başlangıcı çok eskidir, öğretme çabalarının ilk başlangıcına dayanır. Öğretme çabalarının kökleri tarihin derinliklerine uzanır. Bu çabaların bir uğraşı alanı niteliği kazanması, bu uğraşı alanının öğretmenliğe dönüşmesi ve öğretmenliğin meslekleşmesi ise epey yenidir. Öğretmenliğin tamamen kendine özgü bir uzmanlık mesleği olması ise çok daha yenidir.” (UÇAN: Çevrimiçi) Şiir, adın da anlaşılacağı üzere “Öğretmenin sözü” başlığını taşır ve daha ilk mısrada şair, öğretmenin sözünün vatanın sözü olduğunu söyler ve onun sözünün sadece okulda değil, her yerde kanun gibi olduğuna dikkat çeker. Bunu da şiirin ilk dörtlüğünde: “Mugallımın sözi- vatanın sözi. Ol söze yerleĢyer dünye dek mazmun. Mugallımın sözi kanun mekdepde Mugallımın sözi öyde de kanun.” �Sözleriyle ortaya koyar. O, öğretmeni evden okula, okuldan vatana, vatandan da geleceğe giden yolu açan, o yolu insanları eğiterek döşeyen bir insan olarak görür. Yani insanın olduğu her yerde evde, okulda, vatanda sözü kanun kadar etkili olan öğretmenin izi vardır. Şiirin ikinci dörtlüğünde yine aynı konuya değinilir ve öğretmenin örnek insan olduğuna dikkat çekilir. O, her şeyiyle taklit edilen, örnek alınan, sözü dinlenen, tartışmaları bile bitiren bir insandır. Üçüncü kısımda şair, öğretmenliğin nesil nesile devreden yönü üzerinde durur ve bu gün söylenenleri yarınki nesle de öğretmen olacak yeni neslin söyleyeceğine dikkat çeker. Bunu da: “Onson çagalar hem mugallım bolup, Ol sözi Gelcekki Nesile Aydar.” diyerek ortaya koyar. Burada şair, “Sonra çocuklar da öğretmen olup, o sözü gelecekteki nesile söyler” derken eğitimin sürekliliğine ve nesilden nesile devrine vurgu yapar. Çünkü eğitim durağan değil, devinimseldir ve bu devinim, nesiller arasındaki bilgi, kültür, gelenek, görenek gibi toplumsal değerlerin bir sonraki nesle eğitim aracılığıyla aktarılmasıdır. Dördüncü bölümde şair, gençlere seslenir ve yine öğretmenin sözüne ve onun sözünün vatana ömür kattığına dikkat çeker ve bunu da: YaĢlar, ĠĢler yörer mugallım sözi. Mugallımın sözi- vatana ömür. ġeydip mugallımın aydan sözüni Asırdan asıra ekider dövür. mısralarıyla ortaya koyar. Burada şair, öğretmenin sözünün devamlılığı üzerinde durur ve onun söylediği sözlerin asırdan asıra, devir tarafından aktarılarak götürüldüğünü söyler. Bu bölümde de şair, yine öğretmenin sözünün devirden devire aktarıldığına ve kalıcılığına vurgu yapar ve vatanın ömrünün öğretmene, dolayısıyla eğitime bağlı olduğunun altını çizer. Sonuç olarak diyebiliriz ki, çocukların ve gençlerin eğitimi, doğrudan doğruya vatanın, ülkenin, milletin ve devletin geleceği ile ilgilidir. Çocukların ve gençlerin eğitiminde temel unsuru teşkil eden öğretmen ve onu sözü ise şiirde, asırdan asıra, nesilden nesile devreden �vatanın ömrü olarak ele alınmıştır. Çünkü vatanın yaşamasında en büyük pay, çocukları ve gençleri eğiten ve onları hayata hazırlayan öğretmenindir. Şair, şiirinde buna dikkat çekmiş ve bunu da öğretmenin sözü üzerinden ifade etmiştir. KAYNAKLAR -Geldiyev, Prof. Dr. Gurbandurdı (2008), “Türkmen Halk Edebiyatında Çocuk Türleri”, Türk Halkları Edebiyatı II –Beynelhalk (Uluslararası) Uşaq (Çocuk) Edebiyatı KongresiMaterialler (Bildiriler) 1. Kitap, Bakü, Qafqaz Ün.Yay, s.83-86. -Tanrıgulıyev, Kayum (1980), Türkmen Çağalar Edebiyatı, Aşgabat, Magarıf Neşriyatı. -Toz, Yrd. Doç. Dr. Hıfzı (2008), “Gelişim Sürecinde Türkmen Çocuk Edebiyatı”, Türk Halkları Edebiyatı II –Beynelhalk (Uluslararası) Uşaq (Çocuk) Edebiyatı KongresiMaterialler (Bildiriler) 1. Kitap, Bakü, Qafqaz Ün.Yay. s. 99-103. -Toz, Dr. Hıfzı (2012), Çağdaş Türkmen Edebiyatı Şâiri Kerim GurbannepesovHayatı, Edebî Kişiliği ve Eserleri -, Ankara, PegeAkademi Yayını. -Toz, Yrd. Doç. Dr. Hıfzı (Yaz 2012), “Çağdaş Türkmen Çocuk Edebiyatının Kaynakları”, Dede Korkut - Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Yaz 2012, C. 1, S. 1, s. 167-178. -Türkmen Sovyet Çağalar Poeziyasının Antologiyası (1988), (Haz: N. Bayramov), Aşgabat, Magarıf Neşriyatı. -Türkmence-Türkçe Sözlük (1995), (Haz: Talat Tekin-Mehmet Ölmez- Emine CeylanZuhal Ölmez- Süer Eker), Ankara, Simurg. -Türkmen Dilinin Sözlügi (1962), Aşgabat, Türkmenistan SSR Ilımlar Akademiyasının Neşriyatı. -Türkmen Edebiyatının Tarıhı (1984), “Çağalar Edebiyatı”, VI. Tom (Cilt), 2. Kitap, Aşgabat, Ilım Neşriyatı. -Uçan, Prof. Dr. Ali, “Öğretmenlik Mesleği Nedir?” (Çevrimiçi): http://www.memocal.com/ogrencikurulu/ogretmenlikmesleginedir.asp, 17 Nisan 2012. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1858 Title A name given to the resource KERİM GURBANNEPESOV'UN “MUGALLİMİN SÖZİ“ ADLI ŞİİRİNDEN HAREKETLE TÜRKMEN ÇOCUK EDEBİYATI ŰZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Author Author TOZ, Hifzi Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türkmen Çocuk Edebiyatı, Kerim Gurbannepesov, Türk Dünyası Edebiyatı. ÖZET Bildiride son dönem Türkmen edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan Kerim Gurbannepesov'un “Mugallımın Sözi“ adlı şiirinden yola çıkılarak Türkmen Çocuk Edebiyatı üzerine birtakım değerlendirmelerde bulunulmuştur. Şiirde işlenen değerler millî, kültürel ve toplumsal açıdan ele alınmış ve üzerinde çeşitli değerlendirilmeler yapılmıştır. Türk Dünyası edebiyatları içinde önemli bir yere sahip olan Türkmen Çocuk Edebiyatı 1920'li yıllardan sonra büyük bir atılım içine girmiş ve önemli şahsiyetler yetiştirmiştir. Bu şahsiyetlerden biri de döneminin “Mahtumgulu“su olarak anılan Kerim Gurbannepesov'dur. Gurbannepesov, hem büyükler için, hem de çocuklar için verdiği eserlerle haklı bir üne kavuşmuş şairdir. Onun “Mugallımın Sözi“ adlı şiiri de bu özellikleri ve içeriği ile çocuk edebiyatı açısından dikkatleri çeker. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dfc11a3dc226a7406e858390ba5872a0.pdf 8fb89be5e3c74220507b6b26b72ee517 PDF Text Text BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 1.çokluk şahıstaki -sık/-sı nöbetleşe kullanımı ilginçti ve çalışmalarımız ilerledikçe 2.