135 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6677cf2f5154b970d8c22736e49776ff.docx ee607f03be23cf06cac6f9b35244ae50 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/74c6a66a69be51510cbf0b84dd6f34ab.pdf 5ef077abfce8ae53ea46b16d92eac88f PDF Text Text REFİK HALİT KARAY’IN “ESKİCİ” HİKÂYESİNİN SÖZ DİZİMİ AÇISINDAN ÇÖZÜMLENMESİ VE ETKİNLİK ÖRNEKLERİ Demet SANCI UZUN / Bekir GÖKÇE Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Rize / Türkiye Anahtar Kelimeler: Çözümleme yöntemi, Türkçe dersi, Eskici, Refik Halit Karay. ÖZET Refik Halit Karay, 20 yüzyıl hikâye ve romancıları arasında seçkin bir yere sahiptir. Türkçeyi ustalıkla kullanan yazarın kurgu gücü, sözcük seçimi ve cümle yapısındaki çeşitlilik dikkat çekmektedir. Türkçe dersi, temelde bilginin beceriye dönüştürüldüğü bir derstir. Dinleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere temel dil becerileri, dil bilgisi alanıyla tamamlanır. Dil bilgisi öğretiminde tercih edilen yöntemlerden biri, çözümleme çalışmalarıdır. Türkçe dersinde bütünlük ilkesinin gereği olarak temel dil becerilerinin geliştirilmesi sırasında dil bilgisi konularına da değinilmekte, söz konusu dil bilgisi unsurlarının işlevleri sezdirilmeye çalışılmaktadır. Bu çerçevede, çözümleme çalışmalarını tümevarım çalışmalarının tamamlayıcısı olarak görmek mümkündür. Bu yolla öğrencilerin fark etme, ilişki kurma, karşılaştırma, işlevini sezme, birleştirme gibi zihinsel becerileri gelişebilir. Çözümleme çalışmalarında uygulanan parçalama ve ayrıştırma tekniklerinin yardımıyla cümle ile ilgili bilgileri kavratmak kolaylaşabilir. Dil bilgisi öğretiminde tümevarım ve çözümleme yöntemini bütünlük yaklaşımı doğrultusunda uygulamak, işlevsel dil bilgisi öğretimine önemli katkılar sağlayabilir. Bu çalışmada Refik Halit Karay’ın “Eskici” adlı hikâyesi, söz dizimi açısından çözümlenmiş ve kullanışlı etkinlikler hazırlanmıştır. Bu etkinliklerin, çözümleme yönteminin niteliğini artırdığı ve bilginin beceriye dönüşmesini sağladığı söylenebilir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2227 Title A name given to the resource REFİK HALİT KARAY’IN “ESKİCİ” HİKÂYESİNİN SÖZ DİZİMİ AÇISINDAN ÇÖZÜMLENMESİ VE ETKİNLİK ÖRNEKLERİ Author Author SANCI UZUN, Demet GÖKÇE, Bekir Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Çözümleme yöntemi, Türkçe dersi, Eskici, Refik Halit Karay. ÖZET Refik Halit Karay, 20 yüzyıl hikâye ve romancıları arasında seçkin bir yere sahiptir. Türkçeyi ustalıkla kullanan yazarın kurgu gücü, sözcük seçimi ve cümle yapısındaki çeşitlilik dikkat çekmektedir. Türkçe dersi, temelde bilginin beceriye dönüştürüldüğü bir derstir. Dinleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere temel dil becerileri, dil bilgisi alanıyla tamamlanır. Dil bilgisi öğretiminde tercih edilen yöntemlerden biri, çözümleme çalışmalarıdır. Türkçe dersinde bütünlük ilkesinin gereği olarak temel dil becerilerinin geliştirilmesi sırasında dil bilgisi konularına da değinilmekte, söz konusu dil bilgisi unsurlarının işlevleri sezdirilmeye çalışılmaktadır. Bu çerçevede, çözümleme çalışmalarını tümevarım çalışmalarının tamamlayıcısı olarak görmek mümkündür. Bu yolla öğrencilerin fark etme, ilişki kurma, karşılaştırma, işlevini sezme, birleştirme gibi zihinsel becerileri gelişebilir. Çözümleme çalışmalarında uygulanan parçalama ve ayrıştırma tekniklerinin yardımıyla cümle ile ilgili bilgileri kavratmak kolaylaşabilir. Dil bilgisi öğretiminde tümevarım ve çözümleme yöntemini bütünlük yaklaşımı doğrultusunda uygulamak, işlevsel dil bilgisi öğretimine önemli katkılar sağlayabilir. Bu çalışmada Refik Halit Karay’ın “Eskici” adlı hikâyesi, söz dizimi açısından çözümlenmiş ve kullanışlı etkinlikler hazırlanmıştır. Bu etkinliklerin, çözümleme yönteminin niteliğini artırdığı ve bilginin beceriye dönüşmesini sağladığı söylenebilir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/920e6ce696a9148ef203f0e86f6692fe.docx 2fdbdb771d91203f0bfbb97a155f796a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7084693c8d60ca7375bfe06a931aef54.pdf 7ed094e08659bf78a3cb9b3bae550a4a PDF Text Text EDEBİYAT DERSLERİNDE SESLİ ŞİİR OKUMA VE ŞİİR DEFTERİ TUTMA ETKİNLİKLERİ ÜZERİNE ÖĞRETMEN VE ÖĞRENCİ GÖRÜŞLERİ Cemal SARAÇ Marmara Üniversitesi, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk Dili ve Edebiyat Dersi, Sesli Şiir Okuma, Şiir Defteri Tutma, Öğretmen e Öğrenci Görüşleri ÖZET Bu çalışma, edebiyat derslerinde sesli şiir okuma ve şiir defteri tutma etkinliklerine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, 2009-2010 öğretim yılı ikinci döneminde yürütülmüştür. Öğrencilere bahar döneminde lisede edebiyat derslerinde yaptıkları sesli şiir okuma ve şiir defteri tutma etkinliklerine yönelik bir anket uygulanmıştır. Ankette 6 adet açık uçlu soru bulunmaktadır. Öğretmenlere ise, derslerde bu tür faaliyetler yapıp yapmadıklarını öğrenmek amacıyla 6 sorudan oluşan benzer bir anket uygulanmıştır. Araştırmaya 73 öğrenci ve 10 öğretmen katılmıştır. Anketlerden elde edilen veriler frekans ve yüzdelerle açıklanmış ve yorumlanmıştır. Çalışma nitel araştırma türündedir. Bulgular, tablo biçiminde sunulmuş, öğretmen ve öğrenci görüşlerinden çarpıcı ve ilgi çekici olanlarından doğrudan alıntılar yapılmıştır. Elde edilen verilere göre öğrenciler; bu tür etkinlilerin derslere olan ilgiyi arttırdığını, şiire olan sevgiyi arttırdığını, derslerde kullanılan fon müziğinin duygusallıklarını ortaya çıkardığını, şiirler ve şiir defteri sayesinde daha çok şair tanıdıklarını, diğer derslerde de bu tür faaliyetlerin olması gerektiğini, kendilerini şiirle daha rahat ifade edebildiklerini belirtmişlerdir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1851 Title A name given to the resource EDEBİYAT DERSLERİNDE SESLİ ŞİİR OKUMA VE ŞİİR DEFTERİ TUTMA ETKİNLİKLERİ ÜZERİNE ÖĞRETMEN VE ÖĞRENCİ GÖRÜŞLERİ Author Author SARAC, Cemal Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk Dili ve Edebiyat Dersi, Sesli Şiir Okuma, Şiir Defteri Tutma, Öğretmen e Öğrenci Görüşleri ÖZET Bu çalışma, edebiyat derslerinde sesli şiir okuma ve şiir defteri tutma etkinliklerine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, 2009-2010 öğretim yılı ikinci döneminde yürütülmüştür. Öğrencilere bahar döneminde lisede edebiyat derslerinde yaptıkları sesli şiir okuma ve şiir defteri tutma etkinliklerine yönelik bir anket uygulanmıştır. Ankette 6 adet açık uçlu soru bulunmaktadır. Öğretmenlere ise, derslerde bu tür faaliyetler yapıp yapmadıklarını öğrenmek amacıyla 6 sorudan oluşan benzer bir anket uygulanmıştır. Araştırmaya 73 öğrenci ve 10 öğretmen katılmıştır. Anketlerden elde edilen veriler frekans ve yüzdelerle açıklanmış ve yorumlanmıştır. Çalışma nitel araştırma türündedir. Bulgular, tablo biçiminde sunulmuş, öğretmen ve öğrenci görüşlerinden çarpıcı ve ilgi çekici olanlarından doğrudan alıntılar yapılmıştır. Elde edilen verilere göre öğrenciler; bu tür etkinlilerin derslere olan ilgiyi arttırdığını, şiire olan sevgiyi arttırdığını, derslerde kullanılan fon müziğinin duygusallıklarını ortaya çıkardığını, şiirler ve şiir defteri sayesinde daha çok şair tanıdıklarını, diğer derslerde de bu tür faaliyetlerin olması gerektiğini, kendilerini şiirle daha rahat ifade edebildiklerini belirtmişlerdir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6fde60b867afe274e542f2c13b5caf4b.docx 8bec028652419910a9751c678634afa0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b937cba5d07314604b0136b27f28585e.pdf d6970cb4fbe33af7ba411a733f747816 PDF Text Text İKİNCİ YENİ ŞİİRİNİN ÜSLUBUNA BİR GEREKÇE OLARAK “İNSAN” Orhan SARIKAYA İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: İkinci Yeni, modernizm, birey, kentleşme, kapitalistleşme. ÖZET Kimi eleştirmenler İkinci Yeni şiir hareketinin üslubunu “muğlâklıktan kapalılığa, absürd ve saçmadan anlamsızlığa” kadar bir yığın sözle tenkit ederken; edebi metne yaklaşım biçimi açısından en temel unsurlardan birisi olan: “ şairler kendilerini yazarlar, yaşadıkları devirde devraldıkları malzemeden” kaidesini ıskalamışlar veya görmek istememişlerdir. İşte biz bu çalışmada deformasyon, sapmalar ve yoğun metinler arası göndermelerle okuyucudan çok ciddi bir gayret ve kültürel birikim isteyen İkinci Yeni şiir hareketinin üslubuna bir gerekçe olarak yaşadıkları devrin netice verdiği “insan” ön plana çıkarılacaktır. Bunu yaparken öncelikle İkinci Yeni’nin etkin olduğu 1950-60 yılları arasında Türk toplumunun sosyolojik durumun özetlenecek, sonrasında şairlerin gerek düzyazılarından gerekse şiirlerinden örneklerle savı destekleme yoluna gidilecektir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/caed8e1864bdb6982684d953911bdb05.doc 7607b7cb186f08f1a9a025262a2a7d1d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d2ec54c295067646c70f15ddb83cb37d.pdf 572205c69d4583d0a59a54077bbc2d67 PDF Text Text İKİNCİ YENİ ŞİİRİNİN ÜSLUBUNA BİR GEREKÇE OLARAK “İNSAN” 1 ÖZET Kimi eleştirmenler İkinci Yeni şiir hareketinin üslubunu “muğlaklıktan kapalılığa, absürd ve saçmadan anlamsızlığa” kadar bir yığın sözle tenkit ederken; edebi metne yaklaşım biçimi açısından en temel unsurlardan birisi olan: “ şairler kendilerini yazarlar, yaşadıkları devirde devraldıkları malzemeden” kaidesini ıskalamışlar veya görmek istememişlerdir. İşte biz bu çalışmamızda deformasyon, sapmalar ve yoğun metinler arası göndermelerle okuyucudan çok ciddi bir gayret ve kültürel birikim isteyen İkinci Yeni şiir hareketinin üslubuna bir gerekçe olarak yaşadıkları devrin netice verdiği “insan”ı ön plana çıkaracağız. Bunu yaparken öncelikle İkinci Yeni‟nin etkin olduğu 1950-60 yılları arasında Türk toplumunun sosyolojik durumunu özetleyeceğiz, sonrasında şairlerin gerek düzyazılarından gerekse şiirlerinden örneklerle savımızı destekleme yoluna gideceğiz. Anahtar kelimeler: İkinci Yeni, modernizm, birey, kentleşme, kapitalistleşme. ABSTRACT HUMAN IN SECOND NEW POEM AS A EXPLANATION TO ITS WORDING While the wording of the second new poem movement is criticised with words like shallow, complicated and unnecessary, the main fact of approach to literary work “ The poet is effected by his time and life.” is ignored. In this study we will emphasize “human” effected by poets time and life experience as a theme in wording of second new poem movement requires cultural experiences by refering example works. While we are doing this we will explain the sociologic state of Turkey in 1950-1960(the period that the mentioned fact is very popular) and support the study with example works of poets‟. Key words: New Second Poem, Modernism, İndividual, Urbanization, Capitalization. 1 İstanbul Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, osarikaya@istanbul.edu.tr �GİRİŞ Ahmet Hamdi Tanpınar, klasik edebiyatımızın insana bakışındaki köklü değişimi, ideal olandan reel olana geçişi, bir anektodla anlatır (Tanpınar, 1982: 92): Ona göre Keçecizade İzzet Molla‟nın Keşan‟a “sürgün”ü esnasında atlı arabanın aynasından kendisine “ben” merkezli bakışı ve bunu bir haber değeri olarak anlatışı; “edebiyatımızda insan psikolojisine kesin, net ve realist bir tavırla yaklaşımın ilk belirtileridir”. (Korkmaz, 2000: 92) Edebiyatımızda bir tekamül olarak ortaya çıkan bu yaklaşım şekli, Tanzimat dönemi edebiyatının sosyal muhtevaları arasında yeniden kaybolmuştur. Servet-i Fünun‟da insan, santimental görünümler eşliğinde negatif değerlerle yüklü bir şekilde ele alınmış; Milli mücadele ve onu takip eden yıllarda sosyal ve siyasi zorunlukllar neticesiyle “insan” bir kere daha idealizme kurban edilmiştir. Garip hareketinde insan, maişet ve günü kurtarma derdinde sıradan ve basite indirgenmiş şekliyle ele alınmış; sosyal gerçeçiler ise insana toplumsal bir birim olarak bakmışlardır. İkinci Yeni şiiriyledir ki “ben” dediğimiz birey, modern insan, salt gerçekçi bir tutumla ve bütün görünümleriyle Türk şiirinde kendisine yer bulmuştur. 1. İkinci Yeni Şiirinin Ortaya Çıktığı Sosyal Zemin İkinci Yeni, eleştirmenler ve araştırmacılar tarafından ele alınırken genellikle “sözcüklerin çarpıtılmasından, yeni söz dizimlerinin belirmesinden, imgelerin özerkleşmesinden, alışılmamışa ve paradoksa düşkünlükten, anlam gezinmeleri ve dalgalanmalarından”, yani bir üslup değişmesinden, bir teknik farklılaşmadan bahsedilmiş; hatta sosyolojik kökenli bir soru olan “İkinci Yeni‟yi neyin getirdiği” sorusu bir önceki teknik tanımlamayı da bastırmıştır. Ancak “akımın yeni bir insan anlayışı ve önerisi” (Koçak, 2011: 12) getirdiği üzerinde yeterince durulmamıştır. Oysaki: “İkinci Yeni‟yi tanımlama çabası aynı zamanda modern hayatın içindeki insanı tanımlama çabasıdır. İkinci Yeni, klasik şiir anlayışlarının dışında, Türk şiirinin kaçınılamaz uğraklarından biri olmasının ötesinde, bir yanıyla modern hayatın içinde olsa da, diğer yanıyla ona karşı bir duruş geliştirme çabasındaki insanın şiiridir.” (Altıyaprak, 2008: 3) Modern yaşam koşulları 1950‟lerden itibaren kentleşme ve kapitalistleşme gibi olgularla birlikte özellikle büyük şehirlerimizde kendisini göstermeye başlamıştır. Köyden kente, cemaatten bireye doğru büyük bir değişim süreci içerisine girilmesiyle birlikte, modern yaşam koşullarının bireyde meydana getirdiği kültürel ikilemlerin ve değerler arası çatışmaların çıkması, kentteki çarpık ve yapay ilişkiler, tekdüze yaşam biçimi, doğadan kopukluk gibi yıpratıcı etkiler ortaya çıkarmıştır. �Sosyolojik anlamdaki bu köklü değişim, ilk olarak organik duyarlılığı çok yüksek olan şiirde kendisine yer bulmuştur. Bu dönemde modern şiir dili bakımından, büyük bir gelişim ve değişime öncülük eden İkinci Yeni şiiri, kent yaşamı ve modernitenin sancılarıyla yeni yeni karşılaşmaya başlayan modern insanın da görünümlerini kendisine mesele edinmiştir. Ancak İkinci Yeni neredeyse gündeme geldiği her ortamda bu tematik tutumundan çok, şiir dili ve biçiminde meydana getirdiği, deformasyon ve sapmalar, özerkleştirilen imgeler, yeni söz dizimleri, anlamı örten sayıklar bir dil gibi radikal değişiklikler noktasında konu edilmiş; son tahlilde zamanın biçimi olan şiirin arka planında bir dönemin ve düşünme sistematiğinin ögelerini barındırdığı gerçeği çoğu zaman hesap edilmemiştir. Bu gerçek hesap edildiğinde 20. yüzyıl modernitesinin ifadesini sanatsal alanda bulduğu ve modern sanatın aynı zamanda modern dönemin eleştirisini de yüklendiği görülecektir. Bu yönüyle İkinci Yeni şairleri modern sanatın imkanlarını şiirlerine taşırken, modern yaşam koşullarına karşı direnme gücü ortaya koymaya çalışan bireyin şiirini de yazmışlardır. Şiirlerini yazarken yukarıda vurguladığımız avant-garde tutumları eleştirmenler tarafından “züppelik”le nitelendirilmelerine yol açmış, bu tutumlarının altında toplumda oluşturulan izole durumu aşma çabaları; kapitalist düzene tepki olarak etik bir duyarlılıkla kendi içine kapanan şiirlerinin gerçeği görmezlikten gelinmiştir. 