16 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/40cace274d69281db3f652cf76dd67ab.pdf dfff630b5a555470f733348b85ef9f52 PDF Text Text A Survey on Swarm Intelligence based Routing Protocols in Wireless Sensor Networks Fatih ÇELĐK Sakarya University Electronics and Computer Science Department 54187 Sakarya TURKEY Ahmet ZENGĐN Sakarya University Electronics and Computer Science Department 54187 Sakarya TURKEY azengin@sakarya.edu.tr Sinan TUNCEL Sakarya University Electronics and Computer Science Department 54187 Sakarya TURKEY stuncel@sakarya.edu.tr Bülent ÇOBANOĞLU Sakarya University Electronics and Computer Science Department 54187 Sakarya TURKEY bcobanoglu@sakarya.edu.tr Abstract: Recently, wireless sensor networks have attracted many researchers. One of the main topics adopted by researchers studying on wireless sensor networks is developing routing protocols for wireless systems. Routing protocol development concerns to deal with problems such as complexity, scalability, adaptability, survivability and battery life in wireless systems. Routing protocols grounded for wireless systems are developed in order to solve these problems. In this paper, we briefly discussed especially swarm intelligence based routing protocols for wireless sensor networks. 1. Inroduction Wireless sensor networks (WSN) are such networks in which numerous small scale sensors are nodes communicating via wireless channels. Current developments in wireless communications and digital electronics render possible to design sensor units with low power consumption, small size and short range communication capability. WSN architectures including many processing sensors having such properties provide significant advantageous on classic sensor systems. Large-scale sensor networks can be deployed to around of the measured region in some applications. Each sensor unit is randomly distributed to the region; therefore it is impossible to determine exact location of the sensors. In such applications, self organization and adaptive collaboration among sensors become key properties to provide survivable structure in the network level [1]. Collaboration and self organization among sensor units allow network to route physical information from observed environment to the base station via multihop routes. The features such as low cost of the WSN nodes deploy ability into inaccessible regions and long life without any maintenance enable sensor networks to be used a wide range of application areas. A typical sensor network is composed of observation region, sensor nodes, base station and task allocator nodes. WSN’s application areas can be exemplified as military, environmental and medical applications. Primary goals of the routing task of the WSN systems are to extend network life and to prevent connection errors emerged from 434 �use of intensive energy management techniques [2]. Therefore, there is no way to use classical routing approaches in WSNs and need for new routing approaches. Social insect colonies such as ants and honeybees have complex collective behavior and decentralized management structure. These properties have resemblances with parallel, dynamic and distributed systems such as computer networks. Several researchers studied these insects to devise high performance routing protocols. This paper are lend itself to give brief information about swarm intelligence based routing protocols. Figure 1. The components of a sensor node [1] Following introductions, paper gives brief information about swarm intelligence in Section 2. Section 3 covers swarm intelligence based routing protocols inspired from social insects. The paper concludes with Section 4. 2. Nature-Inspired Routing Protocols In this section, routing protocols developed by inspiring from nature systems are summarized. Main concerns in such routing protocols are Optimality, Simplicity, Robustness, Convergence, Flexibility, Scalability, Multi-path Routing, Reachability, and Quality of Service [3]. 2.1. Ant Colony Optimization (ACO) Routing Algorithms The Ant Colony Optimization (ACO) methods has been inspired by operating principles of ants [7], which empower a colony of ants to perform complex tasks like nest building and foraging [8]. 2.1.1. Ant-Based Control (ABC) Schoonderwoerd et al. [8] were the first to apply the ACO approach to routing and load balancing problems in circuit-switched telecommunication networks. As a symmetric network, a circuit-switched network reserves a virtual circuit between a sender and a receiver by explicitly connecting them through crossbar switches. Consequently, the major challenge is to distribute the calls over multiple switches so that the system can support a maximum number of possible calls during peak hours. Such a network is not able to admit calls if all input ports of a crossbar switch are connected to its output ports. Consequently, congestion could be defined as a function of the number of used connections in a crossbar switch [9]. The performance of a switching algorithm is measured in terms of the number of calls which are blocked or failed due to congestion [10]. 435 �Figure 2. A taxonomy of routing protocols for fixed telecommunication Networks[3] 2.3.2. AntNet AntNet was proposed by Di Caro and Dorigo in [11]. It is inspired by the principles of the ACO approach but has additional network-specific enhancements as well. The algorithm is designed for asymmetric packetswitched networks, and the primary objective of the algorithm is to maximize the performance of a complete network. The algorithm implicitly achieves load balancing by probabilistically distributing packets on multiple paths. 2.3.3. Ant Colony Routing (ACR) and AntNet + SELA QoS-Aware Routing Di Caro has discussed ACR, which is a general framework for designing fully distributed and adaptive systems for network control and management, in [12]. ACR can be viewed as a distributed society of static agents, which are known as node managers, and mobile agents, which are proactively or reactively launched in the network. Node managers autonomously manage node activities by learning and then following stochastic management policies based on local pheromone values, which represent goodness of different control actions. However, they expand their “sensory field” to acquire information about their environment with an adaptive generation of mobile agents. Mobile agents take an active preceptor role on behalf of the node managers that launch them. These agents collect the important parameters that act as input parameters to learning strategies of node managers. A node manager, based on the feedback provided by preceptor agents, might alter its control actions. 2.3.4. BeeHive BeeHive inspired by the foraging principles of honeybees. The communicative model of bees was instrumental in designing intelligent bee agents, which are suited for large and complex topologies. The results obtained from extensive simulation experiments conclude that bee agents occupy smaller bandwidth and require significantly less processor time compared to the agents of existing state-of-the-art algorithms [3]. 3. Swarm Intelligence Based Routing Protocols For Wireless Sensor Networks In this section, a brief literature is given for swarm based routing protocols for WSNs [14]. 3.1. BeeSensor Saleem and Farooq (2007) are implemented BeeHive routing protocol for wireless sensor networks which is developed originally for wired networks. BeeHive is developed by inspiration of scout-recruit system of honeybees [4]. 436 �Table 1. Classification of routing protocols for WSNs[3] 3.2. Energy-efficient ant-based routing (EEABR) EEABR is developed by T. Camilo in 2006 and a new communication protocol for WSNs called energy efficient ant-based routing algorithm (EEABR), which is based on the Ant Colony Optimization (ACO) [5]. EEABR uses a colony of artificial ants that travel through the WSN looking for paths between the sensor nodes and a destination node, that are at the same time short in length and energy-efficient, contributing in that way to maximize the lifetime of the WSN. Each ant chooses the next network node to go to with a probability that is a function of the node energy and of the amount of pheromone trail present on the connections between the nodes. When an ant reaches the destination node, it travels backwards trough the path constructed and updates the pheromone trail by an amount that is based on the energy quality and the number of nodes of the path. After some iteration the EEABR protocol is able to build a routing tree with optimized energy branches [5]. 3.3. Flooded piggybacked ant routing (FP-Ant) FP-Ant is developed by Ying Zhang in 2004. The flooding mechanism is significantly helpful in wireless networks, especially in sensor networks, where the probability of a packet loss is substantially higher compared to that of fixed networks. FP-Ant is a variation of the AntNet proposed in and is based on the flooding mechanism [6]. In Table 1, comparison and main features of the previous routing algorithms are listed. 4. Conclusions Together with emergence of WSN networks, new routing approaches are required since networks have highly dynamism and distributed. When literature is investigated, it is obviously seen that routing protocols for WSNs are implementations from wired networks. The researches done have shown that swarm intelligence based routing protocols can remove at least one or several problems in the area such as battery life, scalability, maintainability, survivability, adaptability and so on. Ant based approaches are attracted by much researchers than other approaches. References 1. 2. 3. 4. 5. 6. Al-Karaki, J.N.; Kamal, “A.E. Routing Techniques in Wireless Sensor Networks: a Survey”. Wireless Communications, IEEE,2004; Volume 11, pp. 6-28 Selçuk Ökdem, Derviş Karaboğa, Kablosuz Algılayıcı Ağlarında Yönlendirme Teknikleri, 2007. Muddassar Farooq, Bee-Inspired Protocol Engineering From Nature to Networks, 2009 Dervis Karaboga, Bahriye Akay, A survey: algorithms simulating bee swarm intelligence, 2009 Tiago Camilo, Carlos Carreto, An Energy-Efficient Ant-Based Routing Algorithm for Wireless Sensor Networks, 2006 Y. Zhang, L. D. Kuhn, and M. P. J. Fromherz,"Improvements on Ant Routing for SensorNetworks," M Dorigo et al. (Eds.): ANTS 2004 437 �7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. E. Bonabeau, M. Dorigo, and G. Theraulaz. Inspiration for optimization from social insect behaviour. Nature, 406:39–42, 2000. M. Dorigo, G. Di Caro, and L.M. Gambardella. Ant algorithms for discrete optimization. Artificial Life, 5(2):137–172, 1999. R. Schoonderwoerd and O. Holland. Minimal agents for communications network routing:the social insect paradigm. Software Agents for Future Communication Systems, (1), 1999. R.L. Freeman. Telecommunication System Engineering. John Wiley & Sons, Inc, 2004. S. Appleby and S. Steward. Mobile software agents for control in telecommunications networks. BT Technology Journal, 12(2):104–113, Apr. 1994. G. Di Caro and M. Dorigo. Ant colonies for adaptive routing in packet-switched communications networks. In Parallel Problem Solving from Nature – PPSN V, LNCS 1498, pages 673–682, Sept 1998. G. Di Caro. Ant colony optimization and its application to adaptive routing in telecommunication networks. Ph.D. thesis, Universit´e Libre de Bruxelles, Belgium, 2004 Marco Dorigo, Ant Algorithms Solve Difficult Optimization Problems,2001 Selçuk Ökdem , Derviş Karaboğa, Routing in Wireless Sensor Networks Using an Ant Colony Optimization (ACO) Router Chip, 2009 438 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 542 Title A name given to the resource A Survey on Swarm Intelligence based Routing Protocols in Wireless Sensor Networks Author Author ÇELİK, Fatih Zengin, Ahmet Tuncel, Sinan Çobanoğlu, Bülent Abstract A summary of the resource. Recently, wireless sensor networks have attracted many researchers. One of the main topics adopted by researchers studying on wireless sensor networks is developing routing protocols for wireless systems. Routing protocol development concerns to deal with problems such as complexity, scalability, adaptability, survivability and battery life in wireless systems. Routing protocols grounded for wireless systems are developed in order to solve these problems. In this paper, we briefly discussed especially swarm intelligence based routing protocols for wireless sensor networks. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed Q Science (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5b2ccaf42be76ee7d6a4d69b800ce9e1.pdf 81607964fb82f67c1c3c3a3e1dee2e8b PDF Text Text 2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo A Tale of Two Disciplines: Perspectives on HRM vs. Industrial Relations in Europe and in Turkey Serkan BAYRAKTAROGLU Sakarya University, Department of Management, TURKEY Cemal IYEM Sakarya University, Department of Labour Economics and Industrial Relations, TURKEY Yasemin ÖZDEMĠR Sakarya University, Department of Management, TURKEY Abstract: In 1960‘s there are many problems about HRM like stagnation because of many different factors. During 1950‘s HRM is seen as a part of industrial relations. After 1960‘s in time HRM and industrial relations tended to develop as two different areas: industrial relations is narrowly focused on unions and labour-management relations and HRM is focused on the functional parts of employment management. IR and HRM differentiation is parallel to work economist and scientists from management and behaviour sciences (Kaufman 2007: 33). In this paper, the comparison of perspectives of IR and HRM disciplines within the framework of the text books will be made. Industrial Relations Background Post-industrial transformation process and that with the change in labour force quality, as well as the importance of human resource management field to gain reduces the effectiveness of industrial relations. In fact, the importance of industrial relations the most important reason for the reduction of a serious decline of unionism and workers' organizations can be shown to be. However, Yildirim's (1997:13), as expressed to decline to check this in the future of industrial relations or the form of industrial relations in the union will wrap, or vanished, and the human resources management will be left to claim is incorrect. Therefore, a dynamic sub-system of society as "Industrial Relations" at the past, today and future to analyze the "Human Resources" and "Strategic Human Resources" approach" in the role of Industrial Relations will allow us to understand better. In particular, In the 1970s, World War II until the end of the ongoing period of high employment, growth, industry relations, as well as reconciliation and the trade union organizations and collective bargaining it is possible to see the development of. However, these positive statements in the first quarter of the 1970s economic crisis occurring in the unstable structure was replaced. Especially with the increase in the unemployment rate and employment to the unemployed masses "Atypical working" formats emerged. Moreover, the advanced technology brought a change in the workforce profile. Employers and trade unions in the 1980s is coming to the economic and social life and the effects vary with the location, it is possible to see the trade unions started to weaken (Uckan and Kağnıcıoğlu 2004:75). In particular, the process of restructuring in the economy and technological progress by now lost the importance of relationships corporatist individual interests to the fore an understanding that reveals the judges. This change in the structure of collective bargaining itself is felt. National-level collective bargaining in the sense of place to a configuration requires a more micro level, was replaced by the establishment. Once upon a time, massive blue collar and more humane work / life conditions to ensure that come together as created and then this combination political field into the other developments with the welfare state the path to the layer of trade unions to the state when look at it; unions now and against capital as well as the political scene when considered What is the power! is seen as one raised for organizations that are afraid of fashion (Man and Iyem 2008). This component consists of the industrial relations system, developed in parallel with the very nature of the matter is lost. Areas where the collective consciousness of individuals focused on the future of industrial relations in many different scenarios were produced. At present, industrial relations and are opposed to each other HRM‘s and HRM‘s development of industrial relations will disappear with you in the direction of HRM and Industrial Relations that the competitors to each other, complement each other in the direction where there are different opinions (Tokol 2001:210). 655 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo In fact Tokol (2001: 211) expressed as a paradox is in the process, business or business to the worker's trade union decision-making power is the closest. The same paradoxical problem, create a theoretical dimension to the educational process is also possible to downmix. Thus from Personnel Management to Human Resources together with the transition to the Industrial Relations The importance of teaching reading based resources are the basis of how the changes brought?, Western literature with the source in Turkey between sources of Industrial Relations The importance of what similarities or differences are there? HRM Perspective The 1980s saw the emergence of the concept of strategic HRM (for example Schuler 1989; Boxall 1992; Bratton and Gold 1999). Increased competition in both national and global arenas has forced managers to reconsider the management of all resources within the organisation, paying specific attention to the effective management of the human resource, leading to declarations such as ―people are our most valuable asset‖. This reappraisal of the techniques used to manage employees within an organisation has led to the development of various approaches towards human resource management: for example the instrumental approach which focuses on the so-called hard HR areas such as HR planning where human resources are viewed as ―rationally‖ as any other economic factor; and the humanistic approach emphasising the so-called softer aspects of HRM such as organisational culture and employee commitment (Goss 1994). The shift from traditional personnel management towards a more sophisticated human resource management has been reported extensively in recent years (Storey 1989; Legge 1989; Sisson 1989; Guest 1989; Beer et al. 1985). Guest (1993) identifies the central levers for HRM as selection, training and rewards. It is widely accepted, however, that the main features of a human resource management network include additional features such as welfare, trade unions, assessment, employee involvement and equal opportunities. In the Europe and USA the transformation required a process based in the improvements within HRM practices but in Turkey the transformation remained superficial limited to the name change from personnel management to HRM. Furthermore the transformation to strategic HRM has been seen as luxury for the Turkish companies (Bayraktaroglu 2006). Literally strategic HRM includes four dimensions (Bratton and Gold 1999): reengineering, leadership, workplace learning and labour unions. It can be claimed that these dimensions will let us improve HRM strategically and hence overcome so-called shortfalls of HRM. There may be different mechanisms to provide the balance of achieving the desired results: HRM view and IR view mainly structured around the idea of labour unions. Creation of “us” and “them” as competing parties this process may become more unproductive in terms of performance standards. Aim of the Research In this research, the understanding of HRM within the theoretical framework will be analysed to explore the present HRM understanding of academics in comparison with industrial relations view. Method of the Research This research will employ qualitative methods namely content analysis (Holsti 1969; Luborsky 1994) and Turkish HRM textbooks will be used in comparison with British and American HRM text books. In this way, it is hoped that the transformation of strategic HRM in Turkey will be explored and this will help to understand the degree of convergence of the HRM discipline with industrial relations. We propose to use a provisional, working list of main types of industrial relations. We used basic industrial textbooks when working list of main types of industrial relations. These books are very important and basic text books in industrial relations literature (Purcell 1981; Salamon 1987; Ferner and Hyman 1992; Salamon 2000; Edwards 2003). Findings In this section the findings of our research will be indicated in two parts: the findings about European and Turkish HRM books. We used seven British and American HRM text books in this study; also we did content analysis (used main types of industrial relations) on seven British and American HRM text books. 