- 3. şahıslarda da farklı şekillerin olduğunu gördük. Bu şekilleri, 2.teklik şahıs için, şimdiki zamanda -sı/-si(< -sın/-sin), geniş zamanda -si (< sin); 2.çokluk şahıs için şimdiki zamanda -sını( < -sınız) ; 3. teklik şahıs emir çekiminde ise -sı /-su ( < -sın / -sun) biçiminde sıralayabiliriz. Literatür taramalarımızın (‘-sIk; -sIm’ ekleri dışında) bulduğumuz diğer ekler için aynı derecede cömert davrandığını söyleyemiyoruz. Bahis konusu ekler, haber kiplerinin 1. teklik şahsında ‘-çi; -si’, 3. teklik şahsında ‘-ci, -si, -su’, 1.çokluk şahsında ‘-si’, 3. çokluk şahsında ‘-cu, -çìk, -si’; emir 2. teklik şahıs çekiminde ‘-si’; ek fiilin 3. teklik şahıs çekiminde ‘-sig’ şeklinde ve fiil çekimlerinin dışında isimlere de ‘-çi / -çu; -sı / -si; -sık / -sig; go ’ şekilleriyle eklenebilmektedir. Bu makalede, öncelikle bulduğumuz örneklerin bir dökümünü yaptık. Ardından bu eklerin yapısı üzerinde durduk.Türkçedeki ‘çI/çU; şu’ pekiştirme edatı ile münasebetlerini tartıştık. KERKÜKÎ ABDÜSSETTÂR EFENDİ VE Mİ’RÂCİYYE’Sİ İsmail YILDIRIM Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mi’râciyye, Abdüssettâr Efendi, İslâmî Türk Edebiyatı, Hz. Peygamber. ÖZET Türk İslâm edebiyatı geleneği çerçevesinde Hz. Peygamber’in doğumu, manevî yaşam tarzı, mucizâtı, şahsiyeti ve ölümü üzerine birçok eser kaleme alınmıştır. O’nun hayatı etrafında meydana getirilen eserler ya müstakil olarak kaleme alınmış ya da yazar meydana getirdiği eserinin bir bölümünü bazı nazım şekilleri altında, Hz. Peygamber’in mucizeleri veya vasıflarına ayırmıştır. Hicretten yaklaşık bir yıl önce, Recep ayının 27. gecesinde zuhûr eden Mi’râc hadisesi; Hz. Peygamber'in, ilahî sevk ile Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya ve nihayetinde Yüce Allah ile görüşüp, bazı ilahî emirleri almasından müteşekkildir. Bu hadise birçok yazar ve şair tarafından kaleme alınmış; zamanla “Mi’râciyye, Mi’râc-nâme” adı altında eserler meydana 41 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 getirilmiştir. Zaman içinde belirgin özellikler kazanan mi’râciyeler XI. yüzyıldan itibaren çok fazla rağbet görmüş, manzum-mensur karışık veya manzum şekilde yazılmış metinler halinde gelişimini sürdürmüştür. Şairlerin coşkulu bir söyleyiş ve yer yer didaktik özelliklerle dolu olarak kaleme aldıkları mi’râciyeler, mi’râc mucizesini anlatmaları nedeniyle, çoğu zaman sanatkârane bir üslûpla yazılmışlardır. 19. yüzyılın ortaları ile 20. yüzyılın başlarında yaşamış, Kerkükî Abdüssettâr Efendi (1858-1932) de tercî’-i bend nazım şekliyle bir Mi’râciye kaleme almıştır. Nakarat beyti; Rûz u şeb zikr-i lisânımdır salât ile selâm Ol mübârek rûhuna ey Hazret-i fahrü’l-enâm olan mi’râciyyede şair, Hz. Peygamber’e duyduğu derin sevgi ve muhabbeti samimî, coşkun ve lirik bir şekilde dile getirmiştir. Bu yazıda, mi’râciye türü ve mi’râciyenin Türk edebiyatındaki yeri, tarihî gelişimi ve Türk edebiyatında yazılmış belli başlı mi’râciyeler hakkında bilgi verilecektir. Daha sonra, müellifin hayatı bahis konusu edilecek, şairin daha önce üzerinde durulmamış olan Mi’râciye’si şekil ve muhteva husûsiyetleri açısından incelenip; eserin transkribe edilmiş metni ve günümüz Türkçesine çevirisi verilecektir. KERKÜKÎ ABDÜSSETTÂR EFENDİ AND HIS Mİ’RÂCİYYE Key Words:Mi’râciyye, Abdüssettâr Efendi, Islamic Turkish Literature, the Prophet uhammad. ABSTRACT In the framework of tradition of Islamic Turkish literature, a lot of works were written about birth, moral life style, miracles, personality and death of the Prophet Muhammad. The works about His life were written as an independent work or author wrote a chapter of his work about the Prophet Muhammad’s miracles or qualifications in some forms of verse. Aproximately one year before Hejira, Mi’râc which happened on the 27th Rajab is composed of the Prophet Muhammad’s going from Al-Aqsa Mosque to Al- Haram Mosque through divine transfer and meeting God Most High and receiving some divine orders. This phenomenon was written by many authors and poets and in time the works called “Mi’râciyye, Mi’râc-nâme” were created. In time, mi’râciyye having some typical characteristics attracted great attention as from XI. century and maintained its development as texts in mixed poetic-prose form or prose form. Mi’râciyye written by poets in an enthusiastic utterance 42 �BİLDİRİ ÖZETLERİ - UTEK 2014 and partly with full of didactic features were written generally in an artistic style because they narrated miracle of mi’râc. Kerkükî Abdüssettâr Efendi (1858-1932) also wrote a Mi’râciyye in poetry form of tercî-i bend. It’s chorus verse is below: Rûz u şeb zikr-i lisânımdır salât ile selâm Ol mübârek rûhuna ey Hazret-i fahrü’l-enâm In this mi’râciyye, the poet expressed his deep love and affection to the Prophet Muhammad in a sincere, enthusiastic and lyric way. In this paper, some information about mi’râciyye as a genre, the place of mi’râciyye in Turkish Literature, its historical development and some major mi’râciyye in Turkish literature will be given. After that, author’s life will be mentioned, his Mi’râciyye, which hasn’t been emphasized before, will be examined in terms of form and content and its transcript and translation into modern-day Turkish will be provided. MUSTAFA KUTLU’NUN ZAFER YAHUT HİÇ HİKÂYESİNDE ANLATIM TEKNİKLERİ VE TEMATİK UNSURLAR AÇISINDAN BİR BAKIŞ Lale QASIMOVA Qafqaz Üniversitesi / Azerbaycan Anahtar Kelimeler: Mustafa Kutlu, Zafer yahut Hiç, hikâye. ÖZET Yazı hayatına 1970’li yılların başında katılan Mustafa Kutlu, Türk hikâyeciliğinde kendine özgü bir yere sahiptir. Kutlu, anlatımda geleneğe yönelmiş, böylece de gelenekle modern hikâye tarzının sentezine ulaşarak, yeni ve farklı bir hikâye tarzı geliştirmiştir. Bugün “yaşayan mektep” olarak bilinen Kutlu’nun şimdiye kadar yirmi hikâye kitabı çıkmıştır. Bu hikâyeler anlatım tarzı, şekil, muhteva bakımından gösterdikleri değişiklikler dikkate alınarak araştırmacılar tarafından çeşitli biçimde dönemlere ayrılarak incelenmiştir. Çalışmada bahsettiğimiz Zafer yahut Hiç hikâyesi, 2000 yılından itibaren Uzun Hikâye kitabıyla başlatılan son döneme girer. Dönemin genel hususiyetlerini yansıtan hikâye, burada olay örgüsü, konular, kişiler, zaman, mekân, bakış açısı ve anlatıcı bakımından incelemeye tabi tutulmuştur. 