141 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0214674120b41a04a24b3c8cfb28aadc.docx 1636e408a9418c9c5f610fbde010f337 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3c509805570e17ab6dc5bf48b6327b34.pdf b7799bb8c33d4ec09ad12bde4f43b025 PDF Text Text ŞEYH GALİP’İN ‘‘HASRETİZ’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISAL AÇIDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN – Ali AKŞİT International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, gazel şerhi, Şeyh Galib, Sebk-i Hindi, yapısal açıdan inceleme. ÖZET Bu çalışmada, 18. yüzyılın önemli divan şairlerinden Şeyh Galib’in ‘‘ hasretiz’’ redifli gazeli, klasik şerh yöntemiyle ve ardından da yapısal açıdan incelenmektedir. Günümüzde divan edebiyatının ve divan şiirinin dili toplum tarafından anlaşılamamaktadır. Bu durum divan şiirinin açıklanma zorunluluğunu gerekli kılmaktadır. Şeyh Galib’in dili, kullandığı kelimeler, mazmunlar, terkip ve tamlamalar şiirin günümüz insanları arasında anlaşılmasını engellemektedir. Bunun yanında Şeyh Galib divan edebiyatında sebk-i hindi ekolünün en önemli temsilcisidir. Bu açıdan da şiirleri şerhe muhtaçtır. Yine son zamanlarda yapılan şerhleri de incelediğimizde Şeyh Galib’in yazdığı divan şiiri türleri adına yeterince şerh çalışması yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada hasretiz redifli gazel; anlam, şekil ve yapısal açıdan incelenmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2248 Title A name given to the resource ŞEYH GALİP’İN ‘‘HASRETİZ’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISAL AÇIDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza AKŞİT, Ali Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, gazel şerhi, Şeyh Galib, Sebk-i Hindi, yapısal açıdan inceleme. ÖZET Bu çalışmada, 18. yüzyılın önemli divan şairlerinden Şeyh Galib’in ‘‘ hasretiz’’ redifli gazeli, klasik şerh yöntemiyle ve ardından da yapısal açıdan incelenmektedir. Günümüzde divan edebiyatının ve divan şiirinin dili toplum tarafından anlaşılamamaktadır. Bu durum divan şiirinin açıklanma zorunluluğunu gerekli kılmaktadır. Şeyh Galib’in dili, kullandığı kelimeler, mazmunlar, terkip ve tamlamalar şiirin günümüz insanları arasında anlaşılmasını engellemektedir. Bunun yanında Şeyh Galib divan edebiyatında sebk-i hindi ekolünün en önemli temsilcisidir. Bu açıdan da şiirleri şerhe muhtaçtır. Yine son zamanlarda yapılan şerhleri de incelediğimizde Şeyh Galib’in yazdığı divan şiiri türleri adına yeterince şerh çalışması yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada hasretiz redifli gazel; anlam, şekil ve yapısal açıdan incelenmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d547f35f24be23b0cad97371ba139457.docx 788e16e0efe4f688dacf04ec69e6d557 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d92e0bbc214d4c6ee5ccd48e9674ac62.pdf 274547b571350805a36a25bff74ca1c8 PDF Text Text NECATİ „NİN “YOK” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN / Tuba ARAZ International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Necati, Klasik şerh, Şerh. ÖZET Bu çalışmanın alanını temelde, Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden mesnevileriyle öne çıkan, Necâtȋ’nin “yok” redifli gazeli oluşturacaktır. Gazel öncelikle klâsik şerh metodu ile açıklanacak akabinde de 20. Yüzyılın’ın etkin edebi kuramlarından biri olan yapısalcılık açısından incelenecektir. Klâsik Türk edebiyatı metinlerinin modern metotlarla incelenmesi, içinde bulunduğumuz kültürel konum ve bu metinlerin günümüz insanı tarafından anlaşılarak okunması ve bu metinlerin sadece tarihin malı olmaktan kurtulması açısından çok önemlidir. Klâsik yöntemle yapılan açıklamalarda, gazelin biçim ve özünde gizli kalan başka yönlerinin de ortaya konulup şairin dünyasını, bugünün okurlarına sunma hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda Necâtȋ’nin gazeli şekil, anlam ve yapısal uyum açılarından ortaya konulacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e5520a19f926cba3a7cee5ad38f42b66.docx 10b0a8f32cb2dafbe77f87a75f109402 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4b4d876927977a25f8f4893095d9a427.pdf 099aedd8f580ce8f676ea4aa829d2d70 PDF Text Text NECATİ‟ NİN „„YOK‟‟ REDİFLİ GAZELİNİN KLASİK ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN1 Tuba ARAZ2 Özet Bu çalıĢmanın alanını temelde, Klâsik Türk Edebiyatı Ģairlerinden Necâtȋ‟nin “ yok” redifli gazeli oluĢturacaktır. Gazel öncelikle klâsik Ģerh metodu ile açıklanacak akabinde de 20. Yüzyılın‟ın etkin edebi kuramlarından biri olan yapısalcılık açısından incelenecektir. Klâsik Türk edebiyatı metinlerinin modern metotlarla incelenmesi, içinde bulunduğumuz kültürel konum ve bu metinlerin günümüz insanı tarafından anlaĢılarak okunması ve bu metinlerin sadece tarihin malı olmaktan kurtulması açısından çok önemlidir. Klâsik yöntemle yapılan açıklamalarda, gazelin biçim ve özünde gizli kalan baĢka yönlerinin de ortaya konulup Ģairin dünyasını, bugünün okurlarına sunma hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda Necâtȋ ‟nin gazeli Ģekil, anlam ve yapısal uyum açılarından ortaya konulacaktır. Anahtar Kelimeler: Necâtȋ, Gazel, ġerh, Yapısalcılık A STUDY OF NECATİ‟S GAZELLE “YOK” İN TERMS OF KLASİC INTERPRETATION AND STRUCTURALİSM Abstract The „‟yok‟‟ rhymed ghazal which is composed by Necati who is Classic Literature poet and comes out with his Marhnawies; forms the basis of this work. Firstly the ghazal is paraphrased as traditional commentary method and then examined as structuralistic method which is the effective literary theory of 20th century. The examining Classic Turkish Literature texts as modern methods is very important as the cultural site where we are in and read understandably by nowadays people and the salvation as they are just the history asset. 1 Yrd. Doç.Dr., Internatıonal Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, arozuygun@ibu.edu.ba 2 Yükek Lisans Öğrencisi, Internatıonal Burch Üniversitesi , Eğitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü �In the explanations is done as classic method, itis aimed to display another sides of ghazal‟s form and another sides which remains secretly in ghazal‟s core. In the explanations which is done as classic method, it is aimed to display also another sides of ghazal‟s form and another sides which remain secretly in ghazal‟s core and display poet‟s world to the nowadays readers.With this aim , it will be displayed the Necati‟s ghazal as form, meaning and the tuneas structurally. Key Words : Necati, Ghazal, commentary, structuralism Giriş Şerh: “genel anlamıyla açıklama ihtiyacı duyulan bütün metinler için kullanılan, özel kullanımıyla ise edebiyat alanında klâsik dönemde metoduna Ġslâmîilimlerin kaynaklık ettiği, ancak kendi metodunu da sistemli bir Ģekilde ortaya koyarak bir metni dil ve anlam yönünden açıklayan ve tercüme, analiz, tenkit kavramlarını da içinde barındıran, 20. yüzyılla beraber klâsik dönemini tamamlayarak modern teorilerle birlikte artık sadece metin incelemeleri ve tercümeler için kullanılan bir terim” (Canpolat 2006: XX) olarak ifade edilebilir. Kelimelerin mecazî kullanımları ve anlam bütünlüğünü sağlayan çeĢitli yapılar düĢünüldüğünde ve iĢin içine edebî metin girince “Ģerh” kelimesinin genel kullanım alanı kendisini göstermiĢ olur. Zira bir metnin Ģerh edilmesi için ince mânâlar gizlemesi ve mecazî kullanımlara da imkân verecek Ģekilde yazılmıĢ olması gerekir. ġerh etmek için sadece metin hakkında bilgi sahibi olmak yeterli değildir. ġârih, gelenek ve kültürüyle ĢekillenmiĢ bir ön bilgiye ve bunun üzerine ilâve ettiği fikrî, felsefî, hayatî ve sosyal bir düĢünce dünyasına sahip olmalıdır. BeĢerî bilimlerde ve din bilimlerinde yeteri kadar bilgisi olan Ģârih, içinde bulunduğu kültürel atmosferi de yeteri kadar teneffüs etmiĢse, Ģerh için gerekli donanımların büyük çoğunluğuna sahip olmuĢ demektir. Her türlü niteliğiyle “klâsik” denmeyi hak etmiĢ bir metnin türlü inceliklerinin ve mânâ derinliğinin, Ģârihin metne nüfuzu yoluyla, yine kendisi tarafından keĢfedilerek açıklanması, “klâsik metin Ģerhleri”ni ortaya çıkarmıĢtır. “Klâsik Ģerh” kavramı, günümüzdeki “modern metin Ģerhi” kavramından ayrı tutulmalıdır, çünkü klâsik Ģerh yapan Ģârihin kesin bilgiler verme ve metnin bütün hususiyetlerini ve lûgat bilgisini tamamıyla okuyucuya bildirme gibi bir düĢüncesi yoktur. Bununla birlikte, bir Ģiirin mânâ dünyasına dalmak için, Ģiir içerisindeki mefhumların Ģârihin bakıĢ açısıyla yorumlanması yeterli değildir. “El-ma‟nâ fî batni‟Ģ-Ģâir” yani “mânâ Ģairin karnındadır” (Uçar: 257) söylemiyle yer izafe edilen ve bulmak veya anlatmak noktasında ne derece bir zorluğun olduğu, bu Ģekilde ifade edilen “mânâ”yı ortaya çıkarmak, kültürel birikimin ve gerekli bilgi donanımının yanı sıra, Ģair gibi düĢünmek ve hareket etmekle olur. 19. ve 20. yüzyıllarda yapılan bilimsel keĢif ve icatlar, insanlığın hayatını, hayata bakıĢını, maddeyi ve mânâyı değerlendiriĢini değiĢtirmiĢtir. Bu değiĢimler, dil ve edebiyat çalıĢmalarını da etkilemiĢ, özellikle Ferdinand de Saussure‟den sonra Batı‟nın dil ve edebiyata bakıĢı farklı bir boyut kazanmıĢtır. Yapısalcılık, dil çalıĢmalarını, dilsel varlıkların algılanıĢını ve değerlendiriliĢini toptan değiĢtirmiĢtir. Modern çağlarda; modernizm, post-modernizm, �göstergebilim, anlambilim gibi dilbilim ile doğrudan veya dolaylı ilgisi olan bütün bilimsel anlayıĢlar, edebî metinlere yeni bir bakıĢ açısı getirmiĢtir. Günümüzde metin incelemelerinin çeĢitli yolları denenmekte ve bu metotlar araĢtırmacılar tarafından Klâsik Türk edebiyatı metinlerine de tatbik edilmektedir. Günümüzde yapısalcı metodun ve diğer modern teorilerin yoğun bir Ģekilde edebi metinlere uygulandığını, klasik edebî metinlerimizin de bundan nasibini aldığını görüyoruz. Cem Dilçin, Fuzuli‟nin bir gazelini yapısal yöntemle incelediği ve bu alanda öncülük ettiği makalesinde, divan Ģiirinin sadece eski ve alıĢılagelmiĢ yöntemle Ģerh edilmesinin o ürünlerin yapısal açıdan taĢıdıkları pek çok özelliğin görülmemesine neden olduğunu, bu nedenle divan Ģiiri açıklanırken yapısal yöntemin olanaklarından da yararlanılması gerektiğini ileri sürer. Yapısalcılara göre sanat eserinin ne anlattığından çok, sanatçı tarafından nasıl anlatıldığının önemli olması, bu yöntemin eski edebiyat metinlerine uygulanabilirliğini kolaylaĢtırmaktadır. Zira yapısalcılığın biçime verdiği önem, divan edebiyatı estetiği ile örtüĢmektedir. Divan Ģiirinde mazmunların ve imajların gelenek içinde hazır ve ortaklaĢa unsurlar olarak bulunmalarının yanında, bu müĢterek malzemenin her bir Ģair elinde aldığı Ģekil farklı olmuĢtur. Bu nedenle ortak malzemeyi kullanmalarına rağmen mesela, Fuzuli, Nedim‟e, Necati ġeyh Galib‟e benzemez. (Cem Dilçin, “Fuzûlî‟nin Bir Gazelinin Ģerhi ve Yapısal Yönden incelenmesi”, Türkoloji Dergisi, c.IX, sayı: 1, s. 93.) Gerçeği tek tek nesneler üzerinden değil, nesneler arasındaki iliĢkiler yoluyla saptama yöntemi olarak kabul edilen Yapısalcılık ile ilgili kaynaklarda, akımın genel ve kapsayıcı bir tanımının yapılmasının güçlüğünden söz edilir ve yapısalcılıkla ilgili tanımlamalar, akımın bir “öğreti” değil bir “yöntem” olduğu görüĢünde birleĢirler. Jean Piaget ; “Yapısalcılık bir yöntemdir, bir öğreti değildir, ancak öğretisel sonuçları çok olmuĢtur. Bir yöntem olduğundan, uygulanabilirliği kısıtlıdır ve verimliliğinden dolayı baĢka yöntemlerle birleĢtirilmiĢtir.”