656 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Above table shows the text books that have been published between 1974 and 2007 years. The number one shows the oldest published (1974) text book while the number seven shows the newest (2007) published text book. The subjects in industry relations have been changed as the time passes. The first three books emphasize the importance of collective bargaining, wages and employee/employer associations because most of the companies were unionised. However, we don‘t see these subjects/chapters in more recently published text books because weakened labour union bargaining power and chancing collective bargaining strategies have contributed to this result. On the other hand, we started seeing that recently published books have started giving place to nonunionization. Some of the union efforts there such as wages, employee labour associations, pay and productivity and disputes. Concepts/ Issues Labour Relations Industrial Relations Industrial Action Collective Agreement Collective Bargaining Disputes Grievances Negotiation Books 1 2 3 4 + + (employe eemployer relations) + (emplo yeeemploy er relation s) 6 ++ 7 8 + ++++++ ++++++ + +++ + ++ + + ++++ +++++ + +++ +++++ + (collec tive work dispute s) + (collective work disputes) ++++++ 9 ++++ ++ + ++ and + (collective negotiation) Conflict Pay and Productivity Wages 5 76 (wage) and 2 (determi nig wages) ++++ ++++ + and + (wage manag ement) , 1 (deter 31 (wage) and 1 (determi nnig wages) + (produc tivity) 25 (wage) 657 8 (wage) , 1 (deter minnig wages) and 1 (wage manag 3 (wag e man age ment ) 5 (wage), 1 (wage managemen t), 2 (determinni g wages) and 5 (wage system) 4 (wage )and 2 (deter minni g wage s) 1 (dete rmin nig wage s) �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo minni g wages ) Manpower Unemployment Conciliation and Arbitration Redundancy Join Consultation Union Recognition Strike Lockout Trade Union ement) +++++ ++++ +++++ + ++ 3 (conciliat ion) and 4 (arbitrati on) + 1 (concili ation) and 1(arbitr ation) +++ ++ + ++ +++ 1 (peaceful) and 1 (computing solutions) ++ + + ++++++ ++++++ + ++ ++++++ ++++++ ++ + Labour Union + ++ + + ++++++ + +++++ +++++ ++++ + 1 (relatio ns with trade unions ) ++++ 1 (work place union), 1 (sectoral union) and 1 (occupati onal union) Unionism Labour Federation 1 (work place) and 1 (occupation al unions) ++ + and 1(confedera tion) + EmployeeEmployer Associations. Works Council Shop Stewards ++ Is there a special part in the book about these subjects? As legal dimensio ns of HRM ++ + + - + + 1 (Labour Law) 658 + + - - - �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Table 2: The findings about Turkish HRM books (8th and 9th ones are SHRM books) are summarized below; As it is seen from the table only 3 HRM books have a special part named industrial relations and all the HRM and SHRM books mention at least 2 concepts about IR. The most mentioned concept is about wages and the second one is about trade unions. It can be said that although IR is an important area in the development of HRM, the concepts/issues about IR do not have an important place HRM books so in HRM literature. Conclusion Generally the idea of HRM model in Turkey is the opposition of classical industrial relations and collective bargaining agreement and it is argued that HRM methods and policies are developed prove the interest of personnel‘s good and higher life standards by the management. However, there seems to be a dilemma between the HRM and IR understandings for the organisations. This feature of HRM has had some big effects from the views of political and legal developments, decrease of the membership of labour unions and the governments in USA and the UK. The labour unions‘ success can only be possible if they can achieve to adopt the developments in innovative management techniques. Now employees and employers have to face the difficulties of business world together. Instead of wage trade unions the view which supports company‘s success, competition and employing possibilities is getting stronger. These unions have to look over their roles in business world and adaptive themselves to new developments to survive in today‘s world. As a result, this process is representing an important stage for developing strategically HRM in Turkey. Our research findings indicate that the dilemma between HRM and IR disciplines are to be faded away as the objectives of both sides are harmonised as the current conditions forced them to cooperate. References Barutcugil, I. (2004) Stratejik Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Kariyer Yayıncılık, Ġstanbul. Bayraktaroğlu, S.(2002) Stratejik Olan ve Olmayan Insan Kaynakları Yonetimi, Beta Yayınları, Istanbul. Bayraktaroglu, S. (2006) Human Resources Management. Sakarya, Adapazari. Beardwell, Ian and Len Holden (1994) Human Resource Management (A Contemporary Perspective), Pitman Publishing, London. Beer, M., Spector, B., Lawrence, P., Mills, D. and Walton, R., (1985) HRM: A General Manager‘s Perspective, Free Press, New York, NY. Bingol, D. (2006) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Arıkan Yayınları, 6. Baskı, Ġstanbul. Boxall, P. and J. Purcell (2003) Strategy and Human Resource Management. Boxall, P. (1992) Strategic human resource management: beginnings of a new theoretical sophistication? Human Resource Management Journal 2(3): 60-79. Bratton, J. and Gold, J. (1999) Human Resources Management, London: MacMillan Press. Edwards Paul (Edited) (2003) Industrial Relations Theory and Practice, Blackwell Publishing. Ferner Anthony, Richard Hyman (1992) Industrial Relations in the New Europe, Oxford, UK Fındıkçı, Ġlhami (2001) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Alfa Yayınları, 3. Baskı, Ġstanbul. Graham, H.T. (1974) Human Resource Management, London Graham, H.T. and R. Bennett (1992) Human Resource Management, London. 659 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Guest, D. (1993) ―Current perspectives on human resource management in the United Kingdom‖, in Hegewisch, A. and Brewster, C. (Eds), European Developments in Human Resource Management, Kogan Page, London. Guest, D. (1989) ―HRM: implications for industrial relations‖, in Storey, J. (Ed.), New Perspectives on HRM, Routledge, London. Gunnigle, P., N. Heraty and M. Morley (1997) Personnel & Human Resource Management: Theory and Practice in Ireland, Dublin. Goss, D. (1994), Principles of Human Resource Management, Routledge, London. Kaufman, B. E. (2007) ―The Development of HRM in Historical and International Perspective‖, in The Oxford Handbook of Human Resource Management, edit: Boxall, Peter, John Purcell ve Patrick Wright, Oxford University Press, New York, pp. 1947. Kaynak, T., Z. Adal et al. (2000) Insan Kaynakları Yonetimi, Istanbul Universitesi Isletme Fakültesi Isletme Iktisadı Enstitusu AraĢtırma ve Yardım Vakfı Yayını, No: 7, Istanbul. Legge, K., (1989) ―Human resource management: a critical analysis‖, in Storey, J. (Ed.), New Perspectives on Human Resource Management, Routledge, London. Luborsky, M.R. (1994) Qualitative Methods in Ageing Research, Thousand Oaks, C. A: Sage. Mabey, C. and Salaman, G. (1998) Human resource management: a strategic introduction, 2nd Edition, Blackwell Business. Man, F. and C. Ġyem (2008) ―Türkiye‘de Sendikalar Siyaseti Etkileyebilir mi?‖, 10. Sosyal Bilimler Kongresi, ODTÜ, Ankara. Purcell, J. (1981) Good Industrial Relations Theory and Practice, MacMillan. Rigg, C., J. Stewart and K. Trehan (Edit.) (2007) Critical Human Resource Development, UK. Sabuncuoglu, Z. (2008) Insan Kaynakları Yonetimi Uygulamaları, Alfa Aktuel Basım, 3. Baskı, Bursa. Salamon, W. M. (1987 first edition), Industrial Relations: Theory and Practice, UK. Salamon, W. M.l (2000 fourth edition), Industrial Relations: Theory and Practice, UK Schuler, R. S. (1989) Strategic human resource management and industrial relations. Human Relations. 42(2): 157-84. Sisson, K. (1989), Personnel Management in Britain, Basil Blackwell, Oxford. Storey, J. (1989) New Perspectives on Human Resource Management, London: Routledge. Tokol, A. (2001); Endüstri ĠliĢkileri ve Yeni GeliĢmeler, VipaĢ, Bursa. Uckan, B. and Kagnıcıoglu, D. (2004) Endüstri ĠliĢkileri, Anadolu Üniversitesi, EskiĢehir. Uyargil, C., Adal, Z., Ataayi I., Acar, A., Özçelik, O., Sadullah, Ö., G. Dündar and L. Tüzüner (2008), Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Beta Yayınları, 3. Baskı, Istanbul. Yıldırım, E. (1997) Endüstri IliĢkileri Teorileri (Sosyolojik Bir Değerlendirme), DeğiĢim Yayınları, Sakarya. Yüksel, O. (2007) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Gazi Kitabevi, 6. Baskı, Ankara. 660 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 305 Title A name given to the resource A Tale of Two Disciplines: Perspectives on HRM vs. Industrial Relations in Europe and in Turkey Author Author BAYRAKTAROGLU, Serkan IYEM, Cemal ÖZDEMĠR, Yasemin Abstract A summary of the resource. In 1960‘s there are many problems about HRM like stagnation because of many different factors. During 1950‘s HRM is seen as a part of industrial relations. After 1960‘s in time HRM and industrial relations tended to develop as two different areas: industrial relations is narrowly focused on unions and labour-management relations and HRM is focused on the functional parts of employment management. IR and HRM differentiation is parallel to work economist and scientists from management and behaviour sciences (Kaufman 2007: 33). In this paper, the comparison of perspectives of IR and HRM disciplines within the framework of the text books will be made. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed HB Economic Theory https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dfcd08b7136b690e5144bf7e1bda2620.pdf 81607964fb82f67c1c3c3a3e1dee2e8b PDF Text Text 2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo A Tale of Two Disciplines: Perspectives on HRM vs. Industrial Relations in Europe and in Turkey Serkan BAYRAKTAROGLU Sakarya University, Department of Management, TURKEY Cemal IYEM Sakarya University, Department of Labour Economics and Industrial Relations, TURKEY Yasemin ÖZDEMĠR Sakarya University, Department of Management, TURKEY Abstract: In 1960‘s there are many problems about HRM like stagnation because of many different factors. During 1950‘s HRM is seen as a part of industrial relations. After 1960‘s in time HRM and industrial relations tended to develop as two different areas: industrial relations is narrowly focused on unions and labour-management relations and HRM is focused on the functional parts of employment management. IR and HRM differentiation is parallel to work economist and scientists from management and behaviour sciences (Kaufman 2007: 33). In this paper, the comparison of perspectives of IR and HRM disciplines within the framework of the text books will be made. Industrial Relations Background Post-industrial transformation process and that with the change in labour force quality, as well as the importance of human resource management field to gain reduces the effectiveness of industrial relations. In fact, the importance of industrial relations the most important reason for the reduction of a serious decline of unionism and workers' organizations can be shown to be. However, Yildirim's (1997:13), as expressed to decline to check this in the future of industrial relations or the form of industrial relations in the union will wrap, or vanished, and the human resources management will be left to claim is incorrect. Therefore, a dynamic sub-system of society as "Industrial Relations" at the past, today and future to analyze the "Human Resources" and "Strategic Human Resources" approach" in the role of Industrial Relations will allow us to understand better. In particular, In the 1970s, World War II until the end of the ongoing period of high employment, growth, industry relations, as well as reconciliation and the trade union organizations and collective bargaining it is possible to see the development of. However, these positive statements in the first quarter of the 1970s economic crisis occurring in the unstable structure was replaced. Especially with the increase in the unemployment rate and employment to the unemployed masses "Atypical working" formats emerged. Moreover, the advanced technology brought a change in the workforce profile. Employers and trade unions in the 1980s is coming to the economic and social life and the effects vary with the location, it is possible to see the trade unions started to weaken (Uckan and Kağnıcıoğlu 2004:75). In particular, the process of restructuring in the economy and technological progress by now lost the importance of relationships corporatist individual interests to the fore an understanding that reveals the judges. This change in the structure of collective bargaining itself is felt. National-level collective bargaining in the sense of place to a configuration requires a more micro level, was replaced by the establishment. Once upon a time, massive blue collar and more humane work / life conditions to ensure that come together as created and then this combination political field into the other developments with the welfare state the path to the layer of trade unions to the state when look at it; unions now and against capital as well as the political scene when considered What is the power! is seen as one raised for organizations that are afraid of fashion (Man and Iyem 2008). This component consists of the industrial relations system, developed in parallel with the very nature of the matter is lost. Areas where the collective consciousness of individuals focused on the future of industrial relations in many different scenarios were produced. At present, industrial relations and are opposed to each other HRM‘s and HRM‘s development of industrial relations will disappear with you in the direction of HRM and Industrial Relations that the competitors to each other, complement each other in the direction where there are different opinions (Tokol 2001:210). 655 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo In fact Tokol (2001: 211) expressed as a paradox is in the process, business or business to the worker's trade union decision-making power is the closest. The same paradoxical problem, create a theoretical dimension to the educational process is also possible to downmix. Thus from Personnel Management to Human Resources together with the transition to the Industrial Relations The importance of teaching reading based resources are the basis of how the changes brought?, Western literature with the source in Turkey between sources of Industrial Relations The importance of what similarities or differences are there? HRM Perspective The 1980s saw the emergence of the concept of strategic HRM (for example Schuler 1989; Boxall 1992; Bratton and Gold 1999). Increased competition in both national and global arenas has forced managers to reconsider the management of all resources within the organisation, paying specific attention to the effective management of the human resource, leading to declarations such as ―people are our most valuable asset‖. This reappraisal of the techniques used to manage employees within an organisation has led to the development of various approaches towards human resource management: for example the instrumental approach which focuses on the so-called hard HR areas such as HR planning where human resources are viewed as ―rationally‖ as any other economic factor; and the humanistic approach emphasising the so-called softer aspects of HRM such as organisational culture and employee commitment (Goss 1994). The shift from traditional personnel management towards a more sophisticated human resource management has been reported extensively in recent years (Storey 1989; Legge 1989; Sisson 1989; Guest 1989; Beer et al. 1985). Guest (1993) identifies the central levers for HRM as selection, training and rewards. It is widely accepted, however, that the main features of a human resource management network include additional features such as welfare, trade unions, assessment, employee involvement and equal opportunities. In the Europe and USA the transformation required a process based in the improvements within HRM practices but in Turkey the transformation remained superficial limited to the name change from personnel management to HRM. Furthermore the transformation to strategic HRM has been seen as luxury for the Turkish companies (Bayraktaroglu 2006). Literally strategic HRM includes four dimensions (Bratton and Gold 1999): reengineering, leadership, workplace learning and labour unions. It can be claimed that these dimensions will let us improve HRM strategically and hence overcome so-called shortfalls of HRM. There may be different mechanisms to provide the balance of achieving the desired results: HRM view and IR view mainly structured around the idea of labour unions. Creation of “us” and “them” as competing parties this process may become more unproductive in terms of performance standards. Aim of the Research In this research, the understanding of HRM within the theoretical framework will be analysed to explore the present HRM understanding of academics in comparison with industrial relations view. Method of the Research This research will employ qualitative methods namely content analysis (Holsti 1969; Luborsky 1994) and Turkish HRM textbooks will be used in comparison with British and American HRM text books. In this way, it is hoped that the transformation of strategic HRM in Turkey will be explored and this will help to understand the degree of convergence of the HRM discipline with industrial relations. We propose to use a provisional, working list of main types of industrial relations. We used basic industrial textbooks when working list of main types of industrial relations. These books are very important and basic text books in industrial relations literature (Purcell 1981; Salamon 1987; Ferner and Hyman 1992; Salamon 2000; Edwards 2003). Findings In this section the findings of our research will be indicated in two parts: the findings about European and Turkish HRM books. We used seven British and American HRM text books in this study; also we did content analysis (used main types of industrial relations) on seven British and American HRM text books. 656 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Above table shows the text books that have been published between 1974 and 2007 years. The number one shows the oldest published (1974) text book while the number seven shows the newest (2007) published text book. The subjects in industry relations have been changed as the time passes. The first three books emphasize the importance of collective bargaining, wages and employee/employer associations because most of the companies were unionised. However, we don‘t see these subjects/chapters in more recently published text books because weakened labour union bargaining power and chancing collective bargaining strategies have contributed to this result. On the other hand, we started seeing that recently published books have started giving place to nonunionization. Some of the union efforts there such as wages, employee labour associations, pay and productivity and disputes. Concepts/ Issues Labour Relations Industrial Relations Industrial Action Collective Agreement Collective Bargaining Disputes Grievances Negotiation Books 1 2 3 4 + + (employe eemployer relations) + (emplo yeeemploy er relation s) 6 ++ 7 8 + ++++++ ++++++ + +++ + ++ + + ++++ +++++ + +++ +++++ + (collec tive work dispute s) + (collective work disputes) ++++++ 9 ++++ ++ + ++ and + (collective negotiation) Conflict Pay and Productivity Wages 5 76 (wage) and 2 (determi nig wages) ++++ ++++ + and + (wage manag ement) , 1 (deter 31 (wage) and 1 (determi nnig wages) + (produc tivity) 25 (wage) 657 8 (wage) , 1 (deter minnig wages) and 1 (wage manag 3 (wag e man age ment ) 5 (wage), 1 (wage managemen t), 2 (determinni g wages) and 5 (wage system) 4 (wage )and 2 (deter minni g wage s) 1 (dete rmin nig wage s) �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo minni g wages ) Manpower Unemployment Conciliation and Arbitration Redundancy Join Consultation Union Recognition Strike Lockout Trade Union ement) +++++ ++++ +++++ + ++ 3 (conciliat ion) and 4 (arbitrati on) + 1 (concili ation) and 1(arbitr ation) +++ ++ + ++ +++ 1 (peaceful) and 1 (computing solutions) ++ + + ++++++ ++++++ + ++ ++++++ ++++++ ++ + Labour Union + ++ + + ++++++ + +++++ +++++ ++++ + 1 (relatio ns with trade unions ) ++++ 1 (work place union), 1 (sectoral union) and 1 (occupati onal union) Unionism Labour Federation 1 (work place) and 1 (occupation al unions) ++ + and 1(confedera tion) + EmployeeEmployer Associations. Works Council Shop Stewards ++ Is there a special part in the book about these subjects? As legal dimensio ns of HRM ++ + + - + + 1 (Labour Law) 658 + + - - - �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Table 2: The findings about Turkish HRM books (8th and 9th ones are SHRM books) are summarized below; As it is seen from the table only 3 HRM books have a special part named industrial relations and all the HRM and SHRM books mention at least 2 concepts about IR. The most mentioned concept is about wages and the second one is about trade unions. It can be said that although IR is an important area in the development of HRM, the concepts/issues about IR do not have an important place HRM books so in HRM literature. Conclusion Generally the idea of HRM model in Turkey is the opposition of classical industrial relations and collective bargaining agreement and it is argued that HRM methods and policies are developed prove the interest of personnel‘s good and higher life standards by the management. However, there seems to be a dilemma between the HRM and IR understandings for the organisations. This feature of HRM has had some big effects from the views of political and legal developments, decrease of the membership of labour unions and the governments in USA and the UK. The labour unions‘ success can only be possible if they can achieve to adopt the developments in innovative management techniques. Now employees and employers have to face the difficulties of business world together. Instead of wage trade unions the view which supports company‘s success, competition and employing possibilities is getting stronger. These unions have to look over their roles in business world and adaptive themselves to new developments to survive in today‘s world. As a result, this process is representing an important stage for developing strategically HRM in Turkey. Our research findings indicate that the dilemma between HRM and IR disciplines are to be faded away as the objectives of both sides are harmonised as the current conditions forced them to cooperate. References Barutcugil, I. (2004) Stratejik Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Kariyer Yayıncılık, Ġstanbul. Bayraktaroğlu, S.(2002) Stratejik Olan ve Olmayan Insan Kaynakları Yonetimi, Beta Yayınları, Istanbul. Bayraktaroglu, S. (2006) Human Resources Management. Sakarya, Adapazari. Beardwell, Ian and Len Holden (1994) Human Resource Management (A Contemporary Perspective), Pitman Publishing, London. Beer, M., Spector, B., Lawrence, P., Mills, D. and Walton, R., (1985) HRM: A General Manager‘s Perspective, Free Press, New York, NY. Bingol, D. (2006) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Arıkan Yayınları, 6. Baskı, Ġstanbul. Boxall, P. and J. Purcell (2003) Strategy and Human Resource Management. Boxall, P. (1992) Strategic human resource management: beginnings of a new theoretical sophistication? Human Resource Management Journal 2(3): 60-79. Bratton, J. and Gold, J. (1999) Human Resources Management, London: MacMillan Press. Edwards Paul (Edited) (2003) Industrial Relations Theory and Practice, Blackwell Publishing. Ferner Anthony, Richard Hyman (1992) Industrial Relations in the New Europe, Oxford, UK Fındıkçı, Ġlhami (2001) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Alfa Yayınları, 3. Baskı, Ġstanbul. Graham, H.T. (1974) Human Resource Management, London Graham, H.T. and R. Bennett (1992) Human Resource Management, London. 