43 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2710 Title A name given to the resource KERKÜKÎ ABDÜSSETTÂR EFENDİ VE Mİ’RÂCİYYE’Sİ Author Author YILDIRIM, İsmail Abstract A summary of the resource. Türk İslâm edebiyatı geleneği çerçevesinde Hz. Peygamber’in doğumu, manevî yaşam tarzı, mucizâtı, şahsiyeti ve ölümü üzerine birçok eser kaleme alınmıştır. O’nun hayatı etrafında meydana getirilen eserler ya müstakil olarak kaleme alınmış ya da yazar meydana getirdiği eserinin bir bölümünü bazı nazım şekilleri altında, Hz. Peygamber’in mucizeleri veya vasıflarına ayırmıştır. Hicretten yaklaşık bir yıl önce, Recep ayının 27. gecesinde zuhûr eden Mi’râc hadisesi; Hz. Peygamber'in, ilahî sevk ile Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya ve nihayetinde Yüce Allah ile görüşüp, bazı ilahî emirleri almasından müteşekkildir. Bu hadise birçok yazar ve şair tarafından kaleme alınmış; zamanla “Mi’râciyye, Mi’râc-nâme” adı altında eserler meydana getirilmiştir. Zaman içinde belirgin özellikler kazanan mi’râciyeler XI. yüzyıldan itibaren çok fazla rağbet görmüş, manzum-mensur karışık veya manzum şekilde yazılmış metinler halinde gelişimini sürdürmüştür. Şairlerin coşkulu bir söyleyiş ve yer yer didaktik özelliklerle dolu olarak kaleme aldıkları mi’râciyeler, mi’râc mucizesini anlatmaları nedeniyle, çoğu zaman sanatkârane bir üslûpla yazılmışlardır. 19. yüzyılın ortaları ile 20. yüzyılın başlarında yaşamış, Kerkükî Abdüssettâr Efendi (1858-1932) de tercî’-i bend nazım şekliyle bir Mi’râciye kaleme almıştır. Nakarat beyti; Rûz u şeb zikr-i lisânımdır salât ile selâm Ol mübârek rûhuna ey Hazret-i fahrü’l-enâm olan mi’râciyyede şair, Hz. Peygamber’e duyduğu derin sevgi ve muhabbeti samimî, coşkun ve lirik bir şekilde dile getirmiştir. Bu yazıda, mi’râciye türü ve mi’râciyenin Türk edebiyatındaki yeri, tarihî gelişimi ve Türk edebiyatında yazılmış belli başlı mi’râciyeler hakkında bilgi verilecektir. Daha sonra, müellifin hayatı bahis konusu edilecek, şairin daha önce üzerinde durulmamış olan Mi’râciye’si şekil ve muhteva husûsiyetleri açısından incelenip; eserin transkribe edilmiş metni ve günümüz Türkçesine çevirisi verilecektir.ABSTRACT In the framework of tradition of Islamic Turkish literature, a lot of works were written about birth, moral life style, miracles, personality and death of the Prophet Muhammad. The works about His life were written as an independent work or author wrote a chapter of his work about the Prophet Muhammad’s miracles or qualifications in some forms of verse. Aproximately one year before Hejira, Mi’râc which happened on the 27th Rajab is composed of the Prophet Muhammad’s going from Al-Aqsa Mosque to Al- Haram Mosque through divine transfer and meeting God Most High and receiving some divine orders. This phenomenon was written by many authors and poets and in time the works called “Mi’râciyye, Mi’râc-nâme” were created. In time, mi’râciyye having some typical characteristics attracted great attention as from XI. century and maintained its development as texts in mixed poetic-prose form or prose form. Mi’râciyye written by poets in an enthusiastic utteranceand partly with full of didactic features were written generally in an artistic style because they narrated miracle of mi’râc. Kerkükî Abdüssettâr Efendi (1858-1932) also wrote a Mi’râciyye in poetry form of tercî-i bend. It’s chorus verse is below: Rûz u şeb zikr-i lisânımdır salât ile selâm Ol mübârek rûhuna ey Hazret-i fahrü’l-enâm In this mi’râciyye, the poet expressed his deep love and affection to the Prophet Muhammad in a sincere, enthusiastic and lyric way. In this paper, some information about mi’râciyye as a genre, the place of mi’râciyye in Turkish Literature, its historical development and some major mi’râciyye in Turkish literature will be given. After that, author’s life will be mentioned, his Mi’râciyye, which hasn’t been emphasized before, will be examined in terms of form and content and its transcript and translation into modern-day Turkish will be provided. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-05-23 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-582X P Philology. Linguistics,PA Classical philology,PI Oriental languages and literatures,PN Literature (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/75693e49329e662bf4fa83e1e381ed74.pdf 46c0786a4a71556e3b6920b5dee974f0 PDF Text Text International Conference on Economic and Social Studies, 10-11 May, 2013, Sarajevo Key drivers for customer engagement on Facebook brand fan pages in Bosnia and Herzegovina Merima Bejtagic-Makic International Burch University, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina merima.bejtagic@hotmail.com Facebook brand pages is a popular marketing tool and currently it is being integrated as one of the main components in the brand's marketing strategy and campaign to reach out to customers and fans. In order to have a successful social media marketing campaign, it is important to understand the behavior of customers on the brand pages and what motivates them to engage on a Facebook Brand Page which eventually should lead to purchase of the brand's products or services. It is recognized that members of Facebook Brand Pages tend to exhibit favorable brandrelated engagement and buying intentions. The purpose of this research is to examine the motivation that influences customer engagement on a Facebook brand page. The Motivations are classified according to entertainement, information, social integration, social identity, renumeration and empowerment motivations according to the User and Gratification theory. Afterwards, the relationship between user's attitudes is examined towards customer engagement on the Facebook brand pages. Customer engagement types