2. Bir Günah Çıkartma Çabası Ya da Anlaşıl-a-mayanın İzahı İkinci Yeni şairleri gerek yazılarında gerekse vermiş oldukları röportajlarda şiir dili ve üslubunda meydana getirdikleri radikal değişikliklerin izahına girişimişler; eleştirmenler tarafından tenkide tabii tutuldukları noktaların gerekçelerini ortaya koymuşlardır. Özellikle Turgut Uyar, Edip Cansever, poetik düşüncelerini ortaya koydukları yazılar ve söyleşiler de; şiirlerinde modern yaşam koşulları karşısındaki insanın trajedisini temel aldıklarını açıkça ifade etmişlerdir. Bir söyleşide Tomris Uyar‟ın “İkinci Yeni ile ilk olarak insanın, o insan “küçük” de olsa –ne demekse o- bir birey kimliğiyle trajedisi işlenmeye başlıyor.” sözüne, Edip Cansever: “Önemli olan “küçük” olsun “büyük” olsun, insanın trajedisine geçmek, birey olarak ve toplum içindeki konumuna göre trajiğini yakalamak.” (Uyar, 2009: 546) sözleriyle karşılık vermiştir. Turgut Uyar, İkinci Yeni‟nin amacının, çağın karmaşasını dile getirmek olduğunu, şiirden vazgeçilmek pahasına en iyi anlatmak nasıl mümkünse onu denediklerini, “mısra döktürmeye” vakitlerinin olmadığını söyler. Yani [İkinci Yeni] “biçimi içeriğe değil, içeriği biçime akıtmak istiyor, üstelik (…)bireyin varoluş biçimlerini sorgulama sürecinde” biçimsel kaygıları da bir tarafa bırakmayı göze alabiliyordu.” (Gümüş, 2010: 80) Aynı paralelde Cansever‟in görüşleri de bu iddiayı güçlendirmektedir. “Öyle sanıyorum ki, bizim kuşağımız �bunu –iyi vitrin şiiri yazmayı- aramadı, şiirde bireyin dramını ele alarak geliştirmek, çeşitlendirmek istedi.” (Uyar, 2009: 546) Çağın karmaşası karşısında gittikçe eriyen bir insan vardır. Bu insanın mutlu olabilmesi sadece ekonomik ve toplumsal koşullar “determinisme” bağlı değildir. Toplumbirey çatışması güncelliğini korumakta ise de, meseleye bir “statistique” meselesi diye bakılmamakta, yaşantının büyük ölçüde şiire karışmasından ötürü, hem tek insan, bir “bütün” olarak değer bulmaktadır. (Uyar, 2009: 546) Kim olursa olsun bireyin birey olarak, bir bütün olarak ele alınmasına ve değer verilmesine Turgut Uyar, ciddiyetle yaklaşmıştır. “Vaiz Sokak” adlı yazısında bu ciddiyete delil olabilecek şu sözleri sarfetmiştir:“Abacı Aralığı‟nın bir altı Aktar Kerim Sokağı (şimdi yok). İnsanın inanacağı gelmiyor! Bu dünyada Kerim adlı bir aktar yaşasın ve iyiliğinden midir, kötülüğünden midir, bir sokak onun olsun..” (Uyar, 2009: 546) Cansever, İkinci Yeni‟yle ilgili bir soruşturmaya verdiği yanıtta, İkinci Yeni‟yi şu şekilde tanımlamıştır: “Dıştan bakılan, yalınlaştırılmış, hatta basite indirgenmiş 'küçük insan'dan 'insan'a, insanın karmaşık yapısına, onun aynı zamanda toplumun bir birimi olmasına karşın bireyliğine de ağırlık verme girişimidir benim genel anlayışım". (Cansever, 2008:256) Turgut Uyar‟ın “Çıkmazın Güzelliği” başlıklı yazısı, şiirin ve insanın kaderini birbirine bağlamasının yanında, çağın bu olumsuz görüntüsünün aslında şiire ve insana bir fırsat olduğunu da vurgulamaktadır:“Evet şiir çıkmazda. Çünkü insan çıkmazda. Ama bütün sorun bir çıkmazın bilincine varmakta. Şiirin çıkmazda olmadığını düşünenlerden yana değiliz. Çünkü bu çıkmaz; bilince, bilgiye, uygunluğa, çağdaş şiire ve insana yeni bir imkândır.” (Uyar, 2009: 546) Cemal Süreya ve Edip Cansever‟de benzer yaklaşımı farklı cümlelerle kurarlar, “ Bugün şiir (…) günümüz insanının, uygarlığın bugünkü sıkışık biçimlerinde, çıkmaz sokaklarında, labirentlerinde ilerlerken gösterdiği davranışlara uygun düş” (Süreya, 2000: 282) [mektedir]. Cansever, dönemin şiirinde asıl belirleyicinin içerik olduğunu vurgulayarak, biçimin daha sonra kendiliğinden ortaya çıktığını söyler. “(…)toplumu anlamadan, çevreyi anlamadan tutalım, insanın bireyliğini anlamasına kadar bir değişiklikti. Bunun şiiri yazılıyorsa, bunun elbette bir biçimi de oluyor kendiliğinden.” (Cansever, 1989: 118) Ece Ayhan, insanı birey olarak ele almanın, araştırmanın, şiirin ana unsuru yapmanın –tarihle işaret ederek- İkinci Yeni‟yle başladığını, bunun sebebini ise İkinci Yeni‟nin merkeze �uzaklığıyla açıklar. “ _ Kadavranın içi bile tıp öğrencileri için 1841-42‟lere kadar açılmamıştır. İnsanın içinin açılması ise ancak (ve bence) 1955-56‟dan sonra biraz şiir eliyle olmuştur, oldu gibi geliyor bana. Yani „uç‟ta olmakla başlıyor!” (Süreya, 2008: 141) Ayhan, Enis Batur‟la yaptığı bir söyleşide de İkinci Yeni‟nin yapmış olduğu işin zorluğunu “ temelde biz, “insan”la kapıştık, 1954-55 senelerinde “insan”la kapıştık” (Batur, 2001: 292) sözleriyle vurgular. Cemal Süreya‟ya göre, “1940”larda önce “insan” bir okul teriminden ibarettir şiirde. “ İnsanın içi 1940‟larda aralanmış, 1950‟li yıllarda açılıvermiştir.” (Süreya, 2008: 141) Sezai Karakoç, “Galile Denizi” adını taşıyan yazısında, İkinci Yeni için şunları söyler: “Bu akım, insanın insanlar arasındaki yeriyle birlik, kâinattaki yerini de arayan şairler geçidi. Arayan fakat bulma niyeti olmayan.” (Karakoç, 1997: 31) Karakoç, İnsanın hem varoluşsal kaygılarını hem de toplumla birey arasındaki dengeye –dengesizliğe- işaret etmesinin yanında, İkinci Yeni‟nin çalışmanın başında söylediğimiz paradoksunun da altını çizmektedir. İkinci Yeni şairlerinin şiirlerindeki kişilere baktığımızda, direk olarak birbirlerine benzememelerine rağmen, günün şartlarının getirdiği trajiği yaşayan, toplumun bireyleşme sürecine geçmiş kişileri çıkar karşımıza. Turgut Uyar‟ın “Akçaburgazlı Yekta”, Edip Cansever‟in “Çağrılmayan Yakup”, ya da “Ben Ruhi Bey Nasılım”, Cemal Süreya‟nın “Onlar İçin Minübüs Şarkısı” bu duruma örnek olarak gösterilebilir. (Uyar, 2009: 546) SONUÇ Ortak bir bildiri etrafında toplanmış, belli kuralları olan bir topluluk olmadıklarına göre bu şairlerin, benzer duyarlılıkları göstermeleri ve benzer temaları benzer şekilde işlemelerini “organik bir bünye duyarlılığı gösteren şiire” bağlayabiliriz. Şiiri bu noktada harekete geçiren ise, “toplumsal bilimler, baskısını gitgide arttıran teknoloji, değişen ahlak ve yaşama birimleri” (Uyar, 2009: 546) olarak sıralanabilir. Daha net bir ifadeyle söylersek, „dilin yenilenmesi ile yaşamın yenilenmesi arasındaki ilişki‟ den ya da tam tersi bir ilişkiden yola çıkıldığında, İkinci Yeni şairlerini birbirlerine bağlayan şeyin „aynı semantik doğrultu‟ ile „toplumsal formasyondaki genel değişim süreci, (Oktay, 1995: 29) olduğu ortaya çıkacaktır. İkinci Yeni şairleri, daha çok da, iç güdüleriyle yaşanan kentleşme ve kapitalistleşmenin getirdiği içe dönük çöküntüyle, bireyde meydana gelen “huzursuzluk, yalnızlık, yabancılaşma, aşırı uyum ve uyumsuzluk” gibi bir takım deformasyonlara tepki içindedirler. İkinci Yeni şairleri bu tepkilerini şiir dili ve biçiminde herkesten ayrı açtıkları �bağımsızlık alanlarıyla ortaya koymuşlardır. Kendi deneyimlerini esas aldıkları bu yaklaşımları, bütün verileri, kalıpları kırıp parçalamalarına neden olmuş; ahlakın, dinin, toplumun ve geleneğin referanslarını, hazır sunularını reddetmelerine yol açmıştır. Şiirin kendi halis formunu bulma amacıyla bu hareketin şairleri –Sezai Karakoç hariç tutulmak kaydıyla- toplumdan, toplumun değerlerinden, inançlarından, geleneklerinden ve tarihinden uzaklaşarak bağımsızlaşmayı tercih etmişlerdir. Netice olarak, İkinci Yeni şairlerinin biçim ve üslup açısından ortaya çıkan tercihleri keyfi bir durum değil; aksine değişen yaşam şartlarının sonuç verdiği bir durumu işaret etmektedir.“Artık kişi kendini açıklamak istediği zaman, eski ve o denli yalın açıklama biçimlerinin yeterli olmadığını kavrar. Yeni anlatım biçimleri aradığı gibi, var olan anlatım biçimlerini de kendi içlerinde geliştirmeye yönelir. Şiir ile kendini açıklar ama artık yeni kendini, eski şiirin biçimiyle anlatamaz, açıklayamaz olur.” (Erdost, 1997: 76) �Bibliyografya Altıyaprak, Yakup, (2008), İkinci Yeni Ve Türk Şiirinde Modernizm, Ankara, Ebabil Yayınları. Batur, Enis, (2001), Smokinli Berduş: Şiir Yazıları, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. Cansever, Edip, (1989), Gül Dönüyor Avucumda, İstanbul, Adam Yayınları. Cansever, Edip, (2008), Şiiri Şiirle Ölçmek, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. Erdost, Muzaffer İlhan, (1997), İkinci Yeni Yazıları, Ankara, Onur Yayınları. Gümüş, Semih, (2010), Modernizm Ve Postmodernizm Edebiyatın Dünü Ve Yarını, İstanbul, Can Yayınları. Karakoç, Sezai, (1997), Edebiyat Yazıları Iı: Dişimizin Zarı, İstanbul, Diriliş Yayınları. Koçak, Orhan, (2011), Bahisleri Yükseltmek: Turgut Uyar Şiirinde Kendini Yaratma Deneyimi, İstanbul, Metis Yayınları. Korkmaz, Ramazan, “Keçecizade İzzet Molla: Hayatı, Sanatı, Edebi Kişiliği”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2000, 93-117. Oktay, Ahmet, (1995), İnsan Yazar Ve Kitap, Ankara, Ark Yayınevi, , S.29. Süreya, Cemal, (2000), Toplu Yazılar 1: Şapkam Dolu Çiçekle Ve Şiir Üzerine Yazılar, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. Süreya, Cemal, (2008), Güvercin Curnatası: Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. Tanpınar, Ahmet Hamdi, (1982), 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul, Dergah Yayınları. Uyar, Turgut, (2009), Korkulu Ustalık, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2290 Title A name given to the resource İKİNCİ YENİ ŞİİRİNİN ÜSLUBUNA BİR GEREKÇE OLARAK “İNSAN Author Author SARIKAYA, Orhan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: İkinci Yeni, modernizm, birey, kentleşme, kapitalistleşme. ÖZET Kimi eleştirmenler İkinci Yeni şiir hareketinin üslubunu “muğlâklıktan kapalılığa, absürd ve saçmadan anlamsızlığa” kadar bir yığın sözle tenkit ederken; edebi metne yaklaşım biçimi açısından en temel unsurlardan birisi olan: “ şairler kendilerini yazarlar, yaşadıkları devirde devraldıkları malzemeden” kaidesini ıskalamışlar veya görmek istememişlerdir. İşte biz bu çalışmada deformasyon, sapmalar ve yoğun metinler arası göndermelerle okuyucudan çok ciddi bir gayret ve kültürel birikim isteyen İkinci Yeni şiir hareketinin üslubuna bir gerekçe olarak yaşadıkları devrin netice verdiği “insan” ön plana çıkarılacaktır. Bunu yaparken öncelikle İkinci Yeni’nin etkin olduğu 1950-60 yılları arasında Türk toplumunun sosyolojik durumun özetlenecek, sonrasında şairlerin gerek düzyazılarından gerekse şiirlerinden örneklerle savı destekleme yoluna gidilecektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/41923a4da122e21bb85f9cc15067b608.docx 092187388552599fd3bcac3d260f11eb https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9f32b4263cae1f4d3ac8360aaa030203.pdf df865f73c9631f393a0c018b63854fbd PDF Text Text SEZAİ KARAKOÇ ŞİİRİNDE “AŞKIN OKUNMAZ KIYILARI” Orhan SARIKAYA İstanbul Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Sezai Karakoç, İkinci Yeni, aşk, cinsellik, kadın. ÖZET Osmanlı Türk mesnevisinin poetikasını oluşturmaya yönelik deneme niteliği taşıyan Victoria Rowe Holbrook’un “Aşkın Okunmaz Kıyıları” adlı eseri, Şeyh Galib’in “Hüsn ü Aşk” mesnevisi üzerinden Cumhuriyet Türkiye’siyle birlikte görmezlikten gelinen, yok sayılan bir duyarlılığın da izlerini sürer. Çağdaşı şairlerin kadını ısrarla meta durumuna düşürüp cinsel bir obje niteliği içerisinde algılatma çabalarına karşılık Karakoç da, “Mona Rosa” şiirinden itibaren çok uzaklardan bize aşina gelen ancak dillendiremediğimiz, eski mesnevilerden kalma bir aşk anlayışı ve tasavvurunu şiirlerinde anlatmaya başlar. Nitekim Karakoç, klasik edebiyatımızın çok meşhur mesnevilerinden birisi olan Leyla İle Mecnun’u çağdaş bir yorumla yeniden yazmıştır. Bu çalışmada, Karakoç’un aşk anlayışı ve kadını ele alış biçimş şiirlerindeki örneklerle belirlernirken; şairin düzyazılarındaki örnek metinler aracılığıyla ilgili konu üzerinden İkinci Yeni şairlerine yönelttiği tenkitleri de dikkatlere sunulmuştur. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d650cbd0aa366bcf3898fd090a8f603b.doc 3fe4c14f8c69abea808ad150dc3997ad https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e3fccb5037f9132192a35f7f49a6f1bb.pdf bdf0ee1cc1f8b930ffa00be8aa1a8af4 PDF Text Text SEZAİ KARAKOÇ ŞİİRİNDE “AŞKIN OKUNMAZ KIYILARI” Orhan Sarıkaya1 ÖZET Osmanlı Türk mesnevisinin poetikasını oluşturmaya yönelik deneme niteliği taşıyan Victoria Rowe Holbrook‟un “Aşkın Okunmaz Kıyıları” adlı eseri, Şeyh Galib‟in “Hüsn ü Aşk” mesnevisi üzerinden Cumhuriyet Türkiye‟siyle birlikte görmezlikten gelinen, yok sayılan bir duyarlılığın da izlerini sürer. Çağdaşı şairlerin kadını ısrarla meta durumuna düşürüp cinsel bir obje niteliği içerisinde algılatma çabalarına karşılık Karakoç da, “Mona Rosa” şiirinden itibaren çok uzaklardan bize aşina gelen ancak dillendiremediğimiz, eski mesnevilerden kalma bir aşk anlayışı ve tasavvurunu şiirlerinde anlatmaya başlar. Nitekim Karakoç, klasik edebiyatımızın çok meşhur mesnevilerinden birisi olan Leyla İle Mecnun‟u çağdaş bir yorumla yeniden yazmıştır. Biz bu çalışmamızda, Karakoç‟un aşk anlayışı ve kadını ele alış biçimini şiirlerindeki örneklerle belirlerken; şairin düzyazılarındaki örnek metinler aracılığıyla ilgili konu üzerinden İkinci Yeni şairlerine yönelttiği tenkitlerini de dikkatlere sunacağız. Anahtar kelimeler: Sezai Karakoç, İkinci Yeni, aşk, cinsellik, kadın. ABSTRACT “ASKIN OKUNMAZ KIYILARI” in SEZAI KARAKOC’S POEMS “Aşkın Okunmaz Kıyıları” by Victoria Rowe Holbrook is trying to emphasize important social concepts that are ignored in modern times by referring Şeyh Galib‟s “Hüsn ü Aşk” .The poets shared the same time period with Sezai Karakoc constantly considered woman as a sexual object in their arts. In spite of this Sezai Karakoc focused supreme love (very familiar concept through history and cultural experience)starting from his poem “Mona Rosa”. In addition to this Sezai Karakoc rewrote “Leyla ile Mecnun”(very popular and important poem in Turkish Literature) with his modern approach. In this study we will explain Sezai Karakoc‟s approach to woman in his poems and his critics for second new poets through mentioned fact by using his proses. Key Words: Sezai Karakoc, Second New Poem, Love, Sexuality, Woman. 1 İstanbul Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, osarikaya@istanbul.edu.tr �Karakoç‟ta, şairin bağlı bulunduğu toplumdan kopması, toplumun duyarlılıklarına, ruhuna ve değerlerine “yabancılaşma”sı kabul edilebilir bir durum değildir. Hatta o, diğer İkinci yeni şairlerini tenkit ettiği noktaların başına, onların “topluma yabancılaşma”larını koyar ve özellikle onların “cinsellik” bağlamında uyumsuzluklarını eleştirir: “Şiir dünyamız, uzunca bir zamandan beri kitlelerin ruhundan kopuktur. Halk ruhu ile alış-veriş devresini bütünleyemeden, tüm devinimini kendine kurduğu sınırlar içinde yapmaktadır. Çelişkiler ve uyumsuzluk, kimi şairleri, kapalı olmak için söz dizimlerini kırmaya götürür. (örnek: E. Ayhan) Turgut Uyar ve daha birçok şairin, yaşamı açılımsız bırakacak bir biçimde bungun bir cinselliğe sığındığı görülür. (Eroğlu, 1981: 32) Karakoç, birlikte anıldığı İkinci Yeni şairlerinden en ciddi farklılığa düştüğü noktalardan birisi belki de en önemlisi “kadın”ı algılayış, yorumlayış; bu bağlamda da “aşk”a ve “cinsellik”e yaklaşımıdır. Şairin diğer İkinci Yeni şairleriyle arasındaki bu temel farklılığı Turan Karataş, şu tespitleriyle ortaya koyar: “Çağdaşi olan şairler „bir dünya nimeti (yasak yemiş) olarak kadının çevresinde adeta bir pervane gibi dönüp dururken; toplumda sıkıştıkça kadına sığınırken, kadını „putperest bedevinin hurmadan putu” gibi şiirine sokarken, Sezai Karakoç‟un kadını algılayış ve yorumlayışı farklıdır. Kadın onun şiirinde ideal ve muhayyel bir varlıktır ya da öyle olmalıdır. Özlediği kadın tipi de Meryem‟dir.” (Karataş, 1998: 311) Ebubekir Eroğlu ise Karakoç‟un “kadın”ı ele alış biçimini şairin gerçeklik anlayışıyla açıklar. Diğer İkinci Yeni şairleri her şeyi salt maddede ararken Karakoç, asıl gerçekliğin ruhsal gerçeklik olduğunu savunmuş ve bu gerçekliğin tanınmasına çalışmıştır: “Sezai Karakoç, [Mona Rosa şiirinde] kendi içinden kaynaklanarak çıkan ve çevresindeki hacmi doldurarak büyüyen bir şiiri geliştirmiştir. Aşk şiirinde, cinselliğin dışına çıkıldıkça gerçekten kaçıldığı sanılan bir dönemde, o, ruhsal gerçekliğin tanınmasına eğilmiş görünmektedir. Her şeyi salt maddede arayan ve her şeyi maddeyle somutlayıp anlatan, maddi olanın asıl olduğu, gerçek olduğu inancını taşıyan diğer İkinci Yeni şairlerinin aksine Karakoç, “ruhsal gerçekliği”n de olduğunu şiirleriyle ortaya koyar.” (Eroğlu, 1981: 15) Karakoç, Ömer Erdem‟in de vurguladığı biçimiyle “ Mona Rosa”dan “Köpük”e, “Leyla ve Mecnun”dan “Kar” şiirine kadar birçok şiirinde “aşk‟ı aşkınlık yoluna koymuş ve onu kültür, medeniyet, inanç ve insanlık ideali gibi alt edilmesi çok çetin bir hesaplaşmanın aday” ı (Erdem, 2010: 316) hâline getirmiştir. Şair, aşka bu bakışını “Sürgün Ülkeden �Başkentler Başkentine” adlı şiirinin aşağıya aldığımız mısralarında çok açık bir biçimde ifade etmiştir: “Bütün şiirlerde söylediğim sensin Suna dedimse sensin, Leyla dedimse sensin Seni saklamak için görüntülerinden faydalandım Salome‟nin Belkıs‟ın Boşunaydı saklamaya çalışmam öylesine aşikarsın bellisin Kuşlar uçar senin gönlünü taklit için Ellerinden devşirir bahar çiçeklerini Deniz gözlerinden alır sonsuzluğun haberini Ey gönüllerin en yumuşağı en derini Sevgili En sevgili Ey sevgili Uzatma dünya sürgünümü benim” “Sürgün Ülkeden Başkentler Başkentine”, Gün Doğmadan, s.432. Hz. Peygambere derin bir muhabbet ve hasretin izlerini taşıyan bu mısralar, modern zamanlarda yazılmış en güzel “naat”lardan birisi olarak da okunabilir. “Bütün şiirlerde söylediğim sensin” demesine rağmen şair, temsilî isimler aracılığıyla da “Leyla, Solomes” fikrine kuvvet kazandırmak istemiştir. Aşk ve aşkınlık bağlamından bu mısraları yorumladığımızda ise şair, “İslam‟ın kristalizasyonuna örnek insan olarak Hz. Peygamberi” (Andı, 2012: sy.) almış; öte dünya (sonsuzluk) haberini O‟nun verişini, O‟nun kalbinin merhametini ve dünyada güzellik adına ne varsa kaynağının O olduğunu, bu mısralara taşımıştır. Karakoç, “Ateş Dansı III” şiirinde modernitenin ve devrin şairlerinin kadına bakışlarını ve onu yorumlayışlarını tenkit eder: “Şimdi sizi gözlüyorum gözlüyorum (...) Ne girdaptır göze görünmeyen o yorum Geleceğe kapanık, geçmişi inkâr eden �O kadını sarkıttığınız ateşten uçurum Ama gün gelir dans dönüşür duaya Ateş uzun bir samanyolu olur” “Ateş Dansı III”, Gün Doğmadan, s.608. Şair, bir alışkanlıkla ve vurdumduymazlıkla kadının nasıl bir hâle (girdaba)düştüğünü vurguladıktan sonra, kadının hem madur hem de mazur durumda kalışını “kadını sarkıttığınız ateşten uçurum” mısrasıyla vermiştir. Touraıne, Karakoç‟u rahatsız eden modern kültürün cinselliğe yaklaşımını şu ifadelerle anlatır: “Modern kültür her şeyden önce yüceltmeyi bozucudur; cinselliği tamamıyla cinsiyete ve gereksinimlerin hemen ve doğrudan tatmini arayışına götürür. Marcuse‟nin dediği gibi, her mesafe koyma, Brecht‟in ifadesiyle, her “çift-boyutluluk” ortadan kalkmaya yönelir. Bu da sanayi toplumunda ölüm içgüdüsünü utkuya ulaştırır ve sanatı öldürür. “haz ilkesi gerçeklik ilkesini yutar, cinsellik toplumsal olarak yapıcı biçimler altında özgürleştirilir (daha doğrusu libarelleştirilir). Bu kavram, yüceltmeyi bozmanın baskıcı biçimleri odluğu anlamına gelir.” Buna çevrenin yıkımı, aşk duygusuyla uyum içinde olan romantik doğa ilkesinin ortadan kalkması da eklenir.” (Touraıne, 2002: 184) Karakoç, ülkesi işgal altında kalmış küçük bir kız çocuğunun şahsında hiç de çocukça olmayan bir şuur ve dikkatle özünü, kimliğini yitirmeye yani “yabancılaşma”ya karşı direnişi “Ötesini Söylemeyeceğim” adlı şiirinin aşağıya aldığımız mısralarında ortaya koymuştur. “Siz bilmezsiniz size anlatmak da istemem Kardeşim Ali gömleğinizi mutlaka giyecektir Hâlbuki ben Bay Fransız sizin gömleğinizi Hatta Matmazel Nikol‟un o kırmızı ipekli gömleğini Hani etekleri şöyle kıvrım kıvrımdır ya Bile giymek istemem istemeyeceğim” “Ötesini Söylemeyeceğim”, Gün Doğmadan, s.47. Bu mısralarda Batılı emperyalist güçlerin hem toprak hem de kültürel anlamda doğulu ülkeler üzerinde giriştikleri yayılmacı ve yabancılaştırıcı mücadelelerinin karşısında Karakoç, direnen (küçük kız çocuğu), dönüşen, yabancılaşan (kardeşi Ali) ile iki tipi simgelemiştir. Matmazel Nikol‟un elbiselerinin en ince ayrıntılarını veren küçük kız çocuğu, �“batı medeniyetinin görüntüdeki göz kamaştırıcı güzelliği ve cazibesi” karşısında kendi öz kimliğini korumanın ne kadar zor olduğunu da hissettirmektedir. Karakoç‟ta yabancılaşmaya ve özünden kopup başkalaşıma girmeye direnen ideal tipe bir diğer örnek “Köşe” şiirinde geçen “Leyla”dır. “Karakoç"ta kadın, yeniden idealleştirilmiştir. Yataklarda “Kasıkları öpülen” sabahlara kadar uyutulmayan, kucaklarda gezen dişinin yerini yeni bir “Leyla” almıştır” (Kabaklı, 2006: 210) “Leyla‟yı götürüp Londra‟nın ortasına bıraksam Bir bülbül gibi yaşamasını değiştirmez çocuktur (...) Leyla diyorsam şu bizim gerçek Leyla O gitti bize ağlamak kaldı kala kala” “Köşe 4”, Gün Doğmadan, s.56. Leyla‟nın şiirin ilk mısrasında çocuk vurgusuyla anılması, safiyetini ve masumiyetini yitirmeyişine işaret ederken; klasik şiirimizde sıklıkla kullanılan motiflerden olan “bülbül”de geleneksel yaşantımıza bir göndermedir. Adının “Leyla” olmasının bizim olduğu anlamına gelmediğini şair, “şu bizim gerçek Leyla” vurgusuyla şiirde hissettirmiş; “Leyla”nın şahsında özünü yitimeden, değişime direnenlerin kalmayışını da, “O gitti bize ağlamak kaldı kala kala” mısrasıyla ortaya koymuştur. Karakoç, yabancılaşmayı bireyden aileye, aileden cemiyete uzanan çizgide çok çeşitli ölçeklerde ele alır. “Taha‟nın Kitabı” adlı şiirinde Karakoç, “yuvayı diş kuş yapar” atasözünün paralelinde, evde başlayan yabancılaşmanın temeline annenin fiziksel olarak olmayışını ya da annelik kavramının ifade ettiği anlam dünyasından uzaklaşışını koyar: “Ve anne düştü ilkin (...) Anne gitti ve evler döndü yazlık otellere Anne gitti ve sular buruştu testilerde Artık çamaşırlar yıkansa da hep kirlidir Herkes salonda toplansa da kimse evde değildir Bir vakitler anne açarken kapıyı Şimdi kimse yok kapayacak kapıyı” “Taha‟nın Kitabı”, Gün Doğmadan, s.318. �Annenin evde olmayışı eşyanın tabiatına uygun, fıtrî hareket tarzını dahi etkilemiştir: “Sular buruştu testilerde”. Şiirin son mısrasında annenin dışarıdan eve giren şeyleri denetleyen olmasının yanında, dışarıdan eve girmesi muhtemel zararlı unsurlara karşı koruyuculuğu da vurgulanmıştır. Yabancılaşmanın “anne” üzerinden işlenişi şairin “Samanyolunda Veba” şiirinde de karşımıza çıkmaktadır: “ Önceden bilen ölüş şartlarını çocuklarının Elleriyle değen koklayan hazırlayan adeta Sebebine ermeden erişmeden/ korkan ilerdeki korkularla Noldu zarif latif anneler noldular.” “Samanyolunda Veba”, Gün Doğmadan, s.99. “Şair, en kutsal meleke olan “anneliği”n bozuluşunu, şiirin başında bize verirken, “yabancılaşma”nın yani “veba”nın ruhun ana arterine kadar bulaştığını anlatmaktadır. Bunun en kolay hissettirmenin yolu ise, annelik içgüdüsüyle çocuğunun başına gelecekleri, öncesinden “hiss-i kablelvuku”ile anlayan annelerin, şimdi o irtibatı kaybetmiş olduklarını vurgulamaktır.” (Eroğlu, 1981: 46) Diclehan da şairin şiirlerinden örnekler vererek kadını yüce bir konuma yerleştirdiğini savunur: “Kadını yücelten, ona ulvi bir yer ayıran Karakoç, aşkın, sevginin alabildiğine yozlaştırıldığı ve bazı duygulara bir basamak olarak kullanıldığı bir dönemde kadının yüceliğinden, safiyetinden ve güzel duyguların köreltilmemişliğinden bahsetmektedir” (1980: 46). Şair, Alınyazısı Saati kitabında bir özlem ve hasretle idealindeki annleri arar: Ve o kadınlar nereye gittiler Anne olan sevgili olan o kadınlar Çocuklarının üzerine titreyen Kirpiklerinde hep aynı Sevgi ve merhamet ışığı O kadınlar gökyüzüne mi çekildiler �“Alınyazısı Saati”, Gün Doğmadan: 649. Karakoç, başlangıçta aşk ve kadın bağlamında bireysel bir yalnızlığı dillendirmesine karşın, temada daha sonra neticesini verecek toplumsal eleştiri de ilk belirtilerini göstermektedir. Şairin “Şehrazat” isimli şiiri, temanın bu gelişimine tipik bir örnektir: “Sen merhamet sen rüzgar sen tiril tiril kadın Sen bir mahşer içinde en aziz yalnızlığı yaşadın” “Şehrazat”, Gün Doğmadan, s.36. Şair, “Şehrazat” ismi özelinde idealleştirdiği kadının kalabalıklar içerisindeki yalnızlığını mahşer benzetmesiyle verir. Geleneksel şiirimizde de sıklıkla kullanılan “mahşer” motifi, kalabalık bir insan topluluğuna işaret etmesinin yanın da herkesin kendi derdine düştüğü bir mekânı ve zamanı da vurgular, bu yönüyle “mahşer”, moderniteyle birlikte bireyselleşmenin hızla arttığı günümüz toplumunun sosyo-psikolojisini de yansıtmaktadır. Şehrazat herhangi bir kadın olmadığı gibi şairin bireysel aşkını itiraf ettiği birisi de değildir; merhameti, tiril tiril rikkati ve incelik özellikleri; sevgili, can ve yar sıfatlarıyla idealize edilen kadındır. Bu mısralarda “Şehrazat”ın kalabalıklar içerisinde yaşadığı yalnızlık, fiziksel bir yalnızlık değil; duyarlılığını yitirmiş insanların hâlinden ve dilinden anlayamayacağı, anlamadığı içinde garip bırakacağı birisinin yaşadığı yalnızlıktır. Daha büyük fotoğrafta “kadın”ı anlamayan ve onu maddesiyle, dişiliğiyle algılayan, böylelikle de ona, en büyük yalnızlığı yaşatan medeniyete bir tepkidir bu mısralar. Bir başka şiirinde Karakoç, kent merkezinde modernitenin kadına bu bakışını şu mısralarla dile getirir: “Denizin kentini yaktım Bir kent kadın kabuklarından” “Denizin Kentini Yaktım”, Gün Doğmadan, s.457. “Bir kent ki, her şeyiyle alabildiğine “dişi”leştirilmiştir. Modern hayatın bütün maddi zevklerine kucak açar hâle getirilmiştir. Bir kent ki, orada kadınlar bile, hatta özellikle ve öncelikle onlar, kadınlıklarından, (anne, eş, sevgili) o hürmet duyulması gereken niteliklerinden tecrit edilmiş, yalnızca “dış”ları, yani tenleri, yani “kabuk”ları ile bir değer ifade eder hâle getirilmişlerdir.” (Andı, 2010: 152) �“Kendini bir „diriliş eri‟ sayan şairin, ideal aşkı bu çağda da diriltip yaşatma gayreti.” (Karataş, 1998: 279) Karakoç‟a klasik edebiyatımızın çok meşhur mesnevilerinden birisi olan Leyla İle Mecnun‟u çağdaş bir yorumla yeniden yazdırmıştır. Erdem Bayazıt ise şairin aşk anlayışını “Ondaki aşk evrensel bir düzeyde, madde ötesi bir bölgede, ölümsüz değerlerin geçerli olduğu bir dünyada soluk alır, filizlenir, yeşerir.” (Bayazıt, 1972: sy.)sözleriyle özetler. Hasan Akay‟ın “Piyano Eşliğinde Bir Gösteri!” başlıklı yazısında İkinci Yeni şairlerinin kadını ele alış ve onu yorumlayışlarını özetlediği satırlar Sezai Karakoç‟un birlikte anıldığı şairler topluluğu ile arasındaki uçurumu ortaya koymaktadır: “(...) kadın, onların elinde “kadına ters” bir varlığa, (n)erotik bir nesneye indirgenmiş, yatağa kilitlenmiş, adeta hayat yatağa dönüştürülmüştür. (...) Şehvetlerin peşinde koşmak dışında anlamlı pek bir şey yapmayan, gerçek yaşantılarını ya da mecazi/simgesel aşk hallerini anlatmak yerine tamamen düş ve hayal ürünü bir cinselliği görselleştir(miştir).”