659 �2nd International Symposium on Sustainable Development, June 8-9 2010, Sarajevo Guest, D. (1993) ―Current perspectives on human resource management in the United Kingdom‖, in Hegewisch, A. and Brewster, C. (Eds), European Developments in Human Resource Management, Kogan Page, London. Guest, D. (1989) ―HRM: implications for industrial relations‖, in Storey, J. (Ed.), New Perspectives on HRM, Routledge, London. Gunnigle, P., N. Heraty and M. Morley (1997) Personnel & Human Resource Management: Theory and Practice in Ireland, Dublin. Goss, D. (1994), Principles of Human Resource Management, Routledge, London. Kaufman, B. E. (2007) ―The Development of HRM in Historical and International Perspective‖, in The Oxford Handbook of Human Resource Management, edit: Boxall, Peter, John Purcell ve Patrick Wright, Oxford University Press, New York, pp. 1947. Kaynak, T., Z. Adal et al. (2000) Insan Kaynakları Yonetimi, Istanbul Universitesi Isletme Fakültesi Isletme Iktisadı Enstitusu AraĢtırma ve Yardım Vakfı Yayını, No: 7, Istanbul. Legge, K., (1989) ―Human resource management: a critical analysis‖, in Storey, J. (Ed.), New Perspectives on Human Resource Management, Routledge, London. Luborsky, M.R. (1994) Qualitative Methods in Ageing Research, Thousand Oaks, C. A: Sage. Mabey, C. and Salaman, G. (1998) Human resource management: a strategic introduction, 2nd Edition, Blackwell Business. Man, F. and C. Ġyem (2008) ―Türkiye‘de Sendikalar Siyaseti Etkileyebilir mi?‖, 10. Sosyal Bilimler Kongresi, ODTÜ, Ankara. Purcell, J. (1981) Good Industrial Relations Theory and Practice, MacMillan. Rigg, C., J. Stewart and K. Trehan (Edit.) (2007) Critical Human Resource Development, UK. Sabuncuoglu, Z. (2008) Insan Kaynakları Yonetimi Uygulamaları, Alfa Aktuel Basım, 3. Baskı, Bursa. Salamon, W. M. (1987 first edition), Industrial Relations: Theory and Practice, UK. Salamon, W. M.l (2000 fourth edition), Industrial Relations: Theory and Practice, UK Schuler, R. S. (1989) Strategic human resource management and industrial relations. Human Relations. 42(2): 157-84. Sisson, K. (1989), Personnel Management in Britain, Basil Blackwell, Oxford. Storey, J. (1989) New Perspectives on Human Resource Management, London: Routledge. Tokol, A. (2001); Endüstri ĠliĢkileri ve Yeni GeliĢmeler, VipaĢ, Bursa. Uckan, B. and Kagnıcıoglu, D. (2004) Endüstri ĠliĢkileri, Anadolu Üniversitesi, EskiĢehir. Uyargil, C., Adal, Z., Ataayi I., Acar, A., Özçelik, O., Sadullah, Ö., G. Dündar and L. Tüzüner (2008), Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Beta Yayınları, 3. Baskı, Istanbul. Yıldırım, E. (1997) Endüstri IliĢkileri Teorileri (Sosyolojik Bir Değerlendirme), DeğiĢim Yayınları, Sakarya. Yüksel, O. (2007) Ġnsan Kaynakları Yönetimi, Gazi Kitabevi, 6. Baskı, Ankara. 660 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 255 Title A name given to the resource A Tale of Two Disciplines: Perspectives on HRM vs. Industrial Relations in Europe and in Turkey Author Author BAYRAKTAROĞLU, Serkan IYEM, Cemal ÖZDEMİR, Yasemin Abstract A summary of the resource. In 1960‘s there are many problems about HRM like stagnation because of many different factors. During 1950‘s HRM is seen as a part of industrial relations. After 1960‘s in time HRM and industrial relations tended to develop as two different areas: industrial relations is narrowly focused on unions and labour-management relations and HRM is focused on the functional parts of employment management. IR and HRM differentiation is parallel to work economist and scientists from management and behaviour sciences (Kaufman 2007: 33). In this paper, the comparison of perspectives of IR and HRM disciplines within the framework of the text books will be made. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010-06 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed HB Economic Theory https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e76022707feefdf4c90e9d05b9daa4dd.docx 27fd0b2bd2dfd96474d6830a4d8512b8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/860906eb288f3e0366931ea2dba4e00a.pdf 2897b2bb3504b7ba91a2e50aa7603b57 PDF Text Text A View to the Short and Long Run Dynamic Relationship between Crude Oil and the Major Asset Classes Ibrahim Turhan Borsa Istanbul Turkey ErkHacihasanoglu Borsa Istanbul Turkey erk.hacihasanoglu@borsaistanbul.com AhmetSensoy Borsa Istanbul Turkey KevserOzturk Borsa Istanbul Turkey Abstract: Using DCC-MIDAS model, we analyze the time-varying correlations between crude oil and the major asset classes by taking into account both long and short term components. Next, the structural changes in the long term correlation components are determined by a novel methodology of penalized contrast functions, and the robustness of the results is checked with Markov switching regressions. We reveal that there is a strong positive (negative) secular trend toward higher correlation magnitudes across crude oil and gold (dollar index) over our sample time period. On the other hand, the increase toward higher positive correlation levels between crude oil-stock market and crude oil-bond market occur in a near-instantaneous fashion after the 2008 global financial crisis. In particular, the structural changes in the long term correlations are observed around April-May 2009. Following Fed's tapering signals in 2013, we observe a significant rise in crude oil-dollar index correlation for both short and long run components. Such a situation might indicate the reversion of the relationship between these two markets to pre-crisis status. Keywords: DCC-MIDAS; crude oil; interest rate; exchange rate; stock market; gold. 92 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2546 Title A name given to the resource A View to the Short and Long Run Dynamic Relationship between Crude Oil and the Major Asset Classes Author Author TURHAN, Ibrahim HACIHASANOGLU, Erk SENSOY, Ahmet OZTURK, Kevser Abstract A summary of the resource. Using DCC-MIDAS model, we analyze the time-varying correlations between crude oil and the major asset classes by taking into account both long and short term components. Next, the structural changes in the long term correlation components are determined by a novel methodology of penalized contrast functions, and the robustness of the results is checked with Markov switching regressions. We reveal that there is a strong positive (negative) secular trend toward higher correlation magnitudes across crude oil and gold (dollar index) over our sample time period. On the other hand, the increase toward higher positive correlation levels between crude oil-stock market and crude oil-bond market occur in a near-instantaneous fashion after the 2008 global financial crisis. In particular, the structural changes in the long term correlations are observed around April-May 2009. Following Fed's tapering signals in 2013, we observe a significant rise in crude oil-dollar index correlation for both short and long run components. Such a situation might indicate the reversion of the relationship between these two markets to pre-crisis status. Keywords: DCC-MIDAS; crude oil; interest rate; exchange rate; stock market; gold. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014-04-24 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2303-4564 H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3371 Title A name given to the resource A WORLD PICTURE: DEVELOPING AND IMPLEMENTING CROSSCULTURAL EDUCATION IN FOREIGN LANGUAGE TEACHING Author Author Palancılar, Ayca Abstract A summary of the resource. The question of how educators can raise cultural awareness and help learners produce cultural identity in foreign language teaching has been widely debated in the education field with linguists such as Sapir and Whorf arguing that thoughts and behavior are determined (or are at least partially influenced) by language. The possibility of culture being controlled by language brought attention to the relationship between language, thought, and culture. However, these perspectives have not adequately addressed the issue of diversity and the power of language to reflect culture and influence thinking. Therefore, the following question arises: How can we make use of cultural differences in language teaching and how can we raise cultural awareness in our language classrooms? The National Center for Cultural Competence of Georgetown University defines culture as an “integrated pattern of human behavior that includes thoughts, communications, languages, practices, beliefs, values, customs, courtesies, rituals, manners of interacting and roles, relationships and expected behaviors of a racial, ethnic, religious or social group; and the ability to transmit the above to succeeding generations” (Goode, Sockalingam, Brown, & Jones, 2000). This means that language does not reflect the culture rather is the culture. Integrating culture into education provides learners with acquiring the components of culture together with the language they are exposed to. Through the study of languages, students gain a knowledge and understanding of the cultures that use that language; in fact, students cannot truly “master” the target language until they have also mastered the cultural contexts in which the language occurs. (National Standards in Foreign Language Education Project, 1996, p. 27); and linguistic competence alone is not enough for learners of a language to be competent in that language (Krasner, 1999). Language learners need to be aware, for example, of the culturally appropriate ways to address people, express gratitude, make requests, and agree or disagree with someone. They should know that behaviors and intonation patterns that are appropriate in their own speech community may be perceived differently by members of the target language speech community. They have to understand that, in order for communication to be successful, language use must be associated with other culturally appropriate behavior. However, cultural information should be presented in a nonjudgmental fashion, in a way that does not place value or judgment on distinctions between the students’ native culture and the culture explored in the classroom which Kramsch (1993) describes as the “third culture” of the language classroom - a neutral space that learners can create and use to explore and reflect on their own and the target culture and language. Therefore, we could argue that the teaching of culture in ELT should include these things: I. Cultural knowledge The knowledge of the culture’s institutions, the “Big C”, as it’s described by Tomalin and Stempleski in their 1995 book ‘Cultural Awareness’. II. Cultural values The ‘psyche’ of the country, what people think is important which includes things like family, hospitality, patriotism, fairness etc. III. Cultural behavior The knowledge of daily routines and behavior, the “Little c”, as Tomalin and Stempleski describe it. IV. Cultural skills The development of intercultural sensitivity and awareness, using the English language as the medium of interaction. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/812f69b95ffc0056393313dc0b97a416.pdf f731a647a93a8b2d808bf8141a729a75 PDF Text Text A YEAR OF CELEBRATIONS: RAISING CULTURAL AWARENESS IN CLASS Evgenia Koika Unaffiliated, Greece Article History: Submitted: 10.06.2015 Accepted: 24.06.2015 Abstract The multinational nature of the English speaking community as well as the increasing use of English by non –native speakers, as it has become the lingua franca of our era, may lead to the assumption that the English language is not tied to any particular culture. This paper however suggests that teachers should choose a pluralistic approach with the ultimate goal of raising their students’ intercultural communicative competence. Thus, it examines both theoretically and practically, through extensive Needs Analyses, and a posteriori students’ evaluations, the appeal of a cultural awareness approach and the success of its implementation by means of a series of organized events. The Needs Analyses prove that the students are eager to learn more about the countries which they overwhelmingly consider a possible destination for studies and/or job (mainly US, UK, Australia, Canada and to a lesser extent Ireland). Celebrations, sports, local cuisines, as well as music and the film industry are absolutely cherished. Their participation in events including British Tea Parties, Irish Saint Patrick’s Day presentations and distinctive American Thanksgiving and Halloween celebrations prove the merit of the cultural awareness approach in EFL. Thus Clarks’s objective “to learn by doing rather than by being taught” can be applied in conjunction with a modern intercultural communicative approach and a strategy of an English language contextualization. Hence, students embark voluntarily on a learning process, improving not only their language but also their research, organizational and communication skills, while achieving cultural familiarization with all English-speaking people. In order to achieve the aforementioned, the use of computer-based technology is a sine qua non since it offers flexibility and redefines the roles of the teacher and the learners as the teacher assumes the role of the facilitator/guide on the side, leading students to autonomy. 1 �1. Introduction Culture by its very nature ought to become the central axis of English as a Foreign Language (EFL) teaching in the sense that cultural awareness facilitates language proficiency and language is a social practice; therefore language and culture are intricately interwoven. The major goal of EFL, and for that matter of any foreign language teaching, is the mastery of communicative competence. Therefore, learners of English ought to study its cultural backgrounds so as to acquire cultural frames of reference and understand the cultural contexts in which it is used (Alpetekin, 2002; Kramsch, 1993). However, the multinational nature of the English speaking community as well as the increasing use of English by non –native speakers, as it has become the de facto international lingua franca of our era, may lead to the assumption that the English language is not tied to any particular culture. In practice, we suggest that teachers should choose a pluralistic approach like the one presented in this paper that encompasses the “big five”, namely the United Kingdom, Ireland, the United States of America, Canada, and Australia with the ultimate goal to take advantage of the English’s international character so as to raise their students’ intercultural communicative competence (Mao, 2009). 2. Reasoning There are sound arguments supporting the integration of culture in language teaching. Firstly, cultural conflicts occur as a result of misinterpretations, ethnocentrism, stereotypes, and prejudice (Levine & Adelman, 1982). Secondly, meanings are lost because of cultural boundaries (Porter, 1987). Thirdly, “our students’ comprehension is frequently impeded not by linguistic features, but by cultural ones….” Thus, “language can never be divorced from culture” (Lazar, 1993). Actually, learners of English ought to be made aware that cultural awareness leads to a better understanding of the nuances of the language, of connotations, of cultural norms and contexts as well as to a better insight of native speakers’ way of thinking. Understandably, this knowledge would make them much more effective communicators (Stern, 1992 cited in Ghorbani –Shemshadsara, 2012). Furthermore, cultural learning is very effective in increasing learners’ motivation, which greatly affects every learning process. Culture classes contribute significantly to learner motivation because most learners like culturally based activities such as role playing, dancing, singing or doing research on other countries and peoples. Hammerly suggests that teaching about the target culture when teaching the target language entices and motivates students (Hammerly, 1982 cited in Purba, 2011). 2 �Unfortunately, the score and certificate-oriented teaching of English in Greece wears the energy of both the teachers and the learners in drilling the skills that are examined, namely listening, speaking reading and writing leaving them no margin to cultivate a cultural consciousness that would have made the teaching and learning of English both entertaining and highly effective (Mao, 2009). The teaching of culture remains “insubstantial and sporadic in most language classrooms” (Omaggio-Hadley, 1993, p.357) despite the fact that cultural informed English teaching would benefit the students who learn more about the target cultures through movies, songs and the internet than their English Language classes. Regarding the merits of the specific approach called “A year of celebrations” it is worth pointing out that it creates successive “Directed Motivational Currents” (DMC) which maintain and re-enforce student motivation throughout the academic year. It doesn’t perceive motivation as static and linear but as something dynamic, thus fluctuant. Therefore it strives to create motivational pathways so as students to be caught in a powerful flow of motivation that would impel them to engage in the learning process on their own volition and if possible on their own initiative (Dornyei et al, 2014). Instead of a sterile “chalk and talk” teaching method it offers a socially realistic and credible “language generating” series of activities not only for purposeful language use but also for encouragement of “acquisition” (Scrivener, 2005; Crookall, 1984). Actually a major objective is to put students in situations that they are first and foremost involved as individuals and the language is used as a tool for reaching a goal rather than a goal itself. Learning becomes personal, exploratory, and thus motivational as the principles of cooperative learning (CL), which is a highly effective instructional approach regarding small groups in order to achieve common learning goals via collaboration are utilized. Theoretically, CL has proven “superior to most traditional forms of instruction in terms of producing learning gains and student achievement, higher order thinking, positive attitudes toward learning, increased motivation, better teacher-student and student-student relationships accompanied by more developed interpersonal skills and higher self esteem on the part of the student” (Dornyei,1997, p.487). Students are divided into small groups and learning takes place through peer teaching, joint problem solving, brainstorming, varied interpersonal communication and individual study monitored by peers. All members, including the teacher, cooperate by exchanging ideas, information and providing constructive feedback. Furthermore, it exploits the “soft power” of the English speaking countries, mostly their media, the xenophilic tendencies of the students which encompass a great curiosity for these cultures and peoples, a desire to broaden their horizons so as to avoid provincialism as 3 �well as a desire for new stimuli and challenges (Dornyei, 1994; Ghorbani-Shemshadsara, 2012). Furthermore, the learners, through the various tasks and projects that this approach entails, acquire 21st century skills such as global citizenship, communication, collaboration and critical thinking for problem solving (Fullan, 2013). 3. From Theory to Practice A needs analysis questionnaire administered in the beginning of the course provides the teacher with valuable data regarding the learning profile of the particular class, the students’ likes and dislikes as well as their perceptions on a number of things. High school students may have no choice regarding their attendance of the classes but if their opinion is taken into consideration regarding the content and the form of the course even the most indifferent ones will warm up to it. The needs analyses we have administered the last ten years in different schools both in Athens and Thessaloniki show that students are eager to learn more about the English speaking countries for both intrinsic and extrinsic factors. Anything that has to do with celebrations, sports, local cuisines as well as music and the film industry is an attention magnet. Furthermore, regarding their preferred method of working pair and group work come first. Moreover they enjoy variety and the use of technology to either create or to conduct research. These results correlate with research findings which confirm that cultural learning is very effective to increase learners’ motivation, something that greatly affects every learning process. Based on the Needs Analysis, every September we present our students with a calendar of celebrations from almost all English speaking countries. We have chosen to employ the “4-F” approach to teaching culture focusing on festivals, fairs, food and folk dances (Ariza, 2007). Every month there are one or two celebrations, some accompanied with relative extra-curricular events and all of them paired with proper food motivators. Soon enough the students become aware that “cultural activities and objectives have been carefully organized and incorporated into lesson plans so as to enrich and inform the teaching content” (Purba, 2011, p.51). The lesson always starts with a “teaser”; something that will attract the students’ attention and act as a motivator. For instance, the students may be presented with objects like figurines, magazines or decorative items that originate from the target culture and they are challenged to find information either by conducting research or by being given clues to investigate. The realia add to the real world credibility of the celebration and help to engage students in authentic cultural experiences (Ariza, 2007; Frank 2013). Segments of movies are 4 �used extensively as they are one of the most contemporary and comprehensive ways to encapsulate the look, feel and rhythm of a culture. Watching Jennifer Lawrence and Bradley Cooper taking a stroll while children go “trick or treating” in “Silver Linings Playbook” has proven quite attention catching. In the same vein, documentaries and advertisements are used so as students to get an insight, for instance, of the ambiance of a 4th of July parade and a Saint Patrick’s parade; they travel to the past through movies or documentaries on the Irish famine or the civil rights movement of African Americans (Purba, 2011). Students in pairs or groups are asked to research particular aspects of each celebration so as to answer questions like: What traditional dishes are served in the United States on Thanksgiving, and what is the history behind them? Or what is the historic event celebrated at Guy Fawkes Night? The accumulated data may be used for a writing task, an oral presentation in class or a role play activity. Therefore, students participate in a range of “hands on” activities so as to make a “mind map” for every celebration aiming at grouping information from different sources. All this information would comprise a knowledge repository for the group. On every lesson leading to a celebration there will be a task related to it, while every effort is made for an interdisciplinary approach with the help of colleagues (Frank, 2013). A multi-sensory approach appeals to all types of intelligence so every effort is made to include color, picture, body movement, sound and touch (During, 1997; Purba, 2011). Moreover game based learning is applied whenever possible. Two examples of this approach are the Halloween party and the Easter Egg Hunt. Regarding the Halloween Party the students have already carved pumpkins and played trick or treat during school hours so in the afternoon come to school dressed in costumes so as to have fun and play traditional games such as bobbing for apples under one condition: that they would communicate in English. The Easter Egg Hunt is a treasure hunt with clues, in English, that present linguistic and intellectual challenges that appeal to all age groups (Frank, 2013). Another example of experiential learning is the traditional tea party that the students co-host so as to celebrate the Queen’s Birthday. They do research on tea and the traditional dishes such as the scones and the salmon and cucumber sandwiches, tea’s significance on the British culture, the history behind it and they present all these to teachers and parents who attend this party. Consequently, the objective is to integrate the aforementioned cultural elements in my language teaching using culturally sensitive and informed authentic tasks as well as opportunities for firsthand experience of a variety of cultural and linguistic stimuli (Sifakis & Sougari, 2003). 