are classified according to their level of engagement from the lowest level consumers, contributors and creators being the highest level of online brand activeness. Finally, the research will analyze how customer engagement influences buyers purchase intention of the brand's products or services. The Technology Acceptane Model (TAM) and User and gratification (U&G) model were combined in order to develop the model for this reseach. An online survey was prepared which was distributed to Facebook users online and a total of 750 surveys were collected of which 538 stated that they follow Facebook Brand pages and were therefore considered for the investigation. The relationship between the motivations, attitude, and customer engagement and buyers intention will be tested with regression analysis to test the model. Keywords: Motivation, U&G, Customer Engagement, Buying Intention, Facebook Brand Page, Attitude, Social Media Marketing. 200 � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c28161d9aadc97b380b6cf07357e13e1.docx 07856006717de8d99122049a56011140 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a4d5243a00470001c3310c16978df2e8.pdf 04d27f79cd25409aa89160fc529a4408 PDF Text Text International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo Key Motivational Drivers for Customer Engagement on Facebook Brand Fan Pages in Bosnia & Herzegovina Merima Bejtagic-Makic International Burch University, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina merima.bejtagic@hotmail.com Teoman Duman International Burch University, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina tduman@ibu.edu.ba Abstract Facebook brand pages have become a popular social media marketing tool. Currently, they are being integrated as one of the main components in any brand's marketing strategy and campaign to reach out to customers. In order to have a successful Facebook marketing campaign, it is important to understand the behavior of customers on the brand pages and what motivates them to engage on a Facebook Brand Page, which eventually should lead to purchase of the brand's products or services. The purpose of this research was to examine the motivation factors that influence customer engagement on a Facebook brand page. The motivations were classified into entertainment, information, social integration, social identity, remuneration and empowerment motivations according to the User and Gratification theories. An online survey was prepared which was distributed to Facebook users online and a total of 750 surveys were collected of which 538 use Facebook Brand pages and were considered for the survey. The relationship between the motivations, customer engagement and buyers intention were tested with regression analysis to test the model. Keywords: Motivation, Customer Engagement, Buying Intention, Facebook Brand Page Introduction 1 Facebook Brand Fan pages Social Networking Sites (SNS) is currently a big boom in online business especially for marketing purposes. Social networking sites such as Facebook, Twitter and Linkedin are growing at a rapid pace and now connect millions of people who build relationships online. In addition to that, SNSs not only changed the way people interact but also the way customers interact with companies and brands. According to Wesson (2010), businesses through social networking sites are predicted to be the next large and disruptive phenomenon in business in terms of redefining the customer relationships. Although, there are many popular social networking sites, currently Facebook is the most widely used with over one billion monthly active users as of October 2012 and 552 million daily active users on average in June, 2012. According to (Socialbaker.com, 2013) social networking statistics, as of April 2013, B&H has 1,438,340Facebook users and grew by 1 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo more than 142,340 in the last 6 months. Facebook penetration in Bosnia and Herzegovina is 31.34% compared to the country's population and 73.56% in relation to number of Internet users. The largest age group is currently 18 - 24 with total of 453,600 users, followed by the users in the age of 25 - 34. There are 55% male users and 45% female users in Bosnia and Herzegovina. According to alexa.com (2013), Facebook is the second most used website after Google in the world, however it is the first most used website in B&H. The remaining websites on the top 20 list have Facebook plugins or functions embedded in their sites. Facebook offers space for marketing managers to promote their brands through creating a page for a certain brand. This allows the companies to showcase their most important news on their page timeline, show their new products, post videos, images and audios related to the brand. In this way, they are able to influence fans' choices, rapidly distribute knowledge and perceptions regarding new products. The customer audience present on Facebook is powerful and more in control, they have shifted from being from passive to active users, since they are now able to share their experiences, ideas and opinions about the brands and companies in real time. Offline marketing such as print media and TV has decreased in effectiveness and business is increasingly turning into online advertising. Marketing professionals are beginning to use the opportunities that the Facebook is offering and therefore integrating it as one of the main components in their marketing strategy and campaigns to reach out to customers and fans. As a result of these social and technological changes, companies are increasingly seeking consumer engagement and participation with their brands and eventually transform them into actual buyers. 