(Akay, 2009: 219-220) Sonuç olarak Karakoç‟ta “kadın” diğer İkinci Yeni şairlerinin aksine cinsel bir obje olmanın ötesinde, el değmemişliği ve masumiyeti simgeler ve yüceltilen bir konumla sevgili ve anne kimliğiyle karşımıza çıkar. “Karakoç‟a göre diriliş Meryem gibi temiz ve masum kadınların vesilesiyle olacaktır.” (Dönmez, 2006: 189) �BİBLİYOGRAFYA Akay, Hasan, (2009), Şiire Yeniden Bakmak, İstanbul, Akademik Kitaplar. Andı, M.Fatih, (2012), “Modern Türk Şiiri ve Peygamber”, (Çevrimiçi), http://www.sonpeygamber.info 29 Haziran 2012. Bayazıt, Erdem, (1972) “Sezai Karakoç‟un Şiirine Giriş”, Deneme, S.13. Diclehan, Şakir. (1980). Sanat ve Düşünce Dünyasında Sezai Karakoç, İstanbul, Piran Yayınları. Dönmez, Ali Osman, (2006), “Ötesini Söylemeyeceğim Şiirinden Hareketle Sezai Karakoç Şiirinde Kadın”, Kahramanmaraş‟ta Sezai Karakoç‟la Kırk Saat, (Sempozyum Sunumları kitabı içinde), Kahramanmaraş Belediyesi, Kahramanmaraş. Erdem, Ömer, (2010), “Aşktan Aşkınlığa”, Sezai Karakoç‟ta İdeal İnsan Yorumu, Sezai Karakoç, Haz. Mehmet Çelik, Yakup Çelik, Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Eroğlu, Ebubekir, (1981), Sezai Karakoç‟un Şiiri, İstanbul, Bürde Yayınları. Kabakli, Ahmet (2006). Türk Edebiyatı IV, İstanbul, Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları. Karataş, Turan (1998), “Hayat ve İnsan”, Doğu‟nun Yedinci Oğlu: Sezai Karakoç, İstanbul, Kaknüs Yayınları. Touraıne, Alaın, (2002), Modernliğin Eleştirisi, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2302 Title A name given to the resource SEZAİ KARAKOÇ ŞİİRİNDE “AŞKIN OKUNMAZ KIYILARI” Author Author SARIKAYA, Orhan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Sezai Karakoç, İkinci Yeni, aşk, cinsellik, kadın. ÖZET Osmanlı Türk mesnevisinin poetikasını oluşturmaya yönelik deneme niteliği taşıyan Victoria Rowe Holbrook’un “Aşkın Okunmaz Kıyıları” adlı eseri, Şeyh Galib’in “Hüsn ü Aşk” mesnevisi üzerinden Cumhuriyet Türkiye’siyle birlikte görmezlikten gelinen, yok sayılan bir duyarlılığın da izlerini sürer. Çağdaşı şairlerin kadını ısrarla meta durumuna düşürüp cinsel bir obje niteliği içerisinde algılatma çabalarına karşılık Karakoç da, “Mona Rosa” şiirinden itibaren çok uzaklardan bize aşina gelen ancak dillendiremediğimiz, eski mesnevilerden kalma bir aşk anlayışı ve tasavvurunu şiirlerinde anlatmaya başlar. Nitekim Karakoç, klasik edebiyatımızın çok meşhur mesnevilerinden birisi olan Leyla İle Mecnun’u çağdaş bir yorumla yeniden yazmıştır. Bu çalışmada, Karakoç’un aşk anlayışı ve kadını ele alış biçimş şiirlerindeki örneklerle belirlernirken; şairin düzyazılarındaki örnek metinler aracılığıyla ilgili konu üzerinden İkinci Yeni şairlerine yönelttiği tenkitleri de dikkatlere sunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7ee4d10035fb33a5183c175537fe2700.docx a4ffa1bc785772ef5a975a1c22eb3cef https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/9a3b9299307cb37dc82e4373e00fd10e.pdf 45e96e020c802addbefa360a3593ecf7 PDF Text Text NÂBÎ DÎVÂNINDA GEÇEN AVRUPA KÖKENLİ KELİMELER Salih SAVAŞ Kafkas Üniversitesi, Bakü / Azerbaycan Anahtar Kelimeler: Nâbî, Dîvân, kelime, Avrupa, dil. ÖZET XI. yüzyılda Anadolu kapılarının Türklere açılmasıyla Orta Asya’dan göç eden Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başlamışlardır. Buradaki halklarla kaynaşmaları sonucunda birçok yabancı kelime Anadolu Türkçesine geçmiştir. Türkler, ilk defa karşılaştıkları meyve, sebze, tarım aletleri, yemek kültürü, çiçekler ve denizcilik ile ilgili kelimeleri küçük bir ses değişikliği yaparak aynen almışlardır. Meselâ Yunanca “pisello” bezelye, “amanitari” mantar olarak kullanılmıştır. Ticarette kullanılan “poliçe” Karadeniz’de ve Akdeniz’de deniz ticareti yapan Venedikli tüccarlar tarafından İtalyancadan geçmiştir. XV. yüzyılın ortalarından itibaren Avrupa’ya yönelme neticesinde bu bölgelerde yaşayan halkların ( Arnavut, Macar, Rumen, Bulgar, Hırvat, Makedon, Sırp vd.) dillerinden de binlerce kelime Osmanlı Türkçesine geçmiştir. XVII. yüzyıl dîvân şairi Nâbî’nin Dîvânında da Avrupa dillerinden geçmiş kelimelere rastlamaktayız. Meselâ, Türkçeye yerleşmiş ve çok değişik anlamlarda kullandığımız “efendi” kelimesi Yunancadan gelmiştir. Bunun gibi binlerce kelime Türkçeye girmiş ve Türkçe ile bütünleşmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2270 Title A name given to the resource NÂBÎ DÎVÂNINDA GEÇEN AVRUPA KÖKENLİ KELİMELER Author Author SAVAŞ, Salih Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Nâbî, Dîvân, kelime, Avrupa, dil. ÖZET XI. yüzyılda Anadolu kapılarının Türklere açılmasıyla Orta Asya’dan göç eden Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başlamışlardır. Buradaki halklarla kaynaşmaları sonucunda birçok yabancı kelime Anadolu Türkçesine geçmiştir. Türkler, ilk defa karşılaştıkları meyve, sebze, tarım aletleri, yemek kültürü, çiçekler ve denizcilik ile ilgili kelimeleri küçük bir ses değişikliği yaparak aynen almışlardır. Meselâ Yunanca “pisello” bezelye, “amanitari” mantar olarak kullanılmıştır. Ticarette kullanılan “poliçe” Karadeniz’de ve Akdeniz’de deniz ticareti yapan Venedikli tüccarlar tarafından İtalyancadan geçmiştir. XV. yüzyılın ortalarından itibaren Avrupa’ya yönelme neticesinde bu bölgelerde yaşayan halkların ( Arnavut, Macar, Rumen, Bulgar, Hırvat, Makedon, Sırp vd.) dillerinden de binlerce kelime Osmanlı Türkçesine geçmiştir. XVII. yüzyıl dîvân şairi Nâbî’nin Dîvânında da Avrupa dillerinden geçmiş kelimelere rastlamaktayız. Meselâ, Türkçeye yerleşmiş ve çok değişik anlamlarda kullandığımız “efendi” kelimesi Yunancadan gelmiştir. Bunun gibi binlerce kelime Türkçeye girmiş ve Türkçe ile bütünleşmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b1dc8ab2aff41a64d8d786aac6375ed7.docx 6f0d1452cd8c576f5c4b01d0d3dd20b0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/72daf848e39e7db76343998123964f1a.pdf e15e6c9a830cf02e4b5c7f1b35379315 PDF Text Text DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Özden SAVAŞ Başkent Üniversitesi, Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ÖZET Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay’ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş’i getiren zorlu ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde, insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş’ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna şehirleri, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her iki şehir de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay’ın 2011’de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş’in; Bosna için ise hem direniş hem de diriliş’in simgesi olduğu için, şehirler bu kavramlar ışığında ele alınmıştır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/47ec241c6b5bc93d6feb2ea9f08e102e.doc 33ece176255b00b80e117cdef21881d8 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/057d07bf83c6456943eb319ff5394b82.pdf b407712baa6e85ca94905211d558d9ca PDF Text Text DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Özden APAYDIN1 Özet Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay‟ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş‟i getiren zor ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş‟ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her ikisi de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay‟ın 2011‟de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs Konuşuyor” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş‟in; Bosna ise hem direniş hem de diriliş‟in simgesi olarak, bu kavramlar ışığında ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ECHO OF RESISTANCE AND RESURRECTION FALLEN IN THE POETRY: JERUSALEM AND BOSNIA IN ARIF AY’S POEM Abstract Arif Ay, one of the most important poets of recent epoch Turkish poetry, builds the base of his poetry by placing the concepts of hope and resistance on the centre of his poetry. Doubtless, resurrection exists where there are resistance and hope. Hence, resistance in Arif Ay‟s poems is a hard but an honourable process bringing along resurrection. In his poems, where there is persecution, there is an „opposition‟ as a result of being a human being. Hence, such as Jerusalem and Bosnia appear often as symbols of these concepts in the poet‟s works because both cities are the places where Islamic civilizations took place. Furthermore, in the 1 Okt. Başkent Üniversitesi, Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi, Türk Dili Bölümü, ozdenapaydin@hotmail.com �poems, the trio of city-human being-history are the elements complementing each other and it is told that the future will be formed by the relationship of these elements. At this point, the concepts of resistance and resurrection are of great importance. These are concepts in both works that provides the integrity of city-human being-history and drawing the future. This study aims to analyse “Bosnia, Ah Bosnia” and “Jerusalem İs Talking” poems published in Arif Ay‟s book named “Poems of my Cities” in 2011. As in the poems, Jerusalem is a symbol of resistance; Bosnia is the symbols of resistance and resurrection, the cities will be dealt with in the light of these concepts. Key Words: Resistance, Resurrection, Bosnia, Jerusalem, Arif Ay. Giriş Türk Dil Kurumu Sözlüğü‟nde „direniş‟ sözcüğünün anlamı olarak „direnme‟ verilmiştir. Direnme(k) ise herhangi bir düşüncede, bir istekte veya bir durumda ayak diremek, inat etmek, ısrar etmek, taannüt etmek anlamına gelir. Direnişçi, direnme işini yapan kimsedir. Direnmek söz konusu olduğunda, direnişçinin karşısında bir tavrın olduğu muhakkaktır. Yani direnmek, esasında karşı tavrın olduğu durumlarda ortaya çıkan ve güç kazanan bir eylemdir. Koşulların her açıdan kişiye/gruplara/kitlelere uygunluğu söz konusu olduğunda herhangi bir direniş gerçekleşmemektedir. Ayrıca direniş bir farkındalık, bilinç ve idrak‟in olduğu yerde varlığını gösterebilmektedir. „Diriliş‟ ise Türk Dil Kurumu Sözlüğü‟nde „dirilme işi, canlanma‟ olarak geçer. İkinci bir anlam olarak „yeni bir atılımla güçlenme‟ ifadesi verilmiştir. Üçüncü anlamı ise „dinî inanışlara göre ölümden sonra dirilme‟ şeklinde açıklanmıştır. Diriliş, direnişten doğan ve onunla tamamlanan bir süreçtir. Her direnişin sonunda bir diriliş gerçekleşmesi mümkün değilken, her dirilişin öncesinde mutlaka bir direniş vardır. Tarih içinde bazı kişiler, milletler hatta şehir veya ülkeler zaman zaman bu iki sözcüğün simgesi durumuna gelmişlerdir. Çalışmanın konusu Arif Ay‟ın şiirlerinde bu iki kavram için iki simge olan Bosna ve Kudüs‟tür. Bosna ve Kudüs, İslam medeniyetinin izlerini taşıyan ve yıllar içerisinde birçok olaya sahne olmuş önemli yerlerdir. Bosna, Yugoslavya‟nın çöküşü ile Bosna-Hersek adıyla 1992‟de bağımsızlığını ilan etmiş ancak çok geçmeden başlayan savaş ile karşı karşıya kalmıştır. Üç yıldan fazla süren bu savaşta yüz binlerce Boşnak can vermiş, milyonlarca Boşnak ise yaralanmıştır. Bu süre boyunca Boşnaklar büyük bir direniş gösterek tüm dünyayı şaşırtmış ve „var olma‟ mücadelesini sonuna kadar devam ettirmişlerdir. �İlk olarak “Nisan 1992'de Srebrenitsa'nın hemen dışında bulunan Bratunac köyünde, 350 Bosnalı Müslüman, Sırp paramiliter ve özel polis güçleri tarafından ölümcül işkenceye tabi tutularak katledilmiştir." (Alili, 2011:7). Böylece tarihe geçecek büyük bir kıyım başlamıştır. Boşnaklar için önemli bir isim olan Aliya İzzebegoviç, savaşın çıkışını şu sözlerle açıklar: “Bosna-Hersek‟e yönelik ilk saldırı 1 Nisan‟da Sırbistan‟dan gelen paramiliter birimlerin Bijeljina‟ya hücumu ile başladı. Oysa çoğu insan Bosna‟daki savaşın, Sırbistan ve Karadağ‟dan gelen ve biçimsel olarak Titograd ve Uzice‟deki JNA kolordularının parçası olan yedekler ve gönüllü birliklerin –önceden herhangi bir uyarıda bulunmaksızın- bir savaş kışkırtıcılığı, bir yağmacılık mantığı içinde Bosna‟yı işgal ettikleri zaman başladığını düşünür.” (İzzetbegoviç, 2003:130). Yalnızca bir lider