(Piaget 1999: 129) demektedir. Fredric Jameson‟a göre ise ; “Yapısalcılık, her Ģeyi dilbilimin terimleriyle yeni baĢtan, bir kez daha düĢünme giriĢimidir.” Özetle ifade etmek gerekirse yapısalcı inceleme; bir metni kuran yapının incelenmesi, bir bütün oluĢturan alt elemanlar arası iliĢkilerin tespit edilmesi ve bir cümle sayılan yapının ögelerinin bulunması demektir. Yapısalcı inceleme büyük parçayı görebilmek adına uygulanan bir yöntemdir. Bu bir nevi babakıĢ açısını geniĢletmektir. Ağaca tek baĢına baktığınız zaman güzeldir ama bir orman Ģeklinde çok daha güzel ,görkemli ve etkileyicidir .Yapısalcılık iĢte bize bu bakıĢı kazandıracaktır. Gazeli bu açılardan değerlendirilecek olan Klâsik Türk Ģiirininen önemli temsilcilerinden Necȃti Bey 15. yüzyıl sonları ile 16. Yüzyılın baĢlarında yaĢamıĢtır. Döneminin melikü‟ĢĢu‟arȃsıdır. Sehi Bey tezkiresinde Ġdrisȋ Bitlisȋ‟nin Tevȃrih- i Ȃl -i Osman isimli eserinde onu ̏ Rum‟ un Hüsrevi ̋ olarak tavsif ettiğini yazıyor . (Sehi Bey a.g.e s 139) Tezkireler onun meziyetlerini övme konusunda birbirleriyle yarıĢ ederler. Lȃtifȋ, ȂĢık Çelebi ve Kınalı-zȃde Hasan Çelebi bu konuda fikir birliği içerisindedirler. �Necȃti Bey ,Türkçeyi açık , külfetsiz yapmacıklığa düĢmeden kullanmıĢtır. Gazellerinin birçoğu sehl-i mümteni örneğidir. Kolay söyleyiĢ , taze hayaller , mısralar arasına serpiĢtirdiği derin manȃ ve edebȋ sanatlar onun üstün yanları olarak münekkitlerin dikkatini çekmiĢtir. Mesel-gȗyluk ( mesel söyleme , Ģiirde ata sözü kullanma) Osmanlı‟da Necȃti Bey ile kemalini bulmuĢtur. Kısaca atasözlerini Ģiirde en güzel kullanan Ģairdir. Tezkirecilerimizden Latifi, Necȃti „nin Ģiirlerinde mahallȋ söyleyiĢlerin yer aldığını, hatta bunları anlamak için Kastamonu‟da kullanılan bazı kelime, tabir ve yer adlarının bilinmesi gerektiğini söylemektedir. ( Rıdvan Canım , a.g.e) Ahmed PaĢa ile çağdaĢ olan Necȃti Beyi daha hayatta iken Ahmed PaĢa ile karĢılaĢtırıp ondan üstün olduğunu iddia edenler olmuĢtur. Necȃti Beyin verdiği cevap ise hem onun tevazuunu hem de büyüklüğünü gösterir niteliktedir : Necȃtȋ‟nün dirisinden ölüsü Ahmed‟ ün yeğdür Ki Ġsȃ göklere ağsa yine dem urur Ahmed‟den Necȃtinin elimizde divanından baĢka eseri yoktur. 1. Necȃtȋ‟nin ̏ yok ̋ Redifli Gazelinin Günümüz Türkçesine Aktarımı ve Şerhi Lebün letȃfeti söylense goncanın sözi yok Sözün letȃfeti anılsa Ģekkerün tuzı yok ̏ Dudağının güzelliği söylense gonca susar, ben de varım diyemez, söyleyecek sözü yoktur; her nerede ki sözünün tatlılığı anılsa Ģeker lafa karıĢamaz.̋ Klasik edebiyatta ȃĢık nazarında sevgilinin sahip olduğu her Ģey eĢsizdir. Onun endamı, yürüyüĢü, bakıĢı vs. her Ģeyi en mükemmel Ģekle ve yapıya sahiptir. Bu beyitte de sevgilinin dudaklarının güzelliği, nazikliği ve yumuĢaklığına vurgu yapılmak istemiĢ ve özellikle bu anlamları muhtevasında barındıran letȃfet kelimesi kullanılmıĢtır. Birinci mısrada sevgilinin dudakları gonca ile mukayese ediliyor ve ondan üstün olduğu söyleniyor. Sevgilinin dudağı klasik edebiyatta küçüklüğüyle bilinir öyle ki kimi zaman nokta kadardır. Bu sebeple benzetilen gül değil ondan daha küçük olan goncadır. Gonca Ģekil itibariyle küçük yumuĢaktır ve naziktir bu bakımlardan dudağa benzetilmiĢtir. Ġkinci mısrada sevgilinin sözünün tatlılığına vurgu yapılmak istenmiĢ ve onun sözünün tatlılığı yanında Ģekerin dahi tatsız kalacağı anlatılmıĢ. Aceb nice hareket itdi serv kȃmetüne Ki nergisün anı gülĢende görecek gözi yok ̏ Senin boyuna karĢı servi nasıl bir harekette bulundu ki bakamaz ̋ , çiçek bahçesinde nergis ona Klasik edebiyatta adından en çok söz edilen ağaç selvidir. Selvi bir süs ağacıdır. Yaz kıĢ yeĢil kalır. Sonbahar rüzgȃrları dahȋ ona etki edemez. Hafif rüzgȃr ile salınıĢı sevgilinin yürüyüĢünü andırır. Selvi ile birlikte gül, lale, nergis, menekĢe, sünbül vs. kelimeleri çok fazla �kullanılır.( Ġskender Pala, Ansiklopedik Divȃn ġiiri sözlüğü syf 400- 401) Bu beyitte de selvi ile nergis bir arada kullanılmıĢtır. ġair burada dikkatleri sevgilinin boyuna çekmek istemiĢtir. Genellikle sevgilinin boyu selviye benzetilirken bu beyitte tam tersi yapılmıĢ ve selvinin boy itibariyle sevgiliye nazire yapmak istediğini söylemiĢtir. Bunun sonucunda da aynı bahçe içerisindeki nergis bu selvinin bu haddini aĢan hareketinden dolayı ondan yüz çevirdiğini anlatmıĢtır. Burada sevgilinin boyu selviden daha uzun düĢüncesi veriliyor ve mübalağa sanatı yapılıyor. Dehȃnun ile miyȃnun durur eğer var ise Vefȃlarun gibi bir adı vȃr kendüzi yok ̏ Varsa bir ağzın ve belin ki vardır, onlar da vefȃların gibi adı var kendi yoktur. ̋ Klasik edebiyatta bilindiği üzere sevgilinin beli kıl kadar ince, ağzı da yok denecek kadar küçük olarak düĢünülmektedir . Bu beyitte de Ģair sevgilinin ağzını ve belini yine sevgilinin vefȃsına benzeterek ̏ Tıpkı vefȃnın olmadığı gibi senin belin ve ağzın da yok gibidir . ̋ demektedir. ġair burada sevgiliye bir yandan sitem etmekte diğer yandan onun sahip olduğu güzellikleri sitemde bulunduğu kavramla övmeye çalıĢmaktadır. AĢık, sevgiliye ne kadar kızsa da ona övgüler yağdırmaktan kendini alıkoyamaz. Bu da yine klasik edebiyatın bilinen bir özelliğidir. AĢık kızar, cefȃ çeker yeri gelir gözyaĢları umman olur ama hiçbir zaman pes etmez ve sevgiliye muhabbet beslemekten kendini alıkoyamaz. Cefȃ denizine düĢdüm kenȃra yok çȃre Belȃ dünine sataĢdum meded ki gündüzi yok ̏ Cefa denizine düĢtüm, kıyıya ulaĢmanın çaresi yok ; öyle bir bela gecesine çattım ki gündüzü yok. ̋ Erbabının bildiği gibi, ȃĢık için aĢk yolu sonu gelmez çilelerle doludur. O yola giren bir kimsenin oradaki sıkıntılardan kaçmak veya onları yok etmek gibi bir durumu olamaz. Çünkü gerçek anlamda ȃĢık olabilmek için o sıkıntıların çekilmesi ve çekilen bu sıkıntılarla nefsin terbiye edilerek kiĢiliği olgunlaĢması beklenir. Burada da Ģair, bir cefa denizine düĢtüğünü ve bu denizden kurtuluĢunun mümkün olmadığını ifade etmiĢtir. Bu beyitteki anlam tasavvufi değil klasik anlamda düĢünülmelidir. Sevgilinin aĢığa çektirdiği sıkıntılar düĢünülebilir. ġair her ne kadar cefȃ ve bela olarak dillendirse de aslında o bu durumdan memnundur. Beyitin ikinci mısrasındaki dünine kelimeside son derece mühimdir. Okuyucuya bir baĢka anlamın kapısını aralıyor. Dünine kelimesi dünemek olarak da geçer. Bu kelime de tünemek olarakta bilinir. Tünemek ise geceden kalma, dünlemek anlamdadır. Tünemek insana özgü bir fiil olmasada bazan yorgunluktan rahatsız bir Ģekilde uyuyakalmaya bazan da çeĢitli sebeplerden dolayı gece uyumamaya çalıĢma halinde bu kavram kullanılır. Genelde kuĢlar ve kanatlı evcil hayvanlar için kullanılır. KuĢlar bir dala ya da benzeri bir yere konarlar ve çok harif bir uykuya geçerler. Bu uykunun en önemli özelliği ise her an herĢey olabilir düĢüncesiyle temkinli olarak uyunmasıdır. Dolayısıyla bu uykudan bir tad alınmaz ve yorgunluğu pek fazla gidermez.. ġair burada bu kelimeyi hususi olarak kullanmıĢtır. Öyle bir bela içerisindeyim ki gecem gündüzüm birbirine karıĢtı. Bir bela daha gelir diye her an temkinli uyuyorum anlamları da çıkar.Temkinli uyuduğu için de uykusu kuĢ uykusuna benzetilmiĢtir.Ve �sonunda ekliyor meded ki bu durumun bir sonu da yok gibi gözüküyor der. Bu beyitte ̏ cefȃ ̋ ̏ deniz ̋ e ve ̏ belȃ ̋ ̏ dün ̋ e benzetilerek teĢbih-i beliğ sanatı yapılmıĢtır. GüneĢ yüzini görüp eskilendi bedr-i münȋr Tana kalup tapuna gelmeğe senün yüzi yok ̏ Parlak ay senin güneĢ yüzünü görüp revnakını kaybetti, bu yüzden ĢaĢırıp kalmıĢtır, senin ve senin huzuruna gelmeye yüzü yoktur. Bilindiği gibi, güneĢ doğunca ayın parlaklığı kaybolur, gökte bir silik leke halinde görülür. Ayın sevgilinin yüzünü görünce revnakını kaybetmesi bundan yararlanarak yapılmıĢ bir hüsn-i ta‟lil sanatıdır. Bundan baĢka genel olarak güneĢin doğumuyla ayın ortadan kayboluĢundan hareketle ayın güneĢ yüzlü sevgilinin yanına gelmeye yüzü olmadığı söylenmiĢtir. Beyitte ayın güneĢ doğunca görünmemesi, ayın sevgilinin yüzünü gördüğü için kaybolduğu Ģeklinde verilmiĢtir . Dolayısıyla bu ifadede hüsn -i ta‟lil yapılmıĢtır . Diğer taraftan , ayın sevgilinin yanına gelmeye yüzü olmayan bir kiĢi olarak düĢünülmesi teĢhis sanatını ortaya çıkarmıĢtır. Aynı zamanda , sevgilinin ̏ yüz ̋ ü ̏ güneĢ ̋ e benzetilerek teĢbih -i beliğ sanatı yapılmıĢtır. Kapuna göz yaĢı ilten saȃdet ehli olur Necȃti‟nün dimesünler ki gökde yıldızı yok ̏ Senin kapına gözyaĢı ileten mutluluğa erer; Necȃti‟ye gökde yıldızı yok demesinler . ̋ Sitȃre : yıldız, kader, baht, talih. Eskiler, her doğan insanın gökyüzünde bir yıldızı