2 Purposes of the Research and Research Questions The current research has 4 main purposes for this paper given below: 1. Investigate the experience of the Bosnians with Facebook use. 2. Determine in what ways and levels do the Bosnian Facebook Brand fans engage in Facebook Brand Page. 3. Identify the main motivation factors that influence a Bosnian Fan to engage in a Facebook Brand Page. 4. Explore the relationship between customer engagement on a Facebook Brand Page and the purchase intention of the products and services of the brand. Literature Review 1 Motivation for Engagement on Facebook Brand Page using Uses and Gratifications Theory To understand the motives/ drivers behind customer engagement on a Facebook brand page, this research will be partially built upon the well-established Uses and Gratifications (U&G) model, originally developed and employed by communications researchers to understand people’s motivations for using different media (McQuail, 1987). Similar studies that have used U&G to understand user's motivations behind their use. Dholakia et al. (2004) studied motivations for virtual community participation and Muntinga, D. et al. (2011) studied motivations for web 2.0 technologies. The most cited and widely recognized U&G categorization is that of McQuail et al. (1983), who distinguish four gratification categories: entertainment, integration and social interaction, personal identity and information. Recent studies have discovered that in 2 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo addition to the common motivators for traditional media usage, remuneration and empowerment emerged as unique motivators specific to SNSs (McQuail, 2005). 1. Entertainment: The entertainment motivation are related to escaping or being diverted from problems or routine; emotional release or relief; relaxing; cultural or aesthetic enjoyment; passing time; and sexual arousal (Muntinga, D. et al, 2011). Entertainment has been mentioned by many social media U&G researchers as an overall motivation. 2. Integration and social interaction: The integration and social interaction motivation have more to do with other people who are also members of the community (Muntinga, D. et al, 2011). Social integration is concerned with identifying with others and gaining a sense of belonging; connecting with friends, family and society; seeking emotional supports (McQuai, 1983, pp. 82–3). 3. Personal identity: The personal identity motivation is related to the self and addresses an individual's identity management. This includes gaining insight into one’s self; reinforcing personal values; self-expressions and identifying with and gaining recognition from friends (Muntinga, D. et al, 2011). 4. Information: Information motive is one where the user gets and shares information in the virtual community. According to McQuail (1983), it is finding out about relevant events and conditions in immediate surroundings, society and the world; seeking advice on practical matters or opinion and decision choices; satisfying curiosity and general interest; learning, self-education; gaining a sense of security through knowledge. 5. Remuneration: Remuneration as a motivation involves people engaging in social media use because they expect to gain some kind of future reward – be it economic incentives (e.g. coupons and promotions and job-related benefits (Muntinga, D. et al, 2011). 6. Empowerment: The final motivator distinct for social media is “empowerment” The empowerment motivation refers to people using social media to exert their influence or power on other people or companies (Muntinga, D. et al, 2011). 2 Customer Engagements Nowadays most SNS users do not just passively consume data that are served to them; instead they actively demand their preferred contents and interact, express, share and generate their own content about anything, including brands products and services leading to customer engagement. Mollen & Wilson (2009, p.923) define online customer engagement as “the cognitive and affective commitment to an active relationship with the brand as personified by website or other computer-mediated entities designed to communicate brand value. “ For the purpose of this research, (Muntinga, D. et al, 2011) Consumer Online Brand Related Activities (COBRA) typology will be used to facilitate identifying customer engagement motivations. Below, the three types will be discussed in relation to Facebook brand page community. 1. The consuming COBRA type represents the lowest level of a consumers' online brand-related activeness. In context of Facebook brand page, the user is still not even a follower of the brand fan page but only consumes posts of the page on their newsfeed through other connections, views brand-related video, listens to brandrelated audio, watched the brand related pictures that maybe their friends posted, reads comments and reviews of others in the group. 3 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo 2. The contributing COBRA type is the middle level of online brand-related activeness. In this case, the Facebook users becomes a fan of the brand page by „Liking“it. He/ she will post comments on the videos, images, audios or blogs posted by the company or other users; rating the products or posting experiences about the company and their products; post question related to the company topic or the fan page topic in general. 3. The creating COBRA type represents the highest level of online brand related activeness. In this case, Facebook brand fans, actively produce and publish brandrelated content that others consume and contribute to, it is known as User-generated Content (UGC). 3 Purchase Intention To complete the model, this research also explores the outcomes of the customer engagement in terms of their purchase intentions. Based on the research of Pöyry et al.