5 �4. Cultural Awareness Implications At this point it is worth highlighting that we strive to compare and contrast the dark aspects of the celebrations with the bright ones. For instance, when celebrating Thanksgiving, students research the treatment of the Native Americans by the Pilgrims. These celebrations can also be the starting point for research on contemporary issues. For example, on the occasion of the Martin Luther King Day students may look into incidents like the police shootings in Ferguson and elsewhere in the US, or into other types of discrimination like Islamophobia. Therefore, all these cultural activities can give students food for thought as regards much more serious issues (Ghorbani –Shemshadsara, 2012). Another achievable result is the “cultural familiarization” with the British, Irish, American, Canadian and Australian cultures and how those cultures relate to the students’ own native culture. The learners in every occasion are asked to compare and contrast the particular celebration with a celebration or elements of their own country’s culture. Therefore, the ultimate goal is intercultural communicative competence in the sense that by raising the student’s awareness of their own culture they are also helped to interpret and understand appropriately the cultures of the English speaking countries (Frank, 2013). Thus Clark’s objective “to learn by doing rather than by being taught” (Clark, 1987, p.50) can be applied in conjunction with an intercultural communicative approach and a strategy of an English language contextualization. 5. Challenges It would be an omission not to mention the enormous challenges such an approach presents. Firstly it is difficult to convince all stakeholders of its legitimacy. Secondly, there are challenges regarding the logistics, namely the preparations for each event. Thankfully, out of experience, the parents’ association very rarely fails to grant requests for volunteers or the provision of ingredients for food preparation. Last but not least, time management is of the utmost importance and considerable time is spent on fore planning so as everything to run smoothly. At this point it is worth highlighting that the most important stakeholders, the students, are staunch supporters of this approach, despite the extra workload it entails. The vast majority of the students on an evaluation form filled anonymously on the last day of classes, comment on the level of enjoyment, knowledge and communicative confidence they acquired through this cultural journey. Furthermore, to skeptics who may argue that valuable 6 �teaching time is spent on cultural endeavors rather than the important four linguistic skills, we refer them to the language output of students during simulations, presentations and roleplaying. Moreover, all tasks assigned introduce students to relevant vocabulary. Thus, the learners use the language to achieve their goals and all this leads to implicit learning (Frank, 2013). 6. Conclusion Concluding, we should highlight that the objective of this approach is to integrate cultural elements in our language teaching using culturally sensitive and informed authentic tasks as well as opportunities for firsthand experience of a variety of cultural and linguistic stimuli. Cultural informed English teaching would benefit the students who learn more about the target culture through movies, songs and the internet than the English Language classes as the focus is more on the mastery of the four basic skills. And this has to change. Otherwise we are selling our students short in the sense that we are not preparing them adequately for the real world. All the above contribute in the acquisition of a plethora of 21st century skills as they ameliorate the students’ research, presentation, critical thinking and teamwork skills. References Alptekin, C. (2002). Towards intercultural communicative competence in ELT. ELT Journal, 56(1), 57-64. Ariza, D. (2007). Culture in the EFL classroom at Universidad de la Salle: An innovation project. Revist Actualidades Pedagogicas 50/9-17, 9-17. Clark, J.L. (1987). Curriculum Renewal in School Foreign Language Learning. Oxford: Oxford University Press. Crookall, D. (1984). The Use of Non-ELT Simulations. ELT Journal, 38/4, 262-273. Dornyei, Z. (1994). Motivation and Motivating in the Foreign Language Classroom. The Modern language Journal, 78/3, 273 – 284. Dornyei, Z. (1997). Psychological Processes in Cooperative Language Learning: Group Dynamics and Motivation. The Modern Language Journal 81, 482-493. Dornyei Z., Muir, C. & Ibrahim, Z. (2014) Directed Motivational Current. In Lasagabaster, D., Aintzane, D. & Sierra J.M. (Eds.), Motivation and Foreign Language Learning: From theory to practice. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. During, S. (1997). Teaching Culture. Australian Humanities Review 8/97, 1-15. 7 �Frank, J. (2013). Raising Cultural Awareness in the English Language Classroom. English Teaching Forum 4/13, 2-11. Fullan, M. (2012). From Great to Excellent: Launching the Next Stage in Ontario’s Education Agenda. Toronto: Government of Ontario. Ghorbani-Shemshadsara, Z. (2012). Developing CulturalAwareness in Foreign Language Teaching. English Language Teaching, 5/3, 95-99. Hammerly, H. (1982). Synthesis in language teaching. Blaine, WA: Second Language Publications. Kramsch, C. (1993). Context and culture in language teaching. Oxford: Oxford University Press. Lazar, G. (1993). Literature and Language Teaching. Cambridge, UK: Cambridge University Press. Levine D.R &. Adelman, M.B. (1982). Beyond Language: Cross-Cultural Communication. New Jersey: Prentice Hall. Mao, W. (2009). Teaching Culture Within and Beyond Language. English Language Teaching, 2/4, 144-148. Omaggio-Hadley, A. (1993). Teaching Language in Context. Boston: Heinle & Heinle. Porter, E. (1987). Foreign involvement in China’s colleges and universities: a historical perspective. International Journal of Intercultural Relations, 11(4), 369-385. Purba, H. (2011). The Importance of Including Culture in EFL Teaching. Journal of English Teaching 1/1, 44-56. Scrivener, E. (2005). Learning teaching. Oxford: Macmillan. Sifakis, N. C. & Sougari, A.M. (2003). Facing the globalisation challenge in the realm of English Language Teaching. Language and Education, 17/1, 59-71. Stern, H.H. (1992). Issues and options in language teaching. Oxford: Oxford University Press. 8 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2886 Title A name given to the resource A YEAR OF CELEBRATIONS: RAISING CULTURAL AWARENESS IN CLASS Author Author Koika, Evgenia Abstract A summary of the resource. The multinational nature of the English speaking community as well as the increasing use of English by non –native speakers, as it has become the lingua franca of our era, may lead to the assumption that the English language is not tied to any particular culture. This paper however suggests that teachers should choose a pluralistic approach with the ultimate goal of raising their students’ intercultural communicative competence. Thus, it examines both theoretically and practically, through extensive Needs Analyses, and a posteriori students’ evaluations, the appeal of a cultural awareness approach and the success of its implementation by means of a series of organized events. The Needs Analyses prove that the students are eager to learn more about the countries which they overwhelmingly consider a possible destination for studies and/or job (mainly US, UK, Australia, Canada and to a lesser extent Ireland). Celebrations, sports, local cuisines, as well as music and the film industry are absolutely cherished. Their participation in events including British Tea Parties, Irish Saint Patrick’s Day presentations and distinctive American Thanksgiving and Halloween celebrations prove the merit of the cultural awareness approach in EFL. Thus Clarks’s objective “to learn by doing rather than by being taught” can be applied in conjunction with a modern intercultural communicative approach and a strategy of an English language contextualization. Hence, students embark voluntarily on a learning process, improving not only their language but also their research, organizational and communication skills, while achieving cultural familiarization with all English-speaking people. In order to achieve the aforementioned, the use of computer-based technology is a sine qua non since it offers flexibility and redefines the roles of the teacher and the learners as the teacher assumes the role of the facilitator/guide on the side, leading students to autonomy. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-07 Keywords Keywords. Article PeerReviewed P Philology. Linguistics Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3582 Title A name given to the resource Abbreviations and Acronims between Language and Orthography Author Author Ramadanović, Ermina Kovačević, Barbara Jozić, Željko Abstract A summary of the resource. The fast way of life necessarily has repercussions on all aspects of life, including the language, and then, indirectly, the letter. It is understandable that the authors of various texts in print media are trying to save time and space. Therefore, a significant increase of shortening words is evident. Abbreviations and acronims are caused by shortening words or by omitting some letters. There are two types of shortening words: abbreviations, that arise by taking the first letter or the first few letters of one word, and acronyms, that are formed from multiword lexem by taking initial letters or groups of letters. The paper reexamines the descriptions and definitions of abbreviations and acronims in Croatian ortography manuals and reshearches their word formation, morphology, sintactic rules, taking under consideration their lexical status in dictionaries. The research is based on a corpora of Croatian ortography manuals, Croatian monolingual dictionaries and electronic corpus Croatian Language Repository of Institute of Croatian language and linguistics. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a020a3474343c6fc92fee22707dfeebb.docx 8dde841ba640029e0668882dfde0a1a8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d4cb41f0018b207cc961878e17a3aded.pdf 40625adf45581449aba7ef2c2036e4f7 PDF Text Text ABDÜLHAK HÂMİD, MAKBER VE UNUTULAMAYAN AŞK İMGESİ Refika ALTIKULAÇ DEMİRDAĞ Aksaray Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Aksaray / Türkiye Anahtar Kelimeler: Abdülhâk Hâmid, Makber, Aşk, metafizik. ÖZET Abdülhak Hâmid Tarhan, Makber adlı eserini karısı Fatma Hanım’ın ölümünden sonra yazmıştır. Bu şiir Türk Edebiyatının çok bilinen önemli eserlerinden biridir. Bunun nedeni öncelikle bir sevgilinin ölümünün ardından yakılan bir ağıt olmasıdır. Bu romantik özelliğinin yanı sıra eserde birçok felsefî konu da şair tarafından dile getirilmiştir. Hâmid, karısının ölümünü kabullenemediğini hissettirdiği bu eserinde ölüm, varlık-yokluk, ahiret vb. metafizik konuları sorgular. Kafasının karışık olduğunu hissettiğimiz şairi tüm çelişki ve tezatlardan Allah’a olan inancı kurtarır. Fakat uçurumun kenarına kadar sürükleyen, şairi karanlık bir çukura benzeyen düşüncelere götüren şey, karısına duyduğu büyük aşktır. Hâmid’in karısına olan aşkı onu kaybetmiş olmasıyla bitmemiş, felsefi meselelerle derinlik kazanmıştır. Bu açıdan Makber’i bir başlangıç noktası olarak kabul edebiliriz. Çok üretken bir sanatçı olan Hâmid, Makber’den sonra birçok eserinde aynı konulara değinmiş, aynı sonuçlara ulaşmış, aynı ölünün hayaliyle kederlenmiştir. Başka evlilikler yapmasına ve çalkantılı bir hayatı olmasına rağmen Fatma Hanım’ı ve çölde bir başına bıraktığı mezarını unutamamış ve eserlerine yansıtmıştır. Bu çalışmada, Hâmid’in Makber’deki ölümsüz aşkı ve bu aşkı ebedileştiren felsefî sancıları incelemeye çalışılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/07dfcacee81c1d9fc36c78763b0dc2fa.doc 79e62e4b5730868ef9645dd3c8674173 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7c8c56c81810863788915e42c404e36d.pdf d9905fed3998a18e909a5d538fbb2afd PDF Text Text ABDÜLHAK HÂMİD, MAKBER VE UNUTULAMAYAN AŞK İMGESİ Refika ALTIKULAÇ DEMİRDAĞ1 Özet Abdülhak Hâmid Tarhan, Makber adlı eserini karısı Fatma Hanım‟ın ölümünden sonra yazmıştır. Bu şiir Türk Edebiyatının çok bilinen önemli eserlerinden biridir. Bunun nedeni öncelikle bir sevgilinin ölümünün ardından yakılan bir ağıt olmasıdır. Bu romantik özelliğinin yanı sıra eserde birçok felsefî konu da dile getirilmiştir. Hâmid, karısının ölümünü kabullenemediğini hissettirdiği bu eserinde ölümün yanı sıra, varlık-yokluk, ahiret vb. metafizik konuları sorgular. Kafasının karışık olduğunu hissettiğimiz şairi tüm çelişki ve tezatlardan Allah‟a olan inancı kurtarır. Fakat onu uçurumun kenarına kadar sürükleyen, karanlık bir çukura benzeyen düşüncelere götüren şey, karısına duyduğu büyük aşktır. Hâmid‟in karısına olan aşkı onu kaybetmiş olmasıyla bitmemiş, felsefi meselelerle derinlik kazanmıştır. Bu açıdan Makber‟i bir başlangıç noktası olarak kabul edebiliriz. Çok üretken bir sanatçı olan Hâmid, Makber‟den sonra birçok eserinde aynı konulara değinmiş, aynı sonuçlara ulaşmış, aynı ölünün hayaliyle kederlenmiştir. Başka evlilikler yapmasına ve çalkantılı bir hayatı olmasına rağmen Fatma Hanım‟ı ve çölde bir başına bıraktığı mezarını unutamamış ve eserlerine yansıtmıştır. Bu çalışmada, Hâmid‟in Makber‟deki ölümsüz aşkı ve bu aşkı ebedileştiren felsefî sancıları incelemeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Abdülhâk Hâmid, Makber, Aşk, metafizik. ABDÜLHAK HÂMİD, MAKBER AND THE IMAGE OF UNFORGOTTEN LOVE Abstract Abdülhak Hâmid Tarhan wrote his work named Makber after the death of his wife, Fatma Hanim. This poem is one of the well-known important works of Turkish Literature. The reason for this, primarily it is a lament that is wailed following the death of a lover. As well as this romantic property, many philosophical issues were also put into words by the poet in the work. Hâmid, queries metaphysical issues death, existence-extinction, the hereafter etc. who made to feel could not accept the death of his wife in this work. His belief in God rescues 1 Yard. Doç. Dr. Aksaray Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, refika@aksaray.edu.tr �the poet that we feel him was confused, from all conflicts and contrasts. But thing that dragged him to the edge of the cliff, take the poet to the thoughts like a dark hole, is great intra love that he sense his wife. Hamid‟s love for his wife has unfinished being lost her, has gained depth with philosophical issues. In that respect, we may accept Makber as a starting point. Hamid who is a very prolific artist, refer the same issues in many work of him after Makber, reached the same conclusions, mourned with the dream of the same dead. Although he made another marriages and had a tempestuous life, he could not forget Fatma Hanim and her grave that he left alone in the desert and reflected his works. In this study, it has been tried to examine Hamid‟s eternal love and his philosophical twinges that eternalize this love in Makber. Key Words: Abdülhâk Hâmid, Makber, Love, metaphysics. Giriş Tanzimat döneminin en önemli sanatçılarından Abdülhak Hâmid Tarhan, edebiyat tarihimizde daha çok karısı Fatma Hanım‟ın ardından yazdığı Makber adlı eseriyle ünlenmiştir. Bu şiir Türk Edebiyatının çok bilinen önemli eserlerinden biridir. Bunun nedeni öncelikle bir sevgilinin ölümünün ardından yakılan bir ağıt olmasıdır. Bu romantik özelliğinin yanı sıra eserde birçok felsefî konu da şair tarafından dile getirilmiştir. Hâmid, karısının ölümünü kabullenemediğini hissettirdiği bu eserinde ölüm, varlık-yokluk, ahiret vb. metafizik konuları sorgular. Kafasının karışık olduğunu hissettiğimiz şairi tüm çelişki ve tezatlardan Allah‟a olan inancı kurtarır. Fakat uçurumun kenarına kadar sürükleyen, şairi karanlık bir çukura benzeyen düşüncelere götüren şey, karısına duyduğu büyük aşktır. Hâmid‟in karısına olan aşkı onu kaybetmiş olmasıyla bitmemiş, felsefi meselelerle derinlik kazanmıştır. Bu açıdan Makber‟i bir başlangıç noktası olarak kabul edebiliriz. Çok üretken bir sanatçı olan Hâmid, Makber‟den sonra birçok eserinde aynı konulara değinmiş, aynı sonuçlara ulaşmış, aynı ölünün hayaliyle kederlenmiştir. Başka evlilikler yapmasına ve çalkantılı bir hayatı olmasına rağmen Fatma Hanım‟ı ve çölde bir başına bıraktığı mezarını unutamamış ve eserlerine yansıtmıştır. Bu çalışmada, Hâmid‟in Makber‟deki ölümsüz aşkı ve bu aşkı ebedileştiren felsefî sancıları incelenmeye çalışılacaktır. Abdülhak Hâmid, Makber‟in “Mukaddime”sinde söyle söyler: “Makber‟den evvel yazdığım şeylerin pek çoğunu beğenmem, bazılarını pek az beğenirim. Makber‟i ise hiç beğenmiyorum, çok seviyorum. Beğenmediğim şu sebepledir ki, bu kitabın edebiyat ile pek az münasebeti var. Sevdiğim şunun içindir ki, bu kitap odur.” �“Makber onun hali, onun resmi, onun hayâli, onun heykeli, onun mezarıdır; onun hiçbir beğenilecek yeri kalmayan hayatıdır. Yine tekrar edeyim: Makber odur. Bunun için severim” (Hâmid 1997: 35) Hâmid‟in, “odur” dediği Fatma Hanım‟dır. Fakat şiiri irdelediğimiz zaman Fatma Hanım‟ın bir çıkış noktası olduğunu söyleyebiliriz. Aslında bu ölüm meselesi şairi hayat hakkında düşünmeye, pek çok konuyu sorgulamaya itmiştir. Bunun nedeni ise öncelikle Hâmid‟in Fatma Hanım‟a duyduğu büyük aşktır. Hatıralarında evlilikleri hakkında şunları yazmaktadır: “Ben güya nâil-i murad olmuştum. Bu veçhile mesrur olan insan o mesrûriyetin sonu bir felâket olacağını his mi ediyor bilmem. Nâil olduğum günden beri ben tâli‟in bu hüsn-i tecellisinden korkuyordum. Bahtiyarlık evimde, yanımda, yatak odamda dolaşıp duruyordu, ben görmüyordum. Yolda karşıma çıkarak beni kucaklıyordu. Görmüyor, duymuyordum. O bir peri-i ceri idi. Ben bir insan-ı hâif idim. O Havva ise de ben Âdem değildim. Beraber gezerken düşecek diye tutacak oluyordum. Uyurken bir akşam uyanmayacak, ölecek gibi duruyor. Güldüğü zaman güzelliğini uçacak sanıyordum.” (Hâmid 1994: 89) Fatma Hanım‟ın vereme yakalanmasıyla Hâmid‟in korkuları gerçeğe dönüşecektir. Hâmid, Hindistan‟da karısı Fatma Hanım‟ın hastalığı artınca, yurda dönmek ister. Güçlüklerle dolu bir deniz yolculuğundan sonra Beyrut‟a ayak bastıkları sırada Fatma Hanım son nefesini vermek üzeredir. Beyrut Valisi olan ağabeyi Nasuhi Bey‟e misafir olan şair, birkaç gün sonra Fatma Hanım‟ı kaybeder. Ölüm Hamid‟in ruhunda öylesine derin izler bırakmıştır ki sanatının en büyük eserini yaratmasına neden olur. Sonraki eserlerinde de aynı felsefî endişeleri dile getirmesini, dolayısıyla sanatının mahiyetini oluşturmasını sağlayacaktır. Tanzimat Edebiyatı‟nın en önemli eserlerinden biri olan Makber, derin felsefi meselelerle dolu olmakla birlikte Hâmid‟in "ölüm" karşısındaki isyanlarını, Tanrı‟ya yakarış ve sığınmalarını içerir. Bu güzel şiirin ardından Ölü, Hacle ve Bunlar Odur adlı eserleri gelecektir. Bu eserlerinde Makber‟in etkilerini devam ettirmektedir. Ayrıca şair, “Macera-yı Aşk‟ı, Sabr u Sebat‟ı, hususuyla İçli Kız‟ı onun aşkıyla yazdığıma kail olmak istiyorum” (Hâmid 1994: 89) der. Hâmid‟in ölümü kabullenememe meselesi Makber‟de ağırlıklı olarak kendini hissettirir. Döneminde büyük bir yenilik olarak değerlendirebileceğimiz aşağıdaki mısralarında Tanpınar‟ın da belirttiği gibi yok olmayı kabullenememe söz konusudur: Bildir: Nereye uçar gülüşler?.. Feryâdla olur mu bir yer?.. Zâhir neye böyle ye‟sdir hep?. Bâtın, neden böyle hande-ber-leb?.. Ben zâir, sen defîn-i makber, �Gel, bir soralım bunu beraber: Çıktın mı huzur-ı Kibriyâya?.. Bildin mi nedir o tıfl-ı ekber? (Tarhan 1997: 56-57) İnsanın ölmesi ona ait olan her şeyin yok olması anlamına mı gelir? Hâmid‟i bedenin yok olması kadar insanı diğer canlılardan ayıran hatta her insanın kendine özgü olan özelliklerinin de yok olması ilgilendirmektedir. Bir insanın gülüşü de bu özelliklerden biridir. Şair, gülüşlerin nereye gittiğini sorar. Hamid‟in Allah konusundaki imgeleri genellikle sorulardan oluşmaktadır. Birçok konuda kendini aydınlatması için Allah‟a yalvararak cevaplar beklemektedir. Burada ise karısı Fatma Hanım‟a seslenmekte, görünen neden üzücü, görünmeyen neden neşeli diye sormaktadır. Aslında Hâmid‟in tezatlarının kaynağında da ölüm fikri bulunur. Ölüm yaşamın karşıtıdır ve varlığın sonu yokluktur. Şair birçok yerde buna hayret etmekte ve bazı fikirlerinin temeline bu düşünceyi koymaktadır. Adülhâk Hâmid‟in Bunlar O’dur adlı kitabına ilham veren de Fatma Hanım‟dır. Şiirlerin eşi Fatma Hanım‟la olan ilişkisi ise doğrudan kitabın isminde aranmalıdır. Enginün, ―Bunlar O‟dur adının telkini şüphesiz ki Fatma Hanımdır” (Enginün 2006: 449) der. Bunlar O‟dur‟daki şiirler genel olarak aşk ve tabiat temleriyle ilgilidir. Tabiatın kızı motifi ―Biriçkendi- ve ―Kambala Hil- başlıklı şiirlerde de bulunur. Diğerlerinde de aşk motifine sık rastlanmakta ve tabiatın