değil, aynı zamanda savaşın tanıklarından biri olarak İzzetbegoviç‟in bu sözlerinden de anlaşıldığı üzere Bosna Savaşı sistemli bir biçimde, planlı olarak başlatılmıştır. Savaşın bitişi ise 14 Aralık 1995 tarihinde Paris‟te imzalanan Dayton Antlaşması ile sağlanmıştır. “Bosna-Hersek Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç'in "adil olmasa da olabileceğinin en iyisi" dediği bu anlaşma türünün tek örneğidir. Anlaşmanın bir bölümü Bosna-Hersek Devleti'nin anayasal yapısını ortaya koyarken, Bosna Hersek adı verilen yeni bir devlet altında son derece karmaşık ve çok katmanlı bürokratik bir yapı öngördü. Anlaşma sonunda Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti adında iki oluşum yaratıldı. Etnik temellere dayalı oluşumların üzerinde ise zayıf bir otoriteye sahip merkezi bir hükümet ve entitisiteleri yansıtan ortak kurumlar oluşturuldu. Birbirleriyle savaşmış üç etnik toplumun yeniden bir arada yaşamasını ve Bosna Hersek'in tüm kurumlarıyla işlemesini amaçlayan Dayton Barış Antlaşması'nın sivil yönlerinin uygulanmasına ilişkin sorumluluk, Yüksek Temsilciliğe verilmişti.” (Alili, 2011:95-96). Bu antlaşma sonrasında Bosna halkı psikoloik, sosyolojik, ekonomik ve politik birçok açıdan yeniden dirilmenin çabası içine girmiştir. Bu dirilme ise şüphesiz savaş dönemindeki direnişlerinin sonucu olmuştur. Saraybosna‟nın savunmasında aktif olarak görev alan ve savunmanın ilk hattında Donrinye‟de Boşnakların Kültür Cemiyeti “Preporod‟u kuran Necad İbrişimoviç‟le yapılan bir söyleşide Bosna halkının savaş esnasında nasıl bir direniş ruhu sergilediği anlatılmaktadır: “Kaçılabilirdi ya da kalınabilirdi, ve ben kaldım. Ne savaşın ne olduğunu ne de bu kadar süreceğini biliyordum. Savaş beni Dobrinye‟de yakaladı, hatta birkaç defa UMPROFOR halkı havaalanı pisti üzerinden kaçmaları için bıraktı, muhtemelen bu şekilde savunmayı zayıflatacaklarını umuyorlardı, ancak başaramadılar. Benim en çok sevdiklerim ve �cesaret ve kararlılıklarıyla saldırganın Saraybosna‟ya girmesini engeleyenler her zaman kalıyorlardı. Direnişin en zor olan ilk sekiz ayında en çok Boşnak kültür ve direniş ruhu hissediliyordu.” (Tezkire, 2006:33). İbrişimoviç ayrıca bu direnişin kaynağı olarak İslamiyet‟i göstermekte ve inançlarının kendilerine nasıl bir güç verdiğini anlatırken şunları söylemektedir: “Sırplar, dünyayı gezdiler ve Müslümanları yedi günde öldüreceklerini ve çiğneyip geçeceklerini anlattılar ve büyük güçler de bunu tasvip ettiler. Ancak bu olmadı ve biz bugün de buradayız. Allah bize bunu muhafaza etmemiz için yardım etti, çünkü biz tek başımıza çok zor başarırdık.” (Tezkire, 2006:33). Bosna halkının uğradığı saldırının karşısında sergilediği büyük direniş, yok edilmek istenen bir milletin yeniden doğuşunu göstererek dünya tarihine geçmiştir. Bosna halkı için önemli bir isim olan Aliya İzzetbegoviç, dünyanın bu karşı koyuşla ilgili tepkilerini 9 Aralık 1993‟te Saraybosna‟da komuta merkezindeki Ahlak Yönetimi Semineri‟nde yaptığı konuşmada dile getirmiştir: “Dünyayı iki kez dehşete düşürdük. Bununla ne kastediyorum? Açıklamaya çalışayım. İlk şaşkınlığa dayanıklılığımız ve direnişimiz neden oldu. Yirmi günde bozguna uğrayacağımız düşünülüyordu. İki ya da üç haftalık bir harekatın planlandığını gösteren belgeler bunu ispatlıyor. Eğer yanılmıyorsam, bu, başarılı direnişimizin yirminci haftası. Söz konusu olan yalnızca direnişimiz değil. Günden güne daha güçlü bir hale geldik.” (Begoviç, 2005:1-2). Aliya İzzetbegoviç de İbrişimoviç gibi bu direnişin dayanak noktasının inançları olduğunu düşünmekte ve müslüman olmalarının verdiği kuvvet ve umutla bu mücadeleyi sürdürdüklerini söylemektedir. Konuşmasının devamında direnişleri boyunca onları ayakta tutanın da bu güç olduğunu belirten İzzetbegoviç, öbür taraftan insanların kendi özgürlükleri ve kurtuluşları için de bilinçli bir şekilde savaştıklarını söyler: “Allah‟a şükürler olsun. Elbette ki sadece O‟na güvenmekle yetinmemeliyiz. Güçlü bir düşmanımız var. Her iki tarafın da temayüllerini göz önünde bulunduracak olursak, bizim tedrici olarak güçlenmemize karşın düşmanımızın zayıf düştüğünü görebiliriz. Tüm zorluklara rağmen ordumuzun bu devamlı yükselişi, dünya tarafından merakla izleniyor. Yabancılar bana, sık sık direnmeyi nasıl başardığımızı soruyorlar. Kimi zaman onların da ordumuzla tanışmak, onun hakkında bilgi edinmek ve bu direnişin gizemini anlamaya çalışmak için, bugün benim geldiğim gibi, size gelmeyi arzuladıklarını hissediyorum. Nedir bu gizem? Her şeyden önce; insanlar, haklı bir amaç için, özgürlükleri için ve her şeyden daha fazla kendi kurtuluşları için savaştıklarının bilincindedirler. Görüyorsunuz işte; bu sıradan bir savaş değil. Bize yapmak istedikleri sıradan bir işgal değildi. Bu, bir �ülkeyi ve bir halkı, bir daha asla var olmamak üzere ortadan kaldırma teşebbüsü idi. (Begoviç, 2005:2). Bu ortadan kaldırma çabası Boşnaklar üzerinde işe yaramamıştır. Büyük bir katliama uğrayan Bosna halkı, tüm bunlara rağmen savaşa son noktayı yine kendi mücadelesi ile koymuş ve yok olmadığını tüm dünyaya adeta haykırmıştır. Yalnızca Boşnaklar değil, Filistinli müslümanlar da yıllardır var olma mücadelesi vermekte ve tıpkı Boşnaklar gibi hayatta kalmak için direnmektedirler. Kudüs işte bu direnişin Ortadoğu‟daki simgesi durumuna gelmiştir. İslamiyet, Hristiyanlık ve Musevilik için kutsal sayılması bu şehri oldukça önemli kılmaktadır. Günümüzde ikiye ayrılmış durumda olan şehir, tarih içinde defalarca kuşatılmış ve yıllarca da İsrail-Arap mücadelesine sahne olmuştur. Ortadoğu tarihçilerinden Bernand Lewis, Ortadoğu adlı ünlü eserinde bu mücadeleyi şöyle açıklar: “İsrail-Arap savaşlarının kökenleri, İsrail devletinin kuruluşundan daha öncesine, Arap liderliğinin orada bir Musevi vatanı oluşturulma çabasını engellemeye çalıştığı döneme kadar uzanır. Bu mücadele, henüz o günlerde Filistin adıyla tanınmayan topraklar Osmanlı imparatorluğu‟na aitken başlamıştır. Bu mücadele, Filistin‟de Museviler için milli bir vatan oluşturulması ilkesinin de yer aldığı İngiliz mandasının uygulanmaya başlamasından sonra ivme kazanmıştır.” (Lewis, 2011:452-453). Lewis, İsrail Devleti‟nin kuruluşu ile ilgili de önemli tespitlerde bulunur ve bu kuruluşun öyküsünü şu sözlerle özetler: “1945 yılında savaş bittiğinde, Avrupa‟nın Almanya işgali altındaki bölgelerdeki Museviler‟in çoğunluğu öldürülmüştü; sağ kalan birkaç yüz bini de genellikle kamplarda yaşıyorlardı. Batı Avrupa‟dan gelmiş olanlar ülkelerine dönerek pek bir zorlukla karşılaşmadan tekrar entegre oldular. Oysa, iç karışıklıklar, yabancı istilalarına uğrayan Doğu ve Orta Avrupa ülkelerinden gelenler çok daha büyük sorunlar yaşadılar; geri dönmek istediklerinde çoğu kez eski komşularının şiddeti ve düşmanlığıyla karşılaştılar. Dolayısıyla bunlardan pek çoğu Vaad Edilmiş Topraklar‟a gitmenin tehlikelerini, onları kabul etmeyen vatandaşları arasında yeni bir baskı ve zulüm süreci yaşamaya tercih ettiler.” (Lewis, 2011:453). Bu tehlikeyi göze alıp Vaat Edilmiş Topraklar‟a giden Museviler, buraya yerleşmiş ve böylece 14 Mayıs 1948‟de kuruluşu ilan edilecek olan İsrail Devleti‟nin temelleri atılmıştır. 1948 yılının öncesinde Kudüs‟ün kaderini belirleyen olay ise İngiltere‟nin Hindistan‟dan çekilme kararı almasıdır. Bu olayı Lewis şöyle aktarır: “Hindistan‟da İngiliz yönetiminin son bulmasının ardından İngilizler‟in Ortadoğu‟da kalmalarının asıl amacı da ortadan kalkmıştı. Savaş sonrasında fakir ve güçsüz durumdaki �İngiltere‟de ülke içinde ve dışında halk desteği almayan başarısız bir politikayı sürdürmek artık anlamlı değildi. İngiltere hükümeti, ortadan kalkmış olan Milletler Cemiyeti‟nden aldığı mandayı Birleşmiş Milletler‟e iade edeceğini 2 Nisan 1947 tarihinde ilan etti ve 15 Mayıs 1948 Cumartesi günü mandaya son verilmesi ve geri çekilme kararı alındı.” (Lewis, 2011:454). Bu kararın ardından, İngilizler Filistin‟de bir yıl kaldılar ve “bu sürede yalnızca geçici bir hükümette görev aldılar. Artık eski manda bölgesinin geleceğinden Birleşmiş Milletler sorumluydu. Yoğun ve uzun görüşmelerin ardından 29 Kasım 1947 tarihinde Genel Kurul tarafından Filistin‟in üçe bölünmesi kararı verildi. Bu üç bölüm: bir Musevi devleti, bir Arap devleti ve Kudüs şehrinin uluslararası gözetimde olacağı ayrı bir birim (corpus separatum). Bu karar, Genel Kurul tarafından gerekli üçte iki çoğunlukla alındı ancak uygulanması ya da zor kullanılması konusunda bir hüküm bulunmuyordu.” (Lewis, 2011:454). Bundan sonrası, İsrail-Arap mücadelesinin çok sık yaşandığı bir dönem olarak devam etmiştir. Yeni kurulmasına rağmen giderek güçlenen İsrail Devleti bölgede söz sahibi olmuştur ve Araplarla 1948 yılından 1982‟ye kadar birçok savaş yaşamışlardır. Lewis, bu savaşlardan en dramatik olanının 1967 Savaşı olduğunu söyler: “İsrail silahlı kuvvetleri altı günde Mısır, Ürdün ve Suriye ordularıyla bir Irak birliğini art arda yenilgiye uğratmışlardı. İsrail savaşın sonunda Ürdün ırmağının batısındaki manda Filistin‟iyle birlikte güneyde Mısır‟dan Sina Yarımadası‟nı, kuzeyde de Suriye‟den Golan Tepeleri‟ni ele geçirmişti”. (Lewis, 2011:457). Bu savaştan üç yıl önce, 1964 yılında kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü, “1967‟de İsrail karşısındaki Arap muhalefetinin simgesini gerileyen askeri kuvvet yerine, ilerleyen gerillaya dönüştürünce de giderek uluslararası boyuta erişmiştir. 25 yıl süresince, Filistin Kurtuluş Örgütü liderliği, farklı görüşlerin gerilla savaşı, direniş ve terörizm olarak adlandırdığı bir mücadele sürdürmüştür.” (Lewis, 2011: 458). Filistin Kurtuluş Örgütü‟nün 1967 yılından itibaren gösterdiği mücadele, 1980‟lere gelindiğinde farklı bir yapıya bürünerek önemli zaferler kazanılmasını sağlayan bir boyut kazanmıştır. “O güne kadar öncelikli amaçları propagandaydı ve eylemleri diğer ülkelerdeki İsrailli ve başka hedeflere yönelikti; 1980‟lerin sonu ve 1990‟ların başında da mücadele işgal edilmiş topraklara taşınarak, “İntifada” adı verilen yeni bir isyan ve direniş dönemi başlatıldı. İntifada yabancı ülkelerdeki tarafsız hedefler yerine, ülke içindeki işgalde kullanılan personel ve araçlarını hedef almıştı; birincil amacı da artık dikkati çekmek değil, işgalin gücünü ve cesaretini kırmaktı. Nihayet 1993‟te İsrail hükümeti ve Filistin Kurtuluş Örgütü görüşmelere başlama ve birbirlerini tanıma kararı aldılar. Görüşmelerin sonucunda �da İsrail polis ve askerlerin Gazze Şeridi ve Batı Şeria‟daki otoritelerinin Filistinlilere devredilmesi yönünde geçici anlaşmalar yapıldı. (Lewis,2011:458-459). Bütün bu mücadelenin tam ortasında yer alan Kudüs, daha önce de bahsettiğimiz gibi günümüzde ikiye ayrılmış bir durumdadır. Batı Kudüs ve Doğu Kudüs olarak ayrılan şehrin Batısı daha çok Musevilere, Doğusu ise Filistinlilere aittir. Bernard Lewis, 1948‟de kurulan ve günümüze dek Filistinlileri hedef alan İsrail Devleti için ayrıca şu tespitte bulunmaktadır: “Kimileri, İsrail‟in kurulması ve gelişmesini, Batı emperyalizminin Arap ve İslam ülkelerine karşı saldırgan eylemlerinin devamı olarak görüyorlardı. Bu açıdan bakıldığında İsrail, Batı etkisi, nüfuzu ve hakimiyeti için bir köprübaşı olmak için çok uygundu. Siyonizm, emperyalizmin ve İsrail de Batı gücünün bir aracıydı.” (Lewis, 2011:468). Fakat, tıpkı Bosna halkı gibi direnen ve var olma mücadelesini bugüne dek sürdüren Filistinliler, savaşla iç içe yaşamayı da öğrenmişlerdir. Bu durum ise direnişe yeni bir anlam yüklemektedir. Savaşı kanıksamak değil, „yaşamaya devam ederken direnmek‟ Filistinlilerin mücadelesinin bir başka boyutudur. Filistinli ünlü araştırmacı Edward Said, „yavaş ölüm‟ diye adlandırdığı bir yöntem ile yok edilmek istenen Filistinlilerin, her koşulda direnmeye devam ettiklerini söyler: “Ben daha yeni, “Yavaş Ölüm: Ayrıntılı Cezalandırma” başlıklı bir makale kaleme aldım. Sanırım bu, Şaron‟un planı. Filistinlileri aç bırakarak, dövdürerek diz çöktürmek istiyor, fakat amacına da bir türlü ulaşamıyor. Filistinliler topraklarında kalıyor, bir yere gitmiyorlar. Çaressizlik ve umutsuzluk her tarafa yayılmış durumda olsa bile, eldeki işaretler –bütün sömürge savaşlarında gözlendiği üzere- direncin ve karşı koyma arzusunun arttığı yönünde.” (Said, 2009:151). Filistin halkı için hayatta kalma mücadelesi direnişin en önemli kolu olarak görülmekle birlikte, bir başka kolu da kendilerine yapılan saldırıların bilinmesi ve kabul edilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durumun neden bu kadar önemli olduğunu Edward Said şöyle açıklar: “Çünkü biz tarihimizin önemli bir kısmında kapalı bir toplum olarak bırakıldık. Biz görünmez insanlarız, görünmez bir halkız. İsrail‟in anlatısının gücü ve etkisi, neredeyse tümüyle, bir çöle gelen ve bu çöldeki insanlara karşı, onları kasabalarda ve şehirlerde yerleşik hayat sürüp kendi toplumsal varlıkları olan bir yerli halk değil, sürülüp kovulması gereken göçebeler olarak görerek davranmış öncülerinin kahraman konumuna oturtulmasından geliyor. „Göçebe‟ figürünün uydurulup yerleştirilmesi son derece karmaşık bir sürecin takip edilmesini gerektirmişti, fakat Siyonistler bizimle bir halk olarak baş etmeye çalışırlarken bu figürden kesinlikle kendi lehlerine faydalandılar.” (Said, 2009:26-27). �Farklı coğrafyalarda yaşayan, farklı kültürlere sahip olan iki halkı, Filistinliler ile Boşnakları, ortak bir zeminde buluşturan nokta her ikisinin de müslüman bir toplum olarak uğradıkları saldırılar ve bu