(2013), this study also explores purchase intention for the same reasons because simply understanding motivations that effect customer engagement is not enough for the success of the brands and marketing practitioners are interested in the economic value of their marketing initiatives. it appears that engaging to the Facebook brand page may imply of the member’s affective commitment and loyalty to the brand. Such emotional ties have been found to have a positive effect on the intentions to purchase and use the hostcompany’s products (Bagozzi & Dholakia 2006). Methodology 1 Survey Design The survey was originally written in English language but as the target group of respondents was local citizens, the survey was translated into Bosnian language by the researcher which was then edited by an official translator. The survey developed for this research consisted of three sections. The first section of the survey was general experience questions about internet and Facebook use. The second and longest section of the survey has 3 main parts: 1. motivation, 2. engagement and 3.purchase intention. The respondents were able to evaluate statements using the “Likert Scale” from 1-5 where 1 represents (strongly disagree) and 5 represents (strongly agree) while 3 represent (neutral) for those who didn’t have any opinion about this. The third section of the survey contained demographic questions related to the respondents. In this part, age, nationality, employment, education level and monthly expenses level were identified about the respondents. 2 Sampling and Data Collection 3 The survey was conducted over a 2 week period on the Social Networking Site: Facebook. The researcher created a group dedicated for this survey explaining the objectives of the survey and welcoming everyone to answer the survey. A hyperlink to the survey was posted which was accompanied by a letter explaining the purpose of the survey. The users were asked to click on a hyperlink which immediately led to the online questionnaire which was developed in Google docs. A hyperlink to the survey was also sent by private message to all the fan pages in the top industry. Most of the pages refused such action as it is not part of their strategy, surprisingly some agreed and shared the survey on their pages 4 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo to all their fans. This might be the reason why most of the respondents chose the news/media and clothes/jewelry industries. This is the reason that the sampling technique used is snowball sampling in which an initial group of respondents is selected randomly. Research Results 1 Demographic analysis Table 4.1 presents demographic analysis of respondents. As shown in the table, the gender distribution of the respondents was biased towards female population representing (75.1%) while (23.6%) only represented the male population. The dominant age range of the respondents was between the 22- 26 years old (42.4%). In terms of level of education, more than half of the respondents (55%) had a bachelors’ degree. Concerning the employment of the respondents, it was revealed that most of the respondents (37% were still students) and (29.6%) are full time employees. Finally, regarding the monthly expenses of the respondents, approximately 40% stated that their monthly expenses range between 300-599 Bosnian Mark per month. Table: 4.1 Demographic Characteristics of the Respondents (N=538) Variable N % Gender Male Female Missing Total 127 404 7 538 23.6 75.1 1.3 100 Nationality Bosnia Other Missing Total 484 48 6 538 90 8.9 1.1 100 Education Elementary High school Bachelor Master PHD Missing Total 2 107 296 124 4 5 538 0.4 19.9 55 23 0.7 0.9 100 Variable Age 18-22 22-26 26-30 30-100 Missing Total Employment Fulltime Partime Not working Student Missing Total Montlhy expenses Less than 299 300-599 KM 600-899 KM 900-1199 Above 1200 KM Missing Total N % 127 228 91 61 31 538 23.6 42.4 16.9 11.3 5.8 100.0 159 55 119 200 5 538 29.6 10.2 22.1 37.2 0.9 100 149 166 85 55 63 20 538 27.7 30.9 15.8 10.2 11.7 3.7 100 2 Facebook Use Experience analysis Table 4.2represents findings of the experiences of respondents regarding internet and Facebook use. Approximately (46%) of the respondents stated that they use internet in the range of 1 to 3 hours per day while (76.3%) stated that they use Facebook for the same number of hours. Approximately (29%) of the respondents stated they use internet for education purposes and (28%) stated that they use internet for entertainment. Regarding the purpose for Facebook use, (26%) of the respondents in the sample stated that they use Facebook for Information purposes and for keeping in touch with family and friends. Most 5 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo of the respondents check their Facebook everday (86.8%), and more than half (52.2%) check their Facebook account less than five times a day. More than half of the respondents (53.5%) have their Facebook account before year 2008. Table: 4.2 Facebook Use Experience of the respondents(N=538) Variables Internet use per day 1 - 3 hours a day 4-6 hours a day N % Variables N % 410 97 76.3 18.1 248 211 46.1 39.3 Facebook use per day 1-3 hours per day 4-6 hours per day 79 14.7 more than 7 hours per day 31 5.8 Total 538 Internet Use mostly for 100 Total Facebook used mostly for 538 100 Work 85 15.8 Socialization 91 16.9 Education 155 28.8 Keeping in touch with friends and family 140 26.0 Entertainment 150 27.9 be updated with new information 140 26.0 Shopping Socialization Other Total 27 113 8 538 5.0 21.0 1.5 100 Following brands 33 6.1 Entertainment 38 7.1 Expressing oneself 16 3.0 Relaxing 70 13.0 Other 10 1.9 Total 538 100 Number of times respondents check their facebook per day less than 5 times 281 52.2 (6-10 times) 153 28.4 (11-15 times) 44 8.2 (16-20 times 20 3.7 21 and more 40 7.4 Total 538 100 Follow Brands on Facebook More than 7 hours a day Year of Facebook membership Before 2008 2009-2010 After 2011 Total 288 208 42 538 53.5 38.6 7.8 100 Check Facebook on weekly basis one day- six days a week everday 54 9.9 Yes 538 71.7 467 86.8 No 212 28.3 every day except for weekends 17 3.2 Total 750 100 Total 538 100 3 Mean Values Mean values used in this analysis shows respondents’ perception on importance of five searched