kızı bu aşkın muhatabı olmaktadır. ―Tecelli Yahut Teselli, karısı Fatma Hanım için yazılmış bir şiir izlenimi verir. Burada da bir tablo halinde tabiat tasvir edilmekte ve bu tabiatın ortasında mezar bulunmaktadır. Tabiatın canlı tasvirinin ardından mezar ve şairin umutsuz ruh hali Romantizm akımının Hâmid üzerindeki etkisine işaret eder. Romantizm akımının idealleştirilmiş dünyası Hâmid‟in kır hayatında daha net ortaya çıkar. Hâmid bu tutumunu Hindistan‟daki izlenimleriyle birleştirmiş, ideal tabiatı orada gördüğüne inanmıştır. Ölümün kışkırtan gerçekliği belki de Hâmid‟i yaşamaya daha çok bağlamıştır. Fakat bu durum onun vicdan azabı çekmesine engel değildir. Hâmid‟in oyunlarında yarattığı kahramanlar kendi içinde yaşattığı tezatları yansıtırlar. Bunun örneklerinden biri Makber ile Hacle’ye verdiği isimlerde de kendini gösterir: Ölünün girdiği yerle gelinin girdiği yer ardı ardına gelir. Bu tezat şairin ruhundan taşan bir kaygının ifadesi gibidir. Hâmid hatıralarında da bu vicdan azabını açıkça dile getirmektedir: “Ona karalar giydirmemişsem de ben kendi nazarımda rû-siyah olmuştum. Ve bir cenin-i sâkıt hayalimde günden güne büyüyerek karşıma çıkıyor, o yarım mahlûk bir ebülhevl oluyor ve sanki vicdanıma girerek, „beni dünyadan da, ahıretten de, hayattan da, memattan da ey peder! Sen mahrum ettin‟ meâlinde bir sükût ile hitap ediyor. […] Bazı kere de „dünyaya gelip de ne olacaktı‟ diyorum. „Yine ölecek değil miydi? Belki ölü doğan çocuklar en bahtiyar mahluklardır. Her gün biraz ölerek yaşamaktansa, hiç yaşamadan ölmüş oluyorlar” (Hâmid 1994: 95-96). �Hâmid‟in zihnindeki bu hayaller başka eserlerinde de varlığını hissettirir. Zeynep adlı oyununda da Fatma Hanım‟ın gölgesi vardır. Oyunda birçok çelişkili yön bulunmasına ve birçok belirsizliği barındırmasına rağmen Hâmid‟in bu oyuna kendi hayatından izler kattığını, böylece tutkulu bir aşk hikâyesi yazmaya çalıştığını söyleyebiliriz. Oyunun kahramanı Abbas‟ın ilk karısının ölümünü unutamaması, onun ruhuyla sık sık karşılaşması, sürekli bir vicdan azabı yaşaması gibi etkileri Hâmid, yaşamından oyuna taşımıştır diyebiliriz. Oyunun kahramanları Abbas ile Zeyneb‟in ilk karşılaşmalarından itibaren, Abbas‟ın Hâmid olduğu sezilmekte. Üstelik eski karısının ölmüş olması ve bu acı ile kıvrandığı sırada karşısına çıkan bir dilbere aşık olmasının Beyrut‟taki Feride Hanım‟ı2 hatırlattığı söylenmektedir. Bu da bu açıdan anlamlıdır. Fakat bu oyundaki önemli nokta Hâmid‟in karısı ile ilgili yaşadıkları ya da oyuna yansıttıklarıdır. Tanpınar da Hâmid‟in aşkı belki de fırtına olarak tanımladığı eğilime dikkatimizi çekmekte ve fırtınanın Hâmid‟in dramlarında her türlü mucizeye kadir olduğunu, Zeynep‟in de bir fırtınadan sonra esrarlı kuvvetler kazandığını söylemekte ve şöyle devam etmektedir: “Lord Dick‟in kimsesiz karısını iyileştirir. Fakat bu iyileşen kadın her nedense kitap yazacak ve macerasını anlatacaktır. Piyesin son tarafında bu kitaptan da bahsedilen mesut hayat sahnesi ise şüphesiz yine Hâmid‟in Fatma Hanım‟ın etrafında kurduğu imkânsız bir hayaldir.” (Tanpınar 2001: 583). Bu sözlerden Hâmid‟in 1916‟da yayınlattığı Finten adlı eserinde de Fatma Hanım‟ın izlerini yaşattığını anlıyoruz. Hâmid‟in imkânsız hayaller kurmaktan hoşlandığını ve bu nedenle oyunlarında içinden çıkılması zor durumlar oluşturduğunu söyleyebiliriz. Kaya Can‟ın da bu konuya dikkat çektiğini görmekteyiz: Finten‟de muhtelif kahramanların seyahatleri ve hayatlarının geçtiği yerler Hâmid‟in hayat coğrafyasına intibak eder. Meselâ A‟cûbe‟nin vücudunu hazırlayan vuslat Hindistan‟da olmuştur. Blanche‟a uydurulan mazi Hindistan ve Bîrut‟a bağlanır. Burada da Hind okyanusundan gelen vapur, Bîrut ve dört sene evvelki matem birleştirilirse Fatma‟nın ölümü çıkar. Hattâ Blance‟ın sahte annesi de, Fatma Hanım‟ın yaşında iken ölmüştür. Bu ana babanın Yeni Zeland‟dan yola çıkışları ise eserde 1 Nisan 1850 olarak gösterilmektedir. Vak‟aya uyma mecburiyeti ile bu senenin 1850 oluşu bir tarafa bırakılırsa bu vapura biniş ay ve gün itibariyle Hâmid‟in Bombay‟dan vapura bindiği gündür.(Can 1952: 84) Hâmid, Zeynep adlı oyununu 1909‟da yayınlatmıştır. Bu oyunda Abbas ile Zeynep‟in aşkları konu edilmektedir. Fakat oyunun sonunda Abbas‟ın söyledikleri, Hâmid‟in karısı Fatma Hanım için söylediği izlenimi verir: “Abbas- (…) Donsam, taş kesilsem, bir heykel, bir mezar olsam, yerin dibine dikilsem duramam! Seni istiyordum, Zeynep, eyvah, seni istiyordum, istediğim sen de değilmişsin! Meğer ki aradan geçen siyah aylar târmâr olup bitsin mazi avdet etsin de o Hindistan‟daki rüyâ-yı dil-firibi yine göreyim.” (Hâmid 2002: 370) 2 Bkz. Can 1952:83. Kabaklı 1948:148. �Yeni bir hayata kapılarını açmak isteyen şair, kaybettiklerine duyduğu özlem ve hissettiği vicdan azabı yüzünden asla kendini tam olarak mutlu hissedemeyecektir belki de. Bu gerçek mutluluk için ölünün “kıyam” etmesi gerekmektedir. Makber‟de söylediği gibi: “Çık Fatıma! Lahtden kıyam et Yadımdaki haline devam et” Bir isyânın ifadesi olan bu dizeler şairin sonraki eserlerinde bir imgeye dönüşür. Tabutundan çıkan, ölümden sonraki hayatta buluşan ruhlar ya da mezarların üzerinde, evlerin içinde gezinen ruhlar eserlerini doldurur. Finten‟de mezarlık ve ev arasında pek çok ruh konu edinilir. Hatta oyunun kahramanı Finten‟i de tuhaf ve anlaşılmaz bir biçimde sonunda mezar öldürür. İlhan ve Turhan‟ın devamı niteliğindeki Ruhlar ve Arzîler yine tabutundan kıyam eden ruhların bulunduğu eserlerdir. Fakat belki de bunların yanı sıra en dikkat çekici olan eser Tayflar Geçidi‟dir. Bu eserde bazı ünlülerin ruhları konuşturulur: Timur, Bayezid, Hâfız, Sâdi, Dante, Victor Hugo, Şekspir, Hayyam, Namık Kemal gibi. Bunlar gerçekte yaşamış ve ölmüşlerin ruhlarıdır. Bir de İlhan ve Turhan adlı oyunlardaki kurmaca kahramanlar ölmüş ve Tayflar Geçidi‟nde ruhları oyun kahramanı konumuna geçmiştir. Hâmid‟in daha da ileri giderek Ruhlar adlı oyununda ruhlar dünyasında peygamberlerin ruhlarını konuşturduğuna da şahit oluruz. Peygamberler, dünyanın gidişatı hakkında konuşurlar. Bu sesler bol ışık içindedir ve gök gürlemesini andırır. Hâmid, neden böyle bir tercih yapmış, peygamberleri oyuna taşımıştır? İnancının güçlü olmasına rağmen kafasının pek çok soruyla karışık olması, tezatlarına bir son vermek için görünmeyeni görünür kılmaya çalışması bu kurguyu ortaya çıkarmış olabilir. Ruhlar adlı oyunda peygamberler, Tecelli-i Evvel, Tecelli-i Sâni, Tecelli-i Sâlis gibi belirsizlik içeren isimlerle adlandırılır. Böylece okur, konuşanların kimliklerini isimlerinden değil konuştukları meselelerden keşfeder. Oyunun kurmaca kahramanı Kanbur ise peygamberlerin ruhlarının konuşmaları bitip sesler kesildikten sonra, ironik bir dille durumu değerlendirir: “Her derde çare var güzelim, aşka çare yok!” Bu sözlerin Hâmid‟in kendi ironik durumuna da bir gönderme olduğunu söyleyebiliriz. Abdülhak Hâmid, Tayflar Geçidi adlı oyununda mezarlıkta hayaletleri konuşturur. Ruhlar adlı oyununda ruhlar gökyüzündedir. Arzîler adlı oyununda ise tekrar dünyaya dönmüşlerdir. Böylece tam olarak kıyam gerçekleşmiş olmaktadır. Makber‟de “Çık Fatıma! Lahtden kıyam et” diye feryat eden Hâmid‟in hayalinde devam eden arzudur belki de bu. Arzîler‟in oyun kahramanları Kanbur ile Dilşâd yeni bir hayatı kendileri seçmiş ve dünyaya yeniden dönmüşlerdir. Bu Hâmid‟in oyunlarında pek rastlanmayan mutlu bir sondur aslında. �Abdülhak Hâmid, Makber‟den sonra yazdığı eserlerinin geneline Makber‟in havasını yansıtır. Bunun nedeni karısının ölümü ile açılan boşlukta yaşadığı bunalımlardır. Ölüm, varlık-yokluk, ahiret gibi meseleler şairin kafasını kurcalar. Bütün bu meseleleri tekrar tekrar dile getirmesinin nedeni ise içinden çıkamadığı sorular sormasıdır. Bu bunalımlardan şairi kurtaran Allah‟a olan inancıdır. Tüm bunalımlarından ve tezatlarından Allah‟a sığınarak kurtulmaya çalışır. Bütün bu felsefî endişelerin ötesinde şair, Fatma Hanım‟ı kaybetmiş olmakla yaşadığı acıyı dindirmek için belki de oyunlarında ruhları, ölümden sonraki hayatı ve kıyam meselesini dile getirmiştir. Kaynakça CAN, Kaya (1952). Abdülhak Hamid Üzerinde Edebiyat Coğrafyası Bakımından Bir Araştırma. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkoloji Bölümü Mezuniyet Tezi. ENGİNÜN, İnci (2006). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923). İstanbul: Dergâh Yayınları. ENGİNÜN, İnci, İsmail PARLATIR, Ahmet B. ERCİLASUN, Zeynep KERMAN hzl. (2006). “Abdülhak Hâmid Tarhan”. Tanzimat Edebiyatı. Ankara: Akçağ Yayınları. KABAKLI, Ahmet (1948). “Abdülhak Hamid'in Tiyatroları”. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. TANPINAR, Ahmet Hamdi (2001). Ondokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul: Çağlayan Kitabevi. TARHAN, Abdülhak Hâmid (1994), Abdülhak Hamid'in Hatıraları, İstanbul: Dergah Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), Arzîler. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 6. (Hazırlayan: İnci Enginün), İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (1991), Bunlar O'dur. Abdülhak Hâmid Tarhan Bütün Şiirleri 1. (Hazırlayan: İnci Enginün), İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (1998), Finten. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 3. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), İlhan. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 6. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (1997), Makber. Abdülhak Hâmid Tarhan Bütün Şiirleri 2. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. �TARHAN, Abdülhak Hâmid (1997), Ölü. Abdülhak Hâmid Tarhan Bütün Şiirleri 2. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), Ruhlar. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 6. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), Tayflar Geçidi. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 6. (Hazırlayan: İnci Enginün), İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), Turhan. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 6. Hazırlayan: İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları. TARHAN, Abdülhak Hâmid (2002), Zeynep. Abdülhak Hâmid Tarhan Tiyatroları 7, (Hazırlayan: İnci Enginün), İstanbul: Dergâh Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2282 Title A name given to the resource ABDÜLHAK HÂMİD, MAKBER VE UNUTULAMAYAN AŞK İMGESİ Author Author ALTIKULAÇ DEMİRDAĞ, Refika Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Abdülhâk Hâmid, Makber, Aşk, metafizik. ÖZET Abdülhak Hâmid Tarhan, Makber adlı eserini karısı Fatma Hanım’ın ölümünden sonra yazmıştır. Bu şiir Türk Edebiyatının çok bilinen önemli eserlerinden biridir. Bunun nedeni öncelikle bir sevgilinin ölümünün ardından yakılan bir ağıt olmasıdır. Bu romantik özelliğinin yanı sıra eserde birçok felsefî konu da şair tarafından dile getirilmiştir. Hâmid, karısının ölümünü kabullenemediğini hissettirdiği bu eserinde ölüm, varlık-yokluk, ahiret vb. metafizik konuları sorgular. Kafasının karışık olduğunu hissettiğimiz şairi tüm çelişki ve tezatlardan Allah’a olan inancı kurtarır. Fakat uçurumun kenarına kadar sürükleyen, şairi karanlık bir çukura benzeyen düşüncelere götüren şey, karısına duyduğu büyük aşktır. Hâmid’in karısına olan aşkı onu kaybetmiş olmasıyla bitmemiş, felsefi meselelerle derinlik kazanmıştır. Bu açıdan Makber’i bir başlangıç noktası olarak kabul edebiliriz. Çok üretken bir sanatçı olan Hâmid, Makber’den sonra birçok eserinde aynı konulara değinmiş, aynı sonuçlara ulaşmış, aynı ölünün hayaliyle kederlenmiştir. Başka evlilikler yapmasına ve çalkantılı bir hayatı olmasına rağmen Fatma Hanım’ı ve çölde bir başına bıraktığı mezarını unutamamış ve eserlerine yansıtmıştır. Bu çalışmada, Hâmid’in Makber’deki ölümsüz aşkı ve bu aşkı ebedileştiren felsefî sancıları incelemeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7db6f583e98ab792df656434e733d08a.docx dad720d38d934276a0ec692175e45c5e https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e0ff8ad0995993bbbe598431a9602399.pdf cf2cbb5ed8a1cc35e1e13db34c1c3c24 PDF Text Text ABDÜLHÂK HAMİT’TE PİERRE CORNEİLLE ETKİSİ VE “HORACE” Ömrüm IŞIKAY Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş / Türkiye Anahtar Kelimeler: Horace, Abdülhâk Hamit, Pierre Corneille. ÖZET Abdülhâk Hamit, Türk edebiyatının önemli simalarından biridir. Hayatının birçoğunu Avrupa’da geçirmiştir. O, Londra sefiri olmak gibi önemli mevkilerin sahibi olmuş, Avrupa’ya ve Avrupa sanatına âşık olmuştur. Abdülhâk Hamit, Nesteren adlı eserini Pierre Corneille’in Le Cid’ine nazire olarak yazmıştır. Namık Kemâl kendisine bir mektup göndererek, Abdülhâk Hamit’in bu eserini eleştirmiştir. Yine de Avrupa kültürünü ve etkisini çok fazla taşıdığı için bu eserler, Abdülhâk Hamit’i daha önemli bir yere de taşımıştır. Pierre Corneille’in yazdığı Horace, Abdülhâk Hamit’in eserlerine etki eden önemli bir diğer eseri. Günümüzde bu eserin Latin harflerine aktarılmış hâli mevcut değildir. Yalnız Osmanlı Türkçesi ile Ahmet Mithat Efendi ile Mehmet Ali Tevfik tarafından Osmanlı Türkçesi ile aktarılmıştır. Bu çalışmada, ‘Horace’ hakkında bilgi vererek Abdülhâk Hamit’in eserlerine nasıl yansıdığı gösterilecektir. Bu çalışmanın Avrupa edebiyatının Türk edebiyatı üzerindeki etkisini göstermesi bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5257fa898769b73d971de6b342907136.doc 68f1c440fe5d2762410a702e2e63dc05 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0614b7c80dffbcdeb67abc1f8cd48c82.pdf c58f53dbf536cde8c689a7634ea8ba6d PDF Text Text ABDÜLHÂK HAMİT’TE PİERRE CORNEİLLE ETKİSİ VE “HORACE” Ömrüm IŞIKAY1 Özet Abdülhâk Hamit, Türk edebiyatının önemli simalarından biridir. Hayatının birçoğunu Avrupa‟da geçirmiştir. O, Londra sefiri olmak gibi önemli mevkilerin sahibidir. Avrupa‟ya ve Avrupa sanatına âşık olmuştur. Abdülhâk Hamit, Nesteren adlı eserini Pierre Corneille‟in Le Cid‟ine nazire olarak yazmıştır. Nâmık Kemâl kendisine bir mektup göndererek, Abdülhâk Hamit‟in bu eserini eleştirmiştir. Yine de Avrupa kültürünü ve etkisini çok fazla taşıdığı için bu eserler, Abdülhâk Hamit‟i daha önemli bir yere de taşımıştır. Pierre Corneille‟in yazdığı Horace, Abdülhâk Hamit‟in eserlerine etki eden önemli bir diğer eseri. Günümüzde bu eserin Latin harflerine aktarılmış hâli mevcut değildir. Mehmet Ali Tevfik tarafından bu eser özet şeklinde Osmanlı Türkçesine aktarılmıştır. Bu çalışmamızda, „Horace‟ hakkında bilgi vererek Abdülhâk Hamit‟in eserlerine nasıl yansıdığını göstereceğiz. Bu çalışmanın Avrupa edebiyatının Türk edebiyatı üzerindeki etkiyi göstermesi bakımından önemli olduğunu düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: Horace, Abdülhâk Hamit, Pierre Corneille IN WORKS OF ABDÜLHÂK HAMİT PİERRE CORNEİLLE EFFECT AND "HORACE" Abstract Abdülhâk Hamid, one of the important personalities in Turkish literature. His life had spent in Europe. It's like being ambassador in London was important positions in the owner. He has been in love to Europe and European art. Abdülhâk Hamid, his work Nesteren wrote modelled to Le Cid of Pierre Corneille. Nâmık Kemâl sent a letter to him and criticized for him to this work of Abdülhâk Hamit. Nevertheless, in these works are the European culture and impact. They has carried to Abdülhâk Hamit the more important ground. Pierre Corneille wrote Horace is another important piece for acting works of Abdülhâk Hamit. Today, this work is transferred to the state of the Latin alphabet is not available. İt has transferred to Ottoman Turkish by Mehmet Ali Tevfik. 1 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, MYÖ, omrumisikay@gmail.com 1 �In this study, 'Horace' will show the reflection of providing information about the works of Abdülhâk Hamit. This study is important in terms of the impact on European literature suggest that Turkish literature. Key Words: Horace, Abdülhâk Hamit, Pierre Corneille Giriş 19. yüzyıl Türk edebiyatının Batılı tesirlerle kendi yolunu bulma aşaması, 17. yüzyıl öncesine dayanmaktadır. Dönemler içersinde oluşan kültürel, sosyo - ekonomik gelişmeler edebiyat sahasını da etkilediğini hatırlatmak gereklidir. Dönem edebiyatçılarında siyasî kimlik de bulunmaktadır. Bu kimliğin mevcut olmasındaki asıl sebep, onların görevleri ve içindeki bulundukları durumu gözden geçirmeleriyle de alâkalıdır. Abdülhâk Hamit, Tanzimat fermanının ilânı sonrasında edebiyatın ve siyasetin iç içe olduğu kritik bir dönemde yetişmiş ve eserlerini vermiştir. Batıdan alınan yeni edebî türler ilk dönemlerde, özellikle 1860‟lı yıllarda acemîlik safhası ile karşımıza çıkarlar. Kısa bir acemîlik safhası atlatan bu türler, genellikle Batı etkisinde ve taklidinde gelişir ve yenileşirler. Her edebî nevi kendi çehresini geliştirme çabasındadır. Edebî hissiyâta sahip olan olmayan birçok kişi matbaa ile de kendini gösterme çabasına girer. Hikâye, edebiyatımızda menakkıbname, kıssa gibi isimlerle daha önce de varlığı bilinmektedir. 19. yüzyıl dâhilinde edebiyatımız, gelişim aşamasını birçok yönden ilerleyen Batı‟yı örnek almıştır. Özellikle roman yeni bir tür olarak edebiyatımıza girmiş hatta bu türe alışana kadar bir köy hikâyesi de diyebileceğimiz Karabibik, roman adlandırmasıyla edebî sahaya çıkmıştır. Bu demektir ki her edebî tür yapı bakımından ortaya çıkmış olmamakla beraber bunda yazarının ona verdiği yeni bir adlandırma olması da söz konusudur. Şiir ise edebiyatımızın hatta dilin en önemli vuzuh bulduğu türdür. Çünkü o sözlü edebî dönemde de varlığını sürdürmektedir. Her dönem, yeni bir bakış açısı ve yeni bir anlayışla kendisini göstererek okuyucusuna varlığını kabul ettirmektedir. Şiir, hikâye, roman gibi türlerin yanı sıra aslında pek yabancı olmadığımız başka bir tür olan “tiyatro” ile karşılaşmaktayız. Ortaoyunu, Karagöz ile Hacivat, Meddah bu türün önceki dönemdeki versiyonlarıdır. “Türk edebiyatının Batılılaşma dönemi ürünleri arasında tiyatro da yeni bir tür olarak gelir. Edebiyat tarihideki, yeri açısından bu türün yeniliği, tiyatronun edebî eser ve sahne oyunu olmak üzere iki ayrı sanat dalı hâlinde düşünüldüğü zaman doğrudur.” (Okay, 2007: 73-74) Özdemir ise, “Edebiyattaki türlerin değişebilirlik gösterdiğine en iyi örnek, ağlatı 2 �(tragedya) türünün, Fransız edebiyatındaki durumudur. Ağlatı türünün öteki edebiyat türlerine göre bir gelişmişliği, bir zenginliği vardı bu türün. Corneille, Racine gibi adların elinde doruk noktasına ulaşmıştır.” (Özdemir, 1980, 30) şeklinde bilgi vermektedir. “Tanzimat tiyatro eserlerinin çoğunu yazılmamış, oynanmış oyunlarla, yazılmış, fakat oynanamamış eserler olmak üzere iki ayrı repertuarda düşünmek daha isabetli olur” (Okay, 2007: 76) Abdülhâk Hamit‟in birçok eseri özellikle de konumuz olan Eşber, bu durumdadır. “Tanzimat romanın genelinde eserin içinde konuşan anlatıcı-yazarların varlığı gibi, özellikle trajedilerin diyalog ve tiratlarında da kahramanlara tabiliğin dışına taşan edebî nutuklar, yazarını temsil ettiği açıkça belli veciz sözler söyletmeye gayret gösterildiği dikkati çeker. Böylece Tanzimat trajedisi kahramanları da dil ve davranışları bakımından özentili, sun‟i ve teatral olmaktan kurtulamazlar.” (Okay, 2007: 77) Özellikle Eşber‟deki Rukzan‟ın ölmeden önceki uzun nutku (Enginün, 2000; 68-74) bu duruma örnek teşkil etmektedir. Mevzu bahsimiz Abdülhâk Hamit Tarhan‟da Pierre Corneille‟in etkisidir. Bu sebeple, Pierre Corneille‟in hayatından kısaca bahsetmek gereklidir. Pierre corneille ve “horace” hakkında Mehmet Ali Tevfik‟in Osmanlıcaya aktardığı Horace adlı eserin, “Corneille ve Horace” başlıklı önsözden Pierre Corneille hakkındaki bilgiler, hem orijinaline sadık kalmak hem de bilgi kirliliğini önlemek amacıyla aynen alınmıştır: “Fransız tiyatrosunun babası ünvanını kazanan şair „Pierre Corneille‟ bundan üç yüz yirmi bir sene evvel (2 Haziran 1303) Fransa‟nın meşhur şehirlerinden „Russan‟(?)da doğdu. Pederi orta hâlli bir adamdır. Corneille, ilk önce papaz mektebinde okuduktan sonra hukuk tahsil etti. Ve aynı şehirde dava vekâletine başladı. Bu zatın tiyatroya intisabını, Fransızlar ve dehasının hayranı olan bütün medeniyet âlemi bir tesadüfe medyundurlar. Kendisi bizzat şahidi olduğu bir vakıayı tasvire heves etti, bu hadise üzerine bir komedi yazdı. Bu eserin Paris‟te kazandığı rağbet kendisinin daha birkaç Komedi vücûda getirmesine sebep oldu. Kayde şayandır ki cihanın en büyük trajedi muharrirlerinden biri yazı yazmağa, “Mazhake”[gülünçlük]lerle başlamıştır.” (Mehmet Ali Tevfik, 1927; 3-4) John Matzke, Horace‟ın Newyork‟taki basımı için hazırladığı önsözde, Corneille‟in ikinci büyük eseri, Le Cid‟den sonra, olduğunu ve Le Cid‟in etkisinden yaklaşık üç yıl sonra 1640 yıllarında ilk gösteriminin gerçekleştiğini belirtmektedir. “Corneille‟in ilk trajedisi, “Medée” namı altında yirmi dokuz yaşında neşrettiği oyundur. Bir sene sonra yazdığı “Cid” trajedisi şaire parlak bir muvaffakıyet temin etmiştir. 