olduğuna inanırlardı. Bu inancın nereden kaynaklandığı meselesinin izahını “Eski Türk Edebiyatı‟nda Mazmunlar ve izahı” adlı kitabında Ahmet Talat Onay Ģu Ģekilde izah eder: “Eskilerin telakkilerine göre bütün ruhlar sekizinci kat gökteki yıldızlardan ayrılarak bu âleme gelmiĢler ve yine oraya gideceklerdir. Yani her ruh o gökteki bir yıldızdan kopmuĢtur. Binaenaleyh insanların üzerinde, ayrılan sabit bir yıldızla, ana rahmine düĢtüğü dakikada doğan bir seyyar yıldızın tesirleri vardır. Gökteki yedi yıldızdan her biri haftanın bir gününe ve her günün sıra ile bir saatine hâkim farz edilirdi. Bir iĢ görüleceği zaman hâkim yıldızın saati beklenirdi ki muvaf akiyet için Ģart sayılırdı. Bir çocuk doğunca saate göre hâkim yıldız tespit olunur, çocuğun yıldızı sayılırdı. Bu yıldızın vaziyetine göre çocuğun hayatında inkılâplar olacağına inanılırdı.” (Onay, 2004: 501) Divan Ģiirimizde sevgili âĢığına asla yȃr olmaz. ġairler bunu genellikle gökde yıldızının olmadığına bağlarlar. Gök cisimlerinin insan kaderiyle irtibatlandırılmasına dayanan bu eski inanç, pek çok Ģekillerde divan Ģiirinde yer alır. Yine bu inanıĢa göre kimi uğurlu, kimi de uğursuz kabul edilen bu yıldızlar, içinde bulundukları tabakaların aksi istikamette devamlı konum değiĢtirmektedirler. Bu esnada uğurlu yıldız ve burçların yan yana geldiği zamanlar onlarla ilgili insanın kaderindeki Ģans devrelerini, buna karĢılık uğursuz yıldız ve burçların yan yana geldiği zaman dilimleri ise Ģanssızlık dönemlerini teĢkil eder. (Okuyucu, 2006: 63) Necȃti gazelinin son beytin de herkesin gökde bir yıldızının olduğu bu inancına telmih yapmıĢtır. ġair sevgilisinin gök gibi yüksek kapısında yıldız gibi göz yaĢı döküyor; yani gökte �yıldızı vardır, talihsiz değildir; öyleyse dileğine erecektir düĢüncesini veriyor. Sevgilinin kapısını göklere çıkarıyor ve onun kapısında döktüğü gözyaĢlarını ise birer yıldıza benzetiyor. ġair gazelini ümit var bir Ģekilde bitiriyor. Ona göre sevgilinin kapısında göz yaĢı dökebilmek bile bir talihlilik anlamına geliyor. 2. Gazelin Yapısalcılık Açısından İncelenmesi 2.1. Nazım Şekli: Gazel Türk edebiyatında gazeller 4-15 beyit arasında yazılmıĢtır. Kesin bir kural olmamakla birlikte gazeller genellikle 5, 7, 9, 11 gibi tek sayılı beyitlerle yazılmıĢlardır. Necȃtî’ nin “ yok ” redifli bu gazeli 6 beyitten meydana gelmektedir. Necȃtî bu gazelinde, Klâsik Türk Ģiirinde özellikle baĢvurulan bir çağrıĢım ögesi olan rediften de faydalanmıĢtır. Necȃtî’ nin divanında 650 tane gazeli vardır. Gazelde yüzyılın en büyük Ģairi sayılmıĢtır. 2.2. Gazelin Ses İncelemesi 2.2.1. Vezin Gazel, aruzun Müctes bahri‟nde yer alan mefȃ’ilün / fe’ilâtün / mefȃ’ilün / fe’ ilün kalıbıyla yazılmıĢtır. Bu kalıp, Türk Ģiirinde Müctes bahrinin en çok kullanılan kalıbıdır. Ġlk yüzyıllarda baĢlayarak Eski Türk edebiyatında ve Tanzimat‟tan sonra değiĢik nazım Ģekillerinde çokça görülür. Ama bu bahrin kalıplarıyla daha çok gazel söylenmiĢtir. Bu kalıpla Necȃtȋ Bey in 3 kasȋde, 32 gazel, 1 terkȋb-i bend, 5 kıt‟a sı vardır. (Ġpekten 2007: 251-252 ). Beyitlerin aruz kuralları açısından dengeli ve sağlam bir kuruluĢu vardır. Her Ģey yerli yerinde, belli bir amaca yönelik olarak kullanılmıĢtır. Gazelde sadece 2 hecede med yapılmıĢtır. 2. beytin birinci mısraındaki “serv” kelimesinde ve 3. beytin ikinci mısrasındaki “vȃr” kelimesinde med yapılmıĢtır. 1, 4, 5 ve 6. beyitlerde ise med yoktur. Gazelde imâle 12 hecede yapılmıĢtır. 1. beytin ikinci mısraındaki “ anılsa” kelimesinin ilk hecesinde, 2. beytin birinci mısrasındaki “nice” kelimesinin ikinci hecesinde, 2. beytin ikinci mısrasının “görecek” kelimesinin ilk hecesinde, 3. beytin birinci mısraındaki evvela vasl yapılmıĢ olan ni hecesinde, 3. beytin ikinci mısraındaki adı kelimesinin ilk hecesinde, 4. beytin birinci mısraındaki denize kelimesinin ikinci hecesinde, 4.beytin ikinci mısarındaki dünine kelimesinin ikinci hecesinde, 5. beytin birinci mısraındaki yüzini kelimesinin ikinci hecesinde, 5. beytin ikinci mısraındaki tana kelimesinin ikinci hecesinde, tapuna kelimesinin üçüncü hecesinde, gelmeğe kelimesinin üçüncü hecesinde ve 6. beytin birinci mısraındaki kapuna kelimesinin ikinci hecesinde imȃle yapılmıĢtır. Gazelde vasl 3 yerde yapılmıĢtır bunlar : 3.beytin birinci mısraındaki ̏ dehȃnun - ile ̋ kelimeleri arasında, 3.beytin birinci mısraındaki ̏ var -ise ̋ kelimeleri arasında ve 6. Beytin birinci mısraındaki ̏saȃdet- ehli ̋ kelimeleri arasındadır. �Ġmale-i maksȗr , aslında aruz hatası sayılmakla birlikte buna her zaman göz yumulmuĢ ve Ģȃirlerce çokça da yapılmıĢtır. Hattȃ bu hatayı özellikle beyitteki anlamı güçlendirmek ve ȃhengi artırmak için kullanan usta Ģairlerde çıkmıĢtır. ( Ġpekten 147) Necȃti‟nin bu gazelinde de imale noktasında durumun böyle olduğunu görüyoruz. Necȃti‟nin imaleyi çok kullanmasının temeldeki sebebi ise Türkçe kelimelere ağırlık vermiĢ olmasıdır. Tablo 1: Gazeldeki aruz vezni unsurlarının dağılımı. 1.beyit medd imȃle zihȃf vasl 1 2.beyit 1 2 1 3.beyit 1 2 2 4.beyit 2 5.beyit 4 6.beyit 1 Toplam 2 12 0 3 2.2.2. Kafiye ve Redif Redif, Ģiirde ses ve anlamın yoğunlaĢtığı noktadır. Redif, Ģiirde sadece ahenk unsuru olarak yer almamakta, âdeta bütün anlamı kendi etrafında döndüren bir kilit noktasını muhtevasında barındırmaktadır. Redif, Ģiirde ahengi artırarak okuyucuyu/ dinleyiciyi etkilemenin yanı sıra Ģiirin çağrıĢım dünyasını da zenginleĢtirir. Necȃtî’ de gazelinin redifi için Türkçe bir sıfat seçmiĢtir. Gazelin redifi olan i-yok ”, her beytin sonunda tekrarından çağrıĢımı ile okuyanı / dinleyeni etkilemektedir. Redifin gazeldeki bu durumu, gazeldeki anlam bütünlüğüne katkı sağlamaktadır. Gazelin kafiyesi; sözi, tuzı, gözi, kendüzi, gündüzi, yüzi, yıldızı, kelimelerindeki “zı , zi ” heceleridir. Bunlar Klâsik Türk Ģiirinde tam kafiye değerindedir. Kafiyeli kelimelerin 4‟ü iki, 3‟ü de üç hecelidir. Kafiyeli kelimelerin tamamı Türkçe dir. Bu kelimeler arasında fonetik ve morfolojik açıdan bir uyum sağlanmıĢtır: tuzı, sözi, yüzi, gözi, kelimeleri ses bakımından birbirlerine çok yakın kelimelerdir. Kafiyeli kelimelerin 4‟ü isim, 1‟i fiil, 1‟i de zamirdir. Gazeldeki kafiyeli kelimelerin ağırlıklı olarak isimden oluĢması, Ģairin burada hareketten çok niteleme ağırlık vermesiyle ilgilidir. Görüleceği gibi, ses unsurları olan kafiye ve redif olarak seçilen kelimelerin hepsi, gazelin ritmini oluĢturmanın yanı sıra, gazelin anlam dünyasına da pek çok Ģey katmaktadırlar. Kafiye ve redif, bu yönleri ile gazele açılan kapının anahtarları konumundadırlar. 2.2.3. Ünlü ve Ünsüzler Gazelin ses yapısı, aĢağıdaki tablo‟dan da anlaĢılacağı gibi yumuşakbir görünüm sergilemektedir. Osman Horata‟ya göre; “Ünsüzlerin hâkimolduğu Ģiirler hareketli, akıcı; ünlülerin çoğunlukta olduğu Ģiirler ise daha durağanbir yapıya sahiptir. Bunların birbirlerine eĢit sayıda olduğu Ģiirlerde isebu nitelikler arasında bir denge ve birinden diğerine bir geçiĢ vardır.” (Horata2002: 381). Necȃti’ nin bu gazelinde genel toplama bakıldığında, ünsüzlerin, özelliklede yumuşak ünsüzlerin gazele hâkim olduğu görülmektedir. Bu da gazelises gücünün ve akıcılığının bir göstergesidir. Aynı zamanda yumuĢak ünsüzler gazelle samimi ve sıcak bir hava katmıĢtır. �Tablo 2: Gazeldeki ünlü ve ünsüzlerin dağılımı. Beyitler 1. 2. 3. 4. 5. 6. Toplam YumuĢak Ünsüzler 23 25 29 26 27 24 154 Sert Ünsüzler 19 11 5 9 11 12 67 Kalın Ünlüler 13 7 14 10 9 13 66 Ġnce Ünlüler 17 21 15 20 21 14 108 Toplam 72 64 63 65 68 63 395 Kalın ve ince ünlülerin beyitlere göre dağılımına bakıldığında, toplamda kalın ve ince ünlülerin bazı beyitlerde eĢit sayılabilecek miktarda kullanıldığını görüyoruz. Gazelde kullanılan ince ve kalın ünlüler 1, 3 ve 6. beyitlerde birbirleriye ses açısından örtüĢürken, 2, 4 ve 5. beyitlerde bir kırılma göze çarpmaktadır. Necȃtȋ’ nin bu gazelinde yumuĢak ünlülerin daha fazla kullanıldığı görülüyor.1.beyitte sesler birbirine yakın kullanılmıĢken, 2. Beyitten itibaren bir kırılma söz konusudur. YumuĢak ünsüzler ile sert ünsüzler arasındaki bu fark 3. Beyitte artarken 6. Beyite kadar benzer Ģekilde devam ediyor. 2.3. Gazelin Sözdizimi İncelemesi 2.3.1. Kelime Çeşitleri ve Yapıları Gazelin 54 kelimelik kadrosunda 12 Farsça, 28 Türkçe ve 14 Arapça kelime bulunmaktadır. Bu kelimelerin 31‟i isim, 10 u fiil, 5‟i edat, 3‟ü zamir, 5‟i sıfattır. Ġsimlerin hemen hemen eĢit bir dağılımı varken, fillerin ve zamirlerin tamamı Türkçedir. ġiirde Arapça sıfatlar Türkçe sıfatlardan bir miktar fazladır. Türkçe kelimelerin bu gazelde daha yoğun ve fonksiyonel açıdanda daha etkili olduğu görüyoruz. Gazelin kelime kadrosu aĢağıdaki tabloda gösterilmektedir: �Tablo 3: Gazelin kelime kadrosu. İsim Fiil Edat Zamir Sıfat Toplam Türkçe 10 10 3 3 2 28 Farsça 10 0 2 0 0 12 Arapça 11 0 0 0 3 14 Toplam 31 10 5 3 5 54 2.3.2. Tamlama Çeşitleri ve Yapıları Gazeldeki isim ve sıfat tamlamalarının büyük çoğunluğu Türkçe dilbilgisi kurallarına göre yapılmıĢtır. Gazelde bir tane Farsça tamlama varken, Arapça tamlama hiç yoktur. Çoğunlukla Arapça ve Farsça isimler bir araya gelerek Türkçe tamlamalar oluĢturmuĢlardır. Gazelde 22 tane ikili tamlama vardır. Tamlamalardan sadece bir tanesi Farsça sıfat tamlamasıdır. Diğer 21 tamlama muhtevasındaki kelimeler Arapça ve Farsça olsada Türkçe tamlamalardır. Gazelde Arapça Farsça tamlamaların fazla sayıda kullanılmamasında Necȃtȋ‟nin yaĢadığı dönemin ve dil özelliklerininde etkisi olmuĢtur. Gazelin tamlama tablosu iseaĢağıdaki gibidir: Tablo 4 : Gazelde geçen tamlamalar Türkçe Tamlamalar Nergisin gözi (Ġsim Tamlaması) Lebün letȃfeti (Ġsim Tamlaması) (Senin) dehȃnun ( Ġsim Tamlaması) Goncanın sözi (Ġsim Tamlaması) (senin) miyȃnun ( Ġsim Tamlaması) Sözün letȃfeti (Ġsim Tamlaması) (senin ) vefȃların ( Ġsim Tamlaması) ġekkerün tuzı (Ġsim Tamlaması) (onun) gündüzü ( Ġsim Tamlaması) Serv kametüne (Sıfat Tamlaması) (senin) yüzünü ( Ġsim Tamlaması) Cefȃ denizine (Ġsim Tamlaması) (onun) yüzü ( Ġsim Tamlaması) Belȃ dünine (Ġsim Tamlaması) (senin) kapuna ( Ġsim Tamlaması) GüneĢ yüzüni (isim Tamlaması) Nice hareket (Sıfat Tamlaması) Göz yaĢı (isim Tamlaması) Bir ad (Sıfat Tamlaması) �Saȃdet ehli (isim Tamlaması) Farsça Tamlama Necȃtȋ‟nin yıldızı (isim Tamlaması) Bedr-i münir (Sıfat Tamlaması) 2.3.3. Cümle Çeşitleri ve Yapıları Bu kısımda Necȃtȋ „nin yok redifli gazelini yüklemin türüne göre, ögelerin diziliĢine göre anlam yönünden ve yapı bakımından 4 aĢamada inceledik. 