economic sectors and their performance. According to Table 4.3 (below), where minimum value is 1 and maximum value is 5, in terms of Motivation Factors, 16 item scale was prepared based on the User and gratification theory based on 6 motivating factors respondents viewed Information as the most important with mean value of (3.89), Second 6 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo most important sector according to respondents is Remuneration with mean value of (3,56) followed by Entertainment (3,19), and Empowerment (2.85). Social Interactivity and personal identity arevalued as less important with mean value of (2.70) and (2.46) respectively. The mean for purchase intention is (2.88). Regarding the level of engagement, Respondents were asked to rate the items according to the frequency, (1) representing Never and (5) representing Always. The findings show the engagement level of Bosnians on Facebook scored mostly on the lowest level of engagement „Consumer“ followed by the second level „Contributor“ and the least scores received the highest level of engagement“ the creator“ type. Table 4.3 Descriptive for Motivation Factors, Customer Engagement and Purchase Intentions Motivation Factors N Min. Max. Mean Std. Dev. Information 515 1 5 3.89 .85 Renumeration 510 1 5 3.56 .91 Entertainment 515 1 5 3.19 .95 Empowerment Social integration and interactivity 505 507 1 1 5 5 2.85 2.70 1.02 .98 Personal Identity 507 1 5 2.46 1.00 Consumer COBRA type Contributor COBRA type 518 509 1 1 5 5 3.2 2.5 0.93 0.935 Creator COBRA type 508 1 5 1.9 0.9 Purchase Intention 521 1 5 2.88 1.00 Customer Engagement Types 4 Regression analysis In order to examine the relationships between the factors in the research model scale indexes were composed based on the general arithmetic means of scales items. A significant relationship is shown between the independent variable and dependent variable at less than α 0.5. The standardized beta values presented in the tables show the relative importance of the independent variables with depended variables. It is observed that the strongest relationships in variable which are affecting customer engagement are respectively personal identity (t=5.94), empowerment (t=4.33), entertainment (t=3.49), information (t=3.39), social integration and interactivity shows that there is no significant relationship for customer engagement (t=2.75). Finally, the relationship between customer engagement and purchase intention was examined. According to the results proved that customer engagement is significant factor which affects purchase intention of consumers with (.000 p-value. T=12.371). Park et al (2007) also found in their study that this relationship is positively related. 7 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo Table 4.4 Multiple Regression Analysis related to customer engagement towards motivating factors Model Unstandardized Coefficients B 1 2 Standardize d Coefficients Std. Error .132 .033 .031 1.349 Sig. Beta (Constant) .335 Entertainment .115 Social .084 Integration &Interactivity Personal Identity .196 .033 Information .137 .040 Remuneration .037 .043 Empowerment .158 .036 Dependentvariable: Customer Engagement (Constant) t Tolera nce VIF .142 .107 2.537 3.489 2.746 .011 .001* .006* .677 .734 1.477 1.362 .256 .152 .043 .209 5.936 3.388 .864 4.334 .000* .001* .388 .000* .602 .557 .445 .482 1.662 1.795 2.250 2.073 .130 Customer .604 .049 engagement Dependent variable: Purchase Intention Collinearity Statistics .479 10.39 2 12.37 1 .000 .000 1.000 1.000 Discussion and Conclusion The purpose of this research was to determine which motivation factors mostly affect customer engagement on a Facebook Brand page and to explore the relationship between customer engagement on a Facebook Brand Page and their purchase intention of the products and services of the brand. The relationship between the motivation factors towards customer engagement was analyzed using multiple regression analysis. It was observed that 5 out of the 6 factors were confirmed to have a significant relationship. As observed, remuneration factor was highly important when descriptive analysis was performed however proved to have no significance on customer engagement when performed multiple regression analysis. This may due to the fact that people did not see these types of remuneration benefits in their fan pages but would like to see them more as they are influential to their engagement level. Although, this research has provided some useful implication, it also has several limitations that lead to suggestions for future research. Firstly, the implications are from a single study with samples in only in B&H; the results should not be generalized and may not apply to other countries and cultures. Second, this study employed a quantitative statistics research model and collected data by means of an online questionnaire; future studies should incorporate qualitative methods such as in-depth interview, focus group, or on-line participant observation which could help provide more in-depth analysis of motivations that lead to customer engagement. References Alexa - Top Sites in Bosnia and Herzegovina. 2013. Alexa - Top Sites in Bosnia and Herzegovina. Alexa.com [RETRIEVED] 21 March 2013 [from]:http://www.alexa.com/topsites/countries;1/BA. 8 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’13), 10-11 May, 2013, Sarajevo Bagozzi, R. P & Dholakia U. M., (2006), “Antecedents and Purchase Consequences of Customer Participation in Small Group Brand Communities,” International Journal of Research in Marketing, 23, 1, 45–61. Bosnia and Herzegovina Facebook Statistics by Countries - Socialbakers. 