saldırılara karşı gösterdikleri büyük direniştir. Boşnaklar, bu direnişin devamında bir diriliş yaşamıştır ancak Filistinliler mücadelesine hala devam etmektedirler. Arif Ay şiirlerinde bu yönleriyle yer alan Bosna ve Kudüs, şairin dinî duyarlılığıyla işlenerek müslümanlar için ortak bir acı alanını temsil etmekte/etmelidirler. Bosna’nın Direniş’i ve Diriliş’i: “Bosna Âh Bosna!” Boşnakların var olma mücadelesi olarak gösterdikleri direniş, son yirmi yılın en önemli olaylarından biridir. Bu olay, her ne kadar Bosna Savaşı olarak bilinse de aslında bir hayatta kalma çabasıdır. Tezkire Dergisi‟nin Saraybosna Özel sayısında konuşan Dr. Bahadır İslam, verilen mücadeleye özellikle „direniş‟ denmesinin ve savaş sözcüğünün özellikle kullanılmamasının sebebi sorulunca şunları söyler: “Uluslararası hukuk terminolojisine ne denli uyar bilmiyorum fakat bu fecaatin, bu dört yıllık trajedinin en azından ilk iki yılı sivil zihniyetli kişilerce asla savaş olarak kabul edilmiyor. Edilmemeli de. Zira Bosna-Hersek halkı, Boşnak müslümanlar referandumla bağımsızlıklarını ilan ettiklerinin haftasında Avrupa‟nın 4. Büyük askeri gücü tarafından saldırıya uğradı. Ordusu ve silahı olmayan, tamamen sivillerden müteşekkil bir devletti ve uluslararası hukuktan başka hiçbir şeye güvenceleri yoktu. Bu bağımsızlığı ya o anda ilan edecekler, ya da ebediyyen bağımsızlıktan vazgeçeceklerdi. Birinci yolu seçerek tarihe etnik temizlik olarak geçen o alçakça saldırıya maruz kaldılar.” (İslam, 2006:218). Bu etnik temizliğe tüm imkansızlıklara rağmen karşı koymayı başaran Boşnaklar için bir diriliş gerçekleştirmenin hiç de kolay olmadığını Bahadır İslam şu sözlerle anlatmaktadır: “Karşı koyma bölük pörçük ve imkansızlıklar içinde başladı. Daha sonra İslâm ülkelerinden büyük zorluklarla gelen yardımlarlarla güçlenebildi. Mücadelenin ancak üçüncü yılına doğru düzenli ordu kurulabildi. Zira saldırının hemen başında uluslararası irade güya adaleti sağlamak adına her iki tarafa da silah ambargosu koymuştu. “Direniş” her şeye rağmen karşı koymanın adı. Savaş ise güçler açısından dengesiz dahi olsa birbirine benzeyen yapılar arasında oluşur. Bir de direniş, müdafaayı, haklı olmayı da içinde barındıran bir kavram. Çeçenistan, Irak ve Filistin‟de olduğu gibi.” (İslam, 2006:218). Son zamanlarda İslam dünyası için acı ve hüznün simgesi haline gelen Irak, Çeçenistan, Bosna ve Filistin içinde Bosna‟nın ayrı bir yer tuttuğunu dile getiren Aliya İzzetbegoviç, Boşnaklara yapılan saldırının tüm İslam dünyasını biraraya getirdiğini söyler ve; “İslam Dünyası hiçbir zaman, hatta Filistin sorununda bile, Bosna meselesinde olduğu kadar birlik içerisinde olmamıştı.” der (İzzetbegoviç, 2005:73). Şüphesiz Boşnaklar, �saldırının her boyutunu oldukça ağır bir biçimde görmüşlerdir ancak inançları, onları diriliş‟e götüren en önemli etkendir. Aliya İzzetbegoviç, 30 Kasım 1994 tarihinde de dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Clinton‟a yazdığı mektupta Boşnakların her zaman direneceğini belirtmektedir: “Halkımızın var olup olmama meselesi söz konusu olduğundan, ben size, pes etmeyeceğimize ve sonuç ne olursa olsun mücadeleye devam etmekten başka seçeneğimiz olmadığına dair bilgilendirmek zorundayım.” (İzzetbegoviç, 2005:188). Bosna‟nın yaşadığı zulmün geç de olsa dünyaya yansımış olması, özellikle müslüman toplumlarda büyük bir tepkiyle karşılanmış ve ülkeye –çoğunun ulaşmadığı- çeşitli yardımlar gönderilmiştir. Kadın, erkek, çocuk ayrımı olmaksızın yapılan kıyım, siyasi ve toplumsal alanlarda geniş yankı bulurken edebiyata da yansımıştır. Arif Ay, hem dünya görüşü hem de edebî çizgisinden umulacak bir şekilde, bu saldırıyı 1993 yılında Kayıtlar Dergisi‟nin 27. sayısında „Bosna Âh Bosna‟ adlı şiirini yayımlayarak dile getirmiştir. Aynı şiir, 1994‟te Kaf Dağı Dergisi‟nde Almanca çevirisi ile basılmış ve şairin Hece Yayınları‟ndan çıkan Güne Doğan Koşu Toplu Şiirler (2010) kitabında da yer almıştır. Şiir, son olarak 2011 yılında yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı eserde görülmektedir. Bosna Âh Bosna şiiri “sabah gergin bir ipti/koptu ve yıkıldı hayat” dizeleriyle başlar. Yugoslavya dağıldıktan sonra bölge bir karışıklık içinde kalmış, huzursuz ve istikrarsız bir ortam oluşmuş ve özellikle Sırp tarafından gelen tahrikler toplumda büyük bir gerginlik yaratmıştır. Bütün bu olumsuzluklar içinde gergin bekleyiş devam ederken Bosna‟nın bağımsızlığını ilan etmesi, saldırı için bir bahane oluşturmuş ve sonuç itibariyle savaş çıkmıştır. Dolayısıyla şiirde yer aldığı gibi gerilen ip kopmuştur. Şiirin başladığı yer de işte tam burasıdır. Bir şair için büyük önemi bulunan kalem, kağıt, kitap bile böyle bir durumda hiçbir anlam ifade etmemektedir. Çünkü artık insan hayatı söz konusudur ve ölümler bir dağ oluşturacak kadar fazladır: “ne kalem ne kağıt ne kitap ölümün dağındayım şimdi” Şiirin devamında bu savaşın masum insanlara yönelik saldırılar olduğu vurgulanır. „Anne, çocuk, süt, ak, dua‟ gibi saflığı ve yüceliği simgeleyen sözcükler dikkat çekmektedir: “annenin çocuğunu arayan sütü gibi birden Bosna ak bir ipliğe döner acının kozasıdır bu kar dağlardan önce dualara iner” �Koza ise değişimin, yeniden dirilişin simgesidir. Aynı zamanda korunmak için de bir alandır. Halkın sığınakları, onların yeniden dirilmek için bekledikleri bir kozadır. Beyazlığı nedeniyle masumiyete, saflığa gönderme yapılan kar da, kozalarında bekleyenleri setr eden, kapatan ve gizleyendir. Öbür taraftan kar, dağlara inmeden önce, gökyüzünü aşacak yüceliğe erişmiş olan dualara inmektedir. Dua varsa umut da vardır ve hiçbir duanın geri çevrilmediği bilgisine sahip olunduğuna göre, Bosna‟nın kurtuluşu da yakındır. Şair, hem Bosna hem de Filistin direnişine aynı şiirde gönderme yapar çünkü ikisi de Müslüman direnişidir ve her iki halk da acımasızca yok edilmeye çalışılmaktadırlar. “Bosna Filistinli çocukların taşlarıdır sözcüklerim” Filistinli çocukların tanklara, buldozerlere, modern silahlara karşılık verebileceği tek gücü taşlardır. Zulme karşı durmak, ancak taş atmakla mümkündür. Bu bir tavırdır. Baş kaldırışın, zalime itaat etmemenin, hatta insanlık onurunu korumanın simgesidir. Şairin silahı ise sözcükleridir. Bosna ve Filistin halkının uğradığı zulme karşı silahını, yani şiirlerindeki sözcükleri bir taş gibi fırlatır. Fakat nasıl Filistinlilerin taş atmaktan başka ellerinden bir şey gelmiyorsa, şair de şiir yazmaktan başka bir şey yapamadığından şikayetçidir ve belki de bu çaresizliğin verdiği üzüntü ile yaşananların Bosna‟nın karayazısı değil, bu zulme dur diyemeyen insanlığın kirli kalpleri olduğunu düşünmektedir: “göğünde uçan bir kuş bile değilim kanatlarımda ısıtmak için seni ey yirminci yüzyılın Endülüs‟ü alnındaki karayazı değil kaplerimizin kiri pasıdır bin vakit çeşmelere koşsak yeridir” Bosna halkı var olma mücadelesi verir, yaşamayı başarabilmek bile artık başlı başına bir direniştir. Çünkü tablo o kadar vahimdir ki insan kanı gökyüzünü bile kaplar ve kutsal mekanlar da bu saldırılardan nasibini alır. Öyle ki Boşnaklara manevi destek olan minareler bile bombalarla paramparça olur. Bütün bunlar Boşnak âhını iyiden iyiye büyütür ve acı dolu âhlar göğü bile çığlığa dönüştürerek kahırdan kararmış bir yağmur olarak bu zulmü seyretmekle yetinen dünyanın üzerine yağar. Bosna halkının âhı, insanlığa bu seyrin hesabını soracaktır: “ey can denizi �bulut bulut yükseliyor kanın başsız insanlardır minarelerin âhın ne kadar ağır ki çığlığa dönüşen göğünden kahrın kara bir yağmur gibi yağıyor üstüne dünyanın” Şiirin neredeyse tamamında dinî mekânlar, isimler geçer ve Kur‟an‟a yer verilir. Boşnakların özellikle müslüman bir halk olarak zulüm gördüğünün altı çizilir. Müslümanlar öldürüldükçe, işkence gördükçe Kur‟an sayfaları dağılır gibidir ve bu zulmü seyredenler, bunu önlemek için herhangi bir şey yapmayan diğer müslümanlar ise uykudadır. Bu uyku, elbette gaflet uykusudur: “Bosna ey atalar ve şehitler yurdu yıkık camilerinde güvercinler gibi ıpıssız kalplerimizle korkulukları andıran gövdelerimizle Kur‟an sayfaları gibi insanların savrulup dururken uykulara dalıyoruz biz” Boşnakların olduğu her yer bu saldırının bizzat şahididir. Bu nedenle Mostar ırmağı „yorgun atlar gibi' akar çünkü savaş ve acı yorgunudur artık. Akışın ağırlığı ırmağın tanık olduklarına dayanamamasından kaynaklanmaktadır. Bir başka tanık ise yüzyıllarca burada hüküm sürmüş olan Osmanlı‟nın inşa ettiği yapılardır. Şair, Osmanlı köprülerinden baka baka: “ben sussam da Sarayova söyler şarkısını” der. Ona göre herkes bu zulme karşı sessiz kalsa da Sarayova yaşamaya devam edecektir. Hatta köprülerden bakarken Boşnak şarkıları duyulacaktır. Bosna, şair için bir Osmanlı mirasıdır. Bu nedenle ülkeye Osmanlı‟nın yaptığı köprüler üzerinden bakar. Ülkenin hemen her yerinde imparatorluk zamanının izleri oldukça açık bir şekilde görülmekte ve Osmanlı kültürü de Boşnaklar tarafından özellikle yaşatılmaya çalışılmaktadır. Bu durumun Bosna‟yı görmüş, gezmiş biri olarak şairi daha da etkilediği düşünülebilir. Çünkü Osmanlı yüzyıllarca buralarda Müslümanlar için ortak bir kültür oluşturmuş; camiler, sebiller, köprüler, medreseler ve daha birçok yapı ile burada bir Osmanlı �ve İslam medeniyeti meydana getirmiştir. Bu da ülkenin tarihinde oldukça önemlidir çünkü tarih ve kültür, mekâna ruh veren en önemli unsurdur. İnsan da bu ruhtan beslenen bir varlık olduğuna göre şair, kendini ait hissettiği bir medeniyetin, ortak din ve kültürün birleştirdiği Boşnakların acısını kendi acısı bilmekte ve uğradıkları zulüm nedeniyle öfkelenmektedir. Çünkü bu saldırı sadece onlara değil, tüm Müslümanlara yöneliktir. “ey Bosna en büyük seçimdir ölüm yeniden dirilmek için bir daha” dizelerinde ise öldükten sonra dirilmeye gönderme yapmanın yanı sıra mitolojik bir unsur olarak küllerinden yeniden doğacak bir Bosna da kastedilmektedir. Bugünkü Boşnaklar da öldü sanılırken yeniden doğan bir millettir. Şair, bu dirilişin umudunu henüz savaş bitmeden kaleme aldığı şiirinde dile getirmiştir. Kudüs’ün Dilinden Direniş: Kudüs Konuşuyor! Arif Ay, Filistin meselesine oldukça duyarlı bir şairdir. Özellikle Mavi Marmara olayı vuku bulduğunda şair, çıkardığı Edep Dergisi‟nde özel bir bölüm ayırarak bu konuyu ele almıştır. “31 Mayıs 2010 sabahının erken saatleri, Akdeniz açık sularında (İsrail kıyılarından yaklaşık 72 deniz mili uzaklıkta) toplam 9 Türk‟ün (1‟i aynı zamnada ABD vatandaşı) ölümüyle sonuçlanacak bir saldırı gerçekleşmiştir.” (Karadaş, 2010:41). Hemen her şiirinde İslam topraklarının hüznünü, acısını dile getiren ve bu meseledeki hassasiyetini açık bir biçimde ortaya koyan Arif Ay‟ın bu saldırıya karşı tepkisiz kalması elbette beklenemezdi. Bu nedenle derginin beşinci sayısına Mavi Marmara olayına ikişkin yazı ve şiirlerin olduğu iki ek sayfa koymuş ve sayfa başında “Gazze halkının, Filistin halkının özgürlüğü uğruna Mavi Marmara Gemisi‟nde vahşi İsrail askerlerinin kurşunlarıyla can veren şehitlerin aziz hatıralarına saygıyla…” (Ay, 2010:3) diyerek bu sayıyı onlara ithaf etmiştir. Ayrıca “Gazze Aydınlığına”, “Ruhunu Kaybeden Dünya” ve “Batı Barbarlığı ve İsrail Vahşeti Üzerine Notlar” başlıklı üç yazı yazarak öfkesini dile getirmiştir. Özellikle “Batı Barbarlığı ve İsrail Vahşeti Üzerine Notlar” adlı yazısında İsrail‟e seslenerek ondan hesap sormaktadır: “Ey yahudi! Sen millet değilsin; çünkü millet gibi davranmıyorsun. Sen devlet değilsin; çünkü devlet gibi davranmıyorsun. Yaptığına bir bak! Bebekleri öldürüyorsun, kadınları, masum insanları öldürüyorsun. buldozerlerle Filistinlilerin bağlarını, bahçelerini, zeytinliklerini talan ediyorsun, utanç duvarı örüyorsun. Taşa atan çocukların üzerine tanklar sürüyorsun. �Sen terörist değil de nesin!” (Ay, 2010:6). Daha önce Güne Doğan Koşu Toplu Şiirler (Ay, 2006:493) kitabında da görülen Filistin adlı şiiri de bu sayıda yayımlayan şair; “Yenişehir‟de bir akşam vakti Kudüs‟e en son tren ne zaman kalktı hücrelerimde İsrail buldozerleri ölüp ölüp dirilmekteyim” dizeleri ile İsrail‟le özdeşleşen buldozerleri, Filistin halkının acısını ve Kudüs sokaklarında dolaşıp müslümanlara eziyet edenlerin zulmünü yüreğinde hissettiğinden bahsetmektedir. Ortadoğu sürekli kaynayan bir kazandır fakat şair Filistin direnişinin verdiği umutla, bir gün müslümanların çektiği tüm acıların dineceğini umut etmektedir. Şair yalnızca Mavi Marmara olayıyla değil, Ortadoğu‟nun tüm sorunlarıyla her zaman yakından ilgilendiğini birçok söyleşisinde dile getirmiştir. Bunlardan biri de Ayâne Dergisi‟ndeki söyleşidir. Bu söyleşide şunları söyler: “Benim öğretim yalnızca Misak-ı Milli sınırlarıyla sınırlandırılamaz. Bu öğretimin diyalektiğine de aykırıdır zaten. Şiirlerimde Ortadoğu ile ilgili birçok imge var. Ortadoğu'nun trajedisi yeryüzü trajedisinin bir uzantısıdır. Ben yaşanılanı yazıyorum ve bu yaşanılandan geleceğe köprüler atıyorum.” (Çelik-Karaçalı, 1988:19). Arif Ay köprülerini, geleceğe şiirle atar. Bunun temelinde de “direnmek” yatmaktadır. İnsan acıya, zulme, haksızlığa direnmelidir. Çünkü ancak bu şekilde bir gelecek inşa edebilir. Bir söyleşisinde insanı yaradılışından dolayı şerefli görmekte ve bu şekilde yaşaması için direnmesi gerektiğini söylemektedir: “İnsan eşref-i mahlukâttır. Bunun gereği olarak şerefli, onurlu, haysiyetli bir yaşam sürmek durumundadır. Bunu engelleyecek her şeye karşı direnmek insanlığımızın bir gereğidir. Buna duruş diyoruz. “İdeolojik” sözcüğünü bu