6 beyitlik bu gazel toplam12 cümleden meydana gelmektedir. Cümlelerin 4 ü devrik 8‟i kurallıdır. Dolayısıyle cümlelerin çoğunda yüklem sondadır. 1. beyit iki cümleden, 2. Beyit bir cümleden, 3. Beyit bir cümleden, 4. Beyit dört cümleden, 5.beyit iki cümleden, 6. beyit iki cümleden oluĢmaktadır. Cümle çeĢitlerine iliĢkin ayrıntılar aĢağıdaki tabloda verilmiĢtir. Tablo 5: Gazelin Cümle ÇeĢitleri Cümle Sayısı 1.beyit 2 2.beyit 3.beyit 1 1 4.beyit 4 5.beyit 2 6.beyit 2 Yüklemin Türüne Göre Anlamına Göre Ġsim Ġsim ġart ġart Ġsim Ġsim Fiil Ġsim Fiil Ġsim Fiil Ġsim Fiil Fiil Olumsuz Olumsuz Olumlu Olumsuz Olumlu Olumsuz Olumlu Olumsuz Olumlu Olumsuz Yapısına Göre ġartlı BileĢik ġartlı BileĢik Ki li Bağlı ġartlı BileĢik Basit Basit Basit Ki li Bağlı GiriĢik BileĢik GiriĢik BileĢik GiriĢik BileĢik Ġç içe BileĢik Ögelerin DiziliĢine Göre Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Kurallı Devrik Kurallı Kurallı Devrik Kurallı Kurallı Devrik 2.4. Gazelin Anlam İncelemesi Gazelin arka plânın ortaya konulduğu Ģerh kısmında belirtildiği gibi, Necati‟nin bu gazeli, çok çeĢitli tasvir ve nitelemelerle Ģairin ruh hâlini yansıtmaktadır. Gazelin anlatım plânın gösterildiği aĢağıdaki tablodan da anlaĢılacağı üzere, Ģair sürekli sevgilinin sahip olduğu güzelliklerĠ doğadaki nesnelerle karĢılaĢtırıyor. Gazel genel olarak sevgiliyi övmek için bir mukayeseler zinciri Ģeklinde tasarlanmıĢtır. �Tablo 6: Gazelin anlatım plânı. Gönderici Bildiri (İleti, Nesne) Alıcı Beyitler 1.Beyit 2.Beyit 3.Beyit AĢık AĢık AĢık 4.Beyit AĢık 5.Beyit AĢık 6.Beyit ġair Sevgilinin dudaklarının hoĢluğu karĢısında goncanın sessiz kalması ve sevgilinin sözlerinin tatlılığının yanında Ģekerin tadının olmayıĢı. Sevgilinin boyuna karĢı selvinin saygısızlık yapması ve bunun neticesinde bahçedeki nergisin tepki olarak ondan selviden yüz çevirmesi. Sevgilinin vefasının sadece adının olması tıpkı ağzı ve beli gibi kendisinin olmayıĢı. Kıyısına çıkılamayacak bir cefa denizine düĢdüğünü ve hiç gündüzü olmayan bir bela gecesine bulaĢtığı. Sevgilinin güneĢ gibi yüzünü ayın görüp, bu ĢaĢkınlıkla ıĢığını kaybetmesi ve bu sebeple huzuruna ytancından çıkamaması. Sevgilinin kapısına gözyaĢı iletenin mutluluğa ereceği ve kendisininde bu sebepten Ģanslı olduğu. Sevgili Sevgili Sevgili ġair Sevgili Çevredekiler Sonuç: Klâsik Türk edebiyatının çözülmesi gereken en acil ve önemli sorunu, gelenek içinde yer alan bir sanatçının ve sanat eserinin nasıl inceleneceği, hakkında nasıl hüküm verileceği, bunun ölçütlerinin ne olacağı gibi hususların çözümlenmesidir. Bu tür metinlerin alımlanması sürecinde, okurun deneyimleri, özel ve toplumsal yaĢantısı, dünya görüĢü, değer yargıları, kültür birikimi gibi pek çok etken rol oynamaktadır. Klâsik Türk Ģiiri söz konusu olduğunda, günümüz okuru ile metnin oluĢtuğu dönem arasındaki uzaklık, kendi bağlamı içinde, metnin alımlanma �sürecini bir kat daha güçleĢtirmektedir. Dolayısıyla Klâsik Türk Ģiirinin zenginliğini günümüz okuruna tanıtacak en önemli kaynakların baĢında, bu alandaki Ģiir incelemeleri gelir. Bu alanda çalıĢacak olan araĢtırmacı,metin ile kendi zamanının Klâsik Türk Ģiiri okuru arasında bir köprü olmaniteliğine yükselir. Sonuç itibariyle, bir Klâsik Türk edebiyatı araĢtırmacısı, incelemek üzere ele alacağı metinleri bir edebiyat geleneğinin içine oturtabilmek ve bu kapalı metinleri açabilmek için anahtarlara ihtiyaç duyar. Bu anahtarlar da, metodik yaklaĢımlardır. Klâsik metinlerin Ģiir sanatındaki ve genel büyük hikâye içindeki yerini, bağlarını, dille iliĢkisini ve dahası, benzer metinlerle oluĢturduğu bütünü görebilmek için, kuramsal okumalara ihtiyaç vardır. Bu çalıĢma, klasik Ģerh yöntemiyle modern teori arasında bağlantı kurarak Necati‟nin gazelinin geniĢ anlamını sezdirme hedeflemiĢtir. �Kaynakça DEVELLĠOĞLU, F. (2008)Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lȗgat, Ankara, Aydın Kitabevi 23. Baskı ĠPEKTEN, H. (1999)Eski Türk Edebiyatı Nazım ġekilleri ve Aruz, Ġst. Dergah Yayınları OKUYUCU, C. (2006)Divan Edebiyatı Estetiği, Ġst. L&M Yayınları SOLMAZ,S. (2005)Necati Hayatı-Sanatı-Eserleri, Ankara, Akçağ Yayınları UÇAN EKE, N. (2011)Naili‟nin Afitap Redifli Gazelinin ġerhi veYapısalcılık Açısından Ġncelnmesi, Türkiyat AraĢ. Dergisi, 30.sayı, Güz PALA, Ġ. (2006)Ansiklopedik Divan ġiiri Sözlüğü YEKBAġ, H. (2008)Metin ġerhi Geleneği Çerçevesinde ġarihlerin Divan ġiirine BakıĢı, Türkiyat AraĢtırmaları Dergisi(23) 190-206 PARLATIR,i. (2010) Osmanlı Türkçesi, Ankara, Yargı Yayınları T. D. K. (2005)Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları :549 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2271 Title A name given to the resource NECATİ „NİN “YOK” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza ARAZ, Tuba Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Necati, Klasik şerh, Şerh. ÖZET Bu çalışmanın alanını temelde, Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden mesnevileriyle öne çıkan, Necâtȋ’nin “yok” redifli gazeli oluşturacaktır. Gazel öncelikle klâsik şerh metodu ile açıklanacak akabinde de 20. Yüzyılın’ın etkin edebi kuramlarından biri olan yapısalcılık açısından incelenecektir. Klâsik Türk edebiyatı metinlerinin modern metotlarla incelenmesi, içinde bulunduğumuz kültürel konum ve bu metinlerin günümüz insanı tarafından anlaşılarak okunması ve bu metinlerin sadece tarihin malı olmaktan kurtulması açısından çok önemlidir. Klâsik yöntemle yapılan açıklamalarda, gazelin biçim ve özünde gizli kalan başka yönlerinin de ortaya konulup şairin dünyasını, bugünün okurlarına sunma hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda Necâtȋ’nin gazeli şekil, anlam ve yapısal uyum açılarından ortaya konulacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f30b376492c8e7d0b238beeb759c83b5.docx 3031b13fb6ed2a8263bfac834414f05d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/4929ab91dafef1db6ddc0b38b0e87ec5.pdf cf6ffb276dd15bcc1351bdc92e06470f PDF Text Text ŞEYH GÂLİB’İN ‘‘DÜŞTÜ’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN – Habibe BAYSAN International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Şeyh Gālib, Gazel, Şerh, Yapısalcılık. ÖZET Bu çalışmanın alanını, XVII. yüzyıl Klâsik Türk şairlerinden ve Sebk-i Hindî’nin en önemli temsilcilerinden Şehy Gālib’in “düştü” redifli gazelinin, öncelikle klâsik şerh metodu ile ardından da yapısalcılık açısından incelenmesi oluşturmuştur. Öncelikle dilbilim ve yapısalcılık hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Şehy Gālib’in gazeli şekil, anlam olarak açıklanmış ve yapısal özellikleri gösterilmiştir. Şeyh Gâlip’in incelediğimiz gazeli, şiirindeki ses, söz ve anlam öğelerinin nasıl bir denge içerisinde uyuştuğunu gösteren en güzel örneklerinden biridir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2246 Title A name given to the resource ŞEYH GÂLİB’İN ‘‘DÜŞTÜ’’ REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza BAYSAN, Habibe Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Şeyh Gālib, Gazel, Şerh, Yapısalcılık. ÖZET Bu çalışmanın alanını, XVII. yüzyıl Klâsik Türk şairlerinden ve Sebk-i Hindî’nin en önemli temsilcilerinden Şehy Gālib’in “düştü” redifli gazelinin, öncelikle klâsik şerh metodu ile ardından da yapısalcılık açısından incelenmesi oluşturmuştur. Öncelikle dilbilim ve yapısalcılık hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Şehy Gālib’in gazeli şekil, anlam olarak açıklanmış ve yapısal özellikleri gösterilmiştir. Şeyh Gâlip’in incelediğimiz gazeli, şiirindeki ses, söz ve anlam öğelerinin nasıl bir denge içerisinde uyuştuğunu gösteren en güzel örneklerinden biridir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ceb1eb343d4f537c0339b23d8e689f79.docx 14220374690f1b8bc41f60b1bbed1693 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f7ae4e1faffe84d5b573ae7e9167ef5e.pdf d3575b29ade2c1dfb89d0145287c7fe3 PDF Text Text FUZÛLÎ’NİN “Y RAB” REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN – Lokman GÖZCÜ International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Fuzûlî, klâsik şerh, yapısalcılık, klâsik Türk edebiyatı, gazel, Yâ rab. ÖZET Bu çalışmanın amacını, Fuzûlî’nin “Yâ Rab” redifli gazelinin klâsik şerhi yapıldıktan sonra yapısalcılık açısından incelemesi oluşturmaktadır. Yapısalcılık, 20.yüzyıl ile beraber dilbilim alanındaki gelişmelerle özellikle Saussure’ün katkılarıyla gün yüzüne çıkan ve modern tarzda metin çözümleme yöntemi diyebileceğimiz bir dilbilim alanıdır. Klâsik Türk edebiyatında şiiri oluşturan kelime-mana ilişkileri de yapısal olarak incelemeye uygun birer malzemedir. Bu açıdan çalışmada, Fuzûlî’nin “Yâ Rab” redifli gazelinin yapısal açıdan taşıdığı özellikler, biçimle öz arasında bulunan ilişkiler belirtilmiş; gazel şekil, anlam ve yapısalcılık açılarından incelenmiştir. Sonuç olarak yapılan bu işlemlerle gazelin şekil, içerik, anlam ve sanatsal değeri ortaya çıkarılmış ve estetik değeri saptanmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2218 Title A name given to the resource FUZÛLÎ’NİN “Y RAB” REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza GÖZCÜ, Lokman Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Fuzûlî, klâsik şerh, yapısalcılık, klâsik Türk edebiyatı, gazel, Yâ rab. ÖZET Bu çalışmanın amacını, Fuzûlî’nin “Yâ Rab” redifli gazelinin klâsik şerhi yapıldıktan sonra yapısalcılık açısından incelemesi oluşturmaktadır. Yapısalcılık, 20.yüzyıl ile beraber dilbilim alanındaki gelişmelerle özellikle Saussure’ün katkılarıyla gün yüzüne çıkan ve modern tarzda