3 �Bundan sonra sırasıyla Horace, Cinna, Polyeucte meydana gelmiştir. Bu dört oyun şairin şaheserleridir. Ve bunların Fransız edebiyatında müstesna mevkisi vardır. Ahmet Mithat Efendi, Corneille‟in “Le Cid” adlı eserini Tercümân-ı Hakikat‟te Sid‟in Hülâsa‟sı adı altında yayımlamıştır. Yazar önsözde “Enafis Âsârın Hülâsaları” şeklinde bir başlık atarak, Corneille‟i ve eserini tanıtmıştır. (Ahmet Mithat; 1301; 1) Bu da Corneille‟in ve eserlerinin önemini bir kez daha bize hatırlatmaktadır. “Özellikle Romantizm etkisi altına kalan sanatçı [Nâmık Kemâl], en çok Victor Hugo, Alfred de Musset, Dumas Fils, Corneille, Schakespeare gibi sanatçılardan etkilenir.” (Şahin, 2008: 701) Burada Nâmık Kemâl‟den bahsetmemizin asıl sebebi, Abdülhâk Hamit‟in Nâmık Kemâl‟i yeni edebiyatının kurucusu olarak görmesinden ileri gelmektedir. Nâmık Kemâl, Abdülhâk Hamit‟e edebî yönden eleştiren, öneriler sunar. Tarhan‟ın, Millî şaire kulak vermesi ve onun yolundan gitmesi, onun dediklerini yapması bize bu konudan bahsetme sebebini doğurmuştur. Nâmık Kemâl‟in Corneille‟den etkilenmesi, Abdülhâk Hamit‟in Paris‟te olan tiyatronun kurucusu sayılan Corneille‟i okuması çok normaldir. “Nesteren adlı eserini ne Nâmık Kemâl ne de Recaizâde beğenir. Nâmık Kemâl eserin ne başlangıcını ne de sonunu beğendiği gibi Hâmid‟e denemesini tavsiye ettiği hece vezninin de tiyatroya uymadığını görerek meyus olur. Hâmid, bu eserinde yeni bir şiir tarzını denemek istiyordu. Kendisinin mühecca veya mukaffâ dediği duraksız hece veznini burada kullanmış sonuç başarılı olmamıştır. Fakat başladığı işlerde ısrarla devam eden Hâmid, sahne için ritmik bir dil aramaktan ömrü boyunca vazgeçmez ve sonunda Cünûn-ı Aşk‟taki söyleyişe ulaşır. Nesteren‟i beğenmemesi Recâzâde ile aralarında tatsız bir münakaşayı başlattığı gibi, Hâmid açısından biraz daha ciddi bir sıkıntıya da sebep olur. Bu eseri yüzünden Hâmid, Paris‟teki görevinden alınır. İstanbul‟da görevden neden alındığını öğrenmeye çalışır. İki yıl mazul olarak kaldığı için edebiyat ile uğraşmaya ağırlık verir.” (Enginün, 1986; 23) Nâmık Kemâl, Corneille‟in Le Cid adlı eserine nazire şeklinde yazılan Nesteren‟i beğenmemiş ve “Corneille‟in Cid‟İ; Avrupa Ahlâkına mahsustur.” diyerek itirazını belirtmektedir. Tansel mektuptan hareketle şunları da belirtmektedir: “Nesteren‟in birçok yerinde o kadar güzel parçalar var ki; insan okurken mest oluyor”. (Tansel, C.II: 375-376) Bu cümleler bize, Abdülhâk Hamit‟in dünyası hakkında bizlere bilgi vermektedir. Nâmık Kemâl ile Hamit arasında gidip gelen mektuplardan şunları görmekteyiz: “Batı edebiyatı, özellikle de Fransız edebiyatına yönelik tenkit ve görüşlerine yer verir. Abdülhâk Hamid, Nâmık Kemâl‟den Dumalar hakkında bilgi ister. Buna istinaden Nâmık Kemâl hem Dumaslar hakkında hem de Fransız edebiyatı hakkında görüşlerini bildirir. Hâmid‟e “Dumaslar hakkında suâlini tekrar etmişsin! Dumas Père, zamanında en ziyâde meşhur olmuş 4 �hatta muâsırlarının cümlesine tercih olunmuştur. Mazhar-ı kabûl olmasına sebep de yazdığı şeylerin, hem tatlı hem de parlak olmasıyla beraber, milletinin çocuklarına varıncaya kadar hem mânâsına, hem zevkini anlayacak bir yolda bulunmasıdır. Hani bizim sehl-i mümteni dediğimiz yolda yazardı.” (Tansel, C.I: 434) (Şahin, 2008: 702) Nâmık Kemâl mektuplarında Corneille‟den de bahseder ve onun Fransız edebiyatının önde gelen sanatçılarından olduğunu savunur. Veysel Şahin, Nâmık Kemâl‟in durumunu şöyle izâh etmektedir: “Batı edebiyatının önde gelen şair ve yazarlarına değinir ve onların eserlerindeki ulviyeti, fikri güzelliği dile getiri. Bu bakımdan Nâmık Kemâl‟i kendi edebî zevkini ve edebî görüşünü de yansıtmış olur.” (Şahin, 2008: 702) Jean Chapelain, akademi çevresinde, Le Cid hakkında konuşmuş, onun karakter tahlillerini yapmış hatta bu konu üzerinde bir tartışma içine bile girmiştir. Onun düşüncesi, Neoklasisizmin değerini ve şekillerinin bu eserde yer almağı yönündedir. “In his Summary of a Poetics of the Drama, Chapelain digest some of the principles embodied in the detailed discussion of the The Cid and provides a more succinct outline to the forms and values of neoclassicism.” (Chapelain, 2010: 354) “Nâmık Kemâl, Batı insanıyla edebî zevkin müşterek olmadığını ve bundan ötürü tamamen ortak bir duyuş tarzının olamayacağını işaret eder. Tercüme ve uyarlamalara da dikkat etmemiz gerektiğini belirten yazar, yine bu hususta Abdülhâk Hamid‟in “Nesteren” adlı dramatik eseri hakkında tenkitlerde bulunur. Abdülhâk Hamid Paris‟te iken basılan eser, Midilli‟de bulunan Nâmık Kemâl‟e gönderilir. Bu eser Fransız önde gelen sanatçısı Corneille‟nin Le Cid‟ adlı eserine nazire olarak yazılmıştır. Nâmık Kemâl, nazire olarak yazılan bu eseri beğenmez. Ona göre „Nesteren‟in konusu bizim edebiyatımıza, bizim kültürümüze uygun değildir.” (Şahin, 2008: 703-704) şeklinde Nesteren‟in neden kabul görmediği hatırlatmak gerekmektedir. “Nâmık Kemâl, Abdülhâk Hamid gibi bazı yazarlarımız da 17. -18. yüzyıl Fransız yazarlardan etkilenerek romantik dramlar yazarlar. Abdülhâk Hamit, başta Racine ve Corneille‟i örnek alırken, Shakespeare ve Schiller‟den de etkilenerek klasik trajedilerden farklı oyunlar da yazar.” (Buttanrı, 2010: 53) batı tesirini en yoğun taşıyan sanatçılardan biridir Abdülhâk Hamit, Corneille‟in tiyatrosu ise onun eserlerinde yeniden can bulmuş gibidir. Bu sebeple Corneille hakkında birkaç bilginin daha verilmesi kanaatindeyiz. Corneille, yetmiş sekiz sene yaşadı. Bu uzun ömrüm kırk beş senesi edebiyata hasredilmiştir. Bu müddet zarfında şair yukarıda isimlerini zikrettiğimiz eserlerden başka birçok trajediler ile bir komedi yazdı. Fakat bunların hiçbiri dört şaheser derecesinde 5 �muvaffakıyete mazhar olamadı. Corneille‟in eserleri arasında bundan başka uzun bir dinî manzume ile birçok nebabı (lirik) şiirler arasında vardır.” (Mehmet Ali Tevfik, 1927; 3-4) “Ruh için bir büyüklük mektebi” olduğunu söyleniyor. Corneille eserlerinde ulviyet ve kutsiyetini her şeyin üstünde tutar ve kahramanlığı derin ve kalbi bir meftuniyetle tasvir eder”. Dönemin önemli sanatçılarından Volter‟in Corneille‟in eserlerinin bir nev‟i insanî bir ruha yükselttiğini, Mehmet Ali Tevfik şeklinde eserde belirtmiştir. (Mehmet Ali Tevfik, 1927; 3-4) Abdülhâk Hamit Tarhan ve “Eşber” hakkında Abdülhâk Hamit, 1852 yılında doğmuş; 1937 yılında da ölmüştür. Dikkat edilirse, Tanzimat, I. Meşrutiyeti, II. Meşrutiyet, Cumhuriyet dönemlerini görerek bütün siyasî hayatın gözlemcisi konumundadır. Ama unutmamamız gereken bir şey vardır o da: Abdülhâk Hamit‟in siyasî kimlikle kendisini göstermemesidir. O bir sanat adamıdır. Hissî duyuşlara sahip olan yazar, daha çok zevke ve edebiyata düşkündür. Asıl edebî nevi, onun için şiirdir. “Divâneliklerim‟de yer alan on yedi şiirden sadece birinin adı Türkçedir. Eğlence yerlerinden, mezarlığa kadar bütün Paris, bu kitaba güzel kadınları, sanatkârları, manzarasıyla akseder.”(Enginün, 1986: 20). Ama tiyatro eserleri sayı bakımından üstündür. Abdülhâk Hamit, hem babasının hem de kendi şahsî eğitimin vesilesiyle önemli mevkilerde bulunmuştur. İşte belki de bu devlet daireleri yani kalemlerde görev yaparken edebî yönü olan kişilerle dostluk kurması onun bazı eserlerinde bunun en büyük tesirinin olduğunu da göstermektedir. Buna “Tagannum‟ adlı manzumeyi Murat Bey‟in teşvikiyle yazdığını hatıratında anlatır ve Murat Bey‟in bu eserini istibdada karşı bir haykırış olarak yorumladığını belirtir.”(Enginün, 1986; 20) Paris, Londra, İstanbul, Rize gibi birçok şehirde önemli görevlere gelen Hamit, gittiği yerlerde birçok eser okumuştur. Gittiği yerleri manzarasını beğenmiş bunları hem şiirlerine hem de piyeslerine konu etmiştir. onun Tanzimat dönemi tabiat şairi olarak ele alınmasını sağlamıştır. Buna örnek olarak, Londra‟daki günlerinde „HydePark‟tan Geçerken‟ şiiri gösterebilir. Tabi bu şiirin “hürriyet” narasını da içinde barındığı bilinmektedir. Maksadımız bu olmadığı için bu kısmı atlayacağız. Bunların çoğu ataşelik olmakla beraber valilik görevleri de bulunmaktadır. Bulunduğu elçilik görevleri, yaşadığı tecrübeler ve okuyup etkilendiği konular eserlerine sessizce yansımıştır. Bu sessizce yansımak şöyledir. Hem sansürün hem de dış sanatkârların yeterince tanınmaması bizim bu tabiri kullanmamızda bir sakınca göstermemiştir. Bu konuda Mehmet Rauf‟un yabancı bir eseri Türkçeye kendi adı ile 6 �aktarmasını örnek verebiliriz.2 Yine bu bilgiler ışığında, Tarhan akacak nehrini tam bulamamış gibidir. Bazı araştırmacıların Abdülhâk Hamit‟in neden romana yönelmediği sorusu belki de yazarın uzun uğraşlar gerektirecek mevzulara girişmek istememesinin hem fıtraten uygun olmadığı hem de vaktin kendisi için değerli olduğu şeklinde açıklanabilir. Bu bizim fikrimizdir. Elbette bu herkes tarafından kabul edilmeyebilir. Orhan Okay‟ın Abdülhâk Hamit hakkındaki düşünceleri şöyledir: “Dönemin eser sayısı bakımından en verimli yazarı Abdülhâk Hamit‟tir. Basılmamış iki tiyatrosuyla beraber büyük bir kısmı II. Meşrutiyet‟ten sonra yayımlanan 25 oyununun hemen tamamı trajedi türüne girer. Bazıları tamamen manzum, bazıları mensur, bir kısmı da nazım-nesir karışımıdır. İlk yayılmadığı üç piyesi kendi döneminin hissî dramlarının, özellikleri ortaya çıkmaya başlar. Ancak bunlarda da Fransız klasik trajedileri ile Shakspeare, romantizmi arasında birtakım etkilerin varlığı bilinmektedir. Bu etkilerden bazılarını, önsözlerinde kendisi de ifade etmiştir. Oyun metni ve tiyatro tekniği açısından tenkitlere uğramış olan, çoğu sahneye aktarılması mümkün olmayan, epey ağır ve külfetli bir dilin kullanıldığı bu eserler, belirttiğimiz kusurlarının dışında, tiyatro edebiyatımıza epey zenginlik de kazandırmıştır.” (Okay, 2007: 75) Daha çok doğa ve aşk konulu eserler üreten sanatkâr Nâmık Kemâl‟in, sen hiç hürriyeti savunmuyor, bu yönde eser icra etmiyorsun ihtarına karşın bu tarz eserler vermeye başlamıştır da denilebilir. Yine Nâmık Kemâl‟den ziyade Recaizâde Ekrem‟in keşfi olan Hamit, bir mektubunda yazdığı eserlerin Ekrem tarafından okunmadığını dile getirmektedir. Edebiyat tarihimizde hemen hemen her konuda icraatı bulunan Nâmık Kemâl‟in intikatta önemli örnekler vermiştir. Hamit‟i tenkit ederek onu yönlendiren yine Nâmık Kemâl‟dir. Bu iki sanatçı birbirleriyle çok iletişim içindedir. Ama Hamit yine de kendisini ortaya çıkaran kişinin Ekrem olduğunun söyler. Hamit‟in hece vezni ile şiir yazmasını salık veren de Nâmık Kemâl‟dir. Abdülhâk Hamit‟in tiyatro eserlerini kendi içinde gruplara ayırmak mümkündür. Araştırmacıların yaptığı bu gruplamaları aşağıda gösteriyoruz: Konusunu günlük hayattan alan eserleri 1. Allegorik eseri 2. Yabancı ülkeleri konu alan oyunlar. Bunalara masalımsı oyunları da katmak yerinde olur. 2 Bkz: Hâlid Ziyâ Uşaklıgil, Kırk Yıl, Özgür yayınevi, İstanbul, 2008 7 �3. Konusunu tarihten alan eserleri. Bunarlı da kendi içinde gruplandırmak gerekir. Zira onun esas kaynağı tarihtir. A) Uzak tarih(Eski Tarih); B) İslâm tarihi; C) Türk Tarihi3 Batının edebiyatımızdaki etkisi ve bunları benimseyenleri Kara, “Victor Hugo‟nun ve Lamertine‟nin Tanzimat sanatçıları üzerindeki tesiri büyüktür. Nâmık Kemâl, Ahmet Mithat Efendi, Abdülhâk Hamit Tarhan, Recaizâde Mahmut Ekrem bu akımı benimseyen Türk edebiyatçılarıdır.” (Kara: 2010, 83) şeklinde belirtmiştir. Eserlerin yazılma şekli ve yazarlar hakkında Abdülhâk Hamit, birçok yazardan etkilenmiş, beğendiği eserlerin konularını alarak kendi hazırladığı esere tatbik etmiştir. Beğendiği eserlerden biri de Corneille‟in “Horace” adlı eseridir. Bu sebeple Eşber‟in konusu da Horace‟a benzemektedir. Akıncı, “Hamit, Horace‟ı okudu, izledi ama Eşber‟in bütününde Horace etkisi, birçoklarının sandığı gibi öyle büyük değildi.” Abdülhâk Hamit, hem Eşber‟in önsözünde yer alan “Eşber‟in en ruhlu yeri ve canlı parçası bu perdedir; o da Horace‟dan mün‟akisdir.”(Hamit, 2000: 26) şeklindeki ifadesinden hem mektuplarından hem de hatıralarından anlıyoruz ki Hamit, bu eseri sahnede izlememiştir. Paris‟te iken ise Fransız Tiyatro‟sunun kurucusu olan 17. yüzyıl tiyatro yazarı Pierre Corneille‟i okumuş ve etkilenmiştir ki özellikle Eşber‟in Önsözünde okuyucusuna bildirmektedir: “Keşmir Hükümdârı ile refikâ-i hükûmeti olan hemşiresinin taht-ı inhisara aldıkları bu perde-i hamasate sonradan ilâve-i muzahrafat edilmesi buna mübtenidir. Eşber‟in en ruhlu yeri ve canlı parçası bu perdedir; o da Horace‟dan mün‟akistir; Nesteren, Le Cid‟den muktebes olduğu gibi. […] “Büyük bir simâ-yı tarihî olan İskender‟in karşısındaki Şahs-ı Eşber ise bir mahlûk-ı hayâlidir. Son perdede oynayan bu hayâl Eşber‟den ziyade Horace‟ın ve benden ziyade Corneille‟indir.” (Hamit, 2000: 26-27) Ama dikkat almamız gereken bir nokta var. O da, konuları benzemekle beraber kendi açıklamasında “Bu iki in‟ikas ile iktibasın arasında menbaılarına meâlen ne kadar yakın ve uzakta bulunduğunu yahut bu iki gölgenin sahiplerine mevzu itibariyle ne dereceye kadar mümasil olduğunu kariîn-i kirâm tayin buyursun. Ben o büyük Fransız şairine benzemek iddiasında”(Hamit, 2000: 26) olmadığını söyledikten sonra “Horace” ve “Le Cid”i sahnede görmediğini ama onları sadece okuduğunu tekrar belirtir (Hamit, 2000: 26). “Eski İstanbul‟un Fransız Sahnesi” adlı makalede Metin And, “Horace” adlı eserin o dönemde İstanbul‟da sahnelendiğinden bahsetmektedir. (And, 1971; 96) O hâlde Gündüz Akıncı‟nın „izledi‟ ifadesi 3 Bkz. Enginün, 1986: 61; Akıncı, 2000: 8 �net bir sonuç vermemektedir. Yine de Akıncı‟nın bir uyarısını dikkate almak gerekmektedir. O da, Hamit‟in „hatıralarını ve sözlerini birbirine karıştırdığı‟dır (Akıncı, 1954: 15). Abdülhâk Hamit üzerinde çalışan bazı araştırmacıların, Hamit‟in bazı konuları sonradan „itiraf etti‟ şeklinde ele aldıklarını görürüz. Bunda sanatçının aslında bazı şeyleri bilerek sakladığı anlamı da çıkmaktadır. Tabi bu tarz söylemler, sanatçıya bir nebze daha yaklaşmamız için tarafımızdan sunulmaktadır. “Eşber‟i neden yazdığı hakkında Hâmid şu açıklamayı yapmıştır: <Bunu ancak kendim bilirim. Çünkü şimdiye kadar kimseye söylemedim. Şimdi itiraf etmek istiyorum ki bu bir fıtat meselesidir ve benim fıtratımda müstebit ve mütegallibelere karşı daimî bir kindarlık vardır. Bütün cihangirleri zalimler ve zorbalardan addettiğim için İskender‟e de o nazarla bakmış ve onun, cihangir azametiyle eğlenmek istemiştim. Bu benim hayat felsefemdir. Binaenaleyh, Hindistan‟ın uzak bir köşesinde hilkatten ondan büyük bir insan halkettim ve ona Eşber adını verdim. O Eşber‟i İskender‟in karşısına koydum ve „Galip sayılır bu yolda mağlup‟ dedim.> (Enginün, 1986; 75) piyesin ortaya çıkmasının altında ciddi bir trajedi yatmaktadır. Abdülhâk Hamit‟e göre, her kazanan aslında bir o kadar da mağluptur. “Fransız edebiyatında çeşitli dönemlerde yazarlar, antik klasik söylenceleri, yaşadıkları dönemin şartlarına uyarlayarak yeni yorumlar getirmişlerdir. On yedinci yüzyılda klasik yazarlar, Antikite yazarlarının ele aldığı mitolojik söylenceleri, eserlerinde çağlarına göre uyarlayarak yeniden ele almışlardır. Örneğin Corneille, Horace adlı trajedisini Latin tarihçi Tite Live‟den, Cinna adlı eserini Seneque‟den öykünerek kaleme almıştır.” (Boyacıoğlu, 2012, 25). Antik söylencelerin tiyatro yapıtlarında ele alınıp sergilenmeleri bilinen bir olduğunu da makalenin özetinde belirtmektedir. Eşber- Horace Horace 1. İhtiyar Horace 2. Horace( Curriatus): İhtiyar Horace‟ın oğlu 3. Camille: Horace‟ın Kız kardeşi, Curriace‟ın nişanlısı 4. Güryas [Curriace]: Albe‟nin savaşçısı, Camille‟in nişanlısı 5. Sabine: Curriace‟ın kız kardeşi, Horace‟ın karısı 6. Valère: Romalı Şovalye, Camile‟e âşık olan. 7. Julie: Sabine ve Camille‟in arkadaşı Eşber 1. Aristo: Hâkim-i meşhur 9 �2. Eşber: Keşmir Meliki 6. Batlamyus 3. Sumru: Eşber‟in hemşiresi 7. Melyagros ve refika-ı hükûmeti 4. İskender: Hükümdâr-ı 8. Ve diğerleri (askerler ) … meşhûr 5. Rukzan: Dârâ‟nın kızı, İskender‟in namzedi Yukarıda verilen kişilerin ilk beşinin eşleşmesi, nerede ise birebirdir. Akıncı Othello‟nun kişileri ile karşılaştırmıştır. Akıncı, Horace ile birebir karşılaştırmayı eserinde yapmamıştır. Kişilerin piyesteki rolleri de aynıdır. “Eşber ve Horace‟ın konuları karşılaştırılırsa aralarında birçok ayrılıklar görülür. En büyük benzerlik, Horace‟ın Curiace‟ı seven Camille‟i öldürmesi gibi, Eşber‟in de İskender‟i seven kız kardeşi Sumru‟yu öldürmesidir. Her iki eserde de yurt sevgisi ve kahramanlık ağır basar.” (Bezirci, 1991: 104) şeklindeki ifadelere hem Bezirci‟de hem de Akıncı‟da rastlanmaktadır. Yine Bezirci, bu benzetimi ahlâki yönden taklidi uygun görmez: “Yazık ki Hamit Eşber‟de olduğu gibi öteki eserlerinde de Corneille‟in ya da öbür Batılı şairlerin oyunlarının çoğunlukla konularından ve kişilerin ahlâksal, düşünsel niteliklerinden esinlenip yararlanır. Onların şiir, müzik, dil ve estetik yanıyla pek ilgilenmez”(Bezirci, 1991: 104). Şunu da belirtmek gerekir ki; Akıncı, dil ve nazım şekil yönleri ile Eşber‟i incelemiş, Othello ve birkaç eserle mukayese etmiş ama Horace ile karşılaştırmamıştır. Gıyasettin Aytaş, “Tanzimatta Tiyatro Edebiyatı Tarihi” adlı eserinde Akıncı‟nın konu özet karşılaştırmasından yola çıkarak: “Gündüz Akıncı, Eşber‟in Corneille‟in Horace adlı piyesine benzediği ve bu konu hakkında her iki eserin ele aldığı konuları karşılaştırarak, ortaya koymuştur.” şeklinde bir açıklama yapmıştır. Hâlbûki Akıncı “Hamit‟in demesine bakmamalı, o Eşber‟de Corneille‟i değil, daha çok Racine‟i, onu Alexandre Le Grand‟ini izlemiştir.” (Akıncı, 1954, 126) demektedir. Horace‟ın konusunu oluşturan, savaş sadece iki tarafın seçtiği üçer kişi arasında geçmektedir. Savaşı bu şekilde yapmalarının asıl sebebi ise savaşın zarar ve ziyanlarıdır. Bu tutum aynı zamanda savaş karşıtlığının da bir göstergesidir. Eşber‟de ise savaş, kalabalıklar yani ordular arasında yapılmaktadır ama yine savaş karşıtı düşünceler, eserin sonunda savaşı yapan o büyük hükümdarın, İskender‟in, ağzından dökülmektedir. Pişmanlığını ifade etmektedir. Her iki yazar da savaşın kötülüğünü vurgulamayı da unutmamıştır. (Enginün, 2000; 123-125) Corneille eserinde yurt sevgisini, vatanperverliği en yüksek kahramanlık, en büyük fazilet olarak tasvir etmiş, masum bir kızın nişanlısına olan hissî, tabii ve meşru bir duygu 10 �iken o kızın Roma yani vatan adına kendi biraderi tarafından feci bir surette öldürülmesini Fransız şairi haklı göstermiş ve bunu eserinde haklı bir şekilde okuyucuya göstermekle de muvaffak olmuştur. Horace‟da savaşanlar alın yazılarında iki taraftan birinin öleceğini ancak bu şekilde yenileceğini bilmektedir. Buna rağmen şerefli bir ölümü göze alırlar ve savaşa katılırlar. Onlardaki yurt sevgisi bu kısımda kendisini göstermektedir. Eşber‟de ise, Keşmir hükümdârı yani Eşber ordusunun sayıca az olduğunu bildiği hâlde ordusunun başına geçmek ister ve Sumru ile geçen konuşmasında; Sumru, İskender‟le savaşmasını engellemek için kardeşine yalvarır.(s.75) Ama Eşber; “Kim varsa vatanda pîr ü bernâ Hep gitmeği eyliyor temennâ Âlem buluyor sezâ-yı takriz; Bir sensin eden bu fikre ta‟rîz.” (s.76) şeklinde kız kardeşinin bu yalvarmalarına anlam verememektedir. Bu konuşma öncesinde geçen: “S: Ya râb, bu ne kâr-zâr-ı düşvâr? E: Düşvâr ise de azîmetim var.” İfadesi onu gözü pekliğini de göstermektedir. “Horace”ın ikinci perdesinde, Güryas [Curriace] ve Horace [Curriatus] arasında geçen konuşmada Horace, kendisinin önüne gelip geçeni öldüreceğini eğer mağlup olursa da karşıdakinin yani Güryas‟ın kendisini öldürmesini, öldürmez ise Horace kendi kendini öldüreceğini söyler. Çünkü o bu mağlubiyetin acısına dayanamayacaktır: “Fakat bu mübareze bana bir tabut vaat ediyorsa da Roma‟nın bizi intihab etmesinin şerefi kalbimi haklı bir gururla dolduruyor ve taşıyor. […] Fakat şu teveccühden memnun ve münbasit olan ruhum, Roma‟nın intizarına muvaffak bir iş görecek yahut hayatı terk edecektir. Ölmek veya muzaffer olmak isteyen kimse nadiren mağlup olur. İnsana „zafer veyahut ölmek!‟ dedirten necip, yüksek yeis, Kolay kolay mahvolmaz. Herhâlde ben son nefesimi verip de katiyen mağlup olmadıkça Roma boyunduruk altına girmeyecek.” (Mehmet Ali Tevfik, 1927; 12-13) bu bölümün eserin orijinalinde geçtiği kısım: “Loin de trembler pour Albe, il vous faut plaindre Rome, Voyant ceux qu‟elle oublie, et les trois qu‟elle nomme. C‟est un aveuglement pour elle bien fatal, D‟avoir tant á choisir, et de choisir si mal. Mille de ses enfants beaucoup plus dignes d‟elle Puvaient bien mieux que nous soutenir sa querelle; Mais quoieue ce combat me promette un cercueil, 11 �La gloire de ce choix m‟enfle d‟un juste orgueil; Mon esprit en conçoit une mâle assurance; J‟ose espérer beaucoup de mon peu de vaillance; Et du sort envieux quls que soient les projets, Je ne me comptpoint pour un de vos sujets. Rome a trop cru de moi; mais mon âme ravie Remlira son attente, ou quittera la vie. Qui veut mourir, ou vaincre, est vaincu rarement: Ce noble désespoir périt malaisément. Rome, quoi qu‟il en soit, ne sera point sujette, Que mes dernies soupirs n‟assurent ma défaite.” (Matzke, 1904; 38) şeklinde karşımıza çıkmaktadır. İki akrabanın karşı karşıya kaldığı savaşta önemli olan vatandır. Yazarın sunduğu ikilem, ne kadar Curriatus yani Horace‟da belli olmasa da Curriace yani Güryas‟ta üst seviyede gözlenmektedir. Zaten Özdemir, ““Klasik edebiyatın ilkelerini tiyatroya uygulayan büyük adlardan biriyse Pierre Corneille‟dir. Ağlatı türünün babası sayılır. Bir bakıma ağlatılarında aşk, onur, tutku, istenç (irade gibi) insanın temel kişiliğini belirleyen kavramlar önemli bir yer tutar. Tutkuların tanımlanmasında kişilerini sürekli bir ikilem içinde tutar. […] Robert Pignarre‟den alıntılamasına göre yazar, Corneille‟in Horace‟ı hakkında „Trajediyi yüceler katına çıkaran odur; yeryüzünün yüceleri, yüce ruhlar, yüce olaylar, yüce üslûp” (Özdemir, 1980; 181) şeklinde açıklamaları bizim düşüncelerimizi desteklemektedir. Piyeslerin bölümlerine bakıldığında, Eşber- Sumru (Fasl-ı Sâlis) = Horace-Camille (Beşinci sahne [son perde]); İskender- Sumru (ikinci perde, Birinci meslis) = Camille- Curriace (İkinci Perde); Sumru- Rukzan (Fasl-ı evvel) = Camille- Sabine (Birinci perde); şeklinde konuşma düzenleri mevcuttur. Eşber‟deki Filozof Aristo, bazı yönleriyle Horace‟a benzemektedir. Horace, savaşmak için oğullarını göndermekten büyük bir gurur duyar. Hatta oğlunun savaş sırasında kaçmasını akıl sır erdiremez ve çok üzülür. Sonradan gelen haberle oğlu Curriace‟ın aslında kaçmadığını bir savaş stratejisini ayarladığını görür. Horace oğlunu savaş konusunda desteklemesi ve Aristo‟nun da İskender‟in sevgilisinin o şehirde olmasına rağmen, şehre saldırmasını salık vermesi bakımından benzer özelliklere sahiptirler. Aristo ise, İskender‟i ve olayları yönlendirmektedir. O da savaşın gerekliliklerinin yerine getirilmesi taraftarıdır. Hamit, eserinde esir düşen Eşber‟i vatanını savunması bakımından yani kahramanlıklarından ötürü, serbest bırakır. Ama Eşber, yenilgiye ve esarete dayanamaz, kendi 12 �kılıcı ile kendisini öldürür. Mağlup olmanın ve esir düşmenin onurunda açtığı eziklik, onu şerefli bir ölümü tercih etme şeklinde yönlendirilmiştir.(Enginün, 2000, 122) Burada Hamit‟in ortaya çıkarmak istediği başka birkaç tem dikkati çeker. O da „onur‟, „gurur‟ ve „Esaret‟e hayır‟ mesajlarıdır. Yukarıda aldığımız konuşmada “Rome, quoi qu‟il en soit, ne sera point sujette,/ Que mes dernies soupirs n‟assurent ma défaite” (Matzke, 1904, 126) şeklindeki ifade de Roma‟nın hiçbir zaman esareti kabul etmeyeceki, ölümüm ancak Roma için bir yenilgi olabilir, demektedir. “Horace”da, bu sözlerle ortaya çıkmakta ve daha çok belirginleşmektedir. Sahne V‟te, Horace ile Kameyl arasında geçen konuşma şöyledir: “Böyle şerefli bir galibiyetten sonra Roma gözyaşı istemez, mübareze meydanında helâk olan iki kardeşimizin intikamı da fazlasıyla alındığı için [Üç Güryas‟ın ölümüne telmih] onlar da gözyaşına muhtaç değildir. Zaiyatımızın intikamı alındı mı, biz sanki hiçbir şey kaybetmemiş oluruz.” “Mademki kardeşlerim (mübareze meydanında ölen iki Horace, dökülen kan ile memnun imişler, ben de onlar için artık müteessir olmam ve tarafınızdan intikamı alınan ölümlerini unuturumç fakat nişanlımın intikamını kim alıp da onun ziya‟ını bana bir dakika unutturacak? [Hemşiresinin sözlerine pek ziyade kızan Horace[Curriatus]: “Menfur kadın, ne söylüyorsun?” diye bağırır, cevap olarak Kameyl nişanlısını tahattürle “Ey benim Sevgili Curriace‟ım” diye feryad eder.] Horace ile hemşiresi arasında başlayan muhavere, insanî hisler taşıyan bir kalp ile vazifeden, vatan mefkûresinden başka bir şey tanımayan bir müfekkire arasında şiddetli bir mübareze, bir düellodur, bu da kan ile neticelenir. Roma‟nın hayır ve selâmeti için öldürdüğü Güryas‟ın, hemşiresi tarafından muhabbetle yâd olunmasına tahammül edemeyen, Camille‟i kendisine tevciye ettiği ağır sözlerden menfâl olan “Horace” büyük bir gazap içindedir. “Camille”, hislerinin te‟siri altında Roma‟ya inkisara, bedduaya başlayınca bu gazap ziyâdeleşiri. Kılıcı ile hemşiresini yaralar. Camille, sahnenin arkasından boğuk boğuk feryad ederken Horace şu sözleri söyler: “Roma‟nın düşmanlarından biri için gözyaşı dökmeye cür‟et eden kimse, işte böyle ansızın cezasını bulur.” ( Mehmet Ali Tevfik, 1927; 22-23) şeklinde diyalogun içeriğini görebilmekteyiz. Eşber‟de ise, Sumru kardeşini savaştan vazgeçirmek isterken, her türlü taşı Eşber‟in önüne koyar ama yine de Eşber‟i düşüncesinden vazgeçiremez. Sumru‟nun İskender için “Yârim” ifadesini kullanması Eşber‟in sinirlenmesine sebep olmuştur. Sanıldığı gibi, İskender‟i sevmesi Eşber‟in Sumru‟yu öldürmesinde asıl sebebiyet değildir. Asıl sebebiyet: “Sulh olsa demek düğün musammem 13 �Vay vay!... buna ben tahammül etmem!... Benden olacak o tâbi‟iyyet; Adâya mı şart-ı nâiliyyet? Ondan dolayı demek b utasnî‟ Halka, vatana bu ta‟n u teşnî?. Ondna dolayı demek bu hicrân; İskender‟e doğru azm-i seyrân?”(s.85-86) şeklinde İskender‟i sevmesini ve üzülmesini Sumru‟yu onun gözünde bir vatan haini olarak görmesine neden olur. Corneille, Horace‟ı 34 yaşındayken kaleme almıştır. Romalıların tarihine atıfta bulunan bu eserin konusu, “Tite Live”dan alınmıştır. (Mehmet Ali Tevfik, 1927; 3-4) Tabi tarihî bir vakıa olduğu gibi alınmaktan ziyâde sanatçının yani Corneille‟in elinde aşk ve onurun ilginç çekişmesini hatta savaşını anlatan bir eser olarak karşımıza çıkmaktadır. Eşber‟de de tema aynı şekilde aşk ile onur arasındaki çekişme ile daha çekici hâle gelmiştir. Horace‟ın tiyatrosu adlı makalesinde Dain4, “Eski roma dönemleri telmih edilerek, geçmiş çevreye karşı oyun dizayn edilmiştir. Corneille‟in şiddetle aydınlatılmış karakterleri Romalıların karanlık görüntüsüdür. Bütün bu olaylar Arena‟da yapılan savaş yerine karşılıklı dövüşün olması, kehâneti himâye altına alınmasıdır. Eleştirmenler, bunu yansıtan ve arka plânın fonksiyonun kabile olarak belirten oyunun aksiyonunun, analojik çerçevede korunması sağlanır. Horace‟ta olan olaylar, Eski Roma‟da olan olayların benzemesi bu eleştiriyi haklı konuma getirmektedir. Ve bununla birlikte artan eleştirilerin yeni tecrübelerin ortaya çıkmasını sağlar. Yeniden özetlemeyle, oyunun bir çeşidi olarak Romanın efsanevi fonksiyonu, bakış açısı oyunda bir kez daha sentezlenmektedir. “Horace, siyasî temel üzerine kurulu bir oyun olarak kendi doğrularına sahiptir. Bir hükümet ya da devletin temeli değil bundan eminiz. Fakat bir savaşın temel savını anlatmaktadır. Albe‟nin fethi, Roma‟nın dünya üzerindeki yayılımının bir parçasıdır. Aynı durum, yayılmacı bir politika izleyen İskender‟in Keşmir‟i de elde etmek istemesinde vardır.” Dain, 1972; 183). Eşber‟de de siyasî mevzular, vatan olgusunda birleşerek haklı bir konuma kavuşmuştur.. “Romalıları telmih eden oyunun sürecinde oyunun ışığı, Horace‟ın kız kardeşini, erkek kardeşlerini ve Albe‟yi yok ettiği zaman Horace, bir ülkenin kurtarıcısının akraba katili olduğu gerçeği rolünü [ya da gerçeğini] ortaya tekrar çıkarmaktadır. Camille, elbette, bu dramatik 4 oyunun özetinde, kurban rolünü oynamaktadır.” bilgilerini okuyuculara Bu makalenin çevirisi tarafımızdan yapılmaya çalışılmıştır. 14 �sunmaktadır. (Dain, 1972; 183) Eşber‟de ise kurban, Rukzan gibi görünse de aslın da Sumru‟dur. Çünkü aşk üzerine ölen değil, vatan uğruna ölen kişi kurban olarak sunulmaktadır. Bu seçim aynı zamanda trajedinin daha güçlü bir sesinin oluşmasını sağlar. Corneille, eserinde “tarihsel telmihinin analojik temeline vurgu yapar. Diğer esaslar [ise, bu sebepten ötürü] belirsizleşmektedir.” (Dain, 1972; 184) Aynı durum Abdülhâk Hamit‟tin eserinde de mevcuttur. Savaşanların alın yazılarında “ölmenin” var olduğunu bildikleri hâlde şerefli bir ölümü hak etmek için, [seçime ve savaşa] karşı çıkmamışlardır (Dain, 1972; 184). Bu hâl eserde “yurt sevgisi” olarak yansımaktadır. Eşber‟de de benzer durum söz konusudur. Az sayıda olan ordusuna rağmen hem Eşber hem Eşber‟in askerleri şereflice, yani savaşarak, ölmeyi göze almışlardır. Sonuç Abdülhâk Hamit Tarhan, Türk edebiyatının; Pierre Corneille ise Fransız edebiyatının yapı taşlarındandır. İkisi de şairliğinin etkisini tiyatro eserlerinde yani piyeslerinde göstermiştir. Nâmık Kemâl gibi hem siyasî hem de edebî yönü olan edebiyatçıların tanıttığı bir kişilik olan Corneille, hâlâ okunmakta ve eserleri örnek alınmaktadır. Yukarıdaki çalışmada her iki eserin benzer taraflarının sadece konuyla sınırlanmadığını bize göstermektedir. Bu sebeple Corneille‟in “Horace” adlı eserinin Fransızcadan Türkçeye tam bir metninin aktarılması gerektiğini düşünmekteyiz. Bu aktarımının olması dâhilinde karşılaştırmamız daha kolay ve daha net olacaktır. Aynı zamanda Fransız edebiyatının önde gelen isminin, Türk Tiyatro edebiyatındaki yansımalarının daha iyi fark edileceğini düşünmekteyiz. Bunun olmaması, tarafımızdan edebiyatımızda bir eksiklik olarak görülmektedir. Batı‟nın değerlerinin eserlerimizdeki etkilerini yakından izleyebilmemiz için bu çalışmanın istenilen yönde yapılan araştırmalarda için bir ön ayak olacağını umut etmekteyiz. 15 �Kaynakça 1. Ahmet Mithat Efendi (1309), Sid’in Hülâsası, İstanbul Matbaası, İstanbul, s. 31. 2. Akıncı, Gündüz (1954); Abdülhâk Hamit Tarhan Hayatı, Eserleri ve Sanatı, Türk tarih Kurumu Basımevi, Ankara. 3. And Metin (1971); “Eski İstanbul‟un Fransız Sahnesi”, Tiyatro Araştırmaları Dergisi, S.2, s.77-102 4. Aytaş, Gıyasettin (2002), Tanzimatta Tiyatro Edebiyatı Tarihi, Akçağ yayınları, Ankara. 5. Bezirci, Asım (1991), Abdülhâk Hamit Yaşamı- Çağı- Şairliği- Oyun Yazarlığı- Seçmeler, Evrensel Basım, İstanbul. 6. Boyacıoğlu, Fuat (2012); “Albert Camus‟nun Söylence-Romanı (Roman-Mythe) Veba: Esinlendiği Kaynaklar ve Çağrıştırdığı Simgeler”, Omü Eğitim Fakültesi Dergisi, S.31(2), s.21-33. 7. Buttanrı, Müzeyyen; “Cumhuriyet Devri Türk Tiyatrosunda Batı Etkisi”, Turkish Studies İnternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 5/2 Spring, s.50-91 8. Chapelain, Jean (2010); “Summary of Poetics of The Drama”, Translated by Barrett H. Clark, Dram And Theater In The Late Seventeenth Century, s. 354. 9. Dain, A. Trafton (1972), “On Corneille‟s Horace”, İnterpretation, A Journal Of Political Philosophy, Volume 2/3, Newyork, Spring. s.183-193. 10. Enginün, İnci (1986); Abdülhâk Hâmid Tarhan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, Kasım. 11. Enginün, İnci (2000); Abdülhâk Hamit Tarhan Tiyatroları Eşber- Sardanapal, Dergâh yayınları, İstanbul, Ekim. 12. John, E. Matzke (1904); Horace, US- Newyork. 13. Kara, Ömer Tuğrul (2010); “Toplumsal Olayların Etkisiyle Gelişen üç Büyük Akımın Türk ve Dünya Edebiyatında İzleri”, The Black Journal of Social Sciences/ Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, S.2. s.73-96 14. Kennedy, X.J.; Gioia, Dana; Literature, An İntroduction To Fiction, Poetry And Drama, Harper Collins College Publisher, Sixth Edition, Newyork, 1859 15. Mehmet Ali Tevfik(1927); Horace, İstanbul Matbaası, İstanbul. 16 �16. Okay, M. Orhan (2007); “Yenileşme Dönemi Tanzimatçılar Yenileşmenin Öncüleri”, Haz: Talât Sait Halman ve diğerleri, Türk Edebiyatı Tarihi, Kültür Bakanlığı Yayınları, C. 3, s.73 17. Özdemir, Emin (1980); Türk ve Dünya Edebiyatı, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Ankara, S.457. 18. Parlatır, İsmail (1990); “Nesteren Üzerine Hamit-Ekrem Yazışması ve Hamit‟in Bir Mektubu”, Türkoloji Dergisi, C. 8, S. 1, s.123-141. 19. Şahin, Veysel (2008); “Nâmık Kemâl‟in Mektuplarında Dil ve Edebiyat üzerine Tenkitler”, Turkish Studies İnternational periodical For The Languages, literature and History of Turkish or Turkic, Volume 3/4 Summer, s. 687-715. 20. Tansel, Fevziye Abdullah (1973); Nâmık Kemâl’in Mektupları, Türk Tarih Kurumu yayınları, Ankara, C.II, s.375-376. 21. Uşaklıgil, Hâlid Ziyâ (2008) Kırk Yıl, Özgür yayınevi, İstanbul. 17 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2283 Title A name given to the resource ABDÜLHÂK HAMİT’TE PİERRE CORNEİLLE ETKİSİ VE “HORACE” Author Author IŞIKAY, Ömrüm Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Horace, Abdülhâk Hamit, Pierre Corneille. ÖZET Abdülhâk Hamit, Türk edebiyatının önemli simalarından biridir. Hayatının birçoğunu Avrupa’da geçirmiştir. O, Londra sefiri olmak gibi önemli mevkilerin sahibi olmuş, Avrupa’ya ve Avrupa sanatına âşık olmuştur. Abdülhâk Hamit, Nesteren adlı eserini Pierre Corneille’in Le Cid’ine nazire olarak yazmıştır. Namık Kemâl kendisine bir mektup göndererek, Abdülhâk Hamit’in bu eserini eleştirmiştir. Yine de Avrupa kültürünü ve etkisini çok fazla taşıdığı için bu eserler, Abdülhâk Hamit’i daha önemli bir yere de taşımıştır. Pierre Corneille’in yazdığı Horace, Abdülhâk Hamit’in eserlerine etki eden önemli bir diğer eseri. Günümüzde bu eserin Latin harflerine aktarılmış hâli mevcut değildir. Yalnız Osmanlı Türkçesi ile Ahmet Mithat Efendi ile Mehmet Ali Tevfik tarafından Osmanlı Türkçesi ile aktarılmıştır. Bu çalışmada, ‘Horace’ hakkında bilgi vererek Abdülhâk Hamit’in eserlerine nasıl yansıdığı gösterilecektir. Bu çalışmanın Avrupa edebiyatının Türk edebiyatı üzerindeki etkisini göstermesi bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/015d14ca32c1a287512fa5d76ee41918.docx f2a8eefbcc0e5bb0b188f91ac10d08cf https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/74ebcea1742fc88a6f21c66d86c6ea2e.pdf 5a6d655432c310f9fee26f005b00ff04 PDF Text Text ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ELEŞTİRMEN KİMLİĞİ Alena ĆATOVIĆ Saraybosna Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Doğu Dilleri Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca. ÖZET Bu yıl Abdülhak Şinasi Hisar’ın doğumunun 125. ölümünün 50. yıl dönümüdür. Bundan ötürü Türkiye’de sempozyumlar, anma geceleri gibi etkinlikler yapılmaktadır. Bu münasebetle Bosna Hersek’te az bilinen ama Türk edebiyatında önemli yer tutan Hisar’ın eserlerine değinmek aydınlatıcı olacaktır. Türk edebiyatı tarihinde A.Ş. Hisar daha çok anı yazarı kimliği ile bilinmektedir. Ancak zamanının dergilerinde yayınladığı eleştiri türüne yaklaşan makaleleri şimdiye kadar yeterince incelenmemiştir. Halbuki edebi eserlerini anlamak eleştiri yazılarını dikkate almadan mümkün olmayacaktır. Özellikle Türk edebiyatına Hisar’ın döneminde yeni giren roman türü konusundaki görüşleri Batı roman kuramı açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Bakhtin’in destan ve roman arasındaki ayrımı Hisar’ın görüşlerini incelerken kuramsal temel oluşturmuştur. Ayrıca kurmaca ile kurmaca dışı metinlerin modernite içerisindeki yeri saptanarak Hisar’ın bu konuya yaklaşımı anlamlandırılmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c5955ffd89244fdc8a6713e0ae071d01.docx 45b7a1ad8021c6044c6da167faaa93d4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5e90704ba699833125b943d0cb14ba4c.pdf e26b119b52fa0bd4ea4847da7b96e50f PDF Text Text ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ŞİİR ANLAYIŞI VE ELEŞTİRİSİ ALENA ŠATOVIŠ1 Özet Edebiyat tarihlerinde genellikle “yazar” sıfatıyla tanınmış olan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın zamanında pek ilgi çekmeyen ve çeşitli dergilerde çıkan edebiyat üzerine yazıları, eleştiri türüne yaklaşmaktadır. Bu yazılarında şiire gösterdiği özel ilgi göze çarpmaktadır. Süreli yayınlarda yayımladığı metinlerle birlikte Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı şiir antolojisi ve Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında, eski zamana, kültüre ve şiire ilgi duyan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın ortaya koyduğu görüşler, geleneğe dönük olan sanat ve edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır ve bu anlayışıyla uyum içerisindedir . Hisar‟ın eleştiri türüne yaklaşan bu yazılarında öznel ve “şairane” ifadeler, onu modern anlamda bir eleştiri yapmaktan uzaklaştırıyor olsa da, yazarın edebiyata bakışı ve değeler sistemi konusunda önemli ipuçları vermektedir. Bu yazılarında edebî türler arasında belli sınırlar gözetmeyen Hisar‟ın “edebiyat” düşüncesi nitelikli üslûba sahip olan tüm yazıları kapsamaktadır. Türk edebiyatının modernleşmesinin getirdiği yenilikleri bir türlü kabul etmeyen yazarın estetiği geleneksel çerçevede kalmıştır. Eserlerinde Türk medeniyetin ürünlerini ve edebiyat geleneğini yansıtan Hisar‟ın “otantik” bir edebiaytçı olarak Türk edebiyatında ve edbiyat eleştirisinde özel bir yeri vardır. Türk edebiyatının 20. yüzyılın ilk yarısında ün kazanan yazarlardan Abdülhak Şinasi Hisar, bu yıl ölümünün 50. yıldönümünde anılıyor. Bu münasebetle onu tekrar gündeme getirmek ve yazarlığının gölgesinde kalmış olan eleştirmen kimliğini değerlendirmek aydınlatıcı olacaktır. Nitekim Hisar‟ın süreli yayınlarda çıkan eleştiri yazıları yaşamı boyunca ortaya koyduğu düşünce ve sanatının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çalışmada ise özellikle şiir üzerine yazdıkları incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca THE IDENTITY OF ABDULHAK ŞINASI HISAR AS LITERARY CRITIC Abstaract This year is 50th aniversary of death of Abdülhak Şinasi Hisar. That is the reason why many of cultural activities have been organized in order to remember 1 Doç.Dr., Saraybosna Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Doğu Dilleri Bölümü, alenacatovic@yahoo.com �this important writer in Turkish literature of 20th century. In history of literature Turkish Abdülhak Şinasi Hisar is known as a “writer” but he had many writings on literature that can be closely identifided with literary criticism. These writings were not an object of the great interest in his time. However they are important information about his system of values and his view towards literature. Specially his writings about novel can be evaluated in a sense of modernism and pre-modernism. In this paper Bakhtin‟s texts about epic and novel will be taken as a theoretical frame. Key Words: Abdülhak Şinasi Hisar, criticism, novel, fiction Hisar’ın Yazar ve Eleştirmen Kimliği Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının 1930‟lu yıllarında sesini duyurmaya başlayan Abdülhak Şinasi Hisar‟ın yapıtları, hem biçim hem de içerik açısından geçmişe ve geleneğe bağlı kalarak dönemin egemen edebiyat anlayışından ayrılır. Modern Türk edebiyatı tarihlerinde, 1888 yılında doğan ve bir yirminci yüzyıl yazarı olan Hisar‟ın modern yazarlar kuşağına yerleştirmek eğilimi ne kadar sık görülüyorsa da, onun sergilediği estetik anlayışı, aslında edebiyatın geçmişinden hiçbir zaman kopmamıştır. Abdülhak Şinasi Hisar, 19. yüzyılın sonunda, İstanbul‟da, dönemine göre zengin bir kültüre sahip, edebiyata karşı özel ilgi besleyen bir ailede doğmuştur. Hisar‟ın babası Mahmut Celâlettin Bay, dergicilik ve basımla uğraşıyor, Hazine-i Evrak adlı edebî dergiyi yayımlıyordu. Bu dergide Abdülhak Hamid, Ziya Paşa ve Recaizâde Ekrem gibi dönemin en önemli şairlerinin şiirleri yer alıyordu. Hisar‟ın çocukluğu Rumelihisarı, Çamlıca ve Büyükada‟da geçmiş, akraba ve aile dostları arasında dönemin kültürlü ve edebiyatçı çevreleri sıkça bulunmuştu. Özellikle Osmanlı son dönemin ünlü kadın şairlerden Nigâr Binti Osman‟ın düzenlediği edebî toplantılar ve tartışmalar yazar üzerinde büyük etki yaratmış, bu ortam, ilk çocukluk yıllarından itibaren Hisar‟ın ilgisini edebiyata yönlendirmiştir. Hisar‟ın kardeşi Selim Nüzhet Gerçek de bu edebî çevrelerde büyüyerek yaşamı boyunca edebiyattan uzaklaşmamış, Türk tiyatrosu, matbaacılık ve gazetecilik üzerine yapıtlar vermiştir. Yaşamı boyunca ilk gençlik yıllarındaki deneyimlerin etkisinde kalan Hisar, edebî yapıtlarında, eski İstanbul‟un semtelerinde ve adalarda geçen günleri sık sık �çocuk perspektifinden konu edinmektedir. Bu yüzden edebiyat tarihçileri, yazarın yapıtlarından çocukluğuyla yola bulunmaktadırlar. ölçüde yer çıkarak Ancak alan kurmaca yaşamı ve Hisar‟ın payı otobiyografi ilgili niteliği düşünüldüğünde, bu bazı taşıyan yapıtlarında yapıtlarda saptamalar yapılırken son derece dikkatli davranmak gerekir. saptamalarda yaşamıyla bir ilgili Öte yandan, Hisar‟ın yapıtlarına bakaak onun edebî kişiliği ve yazarlığı hakkında olduğu gibi edebî zevki, tercihleri ve anlayışı konusunda da bilgi edinmek olanaklıdır. Hisar‟ın edebiyat konusundaki analyış ve tercihleri uzun süre edebiyat çevrelerinde bulunması ve aynı zamanda eski edebiyat ve Ayrupa edebiyatı konusundaki gelişmeleri takip etmesi sonucu oluşmuştur. Bu süreç, çocukluğundan başlayarak Galatasaray Lisesi‟nde geçirdiği yıllar ve daha sonra Paris‟e kaçıp Ecole Libre des Sciences Politiques‟te okuduğu sıralarda yoğunlaşmıştır. Hisar, Paris‟te görüştüğü Yahya Kemal gibi edebiyatçılarla edebiyata ilişkin fikir alışverişinde bulunarak onların düzenledikleri kongrelere katılmaya başlamıştır. Edebî yazarlığına Türkiye‟ye döndükten sonra Dergâh dergisinde ilk yayımladığı şiirlerle başlayan Hisar, kısa bir süre sonra şairliği bırakıp bir yandan çeşitli dergilerde eleştiri ve edebiyat üzerine yazılar yazarak, diğer yandan da anılarını ve sonradan kitaplaşmış yapıtlarının tefrikalarını yayımlayarak yazarlığa devam etmiştir. Ancak yazarın ileri yaşta ortaya koyduğu ve Fahim Bey ve Biz adıyla kitaplaşan ilk eseri, 1941 yılında çıkmıştır. Bu eseriyle sesini geniş bir kitleye duyuran yazarın daha sonra diğer eserleri de peşpeşe kitap hâlinde yayımlanmıştır: Boğaziçi Mehtapları (1942), Çamlıcadaki Eniştemiz (1944), Ali Nizamî Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952), Boğaziçi Yalıları (1954), Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde (1955), Geçmiş Zaman Köşkleri (1956), Geçmiş Zaman Fıkraları (1958), İstanbul ve Pierre Loti (1959), Yahya Kemal’e Vedâ (1959) ve Ahmed Hâşim – Şiiri ve Hayatı (1963). Edebiyat tarihçileri ve eleştirmenler, Hisar‟ın ayırmak ve gruplandırmakta zorluk çekmişlerdir. yapıtlaırını Ancak Hisar‟ın türlerine göre Çamlıcadaki Eniştemiz (1944), Ali Nizamî Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952) ve Fahim Bey ve Biz (1941) adlı yapıtlarını, geleneksel anlatı özellikleri taşıyor olsalar da, çoğu eleştirmen tarafından roman türüne yerleştirilmiştir. Hisar‟ın, çocukluk anılarını, eski İstanbul‟un özellikle Boğaziçi‟nin güzellikleri, gelenekleri ve yaşayış tarzından esinerek yazdığı Boğaziçi Mehtapları, Boğaziçi Yalıları ve Geçmiş Zaman Köşkleri adlı eserleri, bu kitaplar hakkındaki eleştirilerde “anı” olarak değerlendiriliyor. �Yazarın anı niteliği taşıyan İstanbul ve Pierre Loti adlı eseri yanında ünlü şairlerin yaşam ve şiileriyle ilgili anı ve düşüncelerini orataya koyan, ilk önce iki ayrı kitap olarak çıkmış ve sonradan Ötüken Neşriyat tarafından 1979 yılında bir kitap hâline getirilmiş olan Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı yapıtı, yazarın şiir anlayışını ortaya koymakta önemli ipuçları içermektedir. Eski zamana, kültüre ve şiire ilgi duyan Abdülhak Şinasi Hisar, eski şiir ve fıkraları Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde ve Geçmiş zaman Fıkraları adlı antolojilerinde derlemiştir. Bunların yanısıra Hisar‟ın çeşitli dergilerde kitap tanıtımı, eleştiri, anı gibi türlerde yazıları da edebiyat anlayışını otaya koymakta ve yazarlığının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın eserlerinin moderniteye karşı bir direniş gösteren özellikleri, kendi oluşturduğu ve geleneğe dönük olan sanat ve edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır ve bu anlayışıyla uyum içindedir. Hisar‟ın, çocukluğundan itibaren edebiyata duyduğu ilgi ve merak, bu konuda birikim edinmesi ve 1921‟den başlayarak Ağaç, Dergâh, Milliyet, Türk Yurdu, Ulus ve Varlık gibi dönemin önemli dergi ve gazetleinde eleştiri yazıları yazması, onun özgün edebiyat anlayışını yaratan bir olgunlaşma süreci yapılan araştırma ve olarak değerlendirilebilir. değerlendirilmelerde Hisar‟ın Bu yüzden yapıtları üzerinde bu koyduğu yazılarda ortaya fikirler ve değerler sistemi, eleştirmenler tarafından en önemli ipuçları sayılmalıdır. Moderiteye karşısında gelenekçi bir sanat anlayışı ortaya koyan ve bunu yapıtlarına yansıtan Hisar, önce “yazar”, sonra “eleştirmen” sıfatları ile tanınmıştır. eserlerinin geleneksel yaratıcılığı hakkında getirdiği söylem ve modern aydınlatıcı ve edebiyat bir sergilediği karşısındaki araştırma üslûp konusu özellikleri yerini Hisar‟ın belirlemek, olacaktır. onun Hisar‟ın ancak bu dile çerçevede anlamlandırılabilir. Abdülhak Şinasi Hisar, yazdığı ilk eleştiri yazılarında, çok dikkatli okuyan, yazıların üslûbuna önem veren, aruz ve dizgi yanlışalarını, acele ve ihmalle yazılan kitapları srt bir biçimle eleştiren biri olarak karşııza çıkıyor. yazarlığa başlayan Hisar, edebiyat eleştirmeninden makalelerinde beklentilerini eleştiri şöyle dile anlayışından getiriyor: Eleştiri yazılarıyla da bahsediyor “Hakikî ve ve samimî münekkid, yazanlar arasında, en iptidaî olanları değil, en sanatkâr olanların itibar ve tasvibini kazanmaya çalışarak okuyan karîlerini daha ince bir gözle görmeğe, daha iyi bir zevkle düşünmeye davet eder.”(1955:470). Ancak Hisar‟ın eleştirmek üzere ele aldığı yapıtla arasında her zaman en seçkin olanları değil, edebiyat konusundaki �yüksek ölçütlerine pek cevap vermeyen kitapları seçtiği oluyor. Özellikle edebî nitelikleri olmayan ve ticarî boyut kazanan yapıtlar üzerine yazarken son derece olumsuz ve eleştirilerden sert kaçınmıyor. Abdülhak Şinasi Hisar, Milliyet gazetesinde Kemalettin Şükrü‟nün Namık Kemal- Hayatı ve Eserleri adlı kitabı üzerine yazdığı eleştirisinde bu yazarın yapıtında segilediği yaklaşımı şöyle tanınmış olanı değerlendiriyor: O bilâkis “vulgarization” mahiyetinde neşriyat ile yazıcılık işinden ziyade kitapçılık işini yapmak ister ve edebiyatın san‟atinden ziyade ticaretinden zevk alır gibi görünen bir muharrirdir. Nasıl ki bu kitabı da filvaki edebiyat ve “dökümentasyon” noktai nazarından hiç bir kıymeti olmayan ve sırf “vulgarization” mahiyetinde kalan bir eserdir. (1931:4) Bu eleştiride sert sözlerden çekinmeyen Hisar, diğer yazılarında da edebiyatın en “iptidaî” ve kendi yüksek sanat anlayışına uymayan yapıtlarını ele alıyor. eserler üzerinde yazarken sıkça ironik ve alaycı bir ton sergiliyor. Bu tür Abdullah Cevdet‟in Karlı Dağdan Ses adlı şiir kitabından bahsederken olumsuz yargılarını pekiştiren alaycı benzetmelerde bulunuyor:”Şairin ekser mısraları o kadar dolu ve gıcık ki bir sanat gayesiyle değil nakil sebebiyle yüklenmiş göç arabasına benziyor ve içlerinde bazı geliyor”(1931:4). kocaman eşyalar sallanarak üstümüze düşecekmiş gibi Hisar‟ın yaşadığı dönemde yayımlanmış edebî yapıtlar arasında onun seçici ve üslûpçu edebiyat zevkine uyacak olanlar çok zor bulunur. Hisar eleştiri yazılarında edebî eserlere her zaman çok titiz bir gözle bakmaktadır. Bir yapıtta görülen dikkatsizlikler, vezin ve dizgi yanlışları Hisar‟ın gözünden kaçmıyor, eleştirilerinde özellikle yurgulanıyor. Bu bağlamda Abdülhak Şinasi Hisar‟ın eleştiri yazıları arasında, özellikle 1921 yılından makaleleri, 1963 yılına kadar çeşitli dergilerde yayımlanmış şiir üzerinde Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı Divan şiir antolojisi ve Ahmet Haşim- Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabı incelenmek onun edebiyat anlayışı ortaya konmaya çalışılmak ayıtnlatıcı olacaktır. görüşleri saptanacak değerlendirilecektir. ve Böylece de, yazarın bu görüşler şiir analyışı ve bu tür üzerine modernite-gelenek çerçevesinde Aynı zamanda yazarın şiir üzerine yazılarında sergilediği, kimi �zaman modern eleştiri üslûbundan oldukça uzak kalan, “şairane” ve geleneksel olarak değerlendirilecek üslûp özelliklerine değinilecektir. Şiir Anlayışı Abdülhak Şinasi Hisar‟ın edebiyata Dergâh dergisinde yayımladığı şiirlerle başladığı ve yaşamı boyunca şiir konusunda yazdıkları göz önünde bulundurulursa onun şiire karşı özel bir ilgi beslediği anlaşılır. Şiirin onun özel ilgi alanı olması, Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında da görülebilir. Ahmet Haşim ve Yahya Kemal, Hisar‟ın Galatasaray Lisesi‟nden ve Paris‟te geçirdiği ilk gençlik yıllarından beri yakından tanıdığı ve sevdiği şairlerdir. Onların biyografilerini yazarken anılara ve övgülere çok sık yer vermesi, yazarın şiir yaklaşımından özel zevk ve duygularının ön plânda olduğunu gösteriyor. Sonradan Ahmet Haşim - Yahya Kemal’e Vedâ adıyla Ötüken Neşriyat tarafından 1979 yılında bir kitap hâline gelen Ahmet Haşim ve Yahya Kemal üzerine yazıları daha önce Yahya Kemal’e Vedâ (1959) ve Ahmed Haşim Şiiri ve Hayatı (1963) adları altında iki ayrı kitap olarak basılmıştır. Kemal’e Hisar‟ın, kitabında Vedâ Yahya Kemal‟in sergilediği öznel ölümünden yaklaşımdan sonra çıkan Peyami Yahya Safa şöyle bahsediyor: Bu kitabın Yahya Kemal‟i muharririn hususî sohbetlerinde anlatığı şaire pek benzemez. Anlaşılıyor ki Abdülhak Şinasi beyin hâtıraları ölümün sansüründen Abdülhak Şinasi‟nin geçmiştir. Bunu hakşinalığından tabiî görmek ziyade mümkündür. dostluğuna bağlı ve kökleri akıldan ziyade kalbde yer alan değer hükümlerini ciddi bir edebiyat tenkidi diye kabul etmek şart değildir. (Safa, 1959:6) Ancak Hisar‟ın Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında duygusal sözlerin yanında zaman zaman kendi şiir anlayışı ve o dönemde Türk şiirinde görülen gelişmeler Hisar‟ın eski gelişiminden, konusundaki Türk edebiyatını özellikle Fransız önemli çok iyi düşüncelerini bildiği, sembolistlerinin „saf de bulabilmek Avrupa‟daki şiir‟ şiir mümkün. düşüncesinin düşüncesinden haberdar olduğu ve Haşim ile Yahya Kemal‟in şiirlerini bu çerçeveye yerleştirmeye çalıştığı görülüyor. Hisar‟ın, Ahmet Haşim‟in şiirinden bahsederken bir şiirde iki dizenin yer değiştirmesinin şiir için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor olması onun dil, müzik ve ahengi şiir tanımlayan öğeler olarak algıladığını gösteriyor. �Abdülhak Şinasi Hisar bu kitabında şairi şöyle tanımlıyor: “Şairler mantık ve muhakeme ile tahlil ve hükün edenler değil, hadesleriyle, hassasiyetleriyle hisseden, lisanlarının âhenkleriyle ve musikileriyle ifade ihsas etmesini bilenlerdir„ (1979:150) Aynı zamanda burada Hisar'ın ahenk ve duygulara dayanan şiir ile düşünce ve anlam üzerine kurulan düzyazı arasında bir ayrım yapmış olduğu görülebilir. Hisar, zaman zaman modern şiir düşüncesine uygunluk gösteren görüşler de sergilemektedir. Ona göre iki tür edebiyat vardır: birisi şiir ya da tegannî edilen edebiyat, diğeri ise düzyazı biçiminde kaleme alınan edebiyattır. edilen edebiyat' olarak tanımladığı ve 'tegannî' sözcüğünün Şiiri 'tegannî makamla okunma anlamına geldiği göz önünde bulundurulursa Hisar'ın şiir ile musiki arasında bir bağlantı kurduğu açıktır. Özellikle Ahmet Haşim'in şiirlerini incelerken yazarın şiir dili ve nesir dilini birbirinden ayırması dikkat çekiyor. „Felsefenin muayyen ve bâriz lisanı şiire girmez“ diyen Hisar, öğretici, net bir anlam ve mesajın şiirde olmaması gerektiğini şöyle vurguluyor: Şiirin ahlâkî, felsefî, hikemî hattâ sadece vazıh ve billûrî olmasını istemek onun rolünü kabul etmek istememek, yani şiiri sevmemek, inkâr etmek olur. Zira şiir, bizzat musiki gibi, fikrin ve felsefenin şuuraltımız içinde aksi sedası yahut devamı demektir. (1979:147) Hisar için düzyazı, anlama ve açık söyleme dayanırken şiir her zaman müzik, zevk ve duygulara bağlanır. tutarlı kaldığı görülüyor. yazdığı Hisar‟ın diğer yazılarına bakıldığı zaman bu düşüncesinde Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ kitabından önce “Victor Hugo ve Legende des sıecles” başlıklı makalesinde de şiirin düşünce üzerine kurulmuş olmadığını söyleyerek onun temelinde söylüyor: müziğin yattığını “Fakat şairlerin fikirlerini pek ciddiye alarak iyice tarayacak olursak çok kere elimizde hemen hemen hiç bir şey kalmaz. Asıl görülen ihtişamlı ve çalgılı bir dekordur. „Bakî kalan bu kubbede bir hoş sedâ imiş!‟”(1943:344). Müzik ile şiir arasında kurulan ilişki ve şiirin özel dile sahip olduğu düşüncesi modern Türk edebiyatında Yahya Kemal Beyatlı‟yla ortaya çıkıyor. Beyatlı, şiirin bir anlamı iletmeye değil „derunî âhenk‟e „tınnet‟e dayandığına ilişkin görüşlerini “ Şiirde Musiki„ başlıklı makalesinde ortaya koyuyor. Hisar'ın aynı görüşleri paylaştığı şiir �üzerine yazılarında da görüldüğü için bu konuda Yahya Kemal'den etkilendiği düşünülebilir. Hisar, eleştiri yazılarında şiirin başarılı şiirin âhengini temel ölçüt olarak belirtiyor. olup olmadığını değerlendirirken Bunun bir örneğini Abdullah Cevdet'in şiir kitabı üzerine yazdığı eleştiri yazısında görmek olanaklıdır. Hisar bu ölçüte uyarak bu şairi başarısız buluyor: “Şiir cümlesi, yani mısra duyacağı bir ahenk olmalıyken onda bunu duyamıyoruz. iltihak ve iştirak etmiyoruz. bir şairdir „ (1931:4) Hisar, Yahut ahenk hususunda biz onun zevkine İşte onun için o bizce ifade ve ihtisas kudreti zaif kalan Abdullah Cevdet‟in şiir dilini ile düzyazı diline yaklaştırdığı için olumsuz değerlendirmelerde bulunurken şiir dili ile ile düzyazı dili arasında kurduğu ayrım üslup özelliklerini kendi konusunda tutarlılık gösteriyor. Hisar, şairin şiir anlayışına uygun bulmadığı için onu sergilediği alaycı bir benzetmeyle eleştirmekten çekinmiyor: “ Şairin kıt‟alarında yakışan bir lisandır. Fakat her halde şiire yakışan lisan bu değil. İhtimal ki şiir bu telegraf üslubundan kaçıyor.„ (1931:4) Abdülhak Şinasi Hisar için şiirin her zaman özel ilgi alanı ve şairliğin üstün bir „meslek‟ olduğu görülüyor. Onun şairlik konusunda görüşleri de son derece romantik bir çerçeve çizmektedir. Hisar şair tanımını şöyle dile getiriyor: Şair nedir, kimdir? Bu suale muhtelif cevaplar verilebilir ve şair başka başka suretlerle izah edilebilir. Meselâ eminiz ki şair tamamen bizim gibi muhakeme etmiyen, görmiyen ve söylemiyen, başka türlü düşünen, sezen, fakat duyduğunu ihsas etmesini, hissini bize sirayet ettirmesini bilen bir sanatkâr. (1943:346) Hisar‟ın bu şair tanımını biraz belirsiz kalıyorsa da onun sanatkârlık üzerinde ısrar ettiğini gösteriyor. derece öznel. Ancak Hisar‟ın başka yazılarındaki şairliğe dair düşünceleri son Bu yazılarda Hisar, şairi sıkça sıradışı yeteneklere ve üstün ifade gücüne sahip bir sanatçı olarak betimliyor. Şair gibi şiirin de Hisar‟ın sanat anlayışında öznel ve ayrı bir yeri vardır. Hisar‟ın bu konudaki görüşlerine Varlık dergisinde 1934 yılında çıkan ilk yazıları arasında yer alan Abdülhak Hamit ile ilgili yazısında da rastlıyoruz: “Bir şairin ruhu ilahî bir makam değil midir? Belânın karanlık elleriyle açıp girdiği bu yerden bize �Güneş gibi nur dökülür. Bir güneş ziyası ve sütunu: ve biz içinde aydınlattığı zerrelerin dönen âlemlerini görüyoruz. ” (1934:215). Hisar‟ın bütün yazdıklarından şiiri üstün bir sanat olarak gördüğü ve onu ilahî boyutlara yücelttiği görülüyor. Bunun yanı sıra Hisar için şiir, her zaman özel zevklere göre belirlenen ve yönlendirilen bir sanat alanı olmuştur. Abdülhak Şinasi Hisar, Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı antolojisini, 15. ve 20. yüzyıllar arasında yazılmış aşka dair mısra ve beyitlerden seçerek oluşturduğu kitabın önsüzünde söylüyor. Ancak bu şiir antolojisinin derlenmesinde özel tercih ve duyguların belirleyici etkenler olduğu göze çarpmaktadır. Belki de, Hisar‟ın Fuzûlî‟nin “Aşk imiş her ne var âlemde, İlm bir kîl ü kâl imiş ancak!„ ünlü beytiyle antolojisini başlatması; yazarın beğenilerinin, bilimsel bakış açısının önüne geçtiği göstermektedir. 20. yüzyılın ünlü şairlerinden Turgut Uyar, “Bir-Seçmeler-Kitabı„ başlıklı makalesinde Hisar'ın bu kitapta hiçbir ölçüt izlemediği için dağınık bir şiir antolojisi ortaya koyduğunu söylüyor. Uyar, Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde derlemesini Hisar‟ın bütünüklü beyitlerden sadece bir mısraya yer verdiği ve bu mısraları tamamen öznel kaygılarına göre sıraladığı için başarısız olarak değerlendiriyor. Turgut Uyar, Hisar‟ın yetkin bir derlemeci olduğuna dair eleştirilerini şöyle dile getiriyor: Hiçbir yöntem, hiçbir ilkeye tutulmadan, divan şiirimizden rastgele beyitler mısralar almış. Kitapta bütün kaygı, bu beyitleri, bu mısraları anlamlarına göre bir takım bölümlere ayırmak olmuş. İyi bir kitap sayılmaz. yana, Sanki A. Şinasi Hisar, gençliğinden bu yahut çocukluğundan, kendi şiir defterine yazdıklarını toplamış kitaba almış. (1957:21) Ancak Hisarın şiiri seçerken nasıl bir ölçü izlediği konusundaki açıklamasına bakılırsa onun derli toplu, amaçlamadığı anlaşılıyor. titiz ve okur için aydınlatıcı bir seçme yapmayı Hisar‟ın kenisi de, kitabın önsöz bölümünde antolojisini hazırlarken kendi zevk ve beğenisinden başka kıstaslara dayanmadığını söylüyor: “Bu küçük kitap bir zevk ve tesadüf mahsulüdür; bu beyitler ve mısralar, gençliğimden beri tesadüfen okumuş, beğenmiş, sevmiş ve kaydetmiş olduklarıdan �ibarettir” (1955:17). Yazar bunları açıkça söylerken onun antolojideki şiir seçiminde daha üstün bir kaygı aramak yersiz olur. Öte yandan, “Divan şiiri antolojisi” olarak adlandırılan bu kitapta Ahmet Haşim, Cenab Şahabeddin, Tevfik Fikret, Recaîzade Ekrem, Yahya Kemal ve Abdülhak Hamit‟in bir arada yer alması okuyucunun beklentilerine zıt gelebilir. Ancak Hisar‟ın Divan şiiri konusundaki Şinasi Hisar farklı anlayışıyla bu duruma açıklık getirilebilir. Abdülhak önsözünde “Divan Edebiyatı” terminin uydurma olduğunu belirtiyor; ona göre eski şiirimize bu ad eski şairlerin şiirlerini sadece belli bir sıraya göre dizerek bir divan oluşturdukları için konuldu. Bugün şairler divan oluşturmasalar da, bu, divan şiiri bırakmış oldukları anlamına gelmez. antolojide 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl şairlerinin şiirlerine Bundan ötürü yer verilmesine belirleyici ölçütün onların aruz veznini kullanmaları olduğu öne sürülüyor. bu sorununu şöyle açıklıyor: “Kudemadan sonrakiler „divan‟ Hisar, tertibinden vazgeçtilerse de, yine aruz vezniyle yazdıkları şiirleri, divan şiirinin tabî bir devamı ve mabadidir‟ (1955:16). Ancak Hisar burada Divan şiirini aruza bir “divan” içinde yer almış olmasına indirgemektedir. Oysa ki Divan şiirini diğer şiir türlerinden ayıran özellikler daha kapsamlı bir sistem içinde yer alıyor. Hisar, Divan edebiyatını özel kılan biçim ve içerik özelliklerini dikkate almayarak şairlerin aruzla yazmış olmalarını tek belirleyici etken olarak ortaya koyuyor. Hisar‟ın Türk edebiyatında modern şiiri başlatan şairlere Divan şiiri antolojisinde yer vermesi onun geleneksel ile modern arasında pek ayrım yapmadığına işaret ediyor. Hisar, bu görüş konusunda diğer yazılarında da tutarlılık göstermektedir. Abdülhak Hamit‟in 82. doğumun yıldönümü için yazdığı yazısında da Divan şiiri antolojisinde yer verdiği Tevfik Fikret‟i eski şiirin şairi olarak görüyor ve onun Servet-i Fünûn temsilcisi olduğunu ancak şiirinde bir etki olarak kabul ediyor: Sanatkârların kendi zamanlarıyla rabıtaları pek sıkıdır. Tevfik Fikret‟in olanca mağrur ve asi ruhuna rağmen Rubabı Şikestede bir Edebiyatı Cedide havası vardır, ve Servet-i fünun kokar. Abdülhak Hâmid‟in eserinde Namık Kemal – Sezaî devri havası vardır ve Çamlıca kokar. (1934:215) �Hisar‟a göre bu şairlerin dönemlerindeki edebiyat gelişmeleriyle bağlantıları ancak şiirlerinde hissedilen bir atmosferle belirleniyor. Oysa ki bu şairler Divan şiiri geleneğinden büyük ölçüde ayrılıp yaşadıkları dönemin edebiyatına birçok açıdan yenilik katmışlardır. Özellikle Tevfik Fikret, modern Türk edebiyatı tarihinde Batı etkisinde kalarak Türk şiirine modern öğeleri getiren bir şair olarak biliniyor. Kenan Akyüz, Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri adlı kitabında Tevfik Fikret‟in edebiyat dönemiyle bağlantısını şöyle değerlendiriyor: Türk edebiyatını safhasına 1860‟dan beri devam eden batılılaşmamnın kesin hızla ulaştırmış olan Servet-i Fünûn hareketinde büyük yeri bulunan Tevfik Fikret‟in, XIX asrın sonlarında Türk şiirinin tamamıyle avrupaî bir görünüş almasındaki payı büyüktür. Ekrem ve Hâmid‟ten aldığı ilhamla ve büyük sanatçı kabiliyeti sayesinde Fikret, avrupaî Türk şiirinin 1880‟den sonra atılmış sağlam temelleri üzerinde modern bir yapı kurmayı başarabilmiştir. (1982:98) Hisar ise, Tevfik Fikret'in Türk edebiyatındaki modern gelişmedeki rolünü kavrayamamıştır. Diğer şair ve yazarlar konusunda da Hisar'ın onların „modern“ olarak nitelendirilebilecek konumlarının farkında olmadığı görülmektedir. Divan şiiri antolojisinde Yahya Kemal'e yer vererek Hisar'ın onu da eski edebiyatı devam ettiren bir şair olarak gördüğü anlaşıyor. Aynı görüşü Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ adlı kitabında da ortaya koyduğu için Hisar bu konuda tutarlı davrandığı söylenebilir. Yahya Kemal hakkında Hisar şunları söylemektedir: “Halbuki 20. asrın başlangıcından beri Yahya Kemal 1958‟de ölünceye kadar, Divân Edebiyatının şiirine devam eder”(1979:221). Oysa Yahya Kemal, Divan şiiri geleneğinden yararlanan, özgün bir şairdir ve birçok eleştirmene göre Türk edebiyatında modern şiir başlatan şair sayılmaktadır. Örneğin, Hilmi Yavuz, “İki Modernist: Yahya Kemal ve T. S. Eliot” başlıklı yazısında Yahya Kemal‟i modernist şiirin temelkoyucusu onun başlattığı modernizmi Eliot‟ınkiyle karşılaştırıyor. olarak değerlendirerek Hisar‟dan çok farklı olarak Yavuz, Yahya Kemal‟i modernist Türk şiirinin öncüsü sayıp Eliot‟la aynı konumda olduklarını şöyle açıklıyor: Yahya Kemal de, Eliot da, aynı gerçeklerle moderndirler: İkisi de şiiri bir Dil problemi olduğunu biliyorlar, ikisi de, söylenenle söyleyişi �(duyuş‟la deyiş‟i, ya da heyecanlar‟la duygular‟ı) birbirinden ayırıyorlar, ikisi de, yaşantının şiirde „tınnet‟ ya da „nesnel bağlılaşım‟ dolayımında yeniden-üretildiği düşünüyorlar. (2001:3) Hisar‟ın şiire yaklaşımını Hilmi Yavuz‟unkiyle dönemsel açılardan karşılaştırmak yersiz olur. kuramsal, bilimsel ve Aynı zamanda Hisar‟dan böyle bir inceleme ve karşılaştırma yapmasını beklemek anlamsızdır. Asıl sorun Hisar‟ın ne kadar nitelikli bir eleştiri yapıp yapmadığı değil onun Yahya Kemal‟i bütünüyle Divan şairi olarak değerlendirip edebiyatta geleneksel ile modern olan arasındaki ayrımın farkına varmamış olmasıdır. Bundan ötürü Hisar‟ın modern ile geleneksel şiir anlayışları arasında temel farkı kavrayamadığı söylenebilir. Aslında Hisar, şiire yaklaşırken modernizm-gelenek ilişkisini araştırma konusu yapmıyor ve bu ayrımın edebiyat için önemini düşünmüyor. Hisar‟ın geleneksel ve modern ayrımı üzerinde durmayan yaklaşımı, içinde üstün sanatsal özellikler aradığı bütün edebiyat türleri, özellikle roman konusundaki yazılarında da sıkça görülüyor. Şiir Eleştiri Yazılarında Üslûp Özellikleri Bir yapıtı değerlendirirken her şeyden önce onun üslûbuna önem veren Hisar, edebî yapıtlarında olduğu gibi edebiyat üzerine yazılarında da sergilediği üslûp özellikleri konusunda son derece özenli davranır. Hisar gelenekten gelen öğeleri farklı türlerdeki yazılarında kullanarak eski edebiyatın ve sözlü kültürünün söylemini önemli ölçüde sürdürmüştür. Onun eleştiri yazılarında yer alan bazı paragraflar, asıl konudan uzaklaşıp felsefeye yaklaşırken deneme boyutları kazanır. hem biçim göstermektedir. hem de içerik açısından Bu deneme tarzındaki paragraflar, edebî yapıtlarındakilerle benzerlikler Dolaysıyla, bu eğilim onları “eleştiri” tarzından uzaklaştırmaktadır. Aynı zamanda “eleştiri” olarak nitelendirilebilecek yazılarında egemen olan birinci çoğul kişi anlatımı ve duygu yüklü ifadeler, modern bir eleştiri yazısına uygun değildir. Hisar‟ın farklı türdeki yazılarında da rastladığımız bu analatım biçimi yazarın söyleminin geleneksel ve cemaatçı perspektifi yansıttığına işaret ediyor. Ancak onun modern eleştiri üslûbundan uzaklaştıran sadece “biz” zamiri ile ifade �edilen anlatım değildir. Geleneksel edebiyat ve sözlü kültür söylemini andıran başka öğeler de Hisar‟ın “eleştiri” yazılarında bulunmaktadır. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın diğer yazılarında da sıkça karşımıza çıkan ve şiir eleştiri yazılarında görülen uzun, ünlemli ve ritmik cümleler, yazarın üslûbunun ana özelliklerdendir. Bunların yanı sıra Türk edebiyat geleneği ile sözlü kültürden gelen ve Hisar‟ın söyleminin temel öğeleri arasında yer alan tekrar, ikileme ve eklemeli üslûbun kullanımı ayrıca göze çarpmaktadır. Hisar‟ın Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı antolojisine yazdığı önsöz yazısı bu anlamda etkileyici örnekler arasındadır. Osmanlı nesrinde yaygın olan, ses ve anlam açısından benzerlik gösteren ikilemeler Hisar‟ın bu yazısında önemli bir yer tutmaktadır. Yazının tek bir paragrafında yer alan “heva ü heves”, “tesellisi ve tedavisi”, “firak ve iftirak”, “hasret ve hicran” (1955:12) ikilemeleri, kitabın yayımladığı 1955 yılını değil, Divan nesrinin anlatım tarzını çağrıştırıyor. Gelenek bakıldığı perspektifinden zaman Hisar‟ın aynı metinde tekrarı, kafiye ve pekiştirmeyi sıkça kullanarak geleneksel ve son derece ağdalı bir üslûp sergilediği görülüyor. büyük ölçüde söylenebilir. Burada özellikle son dönem Osmanlı nesrinin söylemini yansıtan Hisar‟ın ve seci sanatını yazısı tam anlamıyla hatırlatan seci cümlelerin olarak etkili olduğu değerlendirilmezse de “Fuzûlî, Mecnun bakışlı, Leylâ edalı, vefalı, hummalı, kara sevdalı, ihtişamlı bir aşkın şairidir” (1955:13) gibi cümlelerde secii hissetmemek imkansızdır. Değindiğimiz diğer öğelerin yanında seci sanatı da, Hisar‟ın üslûbunda egemen olan geleneksel söylemin dikkat çekici göstergelerindendir. Ne yazık ki Hisar‟ın üslûbu her zaman eleştirmenler tarafından olumlu değerlendirilmemiştir. Modernist perspektiften bakan eleştirmenler tarafından Hisar‟ın edebiyat üzerine yazılarındaki geleneksel öğeleri barındıran üslûbu, eleşitiri türüne uygun bulunmamıştır. Turgut Uyar, Hisar‟ın Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde adlı şiir antolojisine yazdığı önsöze getirdiği eleştirilere üslûbun fazla süslü olmasını ekleyerek kitap için şöyle diyor: “ Üstelik, kötü, tam anlamile şairane bir önsözü var” (1957:21). Uyar‟ın bu değerlendirmesi son derece doğal. üslûbu yaşadığı döneme göre “şairane” Turgut Uyar, Hisar‟ın kitabına modern olarak eleştiri tarzına uygun beklentilere yaklaştığı için bu yazıyı abartılı ve uygunsuz bulmakta haklı olabilir. Ancak Hisar‟ın edebiyat ve yazarlık anlayışı perspektiften bakıldığı �zaman söyleminde sergilediği üslûp özelliklerini, sanat üzerine zamanla geliştirdiği düşüncelerin sonucu olarak kabul etmek gerekiyor. Hisar‟ın edebiyat üzerine yazılarında ortaya koyduğu görüşlerin ve söyleminin biçim ve içerik öğeleri açısından birbiriyle uyumlu olduğu görülüyor. Hisar‟ın uzun yıllar boyunca edindiği edebî birikimin sonucu olan tutarlığı, Türk edebiyat geleneğinden bağımsız olarak anlamlandırmak mümkün değildir. Abdülhak Şinasi Hisar‟ın çeşitli süreli yayınlarda yayımlanan anacak zamanında pek dikkati çekmeyen, edebiyat, özellikle şiir hakkındaki yazıları, onun “moder sayılabilecek bir edebî anlayışa ilişkin görüşlerini ortaya koymaktadır. öncesi” Hisar‟ın eleştiri türüne yaklaşan bu yazılarında sıkça rastlanan duygularla yüklü, öznel ve “şairane” ifadeler, onu modern anlamda bir eleştiri yapmaktan uzaklaştırıyor olsa da, yazarın edebiyata bakışı ve değerler sistemi konusunda önemli ipuçları vermektedir. Bu çalışmada, Hisar‟ın yazılarında ortaya koyduğu düşünceler dikkate alınarak onun “edebiyat” saptanmıştır. düşüncesinin nitelikli üslûba sahip olan tüm yazıları kapsadığı Hisar, şiir konusundaki görüşlerinde modern ile geleneksel ayrımına varmamakta ve hangi zamana ait olursa olsun şiirin nitelikli bir ifadeye sahip olmasını tek ölçüt olarak ortaya koymaktadır. Yazarın zaman zaman dikkati çeken moderniteye uygun tutumları ise, onun şiiri her şeyden önce müzik, ses ve dil kullanımına ilişkin özelliklerine dayandıran üslûpçu edebiyat anlayışından kaynaklanmaktadır. Kaynakça Akyüz, Kenan. (1982), Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri. İstanbul, İnkilâp Kitabevi. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1931), “Abdullah Cevdet-Karlıdağdan Ses”, Milliyet (9 Haziran 1931), 4. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1934), “Abdülhak Hâmid 82. Yıl Dünümünde”, Varlık, 14 (1 Şubat 1934), 214-215. �Hisar, Abdülhak Şinasi, (1979), Ahmet Haşim -Yahya Kemal’e Vedâ, İstanbul, Ötüken Neşriyat. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1955), Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde, Istanbul, Doğan Kardeş Yayınlar. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1931), “Kemâleddin Şükrü- Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri”, Milliyet (23 Haziran 1931), 4. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1955), “Münekkid Lüzumu”, Türk Yurdu, 251 (Aralık 1955), 470-71. Hisar, Abdülhak Şinasi, (1943), “Vıctor Hugo ve „Legend des siecles‟”, Varlık, 233 (15 Mart 1943), 344-347. Safa, Peyami, (1959), “Yahya Kemal‟e Vedâ”, Milliyet, (1 Mart 1959), 6. Uyar, Turgut. „Bir-Seçmeler-Kitabı”, Forum, 71 (1 Mart 1957), 21. Yavuz, Hilmi, (2001) “İki Modernist: Yahya Kemal ve T. S. Eliot” (11 Aralık 2001) http:// www.zaman.com.tr. /2001/12/11/yazarlar/himiyavuz.htm/ � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2184 Title A name given to the resource ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN ELEŞTİRMEN KİMLİĞİ Author Author ĆATOVIĆ, Alena Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Abdülhak Şinasi Hisar, eleştiri, roman, kurmaca. ÖZET Bu yıl Abdülhak Şinasi Hisar’ın doğumunun 125. ölümünün 50. yıl dönümüdür. Bundan ötürü Türkiye’de sempozyumlar, anma geceleri gibi etkinlikler yapılmaktadır. Bu münasebetle Bosna Hersek’te az bilinen ama Türk edebiyatında önemli yer tutan Hisar’ın eserlerine değinmek aydınlatıcı olacaktır. Türk edebiyatı tarihinde A.Ş. Hisar daha çok anı yazarı kimliği ile bilinmektedir. Ancak zamanının dergilerinde yayınladığı eleştiri türüne yaklaşan makaleleri şimdiye kadar yeterince incelenmemiştir. Halbuki edebi eserlerini anlamak eleştiri yazılarını dikkate almadan mümkün olmayacaktır. Özellikle Türk edebiyatına Hisar’ın döneminde yeni giren roman türü konusundaki görüşleri Batı roman kuramı açısından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Bakhtin’in destan ve roman arasındaki ayrımı Hisar’ın görüşlerini incelerken kuramsal temel oluşturmuştur. Ayrıca kurmaca ile kurmaca dışı metinlerin modernite içerisindeki yeri saptanarak Hisar’ın bu konuya yaklaşımı anlamlandırılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548