duruşu daha belirgin kılmak için kullanıyoruz. Yoksa ideoloji tek başına belirleyici değil. Öyle ideolojiler var ki insana zulmün bir aracı.” (Usta, 2011:14). Şairin Siyonizm‟i de, zulüm etmenin bir aracı olan ideolojilerden gördüğü muhakkaktır. O halde Filistin halkı, direnerek yalnızca hayatta kalmayı başarmamış, onurunu da kurtarmış olmaktadır. Çünkü onurunu kurtarmak, “kendi olma”yı koruyabilmektir. Bu durumun önemi, şairin Yedi İklim Dergisi‟ndeki söyleşisinde daha net anlaşılmaktadır: Bizim uygarlığımız, İslam uygarlığı yeryüzünün bir dengesiydi. Tabii, bizim durumumuz daha trajik. Bize dayatılan sosyal düzen gayri insani bir düzendir. Biz, uygarlığımızdan kopartılmakla, aynı zamanda o uygarlık çemberi içindeki uluslardan da �kopartıldık. Kendimize yabancılaştığımız gibi onlara da yabancılaştık. Bunları biliyoruz. Ne yapacağız öyleyse? Direneceğiz. Kendi kendimiz oluncaya değin direneceğiz. İşte sanatçının, yazarın tavır adamlılığı burada ortaya çıkıyor. Ben, kendi değerler dünyasına, hayat tarzına sahip bir yazar gibi rahat değilim. Fildişi kulem yok. Tüm kulelerim ve kalelerim yıkılmıştır. Her şeyi yeniden sorgulamamız gerekiyor. (Yedi İklim, 1993:78). Arif Ay, Gece Yazıları adlı deneme kitabında da şairin kendisinin sürekli bir direnme halinde olması gerektiğinin altını çizer: “Öncü yazar, direnen yazardır. Ödünsüzdür o. Direnme gücünü öğretisinden alır. O, yaza yaza bir yapı oluşturur. Bu yapının temeli, yazarın bağlı olduğu uygarlıktır. Değerler toplamıdır uygarlık. Bağlı olduğu uygarlığı özümsemeyen yazar, ne toplumunu, ne de çağını kavrayamaz. Gide gide kopar insanlıktan; onu savunacağı yerde, ona karşı bir konuma düşer. Çağdaş insan, aldatılmışlığının ürkekliği, çekingenliği içindedir günümüzde. Boğucu bir sıkışıklığı yaşıyor. Bu durum, yazarın sorumluluk alanını daha da genişletiyor. Artık o, salt toplumunun bilinci oluyor. Bir de yazar, yalnız düşünce adamı değil, aynı zamanda bir eylemcidir çağımızda. Yazı, bir buluşmadır insanla; yarını kurmak için. (Ay, 1998:21). Arif Ay, kendini bir öncü yazar/şair olarak gördüğünden olmalı “bütün İslâm coğrafyasını, bu coğrafyanın acılarını yüreğinde hisseder. Bilindiği üzere 19. asırdan itibaren siyasileşen İslâmcılık akımı, bütün Müslümanların bir siyasi ve askeri birlik oluşturması şeklinde özetlenebilecek Pan-islâmizm akımını doğurmuştur. Arif Ay‟ın üstadı Nuri Pakdil de şiir ve tiyatrolarında İslâm coğrafyasına panoramik bakışlarını doğrultur. Arif Ay da üstadını takip eder. Çünkü o, bütün Müslümanların gönül birliği içinde yaşamasını ister. Onların ezilmelerine, hor görülmelerine karşı çıkar, direnir, başkaldırır. Kırağılı Bir Gece‟de Kudüs‟ü Düşlüyorum şiiri adeta bir haykırıştır. Çünkü Kudüs, Müslümanlar için kutsal bir kenttir. Bu şekilde Kudüs halkının ıstıraplarına tercüman olur.” (Zorkul, 2012:1304). Müslümanların ezilmesi şairi çok öfkelendirmektedir. Bu nedenle Arif Ay, zulmedenleri sert bir biçimde eleştirir. Çünkü Müslümanların varlığına tahammül edemeyen bir gücün varlığı, coğrafya farkı olmaksızın çeşitli saldırılar yoluyla kendini göstermektedir. Bu saldırılar ise daha çok savunmasız ve güçsüz bir halka yapılmakta ve silahın, işkencenin olmadığı yerlerde de müslümanlar 'kendi olmak'tan koparılmaya çalışılmaktadır. Bunu yapanlar zulümdedir ve zulme karşı duruş, bir başkaldırı ve direniş‟tir. Bir diğer şekilde bu direniş de gerek şiddet yoluyla gerekse modernleşme adı altında müslüman dünyasını etkileyen Batı‟ya karşı da sergilenmektedir. �İslam dünyasının acılarını, baş kaldırışını işleyen Arif Ay, bunu yaparak aynı zamanda bir tarih oluşturmaktadır. Acının kayda şiirle geçmesini sağlayan şair, bir söyleşisinde tarihin şiirlerinde çok önemli bir yeri olduğunu dile getirmiştir: “Benim için tarih bir insanlık laboratuarıdır. Her şey orada olup bitmiştir. Sınanmıştır. İyilikler, kötülükler, güzellikler, çirkinlikler… Şimdiki zaman bir salınandır. Çünkü bir ucu geçmişte, öteki ucu geleceğe uzanmaktadır. Dolayısıyla bugüne dair bir şey söyleyeceksek, geçmişe ve geleceğe bakarak söyleyebiliriz ancak. Geçmiş tecrübedir, gelecekse öngörü. Şairin toplumun önünde olması, onun öngörü hassasının iyi çalışmasından dolayıdır. Tarih, insanlığa tutulan bir aynadır aynı zamanda. Bu ayna zaman zaman puslu, zaman zaman çarpık gösterse de yine de şairin ona bakması gerekir.” (Şimşek, 2008:26). Şair bu aynaya bakar ve gördüğü, yaşadığı zulümleri kaydeder. Bu nedenle de konuşmanın devamında şunları söyler: “Benim isyanım, zulme ve haksızlığadır. Yaşadığımız modern çağ tam bir ilkellikler arenası. Eski firavunlardan daha zalim firavunların yaşadığı bir çağdayız. Gövdemizde değil, ruhumuzda ve beynimizde şaklıyor kırbaç. Öyle soyut ki, onun kırbaç olduğunu bile bilemiyoruz. Şiirimle bu duruma baş kaldırıyorum.” (Şimşek, 2008:6). Bu baş kaldırıyı yaparken çıkış noktası İslam dünyasının yaşadığı acılar olan şair, diriliş umudunu da hiçbir zaman yitirmez. Bu nedenledir ki Arif Ay şiirlerinde isyan ve umut iç içedir. İncelememizin konusu olan “Kudüs Konuşuyor” (Ay, 2011:43-48) adlı şiirinde de bu özelliği görmekteyiz. Şiirde ilk önce şehrin üç din açısından da kutsal olduğunun vurgusu yapılır ve bunu simgeleyen ifadeler kullanılır. böylelikle Kudüs'ün isyanının alt yapısı ortaya konmuş olur: “Ben Kudüs bana çok kapıdan girilir bir de aşk kapısından o kapı kalp kapısı o kapı gök kapısı” Kudüs‟e girilen üç kapı, üç dini simgelemektedir. Önemli bir nokta da Mescid-i Aksâ‟nın “ilk ve son durak” olarak tabir edilmesidir. Şair, inancı gereği ilahi dinlerin hepsinin temelini İslam‟a dayandırmaktadır. İlk durak da, son durak da İslâm‟dır. Bu nedenle şiirde geçen birçok peygamber de İslâm‟ı simgelemektedir. Musa, İsa, Davut, Yahya peygamberlerden bahsedilir ancak Hz. Muhammed‟in ismi zikredilmez. Son Peygamberi, Aşk sözcüğü ile özdeşleştirip Kutlu Seyyah diyerek ayrı bir önemle anar: “bende yükseldi Burak �bende yükseldi Aşk göklerin Kutlu Seyyah‟ı” Şiirdeki bütün mısra başları küçük harfle yazılmışken kutsal olan isimler büyük harfle başlatılır. Kutlu Seyyah sözcüğü de bunlardan birtanesidir. Bir diğeri ise Aşk sözcüğüdür. Şair için Aşk, İslâm‟dır. Son Peygamber ise Aşk‟ın en yoğun yaşandığı isimdir. Bu nedenle şiirde Kudüs için söylenmiş bir hadise de yer verilir ve bu şekilde Kudüs‟ün müslümanlar için neden bu kadar önemli olduğu anlatılmış olur: “Ey Kudüs! Allah‟ın seçtiği toprak ve onun kullarının vatanı! Senin duvarlarından dünya oldu. Ey Kudüs! Sana doğru inen çiğ taneleri bütün hastalıklara şifa getiriyor. Çünkü geldiği yer, Cennet‟in bahçeleri.” Bu nedenle İslâm, Kudüs‟te çarpan bir kalptir. Eğer vurulursa, İslam da yara alır: “Ben Kudüs gerçeğin en uzun masalı ben olağanüstülükler şehri anayurdu mahşerin benim mahşerim sizin mahşeriniz ey İstanbul ey Kahire ey Tahran ey Şam ey Bağdat” Acıların yaşandığı şehirler birer mahşer yerleridir. Müslümanlara yapılan zulüm bu şekilde simgeleştirilir ve Kudüs o kadar hassas bir noktadadır ki ondaki bir yaranın tüm İslam âlemini etkileyeceğinin/etkilemesi gerektiğinin altı çizilir. Şiirimin Şehirleri kitabında yer alan İslam‟a başkentlik yapmış şehirlerin hepsi bu şiirde toplanır ve onlara seslenerek Kudüs‟ün acısının, onların acısı olduğu bir kez daha hatırlatılır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi şiirde İslam, insanlığın kalbidir. Fakat Kudüs‟te müslümanlara yapılan eziyet, bu kalbi vurmuştur. Kudüs tek başına direnmektedir. Direnmenin olduğu yerde ise umut vardır. Şehir, “Ümitvâr olunuz” emrinden hareketle yeniden dirilmek için bu zulme başkaldırır. Başkaldırının gücünü aldığı yer yine İslam‟dır. Kudüs‟ün elinde Hz. Musâ‟nın asası vardır ve şehir, İslam‟ın ateşini yeniden yakmak istemektedir: “elimde Asâ kışkırtıyorum suyu can bulsun diye �sönmeye yüz tutmuş ateşi ruhumun” Şehir, tarih boyunca birçok acıya sahne olmuştur. Şair, bu acılardan bahsederek Kudüs‟ün “kanla dolu mahzenler”i olduğunu söyler. Ali, Osman, Ebu Iyad, Hüseyin, İsâ, Yahya gibi isimler verilir ve bu mahzenlerin böyle mübarek insanların kanıyla dolduğunu söyler. Günümüzde de bu durumun değişmediğini dile getiren şair, birçok eserinde olduğu gibi emperyalizme öfkelenir. Ancak burada daha önceki isyanlarından farklı bir öfke daha vardır. Zulme karşı durmayan, müslüman da olsa zulümdedir. Siyonizm, müslümanlara bombalar saçmaktadır ancak diğer müslüman ülkeler bu duruma tepkisiz kalarak zulme ortak olmaktadırlar. Şair, özellikle Ortadoğu ülkelerinin Filistinlilere sahip çıkmamasına ve Arap krallarının büyük bir lüks içinde duygusuzca yaşamasına öfkelenmektedir. Şiirde adeta okurun önüne bir tablo çizilir. Bu resmin bir tarafında müslümanlar katledilmekte, öbür tarafında ise diğer müslümanlar bu duruma tepkisizce konfor ve lüks içinde yaşamaktadırlar: "görmüyor musunuz beni diyor parçalanmış bebeğini bağrına basan anne kanlı dolarlar üstüne taht kuran meleği kovan şeytanı doyuran sofralar kuran emirler, şeyhler, krallar başınıza yıkılsın saraylarınız batsın nasırlanmış yüreğinize kuleleriniz" Şair ümmet bilincinin kaybolduğu, Batı medeniyeti örnek alarak artık „bireysellik‟e yönelmiş olan Müslümanlık anlayışını eleştirmektedir. Bu durumda kral, şeyh ya da emirlerin müslümanlara zulmeden „vahşi‟lerden hiçbir farkı kalmamaktadır: "mutluluk ne zamandan beri şahsi hesabım seninle ey göğümden bombalar yağdıran vahşi" Bosna Âh Bosna şiirinde olduğu gibi Kudüs Konuşuyor'da da Endülüs‟e gönderme yapan şair, son söz olarak Kudüs‟ün “her gün Kartaca/her gün Endülüs” olduğunu söyler. Yedi yüz yılı aşan bir süre Müslümanların elinde olmasına rağmen İspanya‟daki İslam medeniyeti izlerinin büyük oranda silinmesine gönderme yapan Arif Ay, bu açıdan Bosna ve Kudüs‟ün birer Endülüs olduğunun altını çizer. Sonuç �Arif Ay‟ın, 2011 yılında yayımlanan kitabı Şiirimin Şehirleri‟nde yer alan “Bosna Âh Bosna” ve “Kudüs Konuşuyor” adlı şiirleri, Müslüman iki halkın gördüğü zulmü ve onların bu zulme karşı gösterdikleri direnişi konu edinen eserlerdir. 1992 yılında saldırıya uğrayan ve yok edilecekleri sanılırken direnişleri sayesinde yeniden hayat bulan Boşnaklar ve yıllardır benzer bir mücadele içinde olan Filistinli Müslümanlar, İslam dünyası için ortak acıların da simgesidirler. Boşnaklar dört yıla yakın devam eden bir mücadelenin ardından yeniden dirilmiş, umuttan beslenen direnişlerinin karşılığını almışlardır. Filistinli müslümanlar ise yıllardır kendilerine yapılan zulme karşı koymayı sürdürmektedirler. Arif Ay, genel itibariyle şiirlerinde İslam dünyasının acılarını, hüzünlerini, değerlerini işlemektedir. Ona göre, inanan bir insan ve hatta bir şair olarak zulme karşı koyma en önemli özelliktir. Bu nedenle dünyanın herhangi bir yerinde biri zulme uğramışsa bu dile getirilmelidir. Bu zulme uğrayan müslüman bir halksa, yok edilmeye çalışılıyorsa duyarlılık bir kat daha artar. Bu duruma tepkisiz kalmak mümkün değildir. Bosna Âh Bosna ve Kudüs Konuşuyor adlı şiirler aslında bu tepkinin ürünleridir. Şair, iki şiirde de direnmek gerektiğinin altını sık sık çizer. Çünkü ancak bu şekilde hak edilen diriliş gerçekleşecektir. Müslüman topraklarında yine müslüman kalarak, İslam medeniyetine ait tüm unsurları koruyarak kurulacak gelecek, ancak direnişle mümkün olacaktır. Bu direnişin kaynağı da elbette yine İslam olmalıdır. Diriliş için gereken güç ve umut yalnızca bu şekilde elde edilebilir. �Kaynaklar 1. Alili, Teoman, (2011), Yugoslavya Dersleri, İstanbul, Kaynak Yayınları. 2. Ay, Arif, (2000), Ateş Ve Caz, A Yayınevi, Ekim, s. 28-32. 3. Ay, Arif, (1998), Gece Yazıları, İstanbul, İz Yayıncılık. 4. Ay, Arif, (2006), Güne Doğan Koşu, Ankara, Hece Yayınları, s. 423-426. 5. Ay, Arif, (1994), Kaf Dağı, Yıl:3, S. 28, Büchersendung, s. 94-95. 6. Ay, Arif, (1993), Kayıtlar, Sayı: 27, Yıl: 3, Ankara, s. 7-8. 7. Ay, Arif, Şiirimin Şehirleri, (2011), Okur Kitaplığı Yayınları, İstanbul, s. 87-91. 8. Ay, Arif, Şiirimin Şehirleri, (2011), Okur Kitaplığı Yayınları, İstanbul, s. 43-48. 9. Ay, Arif-Karaçalı, Ali- Çelik, Kâmil, (1988), “Şiir Ve Sanat Üzerine Yuvarlak Masa Sohbeti”, Ayâne Dergisi, S.1, Ankara, s.16-23. 10. Ay, Arif, (2010), Edep Dergisi, Yıl:1, Sayı:5, Ankara. 11. “Arif Ay İle Bir Konuşma”, (1993), Yedi İklim Dergisi Arif Ay Özel Sayısı, C. 5, S. 41, İstanbul, s. 59-63. 12. İslam, Bahadır, (2006), “Batı‟nın Kirli Bilinçaltı Bosna‟da Açığa Çıktı”, Tezkire Dergisi Saraybosna Sevgilim Özel Sayısı, Sayı: 42 (Şubat Mart Nisan), Ankara, s. 217-220. 13. İzzetbegoviç, Aliya, (2005), Konuşmalar, (Tercüme: Fatmanur Altın-Rıfat Ahmetoğlu), İstanbul, Klasik Yayınları. 14. İzzetbegoviç, Aliya, (2003), Tarihe Tanıklığım, (Tercüme: Alev Erkilet, Ahmet Demirhan, Hanife Öz), İstanbul, Klasik Yayınları. �15. Karadaş, Cemalettin, (2010), Uluslararası Deniz Hukukunda Açık Denizlerin Serbestliği İlkesi: Mavi Marmara Olayı, Ankara, Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu Yayınları. 16. Lewis, Bernand, (2011), The Middle East, Ortadoğu, İki Bin Yıllık Ortadoğu Tarihi, (Çev: Selen Y. Kölay) Ankara, Arkadaş Yayınları. 17. Said, Edward, (2009), Kültür ve Direniş, David Barsamian‟la Konuşmalar, (Türkçesi: Osman Akınhay), İstanbul, Agora Kitaplığı. 18. Şimşek, Selami, (2008), “Arif Ay İle Söyleşi”, Ay Vakti Dergisi Sayı: 97, Yıl: 9, Ekim s. 4-7. 19. Tanoviç, Bedia, (2006), “Necad İbrişimoviç İle Söyleşi”, (Türkçesi: Hatice Oruç), Tezkire Dergisi Saraybosna Sevgilim Özel Sayısı, Sayı: 42 (Şubat Mart Nisan), Ankara, s. 29-36. 20. Usta, Ahmet, (2011), “Arif Ay Kimdir”, Yolcu Dergisi Sayı: 62, Yıl: 11, Ocak-Şubat Samsun, s. 14-15. 21. ZORKUL, Tahir, (2012), “Gelenek Ve Arif Ay‟ın Şiiri”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/2 Spring, p.1301-1319, Ankara/Turkey, s. 1304-1319. 22. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.518a 5c1a394775.80868152 (Erişim Tarihi: 11/04/2013 saat: 14.16). 23. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.518a 5c1058f323.12226386 (Erişim Tarihi: 11/04/2013 saat: 14.25). � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2287 Title A name given to the resource DİRENİŞ VE DİRİLİŞ’İN ŞİİRE DÜŞEN AKS’İ: ARİF AY’IN ŞİİRİNDE KUDÜS VE BOSNA Author Author SAVAŞ, Özden Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Direniş, Diriliş, Bosna, Kudüs, Arif Ay. ÖZET Son dönem Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Arif Ay, şiirinin temelini umut ve direniş kavramlarını merkeze oturtarak oluşturmuştur. Şüphesiz diriliş, ancak direniş ve umudun olduğu yerde gerçekleşir. Bu nedenle Arif Ay’ın şiirlerinde direniş, beraberinde diriliş’i getiren zorlu ama onurlu bir süreçtir. Şairin şiirlerinde, zulmün olduğu yerde, insan olmanın gereği olarak bir “karşı koyuş’ vardır. Bu nedenle Kudüs ve Bosna şehirleri, bu kavramların birer simgesi olarak şairin eserlerinde sıkça görülmektedir. Çünkü her iki şehir de İslam medeniyetinin yaşatıldığı yerlerdir. Ayrıca, şiirlerde şehir-insan-tarih üçlemesinin birbirini tamamlayan unsurlar olduğu ve geleceği de bu üç unsurun birbiriyle olan ilişkisinin şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu noktada direniş ve diriliş kavramları büyük önem taşımaktadır. Her iki eserdeki şehir-insan-tarih bütünleşmesini sağlayan ve geleceğini çizen de bu kavramlardır. Bu çalışma, Arif Ay’ın 2011’de yayımlanan Şiirimin Şehirleri adlı kitabındaki “Bosna, Âh Bosna” ve “Kudüs” şiirlerini inceleme amacını taşımaktadır. Şiirlerde Kudüs direniş’in; Bosna için ise hem direniş hem de diriliş’in simgesi olduğu için, şehirler bu kavramlar ışığında ele alınmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/556da7193e139d1335751c465e5efc62.docx 78c42d46cf79fdd60c6b11d5b538eb5b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1f2f6cc88edaa5e46a5bb30e514d9f7d.pdf 8600dcf5a7279a1419cca7f8a7221d88 PDF Text Text EDEBİYATIMIZDA EHL-İ BEYT SEVGİSİ ÇERÇEVESİNDE MALATYALI SABRİ DİVANI ÖRNEĞİ Ömer SAVRAN - Saadettin KEKLİK Uşak Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Uşak / Türkiye Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Şiiri, Ehl-i Beyt, Malatyalı Sabrî, Sabrî, Methiye ÖZET İslâmî-Türk Edebiyatı’nda gerek Kur’an-ı Kerim’de gerekse hadislerde geçen bazı atıflar sebebiyle şairlerimiz, Hz. Peygamber’e, dört halifeye ve ehl-i beyte karşı her devirde daima derin bir alaka ve muhabbet içinde olmuşlardır. Şairler, Hz. Peygamber ve onun ehl-i beytine teveccüh ve bağlılıklarını, çeşitli nazım şekilleri ve türlerde yazmış oldukları şiirlerle göstermeye çalışmışlardır. Bu gelenek çerçevesinde şiir yazan şairlerden biri de son devir sanatçılarından biri olan Malatyalı Sabrî’dir. Sabrî, ehl-i beyte karşı duymuş olduğu derin sevgiyi, onların faziletleri ve mâruz kaldıkları üzücü olayları divanında yer alan gerek aruz gerekse hece vezniyle yazmış olduğu pek çok şiirde ele almıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2211 Title A name given to the resource EDEBİYATIMIZDA EHL-İ BEYT SEVGİSİ ÇERÇEVESİNDE MALATYALI SABRİ DİVANI ÖRNEĞİ Author Author SAVRAN, Ömer KEKLİK, Saadettin Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Şiiri, Ehl-i Beyt, Malatyalı Sabrî, Sabrî, Methiye ÖZET İslâmî-Türk Edebiyatı’nda gerek Kur’an-ı Kerim’de gerekse hadislerde geçen bazı atıflar sebebiyle şairlerimiz, Hz. Peygamber’e, dört halifeye ve ehl-i beyte karşı her devirde daima derin bir alaka ve muhabbet içinde olmuşlardır. Şairler, Hz. Peygamber ve onun ehl-i beytine teveccüh ve bağlılıklarını, çeşitli nazım şekilleri ve türlerde yazmış oldukları şiirlerle göstermeye çalışmışlardır. Bu gelenek çerçevesinde şiir yazan şairlerden biri de son devir sanatçılarından biri olan Malatyalı Sabrî’dir. Sabrî, ehl-i beyte karşı duymuş olduğu derin sevgiyi, onların faziletleri ve mâruz kaldıkları üzücü olayları divanında yer alan gerek aruz gerekse hece vezniyle yazmış olduğu pek çok şiirde ele almıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6bdaf87b3f61d60e0f7c4930bfdbdbe2.docx 01f032d1aa947302c2cfd245233d8a3a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c023d164ba05e32b5993e2d670de79f4.pdf 7937e985e5e45e7372abc83aaa89f7b4 PDF Text Text KIRIM TATAR KÜLTÜR TARİHİNDE “TONGUÇ” İLE “ŞAFAK” RİSALELERİNİN ÖNEMİ Leniyara SELİMOVA Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniveritesi, Kırımtatar ve Türk Edebiyatı Bölümü, Simferopol / Ukrayna Anahtar Kelimeler: İsmail Gaspıralı, Tonguç-Şafak, Kırım, Tatar. ÖZET 1883 yılında ilk Kırım Türkçesiyle süreli yayın “Tercüman” gazetesi yayına başlamıştır. Yayının kurucusu, Türk Dünyasında aydınlatma faaliyetlerinin öncüsü olan İsmail Gaspıralı’nın bu mühim yayını önseci süreli yayın denemeleri olan 2 önemli mecmua “Tonguç” ile “Şafak”’ın meydana geliş tarihleri, muhtevaları vb üzerine yapılan bir çalışmadır. Kırım Türk Tatarcasıyla 1881, 1883’lerde yayınlanan “Tonguç” ile “Şafak” risaleleri Volgaboyu Tatarları, Orta Asya Türk boyları, Kafkas Türkleri vb arasında bilinen içtimai-edebi yayınlardır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2293 Title A name given to the resource KIRIM TATAR KÜLTÜR TARİHİNDE “TONGUÇ” İLE “ŞAFAK” RİSALELERİNİN ÖNEMİ Author Author SELİMOVA, Leniyara Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: İsmail Gaspıralı, Tonguç-Şafak, Kırım, Tatar. ÖZET 1883 yılında ilk Kırım Türkçesiyle süreli yayın “Tercüman” gazetesi yayına başlamıştır. Yayının kurucusu, Türk Dünyasında aydınlatma faaliyetlerinin öncüsü olan İsmail Gaspıralı’nın bu mühim yayını önseci süreli yayın denemeleri olan 2 önemli mecmua “Tonguç” ile “Şafak”’ın meydana geliş tarihleri, muhtevaları vb üzerine yapılan bir çalışmadır. Kırım Türk Tatarcasıyla 1881, 1883’lerde yayınlanan “Tonguç” ile “Şafak” risaleleri Volgaboyu Tatarları, Orta Asya Türk boyları, Kafkas Türkleri vb arasında bilinen içtimai-edebi yayınlardır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/41f665a9fdc6dac7b216c6b61d0ef6f4.docx aafa03e3f4c28cc0da7cb3a66ff2eb82 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1dc5684290dc5faa22c44b4abae868bc.pdf 0f6f383a9a20664b81ef3ff6ca57d7dc PDF Text Text “ISSIZLIĞIN ORTASINDA GEÇ KALMIŞ ÖLÜ”NÜN KİMLİK ARAYIŞI VE AİT OLAMAMA DİYALEKTİĞİ Gökçen SEVİM Ardahan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Ardahan / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mehmet Eroğlu, yabancılaşma, kimlik arayışı. ÖZET Türkiye’de 1960’lı ve 1970’li yıllar arasında yaşanan siyasal ve toplumsal durum ile bağlantılı olarak, kendini Sosyalist kökenli Marksist olarak gören Mehmet Eroğlu; toplumda meydana gelen “yabancılaşma” ile doğru orantılı olarak gelişen gerçeklik ve bu gerçekliğin karşısında, kimlik arayışına giren bireyin ruhsal açmazlarını irdeler. Mehmet Eroğlu, “Issızlığın Ortası” ve “Geç Kalmış Ölü” romanlarında dış dünyaya yabancılaşan bireyin modern dünyanın olgularına yenilişini, edilgen hâle gelişini ele alır. Bireyin, “kimlik arayışı” nı, “kendinden kaçış” ını, yaşama ve kendine olan inancını yitirişini ve sonuçta da “kendini bir yere ait hissedememe” sini; karakterlerin ruhsal çözümlemelerini yaparak ifade eder. Çalışma iki ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, yazarın hayatı ve edebî kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde, ait olamama ve kimlik arayışı izlekleri temel alınarak belli başlıklar halinde açımlanmıştır. Çıkarım bölümünde ise, çalışma ile ilgili toparlayıcı, genel yargılara yer verilerek, çalışma tamamlanmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2182 Title A name given to the resource “ISSIZLIĞIN ORTASINDA GEÇ KALMIŞ ÖLÜ”NÜN KİMLİK ARAYIŞI VE AİT OLAMAMA DİYALEKTİĞİ Author Author SEVİM, Gökçen Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mehmet Eroğlu, yabancılaşma, kimlik arayışı. ÖZET Türkiye’de 1960’lı ve 1970’li yıllar arasında yaşanan siyasal ve toplumsal durum ile bağlantılı olarak, kendini Sosyalist kökenli Marksist olarak gören Mehmet Eroğlu; toplumda meydana gelen “yabancılaşma” ile doğru orantılı olarak gelişen gerçeklik ve bu gerçekliğin karşısında, kimlik arayışına giren bireyin ruhsal açmazlarını irdeler. Mehmet Eroğlu, “Issızlığın Ortası” ve “Geç Kalmış Ölü” romanlarında dış dünyaya yabancılaşan bireyin modern dünyanın olgularına yenilişini, edilgen hâle gelişini ele alır. Bireyin, “kimlik arayışı” nı, “kendinden kaçış” ını, yaşama ve kendine olan inancını yitirişini ve sonuçta da “kendini bir yere ait hissedememe” sini; karakterlerin ruhsal çözümlemelerini yaparak ifade eder. Çalışma iki ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, yazarın hayatı ve edebî kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde, ait olamama ve kimlik arayışı izlekleri temel alınarak belli başlıklar halinde açımlanmıştır. Çıkarım bölümünde ise, çalışma ile ilgili toparlayıcı, genel yargılara yer verilerek, çalışma tamamlanmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e753805929e8b11ae7e6f548b2127612.docx ae5bb173efc93ee310333445849d28d5 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fa7d690d0d89ede09df69db5a14ca9c4.pdf 2195cce8714460c2490677a16e505789 PDF Text Text RESİMLİ UYANIŞ SERVET-İ FÜNUN DERGİSİNDE YAYINLANAN KEDİ PENÇESİ BAŞLIKLI İMZASIZ YAZILARLA İLGİLİ BİR DEĞERLENDİRME: 131 - 156 SAYILAR Salih SEYHAN Atatürk Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Servet-i Fünun, Basında Eleştiri, Resimli Uyanış, “Kedi Pençesi” Başlıklı Yazılar, Edebi Tenkit. ÖZET Bütün ülkelerin edebiyatının gelişmesinde süreli yayınların özellikle mecmuaların yadsınamayacak bir katkısı vardır. Bizim ilk gazetecilerimizin neredeyse tamamının, dönemin önemli edebi şahsiyetleri olduğunu düşündüğümüzde, herhalde süreli yayınların edebiyatın gelişimine katkısı, hiç bir milletin edebiyatında bizdeki kadar olmamıştır. Takvim-i Vekayi ve Ceride-i Havadis’in daha çok halkı bilgilendirmek ve bu bilgiler aracılığı ile onları yönlendirmek görevi vardı. Tercüman-ı Ahval’den itibaren gazetelerin ve gazetecilerin kendilerine biçtikleri en önemli görev ise, halkı her alanda bilinçlendirmek olmuştur diyebiliriz. Bu bilinçlendirme görevinde ise hikâye, temsil, şiir, yerli yabancı roman tefrikaları ve fıkra gibi edebi ürünler en önemli araçların başında gelir. Hatta bazı gazetelerin edebi mecmua hüviyetinde çıktığını da söylemeliyiz. II. Abdülhamit devrinde Ahmet İhsan Tokgöz tarafından çıkarılan Servet-i Fünun Dergisinde, fen ve teknolojiden edebiyata, edebiyattan siyaset ve sanata birçok alanda yazılar yayınlanmış ve Türk Edebiyatının çok önemli akımlarına ev sahipliği yapmıştır. Biz bu çalışmamızda Kedi Pençesi başlığı ile Servet-i Fünun’da imzasız yayınlanan yazıların on beş sayılık (131-156 arası) bölümünü değerlendirmeye çalışacağız. Daha çok edebi tenkit ve edebi kalem kavgası türündeki bu yazılarda, yazarın muhatabını tam olarak tahmin etmek oldukça zordur. Söz konusu yazılar daha çok dönemin eleştiri üslubunu ortaya koymaya yönelik şekilde ele alınacak ve basında Münekkit’ lik konusuna dikkat çekilmeye çalışılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2298 Title A name given to the resource RESİMLİ UYANIŞ SERVET-İ FÜNUN DERGİSİNDE YAYINLANAN KEDİ PENÇESİ BAŞLIKLI İMZASIZ YAZILARLA İLGİLİ BİR DEĞERLENDİRME: 131 - 156 SAYILAR Author Author SEYHAN, Salih Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Servet-i Fünun, Basında Eleştiri, Resimli Uyanış, “Kedi Pençesi” Başlıklı Yazılar, Edebi Tenkit. ÖZET Bütün ülkelerin edebiyatının gelişmesinde süreli yayınların özellikle mecmuaların yadsınamayacak bir katkısı vardır. Bizim ilk gazetecilerimizin neredeyse tamamının, dönemin önemli edebi şahsiyetleri olduğunu düşündüğümüzde, herhalde süreli yayınların edebiyatın gelişimine katkısı, hiç bir milletin edebiyatında bizdeki kadar olmamıştır. Takvim-i Vekayi ve Ceride-i Havadis’in daha çok halkı bilgilendirmek ve bu bilgiler aracılığı ile onları yönlendirmek görevi vardı. Tercüman-ı Ahval’den itibaren gazetelerin ve gazetecilerin kendilerine biçtikleri en önemli görev ise, halkı her alanda bilinçlendirmek olmuştur diyebiliriz. Bu bilinçlendirme görevinde ise hikâye, temsil, şiir, yerli yabancı roman tefrikaları ve fıkra gibi edebi ürünler en önemli araçların başında gelir. Hatta bazı gazetelerin edebi mecmua hüviyetinde çıktığını da söylemeliyiz. II. Abdülhamit devrinde Ahmet İhsan Tokgöz tarafından çıkarılan Servet-i Fünun Dergisinde, fen ve teknolojiden edebiyata, edebiyattan siyaset ve sanata birçok alanda yazılar yayınlanmış ve Türk Edebiyatının çok önemli akımlarına ev sahipliği yapmıştır. Biz bu çalışmamızda Kedi Pençesi başlığı ile Servet-i Fünun’da imzasız yayınlanan yazıların on beş sayılık (131-156 arası) bölümünü değerlendirmeye çalışacağız. Daha çok edebi tenkit ve edebi kalem kavgası türündeki bu yazılarda, yazarın muhatabını tam olarak tahmin etmek oldukça zordur. Söz konusu yazılar daha çok dönemin eleştiri üslubunu ortaya koymaya yönelik şekilde ele alınacak ve basında Münekkit’ lik konusuna dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548