metin çözümleme yöntemi diyebileceğimiz bir dilbilim alanıdır. Klâsik Türk edebiyatında şiiri oluşturan kelime-mana ilişkileri de yapısal olarak incelemeye uygun birer malzemedir. Bu açıdan çalışmada, Fuzûlî’nin “Yâ Rab” redifli gazelinin yapısal açıdan taşıdığı özellikler, biçimle öz arasında bulunan ilişkiler belirtilmiş; gazel şekil, anlam ve yapısalcılık açılarından incelenmiştir. Sonuç olarak yapılan bu işlemlerle gazelin şekil, içerik, anlam ve sanatsal değeri ortaya çıkarılmış ve estetik değeri saptanmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ecbca39d746e109e5370e2400b730550.docx 310bea2b63ad972a2067033aaab4e8d1 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0c45374bcb7c22fa418fb23f59bad652.pdf 1ce2bd8eb2e0eb2c8ade5c41e5001766 PDF Text Text KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA NERGİS Ali Rıza ÖZUYGUN – Hacer MEMİŞEVİÇ International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Klasik Türk şiiri, çiçek, nergis, çağrışımlar. ÖZET Klasik Türk Edebiyatında şairler sevgiliyi tasvir ederken gül, nergis, lale, servi, sümbül gibi birçok çiçek isminden ve bu çiçeklerin özeliklerinden faydalanırlar. Söz konusu çiçeklerden biri de nergistir. Edebiyatımızda en çok göz ile ilgili olarak kullanılmıştır. Taç yaprakları arasındaki sarı nokta nergise yorgun ve uykusuzluk hali verir. Bu yüzden gözün uykulu, mest ve hasta olması nergise benzetilir. Şekil ve renk bakımından piyale, kadeh, şamdan ve sarı taca benzetilmiştir. Çalışmamızda önce nergis hakkında genel bilgi verilmiş, Klasik şiirimizden seçtiğimiz beyitlerle şairlerimizin ne gibi çağrışımlar içinde şiirlerini yazdıklarına değinilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2226 Title A name given to the resource KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA NERGİS Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza MEMİŞEVİÇ, Hacer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk şiiri, çiçek, nergis, çağrışımlar. ÖZET Klasik Türk Edebiyatında şairler sevgiliyi tasvir ederken gül, nergis, lale, servi, sümbül gibi birçok çiçek isminden ve bu çiçeklerin özeliklerinden faydalanırlar. Söz konusu çiçeklerden biri de nergistir. Edebiyatımızda en çok göz ile ilgili olarak kullanılmıştır. Taç yaprakları arasındaki sarı nokta nergise yorgun ve uykusuzluk hali verir. Bu yüzden gözün uykulu, mest ve hasta olması nergise benzetilir. Şekil ve renk bakımından piyale, kadeh, şamdan ve sarı taca benzetilmiştir. Çalışmamızda önce nergis hakkında genel bilgi verilmiş, Klasik şiirimizden seçtiğimiz beyitlerle şairlerimizin ne gibi çağrışımlar içinde şiirlerini yazdıklarına değinilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c31c4b0ea79e53d232aafd48494aff90.docx f3562e734068c8b4e13bb6f08bc07d56 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fd8012fa266c38d84ed886833a548947.pdf c41e46efca7d6ce005db29b08cb687e0 PDF Text Text ENVER KADİÇ VE TARİH-İ ENVERİ Ali Rıza ÖZUYGUN – Şefika YAPICI International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Muhammed Enver Kadiç, Bosna, Kronik, Tarih, Edebiyat . ÖZET Bosnalı bir tarihçi ve edebiyatçı olan Muhammed Enver Kadiç, 19.yüzyıl sonları ile 20.yüzyıl başlarında yaşamış önemli bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. M. Enver Kadiç, Bosna’da Türkçe yazma geleneğini sürdürmüştür. Döneminde Bosna edebiyatına ve tarihine ışık tutacak olan ‘’Tarih-i Enveri ‘’veya ‘’Enver Kadiç Kroniği’’ adlı eseri ile tanınmıştır. Eser 13641927 yılları arasında Bosna tarihi ve edebiyatına ait bilgileri kapsamaktadır. Bosna arşiv merkezi olan Evrak-ı Kalemi’de çalışan Enver Kadiç; 28 ciltte ilannameler, yıllara göre vefatlar, hüccetler, ferman suretleri, paşa buyrukları, Saraybosna şehrindeki önemli yapıları ve edebiyatla alakalı bütün bilgileri kronolojik olarak kaydetmiştir. Bu çalışamızda Enver Kadiç’in hayatı ve Kroniğine dair bilgiler vermeyi amaçladık. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2261 Title A name given to the resource ENVER KADİÇ VE TARİH-İ ENVERİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza YAPICI, Şefika Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Muhammed Enver Kadiç, Bosna, Kronik, Tarih, Edebiyat . ÖZET Bosnalı bir tarihçi ve edebiyatçı olan Muhammed Enver Kadiç, 19.yüzyıl sonları ile 20.yüzyıl başlarında yaşamış önemli bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. M. Enver Kadiç, Bosna’da Türkçe yazma geleneğini sürdürmüştür. Döneminde Bosna edebiyatına ve tarihine ışık tutacak olan ‘’Tarih-i Enveri ‘’veya ‘’Enver Kadiç Kroniği’’ adlı eseri ile tanınmıştır. Eser 1364- 1927 yılları arasında Bosna tarihi ve edebiyatına ait bilgileri kapsamaktadır. Bosna arşiv merkezi olan Evrak-ı Kalemi’de çalışan Enver Kadiç; 28 ciltte ilannameler, yıllara göre vefatlar, hüccetler, ferman suretleri, paşa buyrukları, Saraybosna şehrindeki önemli yapıları ve edebiyatla alakalı bütün bilgileri kronolojik olarak kaydetmiştir. Bu çalışamızda Enver Kadiç’in hayatı ve Kroniğine dair bilgiler vermeyi amaçladık. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/356b599ac0fdad0674ae6055e5a9f834.docx 0a95c303960aa25f9a6d95b168141fad https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/223bca9edf55b290e88d7f7f6172cda6.pdf 9f80b0f617d9601bd74e93ea9430461e PDF Text Text MURADİ „NİN “AŞKAM YİNE” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN / Songül ÖZDEMİR International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Muradi, Geleneksel Şerh. ÖZET Bu çalışmada sultan şairlerimizden olan III.Murad„ın “aşkam yine” redifli gazeli, geleneksel şerh yönteminin yanında yapısalcılık yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde yöntem olarak yapısalcılık hakkında kısaca bilgi verilmiştir.İlk aşamada geleneksel şerh yöntemi ile çözümlenen gazel, daha sonra yapısalcılık yöntemine göre incelenmiştir. Gazelin yapısalcılık anlayışı ile incelenecek olması Klasik Edebiyat şairlerinin sözde ve özdeki ustalıklarını daha anlaşılır kılmaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2268 Title A name given to the resource MURADİ „NİN “AŞKAM YİNE” REDİFLİ GAZELİNİN YAPISALCILIK YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza ÖZDEMİR, Songül Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yapısalcılık, Muradi, Geleneksel Şerh. ÖZET Bu çalışmada sultan şairlerimizden olan III.Murad„ın “aşkam yine” redifli gazeli, geleneksel şerh yönteminin yanında yapısalcılık yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde yöntem olarak yapısalcılık hakkında kısaca bilgi verilmiştir.İlk aşamada geleneksel şerh yöntemi ile çözümlenen gazel, daha sonra yapısalcılık yöntemine göre incelenmiştir. Gazelin yapısalcılık anlayışı ile incelenecek olması Klasik Edebiyat şairlerinin sözde ve özdeki ustalıklarını daha anlaşılır kılmaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6c8afbc815493f65e8f06f01315390c7.docx bef1a7b966db8edd4beb87a75beb1400 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a80d52c2c84412fe61efe96c9f6d39ec.pdf 937d885ee559b109425d16f760614e1b PDF Text Text NABİ'NİN "BU" REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFİ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN / Gülsüm ŞAHİN International Burch University, Saraybosna /Bosna Hersek ÖZET Bu çalışmada, XVII.yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı şairlerinden "hikemi tarz"ın temsilcisi kabul edilen Nabi'nin "bu" redifli gazeli incelenmiştir.Gazel, tasavvufi bakış açısıyla hem anlam bakımından hem de dilbilimi yöntemiyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak,gönlü "ma'na"dan yana olan Nabi'nin gazelinin şekil ve muhteva bakımından aynı güzellikte olduğu ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nabi, “Bu” Redifli Gazel, Tasavvufi Şerh, Yapısalcılık açısında inceleme � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e39bb43fd8ff7d8f70a6eb598a96d298.docx 777399cb046db3514394f267e3b3cadf https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c7b8ea4462c64d168a717863b38dcc3a.pdf 7b3f0d300a46f9a5f50224c2d387da63 PDF Text Text NÂBÎ’NİN “BU” REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFÎ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Gülsüm ŞAHİN1 Ali Rıza ÖZUYGUN2 Özet Bu makalede, 17. Yüzyıl Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden “hikemȋ tarz” ın temsilcisi kabul edilen Nâbȋ‟nin “bu” redifli gazeli incelenmiştir. Gazel; hem anlam bakımından tasavvufȋ bakış açısıyla, hem de dilbilimi yöntemleriyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak; gönlü “maᶜnâ” dan yana olan Nâbȋ‟nin gazelinin muhteva bakımından mükemmelliğinin yanında yapı bakımından da güzelliği ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Sözcükler: Nâbȋ, Gazel, Şerh, Yapısalcılık, Tasavvuf THE ANALYSİS OF NABI’S GHAZEL WITH HOLORHYME “BU” IN TERMS OF SUFISTIC PERSPECTİVE AND STRUCTURALISM Abstract In this paper, it is studied, the ghazel with holorhyme “bu” whose poet is one of the seventeenth era classical Turkish literature poets, who is considered to be the representative of “Hikemi poem style” Nabi. The Ghazel is analyzed both in terms of meaning by sufistic perspective and structuralism by the method of linguistics. As a conclusion, it is stated the aesthetic beauty of Nabi‟s ghazal both in terms of the excellence of the content and the beauty of the form of structure. Key Words: Nabi, Ghazel, Classical interpretation, Structuralism, Sufizm 1 2 Yüksek Lisans Öğrencisi, International Burch University Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yard. Doç. Dr. International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. �Giriş Şerh, “açma, yarma, ȋzâh ve tafsil” manalarına gelen Arapça bir kelimedir. Klasik edebiyat terimi olarak; „Bir kitabın ibaresini yine o lisanda veya başka bir lisanda izah ederek müşkilatını açmaya‟denir. Bu hususta yazılan eserlere de „şerh‟ denmektedir. Şerh yazan kişiye „şârih‟ denir (Sami, 1901). Edebiyatımızda „şerh‟ ve „belâgat‟ çalışmaları aynı dönemde, 8. yüzyılda başlamış, bilhassa Anadolu Osmanlı sahasında 20. yüzyılın başlarına kadar devam etmiştir. İlâhȋ Kelamı dil ve anlam yönlerinden incelemek için kendine has usuller oluşturan „tefsir‟, Hz.Muhammed‟in sözlerini anlama ve yorumlama metotlarını kuran „hadis‟ ilimleri, kendileri için alt yapı oluşturan dil ve edebiyat bilimlerini sürekli olarak besleyip geliştirmişlerdir. Ayrıca hadis metinlerinin sağlıklı tespit usulleri ve daha sonraki zamanlarda şerhleri, „metin tenkidi‟ ve „metin şerhi‟gibi disiplerin de gelişmesine kaynak teşkil etmiştir. Zenginleşen bu disiplinlerin ortaya koydukları metotlar, zamanla edebi metinlerin tenkidi, tespiti, tetkiki ve izahında kullanılır olmuştur (Dağlar, 2007). Paul Valery, şiiri “dil içinde bir üst dil” olarak tanımlar. Üst dil ise, şairin kullandığı dil üstüne bilgi verdiği, onun bir öğesini açıkladığı; kısacası dilin, dil ile açıklandığı bir işlevdir (Kıran & Kıran, 2010). Bu özelliğinden dolayı şiir, açıklanmaya ve şerh edilmeye muhtaçtır. Her şiir için bu durum söz konusu olduğuna göre; klasik edebiyatımızın şiirleri de farklı bakış açılarıyla açıklanmaya ve yorumlanmaya müsaittir. Bu şiirleri anlamak için de belli bir kültür ve bilgi seviyesi gerekir. Klasik edebiyat metinlerini yorumlarken de mesele; onun günümüz Türkçesiyle sadeleştirilmesi değil, beyitteki her kelimede bulunan anlam derinliğini, teşbih, mecaz, telmih, kinaye gibi sanatlarını tespit etmek, beyte nereden yaklaşmak gerektiğini bilmektir. Yeri geldiğinde beytin anlamı içinde tarihten, müzikten, sanatın diğer dallarından, oyunlardan, dinlerden ve mitolojiden, felsefeden, hikmetten tasavvuftan bahsetmek gerekmektedir (Yekbaş, 2008). Prof. Dr. Okay ; Divan şiirine nasıl yaklaşılması gerektiğini şöyle açıklar: “Bugün edebi metinlerin değerlendirilmesi üzerine bir çok metod bulunmakta, geliştirilmekte, �bunlara ilave ve düzeltme yapılmakta, eldeki metinlerin hususiyetlerine göre yeni terkipler teşkil edilmektedir. ...Fakat her halde bazı divan şiirlerine yeni bir açıdan, yeni açılardan bakmanın, hiç olmazsa yeni yorumlara ufuk açacak yeni denemelere girmenin zamanı gelmiştir zannediyorum.” (Yekbaş, 2008). Klasik edebiyatımızın şiirleri, her çağda yeniden yorumlanabilme estetiğine sahiptir. Bu şiirlerimiz, klasik şerh metodunun yanında son zamanlarda gelişen dilbilimi çalışmalarının yöntemleriyle de incelenip değerlendirilmektedir. “ Dilin en ince noktalarına dek inmeye çalışan, ancak ayrıntıların içinde boğulup kalan on dokuzuncu yüzyıl dilbilimine tepki olarak yirminci yüzyıl dilbilimi, dil konusundaki ayrıntılardan sıyrılarak dilin temel sorunlarına eğilmeye başlamıştır. ...Oysa günümüz dilbilminde dil, bir dizi sözcük olarak sayılmaktan çıkmış; ancak yine sözcüklerden, yani göstergelerden kurulu belli bir düzen, belli bir dizge gösteren bir işleyiş biçimi olarak kabul edilmiştir. F. de Saussure‟ün “dil bir dizgedir” sözüyle özetlenecek olan bu yeni akım yirminci yüzyılın ilk yarısında gelişerek yapısal dilbilim adını almıştır. Yapısal dilbilimin en belirgin özelliği dili bir yapı, bir dizge olarak ele almasıdır” (Kıran & Kıran, 2010). “ Dizgenin, bir bütün olarak değeri her zaman tek tek öğelerin değerinden daha fazladır. Bir otomobil, tüm parçalarının yan yana dizilmesinden ortaya çıkacak bütünden işlevsel açıdan daha üstün değerde olduğu gibi, belli bir dizgeye göre oynayan bir futbol takımı da topa rastgele vuran bir mahalle takımından daha üstündür. ...İşte yapısal dilbilimin, dildeki tek tek öğelerden çok, dilin yapısına önem vermesinin nedeni budur” (Kıran & Kıran, 2010). Bütün bu açıklamaların ışığında, Nâbȋ‟nin „bu‟ redifli gazelinin, ederek tasavvufi şerhini yaparken; aynı zamanda gelenekten hareket 20. yüzyılın tahlil yöntemiyle inceleyeceğiz. A. Nâbȋ’nin “bu” Redifli Gazelinin Günümüz Türkçesine Aktarımı ve Şerhi 17. yüzyıl Klasik Türk edebiyatı şairlerinden Nȃbȋ, “hikemȋ tarz” ın temsilcisi olarak kabul edilmiştir. Bunun en önemli sebebi, onun şiir anlayışıdır. Prof. Dr. Mine Mengi, Nâbȋ‟nin “çağının sükun ve huzurdan yoksun insanına doğru yolu göstermeyi, öğüt vermeyi amaç edindiği”ni belirtmektedir. Şiir anlayışında Sebk-i Hindi akımı �temsilcilerinin de etkisi vardır. Sade dil taraftarı olan Nâbȋ‟nin bu özelliğini daha çok gazellerinde görmekteyiz (Bilkan, 2007). Bu gazel, Nâbȋ‟nin 1678-79 yıllarında beraberinde büyük bir heyetle gerçekleştirdiği hac yolculuğunda Ravza-i Mutahhara için yazdığı gazelidir. Halk arasında menkıbesiyle meşhur olmuştur. Nâbȋ‟nin, Divan‟ındaki 655 nolu gazelidir. ( Bu gazelin 2.beytinde “cilvegah” kelimesi yerine S2 nüshasındaki “sȋne-çâk” kelimesi tercih edilmiştir.) Osmanlı Devletinde, hac kafilelerinin takip ettikleri üç ana güzergâhtan, Nâbȋ sağ kolu takip ederek; Üsküdar, Gebze, Eskişehir, Akşehir, Konya, Adana, Antakya yoluyla Halep ve Şam üzerinden Mekke‟ye ve Medine‟ye ulaşmıştır (Sak & Çetin, 2004). A.N.Tarlan “Divân edebiyatında bir beyti anlamak için evvela sanatkarın kafasında biçimlenen hayali kavramak lazımdır...Hayal, saydığımız bilgilerle tamamen belirdikten, beytin bu tablo içinde sıkıştırdığı duygu ve düşünce iyice anlaşıldıktan sonra onun etrafındaki süse geçeriz...”der (Aktaran (Kılıç, 2012)). Biz de bu mübarek yolculuğun ardından Nâbȋ‟ye bu nâtı yazdıran hissiyatnı bir nebze anlayabilmek için, hayalen onu başka bir peygamber âşığının dilinden takip etmeye çalışacağız. “ Bu mübarek yolculuk, eski zamanlarda atlarla, develerle yapılırdı. O devirde hacılar Kâbe‟ye varıncaya kadar yüzlerce makam yüzlerce merkade uğrar..Enbiya-i izamın yaşadığı yerleri ziyaret eder; hayalen onlarla buluşur-görüşür. Evliya ve asfiyanın meclislerine koşar, mana dolu yollarda yüzüyor gibi yolculuk yapar. Ravza-i Tâhire karşısında hayat hep bir hülya ve rüya gibi yaşanır. Burada fikirler durur, ruhlar duyguların tesirine girer ve bütün gönülleri bir vuslat arzusu sarar, dolayısıyla herkes kendini uhrevileşmiş gibi hisseder ve öbür alemin ahengine uyar, kendini firdevsi hazlar içinde bulur. Ruhum o beldeyi her zaman bir „daüssıla‟ hasretiyle kucaklamıştır, kucaklerken de „İşte bir avuç toprağını cihanlara değiştirmeyeceğim beldeler beldesi!‟ demiş içimi çekmişimdir” (Gülen, 2006). Nâbȋ de deveyle çıktığı bu kutlu yolculukta hep hayret kuşaklarında dolaşmış, tasavvuf yolunun seyr u süluku, tasfiyenin çilesi gibi olan seferin sıkıntıları ona bu ruhȋ gerilimi vermiş, iç hazırlığını tamamlamış ve dolabildiği kadar dolmuştur. Bu hâlet-i ruhiyede gözüne ilişen edebe muhalif bir hâli dile getirirken Nâbȋ, aslında kendi edebini konuşturmuştur. 1 Sakın terk-i edebden kūy-ı mahbūb-ı Hudā’dır bu �Nazargāh-ı ilāhīdir makām-ı Mustafā’dır bu “Cenab-ı Hakk‟ın nazargâhı ve O‟nun sevgili peygamberi Hz.Muhammed Mustafa‟nın makamı ve beldesi olan bu yerde edebe riâyetsizlikten sakın.” Tasavvuf yolunda, bütün menzil ve makamlarda insanın önüne çıkan tek levha "Edeb Yâ Hȗ‟ dur. Sofilerce edeb, yanlışlıktan korunma ve yanlışlığa sürükleyen sebepleri bilmekten ibaret sayılmıştır. Mevlânâ; „Efendi bil ki, insanın tenindeki cân edeptir. İnsanoğlunun göz ve kalp nuru edeptir...Aç gözlerini bak, Allah Kelamı olan Kur‟ân âyet âyet edeptir‟ der. Nebiler de katettikleri yolu hep edeple katetmişler ve her biri Allah dergahının seçkini haline gelmişlerdir (Gülen, 2001). Nâbȋ, Hayriyyesinde, kişide edeb varsa, bu onun saygınlığına işarettir, der: Sende āmāde ise şerm ü edeb Olur elbet mürā‟āte sebeb Bir başka beytinde de; Hüsn-i hulk ile gözet ādābı Gör hayatında olan şādābı diyerek edebi tavsiye etmiştir (Şener, 2013). Bilhassa Medine‟ye girerken edebe muhalif hareket etmemek gerekir. Çünkü burası bir adı da Mustafa (tertemiz, pâk) olan Alah‟ın Habibi‟nin beldesidir. Yaratılmışların en seçkin en temiz kuluna ev sahipliği yapan bu şehir aynı zamanda Allah‟ın nazar ettiği mübarek bir şehirdir (Özcan, 2013). O halde bu mekana girerken daha edepli ve saygılı olmak, Mustafa ismi gibi „sâf ve pak‟ olmak gerekir. 2 Felekde māh-ı nev babü’s-selāmın sīne-çākidir Bunun kandīlidir hūr matlaᶜ-ı nūr u ziyādır bu �Gökyüzündeki yeni ay, O‟nun kapısının yüreği yaralı âşığıdır. Bunun kandili olan güneşin de ışığını, nurunu aldığı kaynak; burasıdır. Hac farȋzasını yerine getirmek için Mekke‟ye gelen müslümanlar, Ravza-i Mutahhara‟yı mutlaka ziyaret ederler. Sahibinin ruhuna doğru parçalanmış sineler gibi açılan kapılar veya onun ruhundan insanlığa açılan menfezlerin çokluğu gibi, Ravza-i Tâhire‟nin de bir çok kapısı vardır. Bu kapılardan en namlısı da „Bâbü‟s-selâm‟ dır. Selam verip bu kutlu kapıdan içeri girenler, iki adım ötede Gönüllerin Efendisiyle karşılaşacakmış gibi bir ruh hâleti hissederler (Gülen, 2006). Bu beyitte Nâbȋ, şakk-ı kamer mucizesine telmihte bulunur. Hilâli şekil itibariyle ikiye ayrılmış olarak tasavvur eder. Hilâl, bâbü‟s-selâma meftȗn olan yüreği yaralı bir âşığa teşbih edilir (Özcan, 2013). Gökyüzünün kandili olan güneşin de nur ve ışık kaynağı burasıdır. Çünkü; o mübârek beldede bulunan Peygamber Efendimiz, bütün insanlığı aydınlatan hidâyet güneşidir. 3 Habīb-i Kibriyānın ḫˇābgāhıdır fazīletde Tefevvuk-kerde-i ᶜarş-ı cenāb-ı kibriyādır bu Habȋbullâh‟ın istirâhatgâhı olan bu mekân; fazilette, Cenâb-ı Hakk‟ın arşında en yüksek mevkiye sahiptir. “ Arş; bütün gökleri ve yerleri kaplayan, bütün burçları kuşatan, maddi-manevi umum kâinâtlarla alâkalı ilâhȋ emir, irade ve meşȋet-i sübhâniyenin ilk tecelli ve zuhȗr mahalli ulvȋ bir âlemin unvanıdır. Onun bu vüsᶜatini ortaya koyma sadedinde, arz, sema, Cennet, Cehennem, Sidretü‟l-Müntehâ, Beytü‟l-Mâmur...gibi ulvȋ âlemler Arş‟ın ihatası altında gösterilmiştir. Bununla beraber, Arş‟ın bu genişlik ve kıymeti, kendine ait vüsᶜat ve ihtişâmında değil de, Cenâb-ı Hakk‟ın azamet ve hâkimiyetinin birinci derecede mahall-i tecellisinde aranmalıdır. Bu itibarla onun eşibenzeri yoktur” (Gülen, 2008). Yedinci semanın üstünde bulunan Sidretü‟l-Müntehâ ise; sınır, imkan âleminin gibi görülmektedir. İnsanlık var olduğu günden itibaren ne mânâ �kahramanları yetişmiştir ama, Hazret-i Ruh-u Seyyidü‟l-Enâm‟dan başka kimse o ufka yükselememiş ve kimse o zirveye ulaşamamıştır. Konuyla ilgili Süleyman Çelebi: “ Ermedi evvel gelen bu devlete Kimse nāil olmadı bu rifᶜate” (Gülen, 2008) demiş ve şair Nâbȋ de bu beyitte Efendimizin makamının ne yüce olduğunu dile getirmiştir. 4 Bu hākin pertevinden oldu deycūr-ı ᶜadem zāil ᶜAmādan açdı mevcūdāt çeşmin tūtiyādır bu Yokluğun karanlığı, bu Medine toprağının nuruyla ortadan kalktı. Bu topraklar, ᶜamā gözlere sürme gibi yaratılmış olan her şeyi körlükten kurtarmıştır. Tevhid akidesinin sarsıldığı her zaman dilimi karanlıktır. Zira semavat ve arzın nuru olan Allah inancının bütün sinelere hâkim olmaması, ruh ve vicdanları simsiyah hale getirir. Böyle bir kalp ve vicdanın eşya ve hâdiselere bakışı bulanık olacağından, o insanlık kapkaranlık bir dünyada, hep yarasalar gibi yaşayacaktır (Gülen, 2001). „ Cahiliye devri‟ olarak bilinen bu devri Akif şöyle anlatır: Sırtlanları geçmişti beşer yırtıcılıkta; Dişsiz mi bir insan, onu kardeşleri yerdi İnsanlık bu şekilde karanlıklar içindeyken Allah Rasulünün risâlet vazifesiyle her şey değişiverdi. Kâbe mihrap olmuş, Medine de bu risâlet vazifesinde Rasȗlullâha minber olmuş, insanlık bu minberden yükselen sesle hakikate uyanmış ve nura gark olmuştur. Şair Ahmet Şevki‟nin dediği gibi „Hidâyet doğdu, kâinât bütünüyle ışık oldu. Artık zamanın dudaklarında tatlı bir tebessüm ve sena var.‟ ᶜAma; varlığın bulutsu görünümündeki ilk ânı olup, tasavvufta vahidiyet tecellisini temsil etmektedir (Gülen, 2006). Pertev- deycūr; ᶜadem-mevcȗdât; ᶜama-çeşm kelimeleri arasında tezat vardır. 5 Mürā’āt-ı edep şartiyle gir Nābī bu dergāha �Metāf-ı kudsiyāndır būsegāh-ı enbiyādır bu Ey Nābī, bu dergāha edebe riāyet etme şartıyla gir. Burası kudsīlerin tavaf ettiği ve nebīlerin öptüğü yerdir. Nâbȋ, Allah ve Rasȗlünün aşkıyla çıktığı seyahatte vuslat arzusu ve heyecanıyla dopdolu, ismindeki o hiçliğiyle bütünleşerek, saygıyla girmesi gerektiğini kendine söylüyor. İnsan, edebi iç âleminde gerçekleştirebildiği ölçüde onun ahlâk, tavır ve davranışlarında kalıcı olur. Gazelin başından beri hep edebe vurgu yapar Nâbȋ, çünkü; Edeb arayişüdür insanın Bī-edeb tabiᶜüdür şeytanın‟ der Hayriyyesinde. Dergâh, „tekke, kapı önü‟ manasında olup, terim olarak; „tarikat mensuplarının topluca ibadet ve törenlerini yaptıkları yere‟ denir (Pala, 2009). “Dini bilgilerin öğrenildiği yerlerin başında gelen bu mekanlar, şairlerin de büyük ölçüde buralarda gördüğü manevi eğitimin neticesinde kendilerinde hasıl olan bir hālin tesiriyle şiirlerini yazmaya başladıklarından onlar için bu mekanların çok özel bir yeri vardır” (Kılıç, 2012). Bu beyitte „dergāh‟, ilmin yegāne kaynağı, merkezi olan; cennet bahçesine benzetilen ‘Ravza-i Mutahhara‟dır. Kâbe‟deki Hacerü‟l-Esved‟in hacılar tarafından öpülmesi telmih edilmektedir. Cennetten geldiği rivayet edilen bu taş, bugünkü yerine Peygamber Efendimiz tarafından yerleştirilmiştir. B 1 Gazelin Yapısalcılık Açısından İncelenmesi Nazım Şekli: Naᶜt konulu bir gazeldir. 5 beyitten oluşmaktadır. Nābī, Divānındaki 851 gazeliyle edebiyatımızın en çok gazel söyleyen şairlerinden biridir (İpekten, 1999). 2 Gazelin Vezni: Hezec bahrinin müsemmen kalıbı olan; Mefāᶜīlün mefāᶜīlün mefāᶜīlün mefāᶜīlün kalıbıyla yazılmıştır. Bu müsemmen kalıp hezec bahrinin şiirimizde en çok kullanılan kalıbıdır. Nâbȋ, 2 kasȋde, 125 gazel ve 2 tahmisinde bu kalıbı kullanmıştır (İpekten, 1999). Aşağıdaki tablodan gazelin vezin unsurlarına baktığımızda; 2 yerde med, 16 kelimede imāle, 1 yerde de vasl yapıldığını görüyoruz. Kusur sayılan zihafın �bulunmadığını, yalnız „hūr‟ kelimesinde 2.tip zihafa düşüldüğünü görüyoruz. Genel durum değerlendirilince, bunun da kusur olmadığını görüyoruz. Tablo 1: Gazeldeki Aruz Vezni Unsurlarının Dağılımı 1.beyit 2.beyit 3.beyit 4.beyit 5.beyit Med 0 0 1 1 0 İmale 4 4 5 1 2 Zihaf 0 0 0 0 0 Vasl 0 1 0 0 0 Gazelde anlam, „ -dır bu‟ redifiyle daha netleşiyor. Her mısrada tekrar edilen –dır redifiyle şair, ifade ettiği manaya kesinlik kazandırıyor. Gazelin kafiyesi „â‟ kalın ve uzun sesiyle birlikte, redifin söylenişine bir zenginlik ve güçlü bir ses değeri vermektedir. Kafiye, „Hudā, Mustafā, ziyā, tūtiyā, kibriyā, enbiyā‟ kelimelerindeki „â‟ sesi olup, tam kafiyedir. Kafiyeli kelimelerden Hudâ Farsça, diğer kelimeler Arapça‟dır. Dinȋ birer terim olan kelimeler arasında anlam ve ses uyumu vardır. 3 Gazelde Kullanılan Ünlü ve Ünsüzler: Aşağıdaki tabloda gördüğümüz gibi, gazele hakim olan yumuşak-sessiz harflerdir. Bu da anlamla yapı arasında bir uyumu göstermektedir. Şairin ifadesinde edebe riāyeten bir yumuşaklık vardır. Tablo 2: Gazeldeki Ünlü ve Ünsüzlerin Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Yumuşak Ünsüzler 24 27 27 30 27 135 Sert Ünsüzler 12 10 12 10 11 55 Kalın Ünlüler 23 17 16 19 18 93 �İnce Ünlüler 8 12 14 12 11 57 Toplam 67 66 69 71 67 340 Gazelin ünlü ve ünsüz dağılımı, tablolarda gördüğümüz gibi birbiriyle uyum içindedir. Tablo 3: Gazelin Ünsüz Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Yumuşak Ünsüzler 24 27 27 30 27 135 Sert Ünsüzler 12 10 12 10 11 55 Toplam 36 37 39 40 38 190 Tablo 4: Gazelin Ünlü Dağılımı Beyitler 1 2 3 4 5 Toplam Kalın Ünlüler 23 17 16 19 18 93 İnce Ünlüler 8 12 14 12 11 57 Toplam 31 29 30 31 29 150 4 Gazelin Sözdizimi İncelemesi 5.1. Kelime Çeşitleri ve Yapıları Gazelde 51 kelime kullanılmıştır. Bu kelimelerden en fazlası 31 kelimeyle Arapça, daha sonra 14 kelimeyle Farsça ve 6 kelimeyle de Türkçe olmuştur. Naᶜt konulu bir gazel olduğundan kelimeler Arapça ağırlıklıdır. Bu kelimelerin 10‟u sıfat, 4‟ü fiil, 37‟si ise isimdir. Hareketi ifade eden temel kelimeler Türkçe‟dir. �5.2. Tamlama Çeşitleri ve Yapıları Tablo 5: Gazelin Tamlama Tablosu İki Kelimeden Oluşan Tamlamalar Üç Kelimeden Oluşan Tamlamalar Terk-i edeb (Farsça isim tam.) Kūy-ı mahbūb-ı Hudā Nazargāh-ı ilāhi (Farsça isim tam.) Bābü‟s-selāmın sīne-çāki(Türkçe is.tam) Makām-ı Mustafā (Farsça isim tam.) Māh-ı nev (Farsça sıfat tam.) Habīb-i kibriyānın hābgāhı (Türkçe is.t.) Deycūr-ı ᶜadem (Farsça isim tam.) Mürā‟āt-i edep şartı (Türkçe isim tam.) Bu dergāh (Türkçe sıfat tam.) Metāf-ı kudsiyān (Farsça isim tam.) Dört kelimeden oluşan tamlama Būsegāh-ı enbiyā (Farsça isim tam.) Tefevvuk-kerde-i ᶜarş-ı cenāb-ı kibriyā Matlaᶜ-ı nur u ziya (Farsça isim tam.) (Farsça isim tam.) (Farsça is.tam) Gazelde 14 tamlama kullanılmıştır. Bunlardan 9 tanesi Farsça isim tamlaması, 3 tanesi Türkçe isim tamlaması kuralına göre oluşturulmuştur. Kullanılan 2 sıfat tamlamasından biri Türkçe, diğeri Farsça‟dır. „Matlaᶜ-ı nur u ziya‟ tamlananı ortak olan 2 isim tamlamasıdır. „Babü‟s-selamın sīneçāki‟ da tamlayanı Arapça isim tamlaması olan Türkçe bir isim tamlamasıdır. 5.3. Gazelin Cümle Çeşitleri ve Yapıları Nâbȋ‟nin 5 beyitlik bu gazelinde 15 cümle vardır. Cümlelerin çok ve kısa olması; şairin anlamı uzatmadan, mesajı hemen verme düşüncesinden kaynaklanmasındandır. 11 isim �cümlesi, 4 fiil cümlesi kurulmuştur. Genelde devrik cümlelerle dikkat toplanmıştır. Anlam ise hep olumlu olup ikisinde emir vardır. Emir kelimesiyle başlayan gazelde, önce dikkat çekilerek, mana sonrakiler üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Tablo 6: Gazelin Cümle Çeşitleri Cümle Yüklemine Öğe Dizilişine Anlamına Sayısı Göre Göre Göre 1.beyit 4 2.beyit 3 3.beyit 2 4.beyit 3 5.beyit 3 fiil isim isim isim isim isim isim isim isim fiil fiil isim fiil isim isim devrik devrik kurallı devrik kurallı devrik devrik devrik devrik devrik devrik devrik devrik kurallı devrik emir olumlu olumlu olumlu Olumlu olumlu olumlu Olumlu Olumlu Olumlu olumlu olumlu Emir olumlu olumlu Yapısına Göre Basit basit basit basit basit basit basit Basit basit basit basit basit Basit basit basit 5.4. Gazelin Anlam İncelemesi Nâbȋ‟nin “bu” redifli gazelin anlatım planında, kendi tarzını ortaya koyduğunu görmekteyiz. Mesajlarında, açıklamalar yaparak alıcıyı düşünmeye sevkediyor. Bunu, alıcıya yoğun duygularıyla ulaştırıyor. İletiyi etkin kılan, onun kuru bir öğreti olmasından öte, hissettiklerini aktarmasıdır. Bütün olarak şiire bakılınca, anlatım planında bir tedricilik görmekteyiz. Birinci beyitte bir sakındırmayla söze başlanmış fakat bunun nedenleri, 2.,3. �ve 4. beyitlerde kapsamlı kelimelerle ileti gönderilmiştir. Son beyitte ise, tekrar başa beyitler gönderici İletilen alıcı 1.beyit şair Burasının Habibullahın köyü olduğu,Allah‟ın tecelli ziyarete ettiği ve makam-ı Mustafa olduğundan edebin gelenler terkedilmemesi gerektiği 2.beyit şair Güneşin nurunu burdan aldığı, ayın da bu kapının aşığı olduğu 3.beyit şair Burasının arşda en üstün yerde olduğu, Rasulullahın Herkes istirahatgahı olduğu 4.beyit şair Mevcudatın kurtulduğu 5.beyit şair Nebilerin, kudsilerin bulunduğu bu yere girerken edebli Kendisi olunması gerektiği bu toprağın nuruyla Herkes karanlıklardan Herkes dönülerek anlam teyid edilmiştir. Tablo 7: Gazelin Anlatım Planı Sonuç Kendine has ifade tarzıyla bir ekol sahibi olan şair Yusuf Nâbȋ, çevreyle ilgili reel gözlemleriyle ve hikemȋ söyleyişiyle çağının önde gelen şairlerindendir. Şiirin dış yapısını “aziz” , iç yapısını da “e‟azz” olarak değerlendiren şair için mananın önemli olduğunu biliyoruz. Bu düşüncede olan Nâbȋ‟nin çok geniş kesimlere ulaşmış bulunan, Hacda yazdığı “bu” redifli ünlü gazelinin şerhine daha geniş kapsamlı bakmaya çalıştık. Bunun yanında son zamanlarda daha da gelişen dilbilimi yöntemleriyle gazeli inceledik. “Mana” düşünülerek yazılan bu gazelin yapısalcılık yöntemiyle de kusursuz olduğunu, genel bakış açısıyla bakıldığında farklı güzelliklerin ortaya çıktığını gördük. Klasik şiirlerimizin �“hazine” değerinde olduğunu, gelişen yeni metotlarla incelendiğinde, farklı güzellikler keşfedileceğini düşünmekteyiz. Kaynakça Bilkan, A. (2007). Nabi Hayatı Sanatı Eserleri. Ankara: Akçağ. Dağlar, A. (2007). Klasik Türk edebiyatı şerh geleneği ve hacı ibrahim efendinin şerh-i belagatine dair. Turkish Studies, 162. Gülen, F. (2001). Kalbin Zümrüt Tepeleri 2. İzmir: Nil. Gülen, F. (2006). Kabe ve Ravza. Sızıntı, 2-4. Gülen, F. (2008). Kalbin Zümrüt Tepeleri 4. İzmir: Çağlayan. İpekten, H. (1999). Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz. İstanbul: Dergah Yayınları. Kılıç, M. (2012). Sufi ve Şiir. İstanbul: İnsan. Kıran, Z., & Kıran, A. (2010). Dilbilime Giriş. Ankara: Seçkin Yayınevi. Özcan, N. (2013). Nabi Divanında Medine. Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, pp. 2037-2047. Pala, İ. (2009). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı. Sak, İ., & Çetin, C. (2004, Ekim). XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı devletinde menziller ve fonksiyonları. Türkiyat araştırmalrı Dergisi, p. 182. Sami, Ş. (1901). Kamus-ı Türki. İstanbul: İkdam. Şener, H. (2013, Kasım). Hayriyye-i Nabi’de Aktarılan Değerler. Turkish Studies, 8-1, pp. 2501-2524. Yekbaş, H. (2008). Metin şerhi geleneği çerçevesinde şarihlerin divan şiirine bakışı . Türkiyat Araştırmaları Dergisi(23), pp. 190,206. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2241 Title A name given to the resource NABİ'NİN "BU" REDİFLİ GAZELİNİN TASAVVUFİ ŞERHİ VE YAPISALCILIK AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author ÖZUYGUN, Ali Rıza ŞAHİN, Gülsüm Abstract A summary of the resource. Bu çalışmada, XVII.yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı şairlerinden "hikemi tarz"ın temsilcisi kabul edilen Nabi'nin "bu" redifli gazeli incelenmiştir.Gazel, tasavvufi bakış açısıyla hem anlam bakımından hem de dilbilimi yöntemiyle yapısalcılık açısından incelenmiştir. Sonuç olarak,gönlü "ma'na"dan yana olan Nabi'nin gazelinin şekil ve muhteva bakımından aynı güzellikte olduğu ortaya konularak estetik değeri belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nabi, “Bu” Redifli Gazel, Tasavvufi Şerh, Yapısalcılık açısında inceleme Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ac51d04b069b305ab72e2c22a99ea38b.docx ba10f584adacdb5a26db596abcef29d6 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0608de94444ac5a646c8adfb965cfc54.pdf 5767e3891bcb95522154fb01ea75bb70 PDF Text Text LATÎFÎ TEZKİRESİNDE OSMANLI SARAY HAYATI VE SULTAN ŞAİRLERİN TASVİRİ Mehmet ÜNAL – Mehmet PEKTAŞ Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Doğu Dilleri ve Edebiyatı Bölümü, Fars Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Latîfî, tezkire, Osmanlı Saray Hayatı, Sultan Şairler. ÖZET XV. yüzyılda başlayan tezkire geleneği XX. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şairlerin hayat hikâyeleri açısından vazgeçilmez birer kaynak olarak kabul edilen tezkireler, XVI. yüzyıldan itibaren Anadolu sahasında da görülmeye başlamıştır. Anadolu coğrafyasında yazılan ilk tezkire Sehî Bey‟in Heşt Bihişt‟inden sonra Latîfî tarafından yazılan Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟nnuzamâ isimli eserdir. Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n-nuzamâ, 1546‟da Latîfî tarafından tamamlanarak dönemin hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman‟a sunulmuştur. Latîfî Tezkiresi 3 fasıl ve hatimeden meydana gelmiştir. “Fasl-ı evvel” adı verilen ilk bölümde, Anadolu‟da yetişen ya da sonradan buraya gelip yerleşen 13 şeyh şaire, ikinci bölümde, “El-Faslu‟s-sânî Fî-Beyân-ı Şu‟arâ-i Selâtîn-i Âl-i „Osmâniyân” başlığı altında şiir yazan Osmanlı padişah ve şehzadelerine yer verilmektedir. Son fasıl ise II. Murad devrinden H. 953 / M. 1546 yılına kadar Osmanlı ülkesinde yaşamış olan 334 şaire ait bazı biyografik bilgileri, bazı anekdotları ve şiir örneklerini ihtiva etmektedir. Latîfî, şiir üzerinde yaptığı objektif ve isabetli değerlendirmelerle çağdaşlarından ayrı bir yere konularak, tezkiresinde makam ve mevkileri ne olursa olsun, şairlere layık oldukları kadar değer vermesi, bazılarını ise çekinmeden eleştirmesi sebebiyle edebiyat araştırmacıları tarafından takdir edilmektedir. Bu çalışmada, tezkirede adları geçen II. Sultan Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Şehzade Cem, Şehzade Korkut, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman‟ın, Osmanlı hanedanının bir mensubu ve tarihe mal olmuş şahsiyetler olarak nasıl tasvir edildikleri, hangi yönlerinin öne çıkarılıp, hangi yönlerinin yüzeysel olarak anlatıldığı, askeri, siyasi başarılarına veya başarısızlıklarına nasıl bakıldığı ve şairliklerinin nasıl değerlendirildiği üzerinde durulmuştur. Tezkirenin bütünü incelenerek Osmanlının her bakımdan en ihtişamlı dönemini yaşadığı XVI. yüzyıldaki saray hayatının tezkirede nasıl tasvir edildiği tespit edilerek Latîfî‟nin bu dönem için kullandığı ifadeler, takındığı tutum ve zihniyeti tenkidî olarak incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2233 Title A name given to the resource LATÎFÎ TEZKİRESİNDE OSMANLI SARAY HAYATI VE SULTAN ŞAİRLERİN TASVİRİ Author Author ÜNAL, Mehmet PEKTAŞ, Mehmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Latîfî, tezkire, Osmanlı Saray Hayatı, Sultan Şairler. ÖZET XV. yüzyılda başlayan tezkire geleneği XX. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şairlerin hayat hikâyeleri açısından vazgeçilmez birer kaynak olarak kabul edilen tezkireler, XVI. yüzyıldan itibaren Anadolu sahasında da görülmeye başlamıştır. Anadolu coğrafyasında yazılan ilk tezkire Sehî Bey‟in Heşt Bihişt‟inden sonra Latîfî tarafından yazılan Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n- nuzamâ isimli eserdir. Tezkiretü‟ş-şu‟arâ ve Tabsıratü‟n-nuzamâ, 1546‟da Latîfî tarafından tamamlanarak dönemin hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman‟a sunulmuştur. Latîfî Tezkiresi 3 fasıl ve hatimeden meydana gelmiştir. “Fasl-ı evvel” adı verilen ilk bölümde, Anadolu‟da yetişen ya da sonradan buraya gelip yerleşen 13 şeyh şaire, ikinci bölümde, “El-Faslu‟s-sânî Fî-Beyân-ı Şu‟arâ-i Selâtîn-i Âl-i „Osmâniyân” başlığı altında şiir yazan Osmanlı padişah ve şehzadelerine yer verilmektedir. Son fasıl ise II. Murad devrinden H. 953 / M. 1546 yılına kadar Osmanlı ülkesinde yaşamış olan 334 şaire ait bazı biyografik bilgileri, bazı anekdotları ve şiir örneklerini ihtiva etmektedir. Latîfî, şiir üzerinde yaptığı objektif ve isabetli değerlendirmelerle çağdaşlarından ayrı bir yere konularak, tezkiresinde makam ve mevkileri ne olursa olsun, şairlere layık oldukları kadar değer vermesi, bazılarını ise çekinmeden eleştirmesi sebebiyle edebiyat araştırmacıları tarafından takdir edilmektedir. Bu çalışmada, tezkirede adları geçen II. Sultan Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Şehzade Cem, Şehzade Korkut, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman‟ın, Osmanlı hanedanının bir mensubu ve tarihe mal olmuş şahsiyetler olarak nasıl tasvir edildikleri, hangi yönlerinin öne çıkarılıp, hangi yönlerinin yüzeysel olarak anlatıldığı, askeri, siyasi başarılarına veya başarısızlıklarına nasıl bakıldığı ve şairliklerinin nasıl değerlendirildiği üzerinde durulmuştur. Tezkirenin bütünü incelenerek Osmanlının her bakımdan en ihtişamlı dönemini yaşadığı XVI. yüzyıldaki saray hayatının tezkirede nasıl tasvir edildiği tespit edilerek Latîfî‟nin bu dönem için kullandığı ifadeler, takındığı tutum ve zihniyeti tenkidî olarak incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0a7d6aa685fae714ae149d3f87616f32.docx ef9c9dbbfe557be30159bb364c6883a4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/946c9c91908894bea37b8a2c6414aade.pdf 5a9d493da9458c9ee8c5b01855759ec0 PDF Text Text GÜRCÜ TÜRKOLOJİSİNİN TEMEL KOYUCUSU SERGİ CİKİA’NIN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÇALIŞMALARI İlyas ÜSTÜNYER Uluslararası Karadeniz Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Beşerî Bilimler Fakültesi, Tiflis / Gürcistan Anahtar Kelimeler: Gürcistan’da Türkoloji, Sergi Cikia, Türk Dili ve Edebiyatı Çalışmaları. ÖZET Türkoloji’nin kendi tarihi içinde odaklandığı alanlar zamanla değer yitimi-kazanımı sarmalında bazı değişimlere uğra(tıl)mıştır. Bu değişimlerin ana motifi Türkoloji çalışmalarının hangi dönemde, coğrafyada ve hangi motivasyonla yürütüldüğü ile yakından ilgilidir. Fiili çalışmaları 19. yüzyıla dek uzanmasına rağmen 20. yüzyılın ikinci yarısında resmî olarak kurulan Gürcü Türkoloji’sinde, Türk dünyasının değişik sorunları, olguları araştırma konusu yapılmış ve bu alanda birçok çalışma bilim dünyasına kazandırılmıştır. Türkoloji sahasının birçok alanında akademik çalışmalar yapan Gürcü Türkolog Sergi Cika’nın Türk Dili ve Edebiyatı alanındaki çalışmaları; a. Bu çalışmaların Gürcistan’daki Türkoloji çalışmaları arasındaki yeri, b. Söz konusu çalışmalara yüklenen işlevsellik, açısından önem taşımaktadır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2208 Title A name given to the resource GÜRCÜ TÜRKOLOJİSİNİN TEMEL KOYUCUSU SERGİ CİKİA’NIN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÇALIŞMALARI Author Author ÜSTÜNYER, İlyas Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Gürcistan’da Türkoloji, Sergi Cikia, Türk Dili ve Edebiyatı Çalışmaları. ÖZET Türkoloji’nin kendi tarihi içinde odaklandığı alanlar zamanla değer yitimi-kazanımı sarmalında bazı değişimlere uğra(tıl)mıştır. Bu değişimlerin ana motifi Türkoloji çalışmalarının hangi dönemde, coğrafyada ve hangi motivasyonla yürütüldüğü ile yakından ilgilidir. Fiili çalışmaları 19. yüzyıla dek uzanmasına rağmen 20. yüzyılın ikinci yarısında resmî olarak kurulan Gürcü Türkoloji’sinde, Türk dünyasının değişik sorunları, olguları araştırma konusu yapılmış ve bu alanda birçok çalışma bilim dünyasına kazandırılmıştır. Türkoloji sahasının birçok alanında akademik çalışmalar yapan Gürcü Türkolog Sergi Cika’nın Türk Dili ve Edebiyatı alanındaki çalışmaları; a. Bu çalışmaların Gürcistan’daki Türkoloji çalışmaları arasındaki yeri, b. Söz konusu çalışmalara yüklenen işlevsellik, açısından önem taşımaktadır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548