2013. Bosnia, SocialBakers.com [RETRIEVED] 21 March 2013 [from] http://www.socialbakers.com/facebook-statistics/bosnia-and-herzegovina. Dholakia, U. M., & Bagozzi, R. P. (2004). Motivational antecedents, constituents and consequents of virtual community identity. In S. Godar, & S. Pixie-Ferris (Eds.), Virtual and collaborative teams: Process, technologies, and practice (pp. 252– 267). London7 IDEA Group. McQuail, D. (1987). Mass communication theory: An introduction. (2nd ed.), London7 SAGE. McQuail, D. (1987). McQuail’s Mass communication theory. (5th ed.), London SAGE. Mollen A, Wilson H. (2010). Engagement, telepresence and interactivity in online consumer experience: reconciling scholastic and managerial perspectives. Journal of Business Research; 63:919–25. Muntinga, D. Moorman, M. & Smit E,(2011). Introducing COBRAs: Exploring motivations for brand-related social media use. International Journal of Advertising, 30(1), pp. 13–46 Park, N., Kee, K., & Valenzuela, S. (2009). Being immersed in social networking environment: Facebook groups, uses and gratifications, and social outcomes. Cyber Psychology & Behavior, 12 (6), 729-733 Pöyry, E., et al. (2013) Can we get from liking to buying? Behavioral differences in hedonic and utilitarian Facebook usage. Electronic Commerce Research and Applications Wesson. Social Commerce – The Case for Redesigning the Shopping Experience! David Wesson’s Digital Culture – Blog, [RETRIEVED] 30 April 2013 [from] http://davidwesson.typepad.com/david_wessons_digital_cul/2010/11/socia l-commerce-strategythe-case-for-redesigning-the-shopping-experience-.html 9 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1623 Title A name given to the resource Key drivers for customer engagement on Facebook brand fan pages in Bosnia and Herzegovina Author Author BEJTAGIĆ-MAKIĆ, Merima Abstract A summary of the resource. Facebook brand pages is a popular marketing tool and currently it is being integrated as one of the main components in the brand's marketing strategy and campaign to reach out to customers and fans. In order to have a successful social media marketing campaign, it is important to understand the behavior of customers on the brand pages and what motivates them to engage on a Facebook Brand Page which eventually should lead to purchase of the brand's products or services. It is recognized that members of Facebook Brand Pages tend to exhibit favorable brandrelated engagement and buying intentions. The purpose of this research is to examine the motivation that influences customer engagement on a Facebook brand page. The Motivations are classified according to entertainement, information, social integration, social identity, renumeration and empowerment motivations according to the User and Gratification theory. Afterwards, the relationship between user's attitudes is examined towards customer engagement on the Facebook brand pages. Customer engagement types are classified according to their level of engagement from the lowest level consumers, contributors and creators being the highest level of online brand activeness. Finally, the research will analyze how customer engagement influences buyers purchase intention of the brand's products or services. The Technology Acceptane Model (TAM) and User and gratification (U&G) model were combined in order to develop the model for this reseach. An online survey was prepared which was distributed to Facebook users online and a total of 750 surveys were collected of which 538 stated that they follow Facebook Brand pages and were therefore considered for the investigation. The relationship between the motivations, attitude, and customer engagement and buyers intention will be tested with regression analysis to test the model. Keywords: Motivation, U&G, Customer Engagement, Buying Intention, Facebook Brand Page, Attitude, Social Media Marketing. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-10 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 978-9958-834-23-3 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/afbe16ce958b3d7403370c966426899c.docx 3da50417e9cbe268c9265187749d7b40 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/da27de31677e99414032b51a347f3717.pdf ebd5d8095123a4bfdc0e215226d141ca PDF Text Text Key of Language Assesment: Rubrics and Rubric Design Ülkü Ayhan & M. Ugur Turkyilmaz International Burch University/ Sarajevo, Bosnia and Herzegovina Key words: rubric, rubric design, language assesment, rubric types, performance assessment ABSTRACT Rubrics are the guidelines of language instructors in the continuum of language teaching process. They play a role in the clarification of grading process. While walking on the way of grading, a language instructor can`t ignore the milestones of that process, which are objectivity, consistency and efficiency. This paper aims to provide an understanding towards rubrics and its concerns such as definitions and types of rubric, where and how to use it, what the most appropriate use is, understanding of rubric design from different perspectives and its in-class use etc. The literature review on rubric design is examined and aimed to propose a guide to understand it in this paper. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1971 Title A name given to the resource Key of Language Assesment: Rubrics and Rubric Design Author Author AYHAN, Ülkü TURKYILMAZ, M. Ugur Abstract A summary of the resource. Key words: rubric, rubric design, language assesment, rubric types, performance assessment ABSTRACT Rubrics are the guidelines of language instructors in the continuum of language teaching process. They play a role in the clarification of grading process. While walking on the way of grading, a language instructor can`t ignore the milestones of that process, which are objectivity, consistency and efficiency. This paper aims to provide an understanding towards rubrics and its concerns such as definitions and types of rubric, where and how to use it, what the most appropriate use is, understanding of rubric design from different perspectives and its in-class use etc. The literature review on rubric design is examined and aimed to propose a guide to understand it in this paper Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed