134 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/20854158a6ba6b69d380b85394e70cde.docx 0f6993536f76b4a37d367b9fee78cf86 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8a9555bec3ba9d327f2f84499cb730a7.pdf 244b32f64b03fd83cc681cfe9167fd02 PDF Text Text BOSNA AĞITLARI Gülperi MEZKİT Hacettepe Üniversitesi, Türk Halkbilimi, Ankara / Türkiye Anahtar Kelimeler: Bosna, Balkanlar, Türk Halk Edebiyatı, Bosna Ağıtları. ÖZET Bosna Hersek tarihi ve jeopolitik konumu itibariyle hem Balkan tarihi hem de Osmanlı tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. On beşinci yüzyılda Osmanlı Devletine önce sancak ardından eyalet olan Bosna bu süre boyunca Osmanlı Hükümetinin kendilerine sağlamış olduğu refah ve huzurlu ortam içinde Osmanlı Devleti’nin hem kendisine hem de ileri gelenlerine karşı samimi duygular ile bağlanmış ve bağlılıklarını da çeşitli vesilelerle ifade etme imkânı bulmuşlardır. Bu sevgi ve bağlılığın ifade bulduğu eşsiz eserlerden bazıları da ağıtlardır. Bu bildiride Bosna halkının ağıtları tarihi ve sosyal bağlamı içinde değerlendirilmiştir. Ağıtların yakılmasındaki tarihi ve sosyal conteks göz önünde bulundurularak yapılacak olan analizlerle Bosna halkının Türk halkıyla olan ebedi muhabbeti ortaya konulmaya çalışılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2191 Title A name given to the resource BOSNA AĞITLARI Author Author MEZKİT, Gülperi Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Bosna, Balkanlar, Türk Halk Edebiyatı, Bosna Ağıtları. ÖZET Bosna Hersek tarihi ve jeopolitik konumu itibariyle hem Balkan tarihi hem de Osmanlı tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. On beşinci yüzyılda Osmanlı Devletine önce sancak ardından eyalet olan Bosna bu süre boyunca Osmanlı Hükümetinin kendilerine sağlamış olduğu refah ve huzurlu ortam içinde Osmanlı Devleti’nin hem kendisine hem de ileri gelenlerine karşı samimi duygular ile bağlanmış ve bağlılıklarını da çeşitli vesilelerle ifade etme imkânı bulmuşlardır. Bu sevgi ve bağlılığın ifade bulduğu eşsiz eserlerden bazıları da ağıtlardır. Bu bildiride Bosna halkının ağıtları tarihi ve sosyal bağlamı içinde değerlendirilmiştir. Ağıtların yakılmasındaki tarihi ve sosyal conteks göz önünde bulundurularak yapılacak olan analizlerle Bosna halkının Türk halkıyla olan ebedi muhabbeti ortaya konulmaya çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/538a4bf674dae1b536134c68426ab601.docx 5bf229f9a7fe1a4c231fe023c16de37a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/de857f7df0b061063c006e1a5f804695.pdf 968627d5780cf27b1da930e9b50e74ff PDF Text Text XIX ASIR AZERBAYCAN ŞAİRİ MİRZA MUHSİN HAYALİ Naile MUSTAFAYEVA Azerbaycan Milli İlimler Akademisi, M. Fuzuli Adına Elyazmalar Enstitüsü, Fars Dili ve Edebiyatı, Bakü / Azerbaycan Anahtar Kelimeler: Hayali, poetika, gazel, elyazma, lirika. ÖZET Mirza Muhsin Hayali Azerbaycanın Guba ilinde dünyaya gelmiş, şiirsel yaratıcılığı burada faaliyet gösteren “Gülistan” edebi meclisinin son dönemine rastlayan şairlerimizdendir. Bilindiği gibi, XIX yüzyılın birinci yarısında düzenlenmiş ilk edebî meclislerden olan “Gülistan”ın faaliyetleri, üyeleri hakkında bilgimiz çok azdır. Bildiğimiz odu ki, “Gülistan”ın temelini görkemli âlim ve şair Abbaskulu ağa Bakıhanov Kudsî koymuş, meclisin oluşturulmasında dostu Gubalı Ahunt Abdullah ona yakından yardım etmiştir. “Gülistan” ebedi meclisinin 1819, 1835 yıllarında düzenlendiğini söyleyen tetkikatcılarımız olmuştur. Mirza Muhsin Hayali’nin hayat ve yaratıcılığına dair elimizde yeterli bilgi yoktur. Görkemli edebiyyatşinas Salman Mümtaz şairin eserlerini topladığı elyazmada onun h.1263 yılında (m.1846-1847) Guba'da doğduğunu, Molla Ali Ahundun oğlu olduğu için soyadının Ahundov olduğunu göstermiştir. Araştırmacı MirzaMöhsünün hayatı hakkında yazıyor: “Hayali Türkçe, Farsça, Rusça savada sahipti, bir süre Guba'da mektebdarlık etmiştir.” Mirza Muhsin Hayalinin edebi mirasına dair 3 elyazma Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Bunlardan B-514 şifresi altında korunan gazel nastalik hattı ile aktarılmış yazma şairin eksik Dîvânıdır. 189 sayfadan oluşan toplunun her sayfasında bir gazel aktarılmıştır. Buradaki gazeller divanlar için geleneksel olan harf sıralanması ile dizilmemiştir. Nüshanın göçürülme tarihi ve katibin adı kayıt edilmemiştir. B-1523 şifreli, aktarılma tarihi ve katibi belirsiz diğer bir el yazmada şairin 36 şiiri toplanmıştır. Kayd ettiğimiz gibi, klasik poeziyanın geleneklerine sadıkkalan, eserlerini sade, açık dilde yazan Mirza Möhsin’in şiirlerinde sevgi lirikası yer alıyor. Bu şiirlerde sevgi, hicrandan şikayet, vuslat özlemi, vefasız güzellerden sitemgüzar, bazı vesilelerle devirden, şairin kendi durumundan hoşnutsuzluk içtenlikle kaleme alınmıştır. Şair klasik Şark poetikasının sanatsal ifade araçlarından, poetik figürlerden kullanımlara özellikle önem vermiş, klasik türk şiirinin sahib olduğu tüm sembolik imgelerden ustadane bir şekilde istifade etmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2253 Title A name given to the resource XIX ASIR AZERBAYCAN ŞAİRİ MİRZA MUHSİN HAYALİ Author Author MUSTAFAYEVA, Naile Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Hayali, poetika, gazel, elyazma, lirika. ÖZET Mirza Muhsin Hayali Azerbaycanın Guba ilinde dünyaya gelmiş, şiirsel yaratıcılığı burada faaliyet gösteren “Gülistan” edebi meclisinin son dönemine rastlayan şairlerimizdendir. Bilindiği gibi, XIX yüzyılın birinci yarısında düzenlenmiş ilk edebî meclislerden olan “Gülistan”ın faaliyetleri, üyeleri hakkında bilgimiz çok azdır. Bildiğimiz odu ki, “Gülistan”ın temelini görkemli âlim ve şair Abbaskulu ağa Bakıhanov Kudsî koymuş, meclisin oluşturulmasında dostu Gubalı Ahunt Abdullah ona yakından yardım etmiştir. “Gülistan” ebedi meclisinin 1819, 1835 yıllarında düzenlendiğini söyleyen tetkikatcılarımız olmuştur. Mirza Muhsin Hayali’nin hayat ve yaratıcılığına dair elimizde yeterli bilgi yoktur. Görkemli edebiyyatşinas Salman Mümtaz şairin eserlerini topladığı elyazmada onun h.1263 yılında (m.1846-1847) Guba'da doğduğunu, Molla Ali Ahundun oğlu olduğu için soyadının Ahundov olduğunu göstermiştir. Araştırmacı MirzaMöhsünün hayatı hakkında yazıyor: “Hayali Türkçe, Farsça, Rusça savada sahipti, bir süre Guba'da mektebdarlık etmiştir.” Mirza Muhsin Hayalinin edebi mirasına dair 3 elyazma Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Bunlardan B-514 şifresi altında korunan gazel nastalik hattı ile aktarılmış yazma şairin eksik Dîvânıdır. 189 sayfadan oluşan toplunun her sayfasında bir gazel aktarılmıştır. Buradaki gazeller divanlar için geleneksel olan harf sıralanması ile dizilmemiştir. Nüshanın göçürülme tarihi ve katibin adı kayıt edilmemiştir. B-1523 şifreli, aktarılma tarihi ve katibi belirsiz diğer bir el yazmada şairin 36 şiiri toplanmıştır. Kayd ettiğimiz gibi, klasik poeziyanın geleneklerine sadıkkalan, eserlerini sade, açık dilde yazan Mirza Möhsin’in şiirlerinde sevgi lirikası yer alıyor. Bu şiirlerde sevgi, hicrandan şikayet, vuslat özlemi, vefasız güzellerden sitem- güzar, bazı vesilelerle devirden, şairin kendi durumundan hoşnutsuzluk içtenlikle kaleme alınmıştır. Şair klasik Şark poetikasının sanatsal ifade araçlarından, poetik figürlerden kullanımlara özellikle önem vermiş, klasik türk şiirinin sahib olduğu tüm sembolik imgelerden ustadane bir şekilde istifade etmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fdbd3dd9d52f7ecabf32e7bd3d280f6b.docx a0213163d22cf54cc415b9fa3d5654b4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7bf8b1db7e8ee42a25b783552f6f8585.pdf 236d42498a01e993ef7a246f5056e854 PDF Text Text ÂŞIK ÖMER’İN ŞİİRLERİNDE KUŞLAR Mehmet ÖZÇELİK - Nezih TATLICAN Süleyman Demirel Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Isparta / Türkiye Anahtar Kelimeler: Âşıklık geleneği, Âşık Ömer, Kuşlar. ÖZET Ozan- baksı geleneği olarak adlandırabileceğimiz İslamiyet öncesi halk edebiyatı geleneği; kültürümüzün tarihsel süreç içerisinde yaşamış olduğu değişim ve dönüşümlerle yeni bir biçim ve öz kazanmıştır. Özellikle de İslamiyet’in kabulünün tetiklediği bu biçim ve öz değişimi Âşıklık geleneği olarak adlandırılan yeni bir geleneğin ortaya çıkmasına yol açmış ve bu geleneğin temsilcileri de âşıklar olmuştur. Yaşadıkları toplumun sesi olan âşıklar şiirlerinde motif ve sembol bakımından zengin bir hazine olan hayvanları kullanmıştır. Bu hayvanların başında da kuşlar gelmektedir. Çalışmamızda 17. yüzyıl âşıklarından biri olan ve ağırlıklı olarak Konya’nın Hadim ilçesine bağlı Korualan kasabasında yaşadığı düşünülen Âşık Ömer’in, şiirlerinden yola çıkılacak, bu sayede âşıklık geleneği içerisinde kuşların sahip olduğu yer ve öneme ufak bir temasta bulunulmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2199 Title A name given to the resource ÂŞIK ÖMER’İN ŞİİRLERİNDE KUŞLAR Author Author Mehmet, Mehmet TATLICAN, Nezih Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Âşıklık geleneği, Âşık Ömer, Kuşlar. ÖZET Ozan- baksı geleneği olarak adlandırabileceğimiz İslamiyet öncesi halk edebiyatı geleneği; kültürümüzün tarihsel süreç içerisinde yaşamış olduğu değişim ve dönüşümlerle yeni bir biçim ve öz kazanmıştır. Özellikle de İslamiyet’in kabulünün tetiklediği bu biçim ve öz değişimi Âşıklık geleneği olarak adlandırılan yeni bir geleneğin ortaya çıkmasına yol açmış ve bu geleneğin temsilcileri de âşıklar olmuştur. Yaşadıkları toplumun sesi olan âşıklar şiirlerinde motif ve sembol bakımından zengin bir hazine olan hayvanları kullanmıştır. Bu hayvanların başında da kuşlar gelmektedir. Çalışmamızda 17. yüzyıl âşıklarından biri olan ve ağırlıklı olarak Konya’nın Hadim ilçesine bağlı Korualan kasabasında yaşadığı düşünülen Âşık Ömer’in, şiirlerinden yola çıkılacak, bu sayede âşıklık geleneği içerisinde kuşların sahip olduğu yer ve öneme ufak bir temasta bulunulmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/40903ad25bde0145441b743e9ff08ba8.docx f8e4d64ed13a20bc79b36b991da34c2a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c0143d7e0394e7c787613e9178d4b1c0.pdf e262e57329fad1b5cf4cd1b5d93afe0c PDF Text Text NÂ’İLÎ’NİN “ANDELÎB” REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE TEMATİK AÇIDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN-Mustafa KÖKLÜ International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü, Saraybosna / Bosna Hersek Anahtar Kelimeler: Nâ’ilî, Gazel, Andelîb, Şerh, Tema. ÖZET Bu çalışmanın amacını, 17. yüzyıl divan şairlerinden Nâ’ilî’nin “andelîb” adlı gazelinin tematik açıdan incelenmesi oluşturmaktadır. Gazel, öncelikle klasik şerh metodu ile şerh edilecek, ardından da aynı temanın şaire özgün yanları ele alınacaktır. Divan şiirini anlamak için şiirde kullanılan mazmunlar, temalar hakkında az çok fikir sahibi olmak gerekmektedir. Tabi bunun yanında şairin hayatını, ruh dünyasını bilmek de faydalı olacaktır. Bu yüzden şairin edebi kişiliği ve sanatı hakkında da bilgi verilecektir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/76c47901b6ea074cbecde51c8029c422.docx 45360f100663e9e48f3e81881714cd85 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dc8e9ed93170f54aab63776c2af38e48.pdf 6efc3250eadcfea88458d1cd026523b4 PDF Text Text NÂİLÎ’NİN “ANDELÎB” REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE TEMATİK AÇIDAN İNCELENMESİ Ali Rıza ÖZUYGUN1 Mustafa KÖKLÜ2 Özet Bu çalışmanın amacını, 17. yüzyıl divan şairlerinden Nâ’ilî’nin “andelîb” redifli gazelinin tematik açıdan incelenmesi oluşturmaktadır. Divan şiirini anlamak için şiirde kullanılan mazmunlar, temalar hakkında az çok fikir sahibi olmak gerekmektedir. Tabi bunun yanında şairin hayatını, ruh dünyasını bilmek de faydalı olacaktır. Bu yüzden şairin edebi kişiliği ve sanatı hakkında da bilgi verilecektir. Daha sonra gazel, klasik şerh metodu ile şerh edilecek, ardından da aynı temanın şaire özgü yanları üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Nâ’ilî, Gazel, Andelîb, Şerh, Tema NÂ’İLÎ's LYRIC POEM “ANDELÎB” COMMENTARY and THEMATIC EXAMİNATİON of GHAZAL Abstract The aim of this study is thematic examination of 17th century divan poet Nâ’ilî’s lyric poem “andelib”. In order to understand divan poetry, one should have a basic understanding of the imagery and themes used in the poem. In addition, being acquainted with the biography and spiritual life of the poet would help understanding the poem. For this reason, information on the literary profile and art of the poet will be provided as well. Following that, the ghazal will be expounded on using classical commentary method and the features of the same theme, peculiar to the poet, will be discussed. Key Words: Nâilî, Ghazel, Andelîb, Commentary, Theme 1 2 Yard. Doç Dr., International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü Yüksek Lisans Öğrencisi, International Burch University, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü �Giriş Nâ’ilî, 17. yüzyıl divan şiirinin ve sebk-i Hindî üslûbunun önemli isimlerinden biridir. Hayatı hakkında bilinenler azdır. İstanbullu olup asıl adı Mustafa’dır. 19. yüzyıl Encümen-i Şuarâ şâirlerinden Manastırlı Sâlih Nâilî ile karıştırılmaması için Tanzimattan sonra Kadim sıfatı ile anılır (İpekten, 2007a). Babası Maden Kalemi kâtiplerinden Pîrî Halîfe’dir. Bu yüzden “Pîrîzâde” olarak da bilinir. Kendisi de hayatta iken maden kâtipliği görevini yapmıştır. Sadrazam Fazıl Ahmed Paşa tarafından bilinmeyen bir nedenden ötürü Edirne’ye sürgün edilmiştir. Özellikle hayatının son yılları sıkıntı içinde geçen şâir, ölümünden kısa bir süre önce doğup büyüdüğü İstanbul’a dönmüş ve 1666 yılında burada ölmüştür (Mengi 2005: 188). Öğrenim derecesi bilinmemekle birlikte, şiirlerinden iyi bir eğitim aldığı anlaşılan şâirin divanından başka bir eseri yoktur. Genç yaşta anne ve babasını kaybeden şâirin bir kardeşi olduğu onun ölümü üzerine yazdığı mersiyeden anlaşılmaktadır (DVİA, 1996). Ailesini genç yaşta kaybetmesi, yaşadığı maddi ve manevî sıkıntılar, kıymetinin bilinmemesi, dünya nimetlerinden yeteri kadar istifade edememesi onu bir çeşit yalnızlığa ve karamsarlığa itmiş, mensup olduğu Halvetî tarikatında teselli aramıştır. Onun şiirlerinde yaşadığı üzücü olayların tesirlerini ve devrin özelliklerini görmek mümkündür. Yaşadığı devrin gazel ustalarından sayılan Nâilî, şiirde yeni bir çığır açmıştır. Şiirleri hayal bakımından oldukça zengin, süslü ve gösterişlidir. Yabancı kelimeler, uzun tamlamalar, yeni mazmunlar şiirlerinde sıkça görülür. En çok kullandığı edebî sanatlar mübalağa, telmih ve tezat sanatlarıdır. Onun şiirlerinde ince ve derin mâna sözden çok daha önemlidir. Bu yüzden şiirlerinin ilk bakışta anlaşılması zordur. Az sözle çok şey anlatmayı amaçlamıştır. Tasavvuf, şiirlerinde oldukça önemli bir unsurdur. Bu özellikler aslında sebk-i Hindî tarzını benimseyen şâirlerin ortak özellikleridir (İpekten, 2007b). Sebk-i Hindî, 17. yüzyılın önde gelen şâirlerinin benimsediği edebî akımın adıdır. Sebk, edebiyatta kelime anlamı itibariyle “ibârenin tarz ve tertîbi” demektir. Hint tarzı ya da Hint üslûbu anlamına da gelir. İran’da ortaya çıkan, daha sonra Hindistan’da yine İranlı şâirler tarafından geliştirilen bu akım, bütün özellikleri ile edebiyatımızda da görülür. Özellikle 17. yüzyılın önde gelen şâirleri bu akımdan etkilenmişlerdir (Mengi 2005: 180). Bu üslûbun belli başlı özelliklerini maddeler halinde şöyle özetleyebiliriz: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Mânâ, incelik ve derinliğiyle öne çıkmıştır. Söz, ikinci planda kalmıştır. Hayal unsuru önem kazanmış bu da şiirin anlaşılmasını güçleştirmiştir. İnsan ruhunun çektiği acılar ve ıstıraplar şiirin konusu olmuştur. Mübalağa ve tezâd sanatı çok kullanılmıştır. Daha önce kullanılmayan yeni mazmunlar ve uzun tamlamalar ortaya çıkmıştır. Şiirde tasavvufa önemli ölçüde yer verilmiştir (İpekten 2007: 62-67). �1. Şiirin Günümüz Türkçesine Çevirisi ve Şerhi Şiirin şerhine ve tematik açıdan incelenmesine geçmeden önce, şiiri bir bütün olarak vermek ve görsel açıdan incelemek faydalı olacaktır:3 - -./-.-./.--./-.Gül hâra düştü sîne-figâr oldu andelîb Bir hâra baktı bir güle zâr oldu andelîb Şehnâme-hânlık eyledi Keyhusrev-i güle Destân-serâ-yı sebz ü bahâr oldu andelîb Feryâda başladı yine her perri hârdan Dîvân-serâ-yı gülde hezâr oldu andelîb Gül gördü pâre pâre ciger gonca gark-ı hûn Memnûn-ı zahm-ı hancer-i hâr oldu andelîb Ey Nâilî vedâ’-ı gül ü bâğ u râğ idüp Mehcûr-ı yâr u dâr u diyâr oldu andelîb Bu şiir aruzun Muzârî bahrinin “mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâilün” kalıbıyla yazılmıştır. Türk şiirinde en çok kullanılan kalıplardan biridir. Konu bütünlüğü olduğu için “yek-âhenk” bir gazeldir. Şiirin redifi “oldu andelîb”dir. Şâir bizi andelîb’in etrafında dolaştırır. Yani şiirin çerçevesini andelîb çizer. Gazel beş beyitten oluşur. Türk edebiyatında gazeller 5-15 beyit arasında değişir. İlk yüzyıllarda 15’e hatta daha yukarılara çıkan beyit sayısı, yüzyıllar geçtikçe, 17. yüzyılda olduğu gibi, 5 beyte kadar düşer. (İpekten 2004: 19-23). 1. beyit: Gül hâra düştü sîne-figâr oldu andelîb Bir hâra baktı bir güle zâr oldu andelîb “Gül dikene düştü, bülbülün göğsü yaralandı. Bülbül bir dikene bir de güle baktı ve sonra ağladı.” Burada Türk ve İran şâirlerinin en çok kullandığı mazmunlardan biri karşımıza çıkmaktadır: Gül ve bülbül. Farsçada genel anlamıyla “çiçek” demek olan gül, çok eski zamanlardan beri kullanılan motiflerden biridir. Güzel kokusu, hoş görüntüsü ve çeşitli vasıflarıyla birlikte “çiçeklerin sultanı” kabul edilen gül, daha çok sevgiliyi sembolize eder. Edebiyatta açılmamış (gonca) ve açılmış şekliyle karşımıza çıkar. Tasavvufta gonca hali vahdetin; açılmış hali ise kesretin simgesi olarak kabul edilir. Gonca sırrını saklayan bir âşık gibi 3 Gazelin metni ve şerhi için www.simgesiir.wordpress.com adresli çalışma esas alınmış ve bazı kişisel tercihlerde ve eklemelerde bulunulmuştur. �kapalıdır. Bu yüzden el değmemiş, iffetinden kimsenin şüphe etmediği bir mâşuktur. Gül ise, açılmış şekliyle, her şeyi ortada, hafifmeşrep, pazarda satılan, elden ele dolaşan bir metâdır. Gül nazlıdır, vefâsızdır, zâlimdir. Bülbülün feryatlarını duymaz, görmezden gelir (DVİA, 1996). Arapçada “andelîb”; Farsçada “hezâr” demek olan bülbül, sesinin güzelliği ve âşık sıfatıyla Doğu edebiyatlarında en çok karşımıza çıkan kuş türüdür. Gül mevsiminde daha bir canlı öttüğünden gül ile arasında hayâlî bir aşk olduğuna inanılır. Bülbül diğer kuşların aksine gece de öter. Yuvasını sık yapraklı ve dallı ağaçlara yapar. Böyle yerlere yılanlar kolay çıkamazlar (Kurnaz 2009: 102). Birinci mısradaki “gül hâra düştü” cümlesi üzerinde özellikle durmak gerekmektedir. Kış mevsiminde yapraklarını döken gül, baharın gelişiyle birlikte tekrar canlanır, yeşillenir ve çiçek açar. Bu yüzden baharın bir adı da gül mevsimidir. Oysa gül dikenlerini yaz-kış üzerinde saklar. Gülün hâra düşmesi, güzelliğini yitirmesine, kış mevsimine, ayrılığa, dikenlerle baş başa kalmasına işaret etmektedir. Buradaki “düştü” fiili üzerinde de durmak gerekmektedir. “Düşmek” kelimesi güncel Türkçe sözlükte otuz iki farklı anlamda kullanılmıştır (Türkçe Sözlük, 2005). “Bulunduğu, tutunduğu yerden ayrılarak aşağıya düşmek, kötü bir duruma mâruz kalmak, bayağılaşmak, aşırı ilgi veya sevgi göstermek” bu anlamlardan bazılarıdır. Bülbül, o güzeller güzeli gülün dikenler arasındaki halini görünce sînesi figâr olmaktadır. Gülün talihsizliğine, kıymetinin bilinmeyişine ağlamaktadır. Ya da artık dikenlerle düşüp kalkmasına, ele ayağa düşmesine üzülmektedir. Her iki anlamı da çıkarmak mümkündür. “Hâr” diken demektir. Âşık-mâşuk-rakîb zincirinin üçüncü halkasıdır. Yani bülbül, sevdiği gülün, rakîbi dikenlerle düşüp kalktığını görünce sine-figâr olmakta, zâr olmaktadır. Bülbülün divan şiirindeki bir diğer sıfatı da “zâr” yani ağlayıp inleyendir. Ağlamak, inlemek, sinesini dağlamak insana özgü vasıflar olduğu için beyitteki teşhis sanatı açıktır. Ayrıca “l” ve “r” seslerinin aliterasyonu da söz konusudur. 2. beyit: Şehnâme-hânlık eyledi Keyhusrev-i güle Destân-serâ-yı sebz ü bahâr oldu andelîb “Bülbül, gül Keyhusrevin’e Şehnâme okudu. Baharın yeşilliğini, güzelliğini hikâye etti” Keyhusrev, Keykâvus’un torunu, Siyâvuş’un oğlu olan İran hükümdarıdır. Şehnâme de İran şâirlerinden Firdevsî’nin 60 bin beyitlik meşhur mesnevîsinin adıdır. Bülbül, Keyhusrev’in yani hükümdar olan gülün karşısına geçerek ona mesnevî okumakta, baharın yeşilliğinden bahsetmektedir. Tıpkı günümüzdeki mevlidhânlar, gazelhânlar gibi. Beyitte yine karşımıza çıkan teşhis sanatının yanında, bülbüle konuşma özelliği verildiği için intak sanatına da başvurulmuştur. Bülbül, hükümdarın karşısında mesnevî okuyan bir “Şehnâme-hân”dır. Ayrıca gül hükümdara; bülbül de mesnevîhâna benzetildiği için teşbîh sanatı da göze çarpmaktadır. �3. beyit: Feryâda başladı yine her perri hârdan Dîvân-serâ-yı gülde hezâr oldu andelîb “Bülbülün her kanadı dikenler yüzünden feryâda başladı. Bülbül, güle dîvân okurken bin parça oldu.” Bülbülün güle yaklaşmasını önleyen en büyük ve tek engel “hâr” yani dikendir. Diken, divan şiirinde rakîbin karşılığıdır. Ancak bülbül gülün hatırı için dikeni de hoş görmektedir. “Gülü sevdiği için dikenine katlanmaktadır.” Âşık ile mâşuk arasına aşılmaz bir duvar ören dikenin belki de tek faydası güle bugünkü rengini kazandırmasıdır. Efsaneye göre ilk önceleri rengi kırmızı olmayan gül, bülbüle hiç yüz vermez. Bülbülün, etrafında kanat çırpmalarına, ah edip yalvarmalarına aldırış etmez. Bu ayrılığa dayanamayan bülbül, bir gün her şeyi göze alarak gider kendini ateşe atan pervâne gibi dikenlerin arasına dalar. Sevgiliye kavuşmaya kavuşur ama bu da onun sonu olmuştur. Göğsüne batan dikenlerden süzülen kanlar gülün dibine dökülür ve yavaş yavaş gülün damarlarına, yapraklarına doğru yayılır. O günden sonra gül kan rengine bürünür (DVİS, 1996). Bülbülün iki kanadı vardır. Birinci mısradaki “her” kelimesi zâhiren bu iki kanadın dikenler yüzünden feryâd ettiğini bize göstersede sebk-i Hindî üslûbunun tipik özelliği ve şâirin mânâya öncelik vermesi, az sözle çok şey anlatmak istemesi bizi bununla sınırlandırmamakta biraz daha derinlere götürmektedir. Buradaki kanattan kasıt, bülbülün kanadındaki tüylerdir. Yani bülbül acısını sadece sinesinde yaşamamakta, diliyle terennüm etmemektedir. Onun acısına vücudundaki canlı-cansız bütün uzuvlar şâhit olmakta, iştirâk etmektedir. Burada sebk-i Hindî üslûbunun çok kullandığı edebî sanatlardan mübalağa sanatı karşımıza çıkmaktadır. Bir anlamı “bülbül” olan “hezâr” kelimesinin bir diğer anlamı da “bin” demektir. Bülbül, güle dîvân okurken bin parçaya bölünmüştür. Ya da her bir parçası bir bülbül olup gülün önünde dîvân okuyan, bin kişiden oluşan bir topluluğa dönüşmüştür. Görüldüğü gibi şiir aklın sınırlarını zorlamakta, şâir bizi amacına doğru ulaştırmaktadır. Burada da yine teşhis ve intak sanatları karşımıza çıkar. 4. beyit: Gül gördü pâre pâre ciger gonca gark-ı hûn Memnûn-ı zahm-ı hancer-i hâr oldu andelîb “Gül, goncanın ciğer gibi parça parça olup kana bağulduğunu gördü. Bülbül diken hançerinin açtığı yaradan memnun oldu.” Yukarıdaki hikâyede zikredildiği gibi bülbül, güle kavuşmak için gülün etrafında dönerken dikenlerin hücumuna maruz kalıyor ve sinesi parçalanıyor. Buna şâhit olan gonca, içi parça parça olmuş bir ciğer gibi kana boğuluyor. Gonca “pâk-dâmen”; gül “şâhid-i bâzâr”dır. �Gonca merhametli; gül ise zâlimdir. Tasavvufta gonca vahdeti; gül kesreti temsil eder. Burada goncanın içinin, içi parça parça olmuş, kana boğulmuş ciğere benzetilmesi mânidardır. Zira ciğer vücudun kan dolaşımı için çok önemli bir organdır ve onun işlevini yitirmesi hayatın sonu anlamına gelir. “Ciger pâre pâre olmak” yani “ciğeri parçalanmak” deyimi de bizde “gördüğü bir durum karşısında çok üzülmek, çok acımak” anlamlarına gelir. Şair burada aynı zamanda tezâd sanatına da başvurrmuştur. Gonca, bülbülün göğsüne saplanan dikenlerden dolayı çok üzülür ve pâre pâre olmuş ciğer gibi kana bulanır. Buna karşılık bülbül ise göğsüne batan dikenlerden oldukça memnûndur. Burada da gül-bülbül ilişkisi devam etmekte, teşbîh sanatına başvurulmaktadır. Gülün hançerlerinden yani dikenlerinden göğsü yaralanan bülbül, bu yaralardan memnûn olmaktadır. Çünkü bir kere sevmiştir, bir kere deryâ-yı aşka düşmüştür. Artık elinden bir şey gelmez. Reh-i aşkta başına gelecek olan her şeyi kabullenmiştir. Yaralansada, ölsede onun için farketmez. Yeter ki sevgiliden cüdâ olmasın. 5. beyit: Ey Nâilî vedâ’-ı gül ü bâğ u râğ idüp Mehcûr-ı yâr u dâr u diyâr oldu andelîb “Ey Nâ’ilî! Bülbül güle, bağa, bahçeye veda edip sevgiliden, yurdundan ve ülkesinden uzaklaştı.” Bu ezelî ve ebedî rekâbette müsbet bir sonuç alamayan bülbül çâreyi çekip gitmekte bulmuştur. Bu bir bakıma da yenilgiye rızanın emâresidir. Bülbül sadece sevgilisinden değil yurdundan, yuvasından da ayrılmaya karar vermiştir. Madem ki bu kadar yakındayken sevgilisine kavuşamıyor öyleyse yakınlığın yakıcılığına daha fazla tahammül etmeye gerek yoktur. O teselliyi bir başka yurtta bir başka yuvada arayacaktır. Ama ne yapsa bu aşk-ı ateşten kurtulamayacaktır. Bülbülün bu seçimi bir bakıma irâdîdir. Bülbül kalıp, gülün dikenleriyle memnûn olmaktansa uzaklara gidip ayrılık aşkıyla ıstırap çekmeyi tercih etmiştir. Zira şâir bunun böyle olmasını istemektedir. Çünkü sebk-i Hindî üslûbunun temelinde insanın çektiği acılar ve ıstıraplar vardır. Şiirin geneline baktığımız zaman da yoğun bir ıstırap duygusuyla karşı karşıya kalırız. Bu son beyitte de yine teşhîs ve intâk sanatları karşımıza çıkar. 2. Şiirin Tematik Açıdan İncelenmesi Şiirde iki önemli tema vardır: Aşk ve Istırap. Aşk; eski şiirde ve yeni şiirde, doğulu eserlerde ve batılı eserlerde, geçmişte ve günümüzde en çok kullanılan temalardan biridir ve öyle olmaya da devam edecektir. Çünkü insanı en çok etkileyen, onu sıhhatli iken hasta, sultan iken gedâ eden en büyük duygu aşktır. Bir diğer anlamıyla “aşırı sevgi, bağlılık, düşkünlük” demek olan aşk, dîvân şiirinin olmazsa olmaz bir temasıdır. Cinsellikten uzak, tek taraflı olan bu duygu, âşık ve mâşuk ikilemesinde daha çok mâşuğu alakadar eder. Onun bütün benliğini ele geçirir ve irâdeye dâir hiçbir şey bırakmaz. Bu bağlılık mâşuğu ölüme kadar götürür. Mutasavvıflar aşkı mecazî ve İlâhî olmak üzere ikiye ayırırlar. Mecâzî aşk, İlâhî aşka ulaşmak için bir merdiven, bir �vasıtadır. Gâye değildir. Mecâzî aşk olmadan da İlâhî aşka ulaşmak mümkündür (Pala 2004: 3839). Bu şiirde Nâ’ilî, dîvân edebiyatının en önemli teması olan aşkı, yine en çok kullanılan mazmunlardan biri olan gül-bülbül ile sebk-i Hindî üslûbunun bütün özelliklerini kullanarak anlatmaya çalışmıştır. Şiirde görülen bir başka tema da ıstıraptır. Istırap, şiirde aşk kadar belki de ondan daha baskın bir tema olarak karşımıza çıkar. Istırap şiirin her beytine yoğun bir şekilde sirâyet etmiştir. Şâir, bizi âdetâ ıstırapın yamaçlarında dolaştırır. Bunun böyle olması bir bakıma doğaldır. Çünkü ıstırap sebk-i Hindî üslûbunda şâirlerin sıkça kullandıkları bir temadır. Bu şiirde de Nâ’ilî ilk beyitten son beyite kadar bu duyguya temas etmiştir. Sondan bir önceki beyitte bülbüle biraz nefes aldıran, onu hancer-i hâr ile memnûn eden şâir, âdetâ bu memnûniyeti kıskanır gibi son beyitte bülbüle “vedâ-ı yâr u bâğ u diyâr” ettirip bu ıstırapın devam etmesini istemektedir. Sonuç Nâ’ilî, hiç şüphesiz, yaşadığı devrin gazel üstadlarından birisidir. Sebk-i Hindî üslûbunun da en önemli ve en başarılı temsilcisidir. Şiirlerinde görülen ıstırap, rûhî sancılar, can kuşunun ten kafesinde sıkışması gibi tasavvufî unsurlar mensûbu olduğu edebî akımın getirisi olmakla birlikte şairin yaşantısıyla da doğrudan alakalıdır. Istırapın, bu üslûbun temel özelliği olduğu doğrudur. Ama bununla birlikte devrin siyasî ve sosyal olayları, şairin genç yaşta sevdiklerini kaybetmesi, yaşadığı ekonomik sıkıntılar, arzu ettiği hayata bir türlü kavuşamaması, ömrünü fakr u zarûret içinde geçirmesi gibi sebepler onun bir “ıstırap şairi” olmasına yardımcı olmuştur. Derin ve girift mânâ, aşırı hayalcilik, süslü ve edebî dil, mübalağa ve tezâd sanatları, uzun tamlamalar ve tasavvuf bu üslûbun diğer özellikleridir. Bu sıraladığımız özelliklerin hepsini de şairin “andelîb” redifli gazelinde görmek mümkündür. Şair, sebk-i Hindî üslûbunun hemen bütün özelliklerini bu şiirde başarılı bir şekilde kullanmıştır. �Kaynakça İpekten, H. (2007). Nâilî Hayatı Sanatı Eserleri. Ankara: Akçağ İpekten, H. (2004). Eski Türk Edebiyatı. Nazım Şekilleri ve Aruz. İstanbul: Dergâh Kocakaplan, İ. (2005). Açıklamalı Edebi Sanatlar. (4. Baskı). İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Kurnaz, C. (1996). Bülbül. Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (6, 485-486). İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Kurnaz, C. (1996). Gül. Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (14, 219-222). İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Mengi, Mine. (2005). Eski Türk Edebiyatı Tarihi. (11. Baskı). Ankara: Akçağ Onay, A. T. (1996). Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü. Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. Haz: Cemal Kurnaz. İstanbul: H Yayınları Pala, İ. (2004). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Türkçe Sözlük (2005). Ankara: Türk Dİl Kurumu Yayınları Yeşiloğlu, A. M. (1996). Nâilî. Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (32, 315). İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı http://simgesiir.wordpress.com/2010/03/07/andelib-naili/ � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2239 Title A name given to the resource NÂ’İLÎ’NİN “ANDELÎB” REDİFLİ GAZELİNİN ŞERHİ VE TEMATİK AÇIDAN İNCELENMESİ Author Author Mustafa, Ali Rıza KÖKLÜ, Mustafa Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Nâ’ilî, Gazel, Andelîb, Şerh, Tema. ÖZET Bu çalışmanın amacını, 17. yüzyıl divan şairlerinden Nâ’ilî’nin “andelîb” adlı gazelinin tematik açıdan incelenmesi oluşturmaktadır. Gazel, öncelikle klasik şerh metodu ile şerh edilecek, ardından da aynı temanın şaire özgün yanları ele alınacaktır. Divan şiirini anlamak için şiirde kullanılan mazmunlar, temalar hakkında az çok fikir sahibi olmak gerekmektedir. Tabi bunun yanında şairin hayatını, ruh dünyasını bilmek de faydalı olacaktır. Bu yüzden şairin edebi kişiliği ve sanatı hakkında da bilgi verilecektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/42f2555200b2af67008aae66d9efed8a.docx 67e89711c1b4054f3ac034eea01dd2db https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b2fe5803653445eeed80b16de29c9593.pdf 532451cdab6fae6ecf6de1f007387f3a PDF Text Text SÜRELİ ÇOCUK YAYINLARINDA EDEBİ TÜRLERİN DAĞILIMI Mustafa Said KIYMAZ / Çetin YILDIZ / Necati KIYMAZ Adıyaman Üniversitesi, Adıyaman / Türkiye - Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van / Türkiye Anahtar Kelimeler: Çocuk dergileri, edebi türler. ÖZET Türkiye’de modern anlamda çocuk edebiyatının gelişimi Tanzimat yılları ile başlamaktadır. Bu dönemde Batı kökenli birçok tür edebiyatımıza girmiş, sanatçılar bu yeni türleri gerek eski konularla gerekse yeni konularla birlikte kullanmışlardır. Tanzimat döneminde yaygınlık kazanan süreli yayınlar, özellikle yeni fikirlerin halka aktarılmasında önemli işlevler yüklenmişlerdir. Dünyada yayımlanan ilk çocuk dergisi olarak kabul edilen “Lilliputian Magazine” adlı dergi John Newbery tarafından 1751 yılında İngiltere’de çıkarılmıştır. Bizde ise ilk çocuk dergisi, aynı adla yayımlanan bir gazetenin eki olarak verilmeye başlanan “Mümeyyiz” adlı dergidir. 1869’da Sıtkı Bey tarafından çıkarılan bu dergi, didaktik yapısıyla ön plana çıkmaktadır. Yıllar içerisinde değişim gösteren Türk çocuk dergiciliği sosyal hadiselerden ayrı düşünülemez. Cumhuriyet’in ilanından sonra 1928’den itibaren yeni harflerle yayın hayatlarına devam eden bu dergiler, Cumhuriyet’in ilk yıllarında devrin öngördüğü çocuk modelinin yetiştirilmesi için araç işlevi görmüşlerdir. Yine tarihi süreç içerisinde yaşanan sosyal hadiselerin, demokratik düzene yapılan müdahalelerin yansımalarına dergilerde rastlamak mümkündür. Türkiye’nin Amerika ile ilişkilerini sıklaştırdığı 1950’li yıllardan itibaren Amerika’dan ithal çizgi romanlar çocuk dergilerinin sayfalarını doldurmuştur. 1970’li yılların sonlarında Kıbrıs sorunu ile yükselen milliyetçilik duyguları da devrin dergilerine etki etmiştir. Çalışmada, 2011 yılında yayımlanmış çocuk dergilerinden beş adedinin ilk iki sayıları incelemeye tabi tutulacaktır. Bu dergiler: TRT Çocuk, Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca ve Birdirbir adlı dergilerdir. Tarama modelinde betimsel bir yaklaşım benimsenerek gerçekleştirilen bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Tarama modelleri, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımlarıdır. Araştırmaya konu olan olay, birey ya da nesne kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır. Çalışmaya konu olan dergi sayılarının tümü temin edilmiştir. Bu dergiler taranarak dergi içeriğindeki türler bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu çalışmada 2011 yılında yayın hayatını sürdüren beş dergi, betimsel analiz metoduyla incelemiştir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/048bb019e45c9a1ad3cc74c17925e850.docx d07a318ced6a8ce13269be2dc1c5ff8a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b67ebf5aadce1cccf99c7e646d3aba8a.pdf 91ad31b1a9816f3d0ca708aa8ad11173 PDF Text Text SÜRELĠ ÇOCUK YAYINLARINDA EDEBĠ TÜRLERĠN DAĞILIMI Mustafa Said KIYMAZ1 Necati KIYMAZ2 Çetin YILDIZ3 Özet Çocuk edebiyatı türlerinin birden fazlasını bünyesinde barındırması açısından diğer türlerden ayrılan çocuk dergileri, güncel olaylara ve çocuğa rol model olabilecek ünlü ve başarılı kişilerle yapılan söyleşi ve röportajlara yer vermesi ile okurlarına eğlenceli şekilde edebiyatı sevdirmektedir. Çalışmada, 2011 yılında yayımlanmış çocuk dergilerinden beş adedinin ilk iki sayıları incelenmiştir. Bu dergiler: TRT Çocuk, Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca ve Birdirbir adlı dergilerdir. Çalışmaya konu olan dergi sayılarının tümü temin edilmiştir. Bu dergiler taranarak dergi içeriğindeki türler bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu çalışmada 2011 yılında yayın hayatını sürdüren beş dergi, betimsel analiz metoduyla incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Çocuk dergileri, edebi türler LITERAL GENRES IN CHILDREN’S MAGAZINES Abstract Turkish juveline magazines should think with the social events in Turkey. After the declare of the Republic (1923) since 1928 the magazines published with the new alphabet. At the first years of the Republic, the magazines worked to grow up a idealized Republic child. In the magazines, reflection of military coups can be seen. In 1950s comics are appeared in the juveline magazines. It’s caused by close relationship between Turkey and United States of America. In 1970s because of Cyprus War when the nationalizm rised in Turkey, juveline magazines published the stories of old heros and some historical events. In nowadays Daily events and feelings of the public can be seen in the magazines. In this paper five of juveline magazines which published in 2011 in Turkey examined. These magazines are: TRT Çocuk, Diyanet Çocuk, Türkiye Çocuk, Gonca and Birdirbir. 1 AraĢtırma Görevlisi, mkiymaz@adiyaman.edu.tr 2 3 Adıyaman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü, Okutman, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Türk Dili Bölümü, kiymazn@mynet.com AraĢtırma Görevlisi, Adıyaman Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, cyildiz@adiyaman.edu.tr �Key Words: Children’s magazine, literal genres. 1. GĠRĠġ 1.1. Süreli Çocuk Yayınlarının GeçmiĢine Kısa Bir BakıĢ Türkiye’de modern anlamda çocuk edebiyatının gelişimi Tanzimat yılları ile başlamaktadır. Bu dönemde Batı kökenli birçok tür edebiyatımıza girmiş, sanatçılar bu yeni türleri gerek eski konularla gerekse yeni konularla birlikte kullanmışlardır. Tanzimat döneminde yaygınlık kazanan süreli yayınlar, özellikle yeni fikirlerin halka aktarılmasında önemli işlevler yüklenmişlerdir. Dünyada yayımlanan ilk çocuk dergisi olarak kabul edilen “Lilliputian Magazine” adlı dergi John Newbery tarafından 1751 yılında İngiltere’de çıkarılmıştır. Bizde ise ilk çocuk dergisi, aynı adla yayımlanan bir gazetenin eki olarak verilmeye başlanan “Mümeyyiz” adlı dergidir. Sıtkı Bey tarafından çıkarılan bu dergi, didaktik yapısıyla ön plana çıkmaktadır. Yine Mümeyyiz’e yakın yıllarda 1876’da “Arkadaş” adıyla bir dergi çıkaran Mehmed Şemsettin, çıkardığı derginin çocuklara yönelik bakış açısını şu şekilde açıklamıştır: “Size söyleyeceğim şeyleri daima böyle lakırdı eder gibi söyleyeceğim. Ta ki okuduğunuzu kendi kendinize anlayabilesiniz. Yazacağım şeylerse asla can sıkmaz. Sizi hem eğlendirir, hem de size fayda verir. Bu sebebe mebnidir ki gazetemin ismini arkadaş koydum.”(Enginün, 1983: 124). O dönemde çıkan her derginin dili çocuklar için uygun değildir. Dergilerin genelinde yer alan ve devlet büyüklerinin övüldüğü sayfalarda bu dil daha da ağırlaşmaktadır. Çocukları hedef kitle olarak düşünen bu süreli yayınlar devamlılık noktasında sıkıntılar yaşamışlardır. Okay (1999) eski harfli 50 çocuk dergisini incelediği çalışmasında bu konuda bilgiler vermektedir. Örnek olarak Hazine-i Etfal’in tek sayısı mevcuttur. Sadakat altı sayı, Etfal on altı sayı, Arkadaş on üç sayı sayı, Aile üç sayı, Çocuklara Arkadaş on iki sayı, Vasıta-i Terakki dört sayı yayımlanabilmişlerdir. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. 18691928 yılları arasında yayımlanan eski harfli çocuk dergileri arasında en uzun ömürlü olanı 626 sayısı bulunan Çocuklara Mahsus Gazete adlı dergidir. Bu dergi 1896-1908 yılları arasında yayımlanmıştır. Okay (1999)’a göre bu dergi Osmanlı çocuk dergiciliğinin ulaştığı zirvelerden biridir. Kür (1991)’ün tespitlerine göre bu dergi her sayısının ilk yazısını devrin padişahını övmeye ayırmış, bu konuda diğer dergileri geride bırakmıştır. Dönemin sansürüne maruz kalmayıp uzun yıllar aralıksız çıkmasında bu durumun etkili olduğu ileri sürülebilir. Bu dönemde yayımlanan bir diğer uzun ömürlü dergi Çocuklara Rehber’dir. 1897-1900 yılları �arasında yayımlanan derginin çıkış yeri Selanik’tir. 166 sayısı mevcuttur. Balcı (2008: 187)’ya göre yayımlandığı yıllarda, başkent İstanbul’un dışında da olsa belirli bir kalite seviyesini tutturabilen bu dergi ait olduğu Selanik ve civarı ile bütünleşmiş; çoğu öğretmen olan yazarlarının gayretleriyle okuyucularına rehber olmuştur. Yıllar içerisinde değişim gösteren Türk çocuk dergiciliği sosyal hadiselerden ayrı düşünülemez. 1923’te Cumhuriyet’in ilanından sonra 1928’e kadar eski harflerle yayın hayatına devam eden çocuk dergileri, bu tarihten itibaren yeni harflerle yayımlanmaya başlamışlardır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında çocuk dergileri, devrin öngördüğü çocuk modelinin yetiştirilmesi için araç işlevi görmüşlerdir. 1936 yılında haftalık olarak yayımlanmaya başlayan Yavrutürk dergisi haftalık olarak 1942’ye kadar devam etmiş ve bu zaman dilimindeki dergilerin toplamı 12 cilde ulaşmıştır. Yine aynı adla 1947, 1957 ve 1961 yıllarında da Yavrutürk dergisine rastlanmaktadır. En son 1976-77 yıllarında MEB tarafından İleri Yavrutürk adıyla çıkarılan bir dergi daha kayıtlara geçmiştir. 1945’de Yapı Kredi Bankası tarafından Türk çocuk dergiciliğinin en uzun soluklu ve en çok ses getiren dergilerinden biri yayın hayatına başlamıştır. Doğan Kardeş adlı bu dergi 1978’de kapanmış, 1988’de ise yeniden yayımlanmaya başlamıştır. Günümüzde ise aynı adla bir çizgi roman dergisi olarak yayın hayatına devam etmektedir. Tarihi süreç içerisinde yaşanan sosyal hadiselerin, demokratik düzene yapılan müdahalelerin yansımalarına dergilerde rastlamak mümkündür. Türkiye’nin Amerika ile ilişkilerini sıklaştırdığı 1950’li yıllardan itibaren Amerika’dan ithal çizgi romanlar çocuk dergilerinin sayfalarını doldurmuştur. 1960’lı yıllarda Harbiyelileri öven şiirlere çocuk dergilerinde rastlamak mümkündür. 1970’li yılların sonlarında Kıbrıs sorunu ile yükselen milliyetçilik duyguları da devrin dergilerine etki etmiştir. Günümüzde de yaşanan olaylar ve toplumun hisleri çocuk dergilerinde yansımalar şeklinde yer bulmaktadır. Çocuk edebiyatı türlerinin birden fazlasını bünyesinde barındırması açısından diğer türlerden ayrılan çocuk dergileri, hikâye, masal ve şiir gibi bilinen türlerin yanında güncel olaylara ve çocuğa rol model olabilecek ünlü ve başarılı kişilerle yapılan söyleşi ve röportajlara yer vermesi ile okurlarına eğlenceli şekilde edebiyatı sevdirmektedir. Çalışmada, 2011 yılında yayımlanmış çocuk dergilerinden beş adedinin ilk iki sayıları incelemeye tabi tutulacaktır. Bu dergiler: TRT Çocuk, Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca ve Birdirbir adlı dergilerdir. �1.2. Edebi Tür Kavramı Edebiyat sahasında ortaya konan eserlerin ortak yönleri, özellikleri göz önünde bulundurularak yapılan sınıflandırma sonucu ortaya çıkan neviler olarak adlandırılabilen tür kavramı, diğer bir ifadeyle, edebiyat ürünlerinin belli özellikleri dikkate alınarak yapılan tasnifler sonucu ortaya çıkan yazı/metin çeşitleri olarak da düşünülebilir. (Karataş, 2005: 489). Edebi türler, değişmeyen yazı kalıpları değildir. Toplumda zamanla meydana gelen değişmeler edebiyata da yansır. Edebi türler de değişen zamanın ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte ve çeşitlilikte değişime uğrar (Aytaş, 2006). Çocuk okurlar, hikâyedeki model bir tipten, gezi yazılarındaki doğal güzelliklerin cazibesinden; hayatın gerçekliğini yansıtan bir anıdan, şiirdeki duygu yoğunluğundan etkilenebilir, bunların birinde kendini bulabilir (Çeçen ve Çiftçi, 2007). Çocuk dergileri, çocukların bu türleri tanıması ve hepsinin zevkine varması için uygun yayınlardır. 1.3. Ġncelemeye Konu Olan Yayınlar Bu başlık altında araştırmaya konu olan 5 adet çocuk dergisi hakkında kısa bilgiler verilecektir. Yayıma başlangıç tarihleri, ortaya çıkış amaçları, hedef kitlesi gibi konulara değinilecektir. 1.3.1. Türkiye Çocuk 15 Kasım 1981 yılında yayım hayatına haftalık sayılarla başlayan ve Şaban Cibir tarafından yazı işleri müdürlüğü yürütülen dergi, 1999 yılından itibaren aylık olarak çıkmaya başlamış ve yazı işleri müdürlüğü bu tarihten itibaren M. Sırrı Arvas’a geçmiştir (Kırış, 2007:48). Ocak 2011 sayısı derginin çıkardığı 1008. sayıdır. Derginin internet adresinde derginin ortaya çıkış amacı ile ilgili bazı bilgiler verilmektedir. Bu amaçlar şu başlıklar altında toplanabilir: ideal çocuk yayıncılığı yaparak çocukların eğitimlerine katkıda bulunmak, çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmak, sosyal ve kültürel alanlarda çocukların gelişmesini sağlamak, bilgiyi eğlenceye dönüştürerek vermek, çocuklarımızı milli ve manevi değerlerimize uygun şekilde yetiştirmek. 1.3.2. Gonca �Gonca dergisi 2002 Mayıs ayında okurlarıyla buluşmuştur. Yazı işleri müdürlüğünü Eyüp Özdemir yürütmektedir. Ocak 2011’de derginin ulaştığı toplam sayı 105 olmuştur. Derginin çıkarılma amacı ve yayın çizgisiyle ilgili derginin 2008 yılındaki yazı işleri müdürü Murat Kaya’nın yazısından (Kaya 2008) faydalanmak mümkündür: a. Gonca dergisinde yayımlanan yazıların milli ve manevi değerlere uygun bir çizgide olması. b. Yayınlanan yazıların okurların yaş grubuna uygun olması. c. Yazılarda herhangi bir ırk, din, mezhep ayrımı yapılmaması. d. Verilen örneklerin motive edici olması; olumsuz, ümitsizliğe sevk eden örnekler seçilmemesi. e. Türkçenin düzgün kullanımını teşvik etmesi ve bu konuda iyi örnekler vermesi. f. Yayımlanan metinlerin dil zevki kazandıracak yazılar olması. 1.3.3. TRT Çocuk İncelenen diğer dergilere göre TRT Çocuk dergisinin mazisi oldukça yenidir. İlk sayısını Kasım 2010’da çıkaran dergi, TRT Çocuk kanalının yaygınlaşması ve ilgi görmesinin ardından yayın hayatına atılmıştır. Dergi sayfalarında kanalla paralellik gösterecek şekilde kanalın yayın akışı hakkında okurları bilgilendirmeyi amaçlayan bölümler vardır. Kaliteli bir baskıya ve geniş bir hacme sahip olan derginin arkasında TRT gibi köklü bir kurumun olması derginin niteliğini arttıran hususlardandır. Yazı işleri müdürlüğünü Ammar Gündüz yürütmektedir. Ocak 2011 sayısı ile dergi 4. sayısını çıkarmıştır. 1.3.4. Diyanet Çocuk Diyanet Çocuk Dergisi T. C. Başbakanlığına bağlı Diyanet İşleri Başkanlığınca yayımlanan süreli bir yayındır. Dergi aylık olarak çıkmaktadır. Uzun bir geçmişe sahip olan derginin Yazı İşleri Müdürlüğünü Abdülbaki İşcan yürütmektedir. Dergi hedef kitle olarak 7-14 yaş aralığını belirlemiştir (Demiryürek, 2009:38). Bu dergi 1979’dan günümüze aralıksız olarak yayımlanmaya devam etmektedir. Bu istikrarın arkasında güçlü kurumsal desteğin önemli payı vardır. Ocak 2011 sayısı ile dergi 366 sayıya ulaşmıştır. 1.3.5. Birdirbir �Birdirbir, künyesinde kendisini eğlenceli din eğitimi ve kültürü dergisi olarak tanımlamaktadır. Ancak gerek derginin içeriği, gerekse hitap ettiği yaş grubu dikkate alındığında, bu dergiyi çocuk dergisi olarak nitelemek yanlış olmayacaktır. Derginin düzenlediği bir yarışmaya katılım şartı olarak 11 ila 15 yaş aralığında olmayı şart koşması, derginin hedef kitlesi hakkında bir ipucu olarak düşünülebilir. Derginin editörlüğünü Hatice Işılak yapmaktadır. Ocak 2011 sayısı ile dergi toplam 50 sayıya ulaşmıştır. 1.4. Amaç Bu çalışmanın amacı 2011 yılında yayımlanan beş adet çocuk dergisinin ilk iki sayılarında yer alan edebi türleri tespit etmek ve bu edebi türlerin niteliklerini araştırmaktır. Ayrıca dergide yer alan bölüm ve yazılarda dil eğitimine katkı sunan metinler değerlendirilecektir. 2. YÖNTEM Tarama modelinde betimsel bir yaklaşım benimsenerek gerçekleştirilen bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Tarama modelleri, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımlarıdır (Karasar 2009: 77). Araştırmaya konu olan olay, birey ya da nesne kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır. Çalışmaya konu olan dergi sayılarının tümü temin edilmiştir. Bu dergiler taranarak dergi içeriğindeki türler bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu çalışmada 2011 yılında yayın hayatını sürdüren beş dergi, betimsel analiz metoduyla incelenmiştir. 3. BULGULAR 3.1. Hikâye Türüne ĠliĢkin Bulgular İncelenen dergilerde hikâye türünün diğer türlere göre fazla sayıda yer alması dikkat çekicidir. Çocuk edebiyatı türleri arasında ilk sıralarda yer alan ve yaygın bir tür olan hikâyeye, Gonca, Diyanet Çocuk ve Birdirbir dergilerinde rastlanmaktadır. TRT Çocuk ve Türkiye Çocuk dergilerinde ise bağımsız olarak hikâye türüne ait metne rastlanmamıştır. Çizgi romanların içindeki metinler hikâye olarak düşünülürse bu dergilerde de hikâye türünden bahsedilebilir. NU. Dergi Adı Metin Adı Yazar Sayı ve Sayfa 1 Gonca Soğuk Bir Kış Günü Ayşe Güllüoğlu Ocak 2011/6-7 2 Gonca Babamın Elleri Nesibe Şahin Ocak 2011/16-17 3 Gonca Ahmet’e Ders Oldu Esma Su Uludağ Ocak 2011/45 �4 Gonca Şifre Yakup Emre Özdemir Şubat 2011/6-7 5 Gonca Kardeş Bayramı Zekiye Çoban Şubat 2011/16-17 6 Gonca Kabak Başıma Patladı Halil Aslantaş Şubat 2011/24-25 7 Gonca Ayşe Öğretmen Şevval Betül Koçak Şubat 2011/53 8 Diyanet Çocuk Dürüst İlker Her Şeyi Çözer Hatice İpek Ocak 2011/14-15 9 Diyanet Çocuk Merve’nin Çalar saati Zekiye Çoban Ocak 2011/16-17 10 Diyanet Çocuk Mis Kokulu Börekler Hatice İpek Şubat 2011/14-15 11 Diyanet Çocuk Sevgi Elleri Zekiye Çoban Şubat 2011/16-17 12 Birdirbir Hayta İle Cemşit-Sen mi Ben Aslıhan Atik Ocak 2011/6-9 Aslıhan Atik Şubat 2011/6-7 mi? 13 Birdirbir Hayta İle Cemşit Hasta mı Yemek mi? 3.2. Masal Türüne ĠliĢkin Bulgular İnsanlık tarihinde en büyük anlatım geleneğini oluşturan masallar, geçmişte atalarımızın yaşadığı dünyanın hayal fotoğrafları gibidir (Şirin, 2007: 23). Dergilerin incelenen sayılarında masal türüne ait altı örneğe rastlanılmıştır. Gonca ve Diyanet Çocuk dergilerinde yer alan masal örnekleri başında tekerlemesi olan, klasik masala daha yakın duran metinlerdir. TRT Çocuk ve Türkiye Çocuk dergisinde yer alan masallar ise başında tekerleme olmayan metinlerdir. Türkiye Çocuk ve Diyanet Çocuk, bu türe ait metinlerin olduğu sayfaları isimlendirirken bu sayfaların masala ait olduğunu vurgulamışlardır. Türkiye Çocuk “Masal” başlığını kullanırken Diyanet Çocuk dergisi “Masal Bahçesi” ismini tercih etmiştir. Masal örneklerinde konuşan hayvanlara ve bitkilere rastlanılmaktadır. NU. Dergi Adı Metin Adı Yazar Sayı ve Sayfa 1 Gonca Koca Bıyıklı Sarımsak Orhan Bilir Ocak 2011/20-21 2 TRT Çocuk Bilge Kuş Berna Kayra Ocak 2011/22-23 3 Diyanet Çocuk Haydi Besmele Çekelim Suzan Çataloluk Ocak 2011/36-37 4 Diyanet Çocuk Güzel Dua Et Mavicik Suzan Çataloluk Şubat 2011/36-37 5 Türkiye Çocuk Ormanın Mutsuz Kralı T. Karabey Ocak 2011/32-33 6 Türkiye Çocuk Alın Teri T. Karabey Şubat 2011/32-33 3.3. Günlük Türüne ĠliĢkin Bulgular Günlük, yazarının önemli gördüğü duygu, düşünce ve olayları, yazıldığı tarihi belirterek kaleme aldığı yazı türüdür. Yardımcı ve Tuncer (2000)’e göre Türk edebiyatında çocukların �düzeyine uygun günlük örnekleri yoktur. Çocuk okurlar büyükler için yazılan örneklerden yararlanmaktadırlar. Çocuk dergilerinde yer alan günlük örnekleri bu açıdan önemli bir boşluğu doldurmaktadırlar. İncelenen dergilerde “Zeynep’in Günlüğü”, “Bir Çocuğun Günlüğü”, Zorbul Zehra’nın Günlüğü” gibi başlıklarla yer alan günlükler, çocukların ağzından yazılmakta ve onların hayal âlemlerine uygun konular içermektedirler. NU. Dergi Adı Metin Adı Yazar Sayı ve Sayfa 1 Gonca Zeynep’in Günlüğü İmzasız Ocak 2011/14-15 2 Gonca Zeynep’in Günlüğü İmzasız Şubat 2011/14-15 3 Diyanet Çocuk Bir Çocuğun Günlüğü Fatma Bayraktar Karahan Ocak 2011/32-33 4 Diyanet Çocuk Bir Çocuğun Günlüğü Fatma Bayraktar Karahan Şubat 2011/32-33 5 Birdirbir Zorbul Zehra’nın Günlüğü-Sitare Neriman Karatekin Ocak 2011/32-33 3.4. Röportaj/SöyleĢi Türüne ĠliĢkin Bulgular Bir yeri, bir sanat dalını yahut sanatçıyı araştırma, inceleme, gezip görme yoluyla tanıtan; ayrıntılı bilgi veren yahut sorgulayan yazılara röportaj adı verilir (Aktaş ve Gündüz, 2005: 179). Dergi sayfalarında yer alan röportajlar, genellikle çocuklar tarafından sevilen şahıslarla yapılmıştır. Özellikle futbol adamlarıyla yapılan röportajlar dikkat çekicidir. NU. Dergi Adı Röportaj Yapılan Meslek Sayı ve Sayfa 1 Gonca Selma Aliye Kavaf Bakan Şubat 2011/30-33 2 TRT Çocuk Kutlukhan Perker Çizer Ocak 2011/16-18 3 TRT Çocuk Beyazıt Öztürk Televizyoncu Ocak 2011/16-18 4 Türkiye Çocuk Emre Belözoğlu Futbolcu Ocak 2011/12-13 5 Türkiye Çocuk Şenol Güneş Teknik Direktör Şubat 2011/22-23 3.5. ġiir Türüne ĠliĢkin Bulgular Azlığı göze çarpan bir tür de şiirdir. Şiir, dergi sayfalarında az yer bulmasına rağmen, çocuk okurlar kendileri için ayrılan sayfalara şiir göndermekten geri durmamışlardır. NU. Dergi Adı ġiir Adı Yazar Sayı ve Sayfa 1 Gonca Ninem Emrah Bilge Merdivan Ocak 2011/24-25 2 Gonca Zaman Necip Fazıl Kısakürek Ocak 2011/60 3 Gonca İstanbul Oldum Yusuf Dursun Şubat 2011/20-21 4 TRT Çocuk Kış Ağacı İbrahim Demirci Ocak 2011/51 �5 Diyanet Çocuk Kur’an’ın Anahtarı Besmele Mustafa Oğuz Ocak 2011/50 6 Diyanet Çocuk Dut Ağacının Misafirleri Esra Serdaroğlu Şubat 2011/8-9 7 Diyanet Çocuk Büyüyünce Vural Kaya Şubat 2011/50 8 Birdirbir Mani İmzasız Ocak 2011/1 3.6. Biyografi Türün ĠliĢkin Bulgular Özellikle hayale dayalı türlerden gerçekçi türlere geçişin gözlendiği yaşlarda çocuklar, yaptıkları işlerle hatırlanan ve saygı duyulan kişilerin yaşam öykülerini merak ederler. Çocukluktan yetişkinliğe geçişte kendilerine uygun modeller arayan çocuğun bu ihtiyacı nitelikli ve seviyesine uygun biyografilerle doğru bir istikamette karşılanmış olacaktır (Kıymaz, 2012: 421). Biyografi türüne sadece TRT Çocuk dergisinde rastlanmıştır. Atatürk’ün çeşitli yönleriyle tanıtıldığı sabit bir bölüm halinde düşünülen sayfa, “Canım Atam” başlığını taşımaktadır. Bu başlık altında Atatürk’ün hayatından ve çevresindeki insanlardan çeşitli kesitler sunulmaktadır. Ocak sayısında Atatürk’ün okuduğu kitaplar konu edilmiş ve okurlara şöyle seslenilmiştir: Kitap okumayı, okuduğu kitaplara notlar düşmeyi hiç ihmal etmemiştir. Özellikle tarih, dil, coğrafya, askerlik, kültür, edebiyat konularında yüzlerce kitap okumuştur. Okuduğu kitaplardan ve yazarlardan bazılarını sizler için araştırdık (TÇ, 4:53). NU. Dergi Adı Tanıtılan KiĢi Yazar Sayı ve Sayfa 1 TRT Çocuk Neyzen Tevfik İmzasız Ocak 2011/32-33 2 TRT Çocuk Atatürk İmzasız Ocak 2011/53 3 TRT Çocuk Barış Manço İmzasız Şubat 2011/51 4 TRT Çocuk Atatürk İmzasız Şubat 2011/53 3.7. Diğer Türlere ĠliĢkin Bulgular Gezi yazıları, mektuplar, fıkralar da dergilerde kendine yer bulmaktadır. İncelemeye konu olan dergilerde bilgi verici yazıların çokluğu göze çarpmaktadır. Bunları gruplamak gerekirse; hayvanları tanıtıcı yazılar, bitkileri tanıtıcı yazılar, teknolojik yenilikleri konu alan yazılar, çeşitli konulara ait şaşırtıcı bilgiler veren yazılar, yemek tarifleri, oyuncak vs. yapımını konu alan yazılar gibi gruplar ortaya çıkacaktır. 3.8. Dilsel Becerilere Katkı Sunan Sayfalar �Hikâye türü ile ilgili, çocuk okurları yazmaya teşvik eden bir sayfaya Gonca dergisinde rastlanmaktadır. “Hikâyemi Yazar mısınız?” adlı sayfada her ay bir resim yayımlanmakta ve okuyuculardan resimle ilgili bir hikâye yazmaları istenmektedir. Geçen haftaki resimle ilgili gönderilen hikâyelerde bir tanesi ise hemen yan taraftaki sayfada yazarının adı ile birlikte yayımlanmaktadır. Gönderilen hikâyelerin hangi esaslara göre değerlendirildiğine dair bir bilgi yoktur. Bu uygulamanın okuyucuları yazma konusunda cesaretlendirdiği ve onlara yeteneklerini sunmak için bir fırsat sunduğu çok açıktır. TRT Çocuk dergisinde, dil eğitimi açısından önemli bir sayfa göze çarpmaktadır. Sevimli Sözlü Tarih adını taşıyan bu bölümde her hafta belirli bir söz ya da deyim ele alınmakta, bu sözün/deyimin anlamı açıklandıktan sonra konuyu destekleyen resimler eşliğinde o sözün/deyimin ortaya çıkış hikâyesi anlatılmaktadır. Bu şekilde bir yaklaşım ile kalıcılık arttırılarak, okuyucuların kelime dağarcığı zenginleştirilecektir. Diyanet Çocuk dergisinde “Dilli Düdük” başlığını taşıyan bir bölüm bulunmaktadır. Bu bölümde bir sayfada atasözü diğer sayfada ise deyim açıklanmaktadır. Atasözü ile ilgili bölümde önce atasözünün anlamı verilip, hangi durumlarda kullanıldığı açıklanmakta, ardından da örnek bir hikâye ile konu pekiştirilmektedir. Deyim bölümünde ise uygun bir hikâye ile deyimin kullanıldığı durumlar göz önüne serilmekte ve okuyucuya bu deyimin ne anlama geldiği açıklanmaktadır. Birdirbir dergisinde, o sayının teması ile ilgili kelime, deyim ve atasözleri göz önüne serilmektedir. Örnek olarak ocak sayısında hırsızlığa yakın kavramlar, mini sözlük, hırsızlık çeşitleri, deyimler sözlüğü, yakın anlamlı kelimeler, atalarımız ne demiş gibi başlıklar vardır. Ayrıca aynı konu ile ilgili bir hadise de yer verilmiştir. 4. SONUÇ Beş adet çocuk dergisinin ikişer sayısının inceleme konusu yapıldığı bu araştırmada, çocuk dergilerinde edebi metinlerin karikatürlere, çizgi romanlara ve salt bilgi veren ansiklopedik �metinlere oranla daha az yer tuttuğu görülmektedir. Kolaycı bir anlayışla sayfaları dolduran karikatürler, genç okurlara edebi zevk vermekten uzaktır. Yine bu karikatürlerden hariç olmak üzere, çeşitli çizgi dizi ve çizgi romanlar da karikatürlerden daha nitelikli olmakla birlikte edebi açıdan sağlam metinlere sahip değildirler. Birdirbir dergisinde tematik bir yaklaşım ilk bakışta dikkati çekmektedir. Belirlenen bir konu, derginin tüm bölümlerinde işlenmiş ve bu açıdan bir bütünlük oluşturulmuştur. Edebi metinler aracılığı ile de belirlenen mesajlar verilmiş; bu şekilde metinler birer araç olarak kullanılmıştır. İncelenen ilk sayıdaki tema hırsızlıktır. İkinci sayıdaki tema ise hasta olmak olarak belirlenmiştir. Söz konusu bu yaklaşım, verilmek istenen iletilerin derginin her sayfasında kuvvetli bir şekilde tekrarlanmasının yanında okuyucularda bir bıkkınlık meydana getirebilme riskini de beraberinde getirmektedir. Ayrıca ilk çocuk dergilerinden günümüze uzana çizgide kendine sürekli yer bulan öğretici çaba, okurların metinden edebi zevk almalarını da engelleyebilmektedir. Araştırmaya konu olan dergiler herhangi bir ana derginin eki değildirler. Müstakil olarak yayınlanmaktadırlar. Türkiye Çocuk İhlas Holding bünyesinde çıkarılan bir yayındır. Gonca dergisi Işık Yayıncılık adı altında yayımlanmaktadır. TRT Çocuk ise adından da görüleceği üzere TRT kurumunun bir yayınıdır. Yine Diyanet Çocuk dergisi de Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde yayın hayatına devam etmektedir. Çocuk dergilerinin ortaya çıkışından itibaren temel bir sıkıntı olan devamlılık, bu dergiler için çok ciddi bir sorun olarak görülmemektedir. Bu durumun sebebi olarak bu dergilerin arkasında olan güçlü kurumsal ve maddi destektir. Edebi tür çeşitliliği bakımından ön plana çıkan dergi Gonca dergisidir. Bu dergide rastlanan türler şunlardır: Hikâye, masal, şiir, günlük, röportaj ve fıkra. TRT Çocuk dergisinde rastlanan türler şu şekildedir: Röportaj, masal, gezi yazısı, biyografi ve şiir. Diyanet Çocuk dergisinde yer alan türler ise, mektup, hikâye, günlük, masal, şiir ve fıkradır. Edebi tür açısından diğer dergilere kıyasla fakir kalan iki dergi Birdirbir ve Türkiye Çocuk dergileridir. Birdirbir’de şiir, hikâye ve günlük türüne ait metinlere rastlanmaktadır. Türkiye Çocuk dergisinde ise birbirini tekrar eden mizahi sayfaların çokluğu göze çarpmaktadır. Aynı şekilde reklam sayfaları da çoktur. Bu dergide çizginin metinlere açık bir üstünlüğü vardır. Sonuç olarak Türkçe eğitimin temel alanlarından okuma, yazma, konuşma ve dinleme alanlarına ilişkin kazanımlara dergiler sayesinde ulaşmak mümkündür. Türkçe derslerinde okutulan ders kitaplarındaki metinlerin tekdüzeliği ve güncellikten uzak oluşu, çocuk okurların edebiyatı sevmelerinde istenilen verimi vermekten uzaktır. Türkiye’nin temel �sıkıntılarından olan okur sayısının azlığı, küçük yaştaki okurların nitelikli metinlerle erken yaşlarda karşılaşmaları ve bu metinlerden edebi zevk geliştirmeleri yoluyla azaltılabilir. Bu da çocuk dergileri yoluyla gerçekleştirilebilir. KAYNAKLAR Aytaş, Gıyasettin (2006). Edebi Türlerden Yararlanma. Milli Eğitim, 169. Balcı, Ahmet (2008). Çocuklara Rehber Dergisi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. Çeçen, M. A. ve Çiftçi, Ö. 2007. İlköğretim 6. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Metinlerin Tür ve Tema Açısından İncelenmesi. Milli Eğitim, 173. Demiryürek, Gökçe (2007). Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk ve Ebe Sobe Çocuk Dergilerinin Yapısal Özellikler Bakımından Değerlendirilmesi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Enginün, İnci (1983). “Bir Çocuk Edebiyatçısı: Mehmed Şemsettin”. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, İstanbul: Dergah Yayınları. Karasar, Niyazi (2003). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık. Karataş (2004). Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Akçağ Yayınları Kaya, Murat (2008). Bir Çocuk Dergisi Olarak Gonca. Türk Halkları Edebiyatı (II) Beynelhalk Uşak Edebiyatı Kongresi, Bildiriler Kitabı 2. Cilt. Kırış, Fatma (2007). Türkiye Çocuk ve Ebe Sobe Dergilerinin Edebiyat ve Eğitim Değerleri Açısından İncelenmesi. Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. �Kıymaz, Mustafa Said (2010). Milli Hafıza Açısından Kahramanlık Hikâyeleri: İleri Yavrutürk Dergisi Örneği. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4, 103-117 Kıymaz, Mustafa Said (2012) Değer Kazandırma Açısından Biyografiler: İleri Yavrutürk Dergisi Örneği, Türkçenin Eğitimi Öğretimi Üzerine Çalışmalar, Ankara: Pegem Akademi. Kür, İsmet (1991). Türkiye’de Süreli Çocuk Yayınları. Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi. Okay, Cüneyd (1999). Eski Harfli Çocuk Dergileri. İstanbul: Kitabevi Yayınları. Şirin, Mustafa Ruhi (2007). Masal Atlası. Ankara: Kök Yayıncılık. Yardımcı, Mehmet, Hüseyin Tuncer (2000). Eğitim Fakülteleri İçin Çocuk Edebiyatı. Ürün Yayınları. ĠNCELENEN ÇOCUK DERGĠLERĠ Birdirbir: Sayı: 50, Ocak 2011. Birdirbir: Sayı: 51, Şubat 2011. Diyanet Çocuk Dergisi: Sayı: 366, Ocak 2011. Diyanet Çocuk Dergisi: Sayı: 367, Şubat 2011. Gonca: Sayı: 105, Ocak 2011. Gonca: Sayı: 106, Şubat 2011. Türkiye Çocuk: Sayı: 1008, Ocak 2011. Türkiye Çocuk: Sayı: 1009, Şubat 2011. TRT Çocuk Dergisi: Sayı: 4, Ocak 2011. �TRT Çocuk Dergisi: Sayı: 5, Şubat 2011. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2305 Title A name given to the resource SÜRELİ ÇOCUK YAYINLARINDA EDEBİ TÜRLERİN DAĞILIMI Author Author Mustafa Said, KIYMAZ Çetin , YILDIZ Necati, KIYMAZ Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Çocuk dergileri, edebi türler. ÖZET Türkiye’de modern anlamda çocuk edebiyatının gelişimi Tanzimat yılları ile başlamaktadır. Bu dönemde Batı kökenli birçok tür edebiyatımıza girmiş, sanatçılar bu yeni türleri gerek eski konularla gerekse yeni konularla birlikte kullanmışlardır. Tanzimat döneminde yaygınlık kazanan süreli yayınlar, özellikle yeni fikirlerin halka aktarılmasında önemli işlevler yüklenmişlerdir. Dünyada yayımlanan ilk çocuk dergisi olarak kabul edilen “Lilliputian Magazine” adlı dergi John Newbery tarafından 1751 yılında İngiltere’de çıkarılmıştır. Bizde ise ilk çocuk dergisi, aynı adla yayımlanan bir gazetenin eki olarak verilmeye başlanan “Mümeyyiz” adlı dergidir. 1869’da Sıtkı Bey tarafından çıkarılan bu dergi, didaktik yapısıyla ön plana çıkmaktadır. Yıllar içerisinde değişim gösteren Türk çocuk dergiciliği sosyal hadiselerden ayrı düşünülemez. Cumhuriyet’in ilanından sonra 1928’den itibaren yeni harflerle yayın hayatlarına devam eden bu dergiler, Cumhuriyet’in ilk yıllarında devrin öngördüğü çocuk modelinin yetiştirilmesi için araç işlevi görmüşlerdir. Yine tarihi süreç içerisinde yaşanan sosyal hadiselerin, demokratik düzene yapılan müdahalelerin yansımalarına dergilerde rastlamak mümkündür. Türkiye’nin Amerika ile ilişkilerini sıklaştırdığı 1950’li yıllardan itibaren Amerika’dan ithal çizgi romanlar çocuk dergilerinin sayfalarını doldurmuştur. 1970’li yılların sonlarında Kıbrıs sorunu ile yükselen milliyetçilik duyguları da devrin dergilerine etki etmiştir. Çalışmada, 2011 yılında yayımlanmış çocuk dergilerinden beş adedinin ilk iki sayıları incelemeye tabi tutulacaktır. Bu dergiler: TRT Çocuk, Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca ve Birdirbir adlı dergilerdir. Tarama modelinde betimsel bir yaklaşım benimsenerek gerçekleştirilen bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Tarama modelleri, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımlarıdır. Araştırmaya konu olan olay, birey ya da nesne kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır. Çalışmaya konu olan dergi sayılarının tümü temin edilmiştir. Bu dergiler taranarak dergi içeriğindeki türler bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu çalışmada 2011 yılında yayın hayatını sürdüren beş dergi, betimsel analiz metoduyla incelemiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/38772dc9be2c62c51abbe36e6e129ce1.docx edd5b15891a6785173ef062531a36e0f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7b73fee15f6902b83ab4e1821f015e42.pdf 40f47ebe64f9bb289c4b56e3ab19194d PDF Text Text MEMLÛK KIPÇAKÇASINDA HÂL EKLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE Zeynep NEGİŞ İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Hâl eki, memlûk kıpçakçası, yönelme hâli. ÖZET Hâl ekleri, eklendikleri kelimelerin diğer kelime ve kelime gruplarına anlamca bağlanmalarını sağlayan çekim ekleridir. Hâl eklerinin belli işlevleri bulunmaktadır. Bu eklerin bazı işlevleri benzer ya da aynı olabilmektedir. Hâl eklerinin benzer ya da aynı işlevde kullanılmaları, fiillerin zaman içinde farklı çatı ve anlam özelliklerine sahip olmaları gibi sebeplerle hâl eklerinin Eski Türkçe döneminden başlayarak çeşitli metinlerde birbirlerinin yerlerine kullanıldıkları görülmektedir. Memlûk Kıpçakçası, tarihî Türk lehçelerinden Kıpçakçanın Mısır ve çevresinde, Memlûk Devletinin hâkim olduğu coğrafyada kullanılmış olan koludur. Memlûk Kıpçakçası ile atçılık, okçuluk, fıkıh gibi eserlerin yanında sözlük ve gramer kitapları ile edebî eserler yazılmıştır. Bu eserlerde birbirinin yerine kullanılmış olan çok sayıda hâl eki olduğu görülmektedir. Bu bildiride Memlûk Kıpçakçasında birbirlerinin yerlerine kullanılan hâl eklerinin işlevleri ve bu eklerin söz dizimindeki rolleri incelenmiştir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/29149929169bfcffd9ea7acfdfc70383.docx e639ca67cf2d7b9f320da3c85c40f96c https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/63fd8bf3f6ac5e8bc27a36572b6f904d.pdf c2ea82be337b7154ad4279b51840dd15 PDF Text Text MEMLÛK KIPÇAKÇASINDA HÂL EKLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE Zeynep NEGİŞ1 Özet Hâl ekleri, eklendikleri kelimelerin diğer kelime ve kelime gruplarına anlamca bağlanmalarını sağlayan çekim ekleridir. Hâl eklerinin belli işlevleri bulunmaktadır. Bu eklerin bazı işlevleri benzer ya da aynı olabilmektedir. Hâl eklerinin benzer ya da aynı işlevde kullanılmaları, fiillerin zaman içinde farklı çatı ve anlam özelliklerine sahip olmaları gibi sebeplerle hâl eklerinin Eski Türkçe döneminden başlayarak çeşitli metinlerde birbirlerinin yerlerine kullanıldıkları görülmektedir. Memlûk Kıpçakçası, tarihî Türk lehçelerinden Kıpçakçanın Mısır ve çevresinde, Memlûk Devletinin hâkim olduğu coğrafyada kullanılmış olan koludur. Memlûk Kıpçakçası ile atçılık, okçuluk, fıkıh gibi eserlerin yanında sözlük ve gramer kitapları ile edebî eserler yazılmıştır. Bu eserlerde birbirinin yerine kullanılmış olan çok sayıda hâl eki olduğu görülmektedir. Bu bildiride Memlûk Kıpçakçasında birbirlerinin yerlerine kullanılan hâl eklerinin işlevleri ve bu eklerin söz dizimindeki rolleri incelenecektir. Anahtar Kelimeler: hâl eki, memlûk kıpçakçası, yönelme hâli Abstract Case ending is a inflectional affix that connects words with other words or word groups by meaning. Every case ending has certain functions. Some of these functions can be similar or same. Due to usage of case endings in same or similar functions and verbs possessing different semantic and voice proporties through history, we see that starting from Old Turkic, case endings have been used interchangeably in various texts. Mamluk-Kipchak language is a branch of Kipchak language that spoken in Mamluk Sultanate lands which consists Egypt and surrounding areas. There are various books writen in Mamluk-Kipchak language about horse breeading, archery, fiqh, gramer etc. In these texts we can see lots of interchangeable case endings. This paper studies functions of interchangeable case endings in Mamluk-Kipchak language and their roles in syntax. Key Words: case ending, mamluk-kipchak language, dative 1 Okt. Zenica Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Türk dili ve Edebiyatı Bölümü, zeynepnegis@outlook.com �Giriş Orta Türkçenin kuzeybatı kanadını teşkil eden Kıpçakça, Kuman ve Kıpçakların kullandıkları dilin adıdır. Kumanlar ve Kıpçaklar iki ayrı Türk boyu iken zamanla birbirleriyle kaynaşmış, dilleri tamamen birleşmiştir. Diğer Türk boylarına nazaran daha açık renk saçlı ve renkli gözlü olmaları sebebiyle Batı kaynaklarında Kıpçaklar için sarı ve solgun anlamına gelen Koman, Kuman, Kun gibi adlar kullanılmıştır. İslam dünyası, Moğol ve Çin kaynaklarında ise Kıpçak, Kıfşak ve Kıbçak olarak geçmektedir. (Argunşah, 2011:213) Kumanlar ve Kıpçaklar VIII. yüzyılda Göktürk İmparatorluğu‟na bağlı olarak yaşamaktaydılar. IX ve XI. yüzyıllar arasında gerçekleşen göçler sırasında, batıya doğru ilerleyen Kumanlar ve Kıpçakların bir kısmı, Karadeniz‟in kuzeyindeki geniş bozkırlara yerleşmiş, bir kısmı ise Doğu Avrupa‟ya kadar ilerlemiştir. Doğu Avrupa‟ya ilerleyenler, bulundukları bölgelerdeki Peçenek ve Oğuzlarla kaynaşmışlardır (İA,1997:491). Karadeniz‟in kuzeyindeki bozkırlara yerleşenler, bölgedeki coğrafi ve ekonomik sıkıntılardan dolayı, çocuklarını köle olarak Mısır, Suriye, Irak topraklarındaki nüfuzlu ve zengin ailelerin yanına vermek zorunda kalmışlardır. Köle olarak gönderilen bu çocuklar, ilerleyen dönemlerde Memlûk devlet yönetiminde ve orduda önemli görevler almaya başlamışlar, zamanla devlete hakim olmuşlardır. Hatta Memlûk Devleti‟nin ilk hükümdarı Aybek, Türkmen asıllıdır. İşte Memlûk Devleti içinde yaşayan Kıpçakların kullanmış oldukları dile Memlûk Kıpçakçası adı verilmektedir. Kıpçakların Memlûk Devleti içinde hâkim unsur hâline gelmeleri, Memlûk Kıpçakçasına olan ilgiyi artırmış; aynı coğrafyada yaşayan diğer milletlerin bu dili öğrenebilmeleri için çok sayıda gramer kitabı yazılmıştır. Gramer kitaplarının yanı sıra atçılık, okçuluk, fıkıh gibi farklı konularda da çok sayıda eser, Memlûk Kıpçakçasına tercüme yoluyla kazandırılmıştır. Memlûk Kıpçakçasının kullanıldığı coğrafyada Kıpçak ve Oğuzların bir arada yaşamış olmaları, dillerinin karışarak karma bir dilin gelişmesine yol açmıştır. Eckmann, Memlûk Kıpçakçasını şu şekilde tasnif etmektedir: 1. Asıl Memlûk Kıpçakası: Gülistân Tercümesi, İrşâdü‟l-Mülûk, Kitâb Baytaratü‟lVâzıh, Munyetü‟l-Guzat eserlerinin yazılmış olduğu bu devre Harezm Türkçesi ile fonolojik ve morfolojik benzerlikler göstermektedir. 2. Oğuz – Kıpçak Diyalekti: Eckmann bu devreyi dildeki hâkim unsurlara göre iki alt gruba ayırmaktadır. Hûlasa (İstanbul Yazması) ve Kitâbü‟l-Hayl‟ın yazıldığı diyalektte Kıpçak unsurları hâkimken Kitâb fî‟l-Fıkh bi-Lisâni‟t-Türkî, Hulâsa �(Paris Yazması), Kitâb-ı Mukaddime-i Ebu‟l-Leysi‟s-Semerkandî eserlerinde ise Osmanlı unsurlarının hâkim olduğu görülmektedir. 3. Osmanlı Türkçesi: Kayıtbay, Muhammed b. Kayıtbay ve Kansu Gavrî‟nin şiirlerinin ait olduğu devre. Görüldüğü gibi bu dille yazılmış olan eserlerin dil özellikleri oldukça çeşitlilik göstermektedir. Bazen aynı eserde, hatta bir eserin aynı sayfasında bir ekin, birden fazla yazımına rastlanmaktadır. Örneğin çıkma hâli ekinin hem +dAn hem de +dIn şekli mevcuttur. Ayrıca Memlûk Kıpçakçasında çekim eklerinin, özellikle de hâl eklerinin zaman zaman kendi işlevleri dışında kullanıldığı görülmektedir. Hâl ekleri, eklendikleri isimleri cümlenin diğer unsurlarına bağlama görevindedir. Dolayısıyla kelimeler art arda diziliyken onların anlamlı bir bütün hâline gelmesini sağlayan eklerdir. Bu sebeple tarihî Türk lehçelerindeki hâl eklerinin işlevlerinin ve fonksiyon değişikliklerinin tespit edilmesi, metinlerin daha iyi anlaşılması bakımından önemlidir. Bu çalışmada da Memlûk Kıpçakçasında farklı işlevlerde kullanılan hâl ekleri üzerinde durulmuştur. 1. Yalın Hâlin Diğer Hâl Ekleri İşlevlerinde Kullanılması Memlûk Kıpçakçasında yalın hâlde kullanılan kimi kelimelerin, Türkiye Türkçesinde çeşitli hâl ekleriyle kullanıldığı görülmektedir. 1.1. Yalın Hâlin Yönelme Hâli İşlevinde Kullanılması Memlûk Kıpçakçasında yalın hâlin yönelme hâli işlevinde kullanılmasına başlafiilinde rastlanmaktadır. Clauson, başla- fiilinin genellikle nesnesiz kullanıldığını belirtmiştir (EDPT, 1972:381). Ancak Memlûk Kıpçakçasında başla- fiilinin hem yönelme hâli eki almış isimlerle hem de yalın hâldeki isimlerle kullanılmış olduğu görülmektedir. Türkçenin çeşitli dönemlerinde oḫşa- fiili de başla- fiili gibi yönelme hâli eki ile ya da yön eki ile birlikte kullanılmıştır. Hûlasa‟da bu fiilin yalın hâldeki bir isim ile kullanıldığı da görülmüştür. ol meclis-de bir cāhil big nasihat başladı. (GT 30a, 13) O mecliste cahil bir bey nasihat etmeye başladı. ḳaçan söz başlasa ṣuḥbet-de bir ir kitürme ortaġa söz anda zinhār. (GT 109a, 4) Mecliste bir kişi söze başladığı zaman onun sözünü asla bölme. �ikki cahil ḳaçan uruş başlar... (GT 108a, 11) Ne zaman iki cahil kavga etmeye başlarsa... dördünci oldur kim ol özi olturub atmaḳ oḫşar. (H 32a, 4) Dördüncüsü oturarak atmaya benzer. 1.2. Yalın Hâlin Eşitlik Hâli İşlevinde Kullanılması Türkiye Türkçesinde eşitlik hâli eki eklenerek zaman zarfı olarak kullanılan kimi isimlerin Memlûk Kıpçakçasında yalın hâldeyken de zaman zarfı olarak kullanılmış olduğunu görmekteyiz. işitmese ḳulaḳ yıl-lar def ü nāy... (GT 106b, 5) Yıllarca kulak tef ve ney (sesini) işitmese.... kilip ḳatına kiçeler kündüzler oturup laṭࣰfe-ler sözlep muvāneset ḳılur irdi-ler. (GT 35a, 12) Huzuruna gelip gecelerce, gündüzlerce latifiler yapıp muhabbet etmeyi alışkanlık haline getirmişlerdi. şām zāhidlerinden bir zāhid ir taġ etekinde orman içinde aġaç yapraḳ-ların yip yıllar ✄ibādet ḳılur idi. (GT 69a, 8) Şam zahitlerinden biri dağ eteğinde, orman içinde ağaç yapraklarını yiyerek yıllarca ibadet etmişti. 2. Yönelme Hâli Ekinin Diğer Hâl Ekleri İşlevlerinde Kullanılması Yönelme hâli ekinin Memlûk Kıpçakçası döneminde çıkma hâli eki, vasıta hâli, yükleme hâli ve bulunma hâli ekleri fonksiyonlarında kullanıldığı görülmüştür. 2.1. Yönelme Hâli Ekinin Yükleme Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Tarihî metinlerde geçişli olan bazı fiillerin Memlûk Kıpçakçasında geçişsiz örneklerine rastlanmaktadır. Ancak bu fiillerin büyük çoğunluğunun hem yükleme hâli eki almış isimlerle hem de yönelme hâli eki almış isimlerle birlikte kullanıldığı örnekler bulunmaktadır. Bu şekilde kurulmuş olan cümlelerde yönelme hâli ekinin �yükleme hâli eki fonksiyonunda kullanıldığı ve yönelme hâli eki almış ismin yer tamlayıcısı görevinde değil, belirli nesne görevinde kullanılmış olduğu görülmektedir. eger bu ḳulun͡gnı öltürmege tilesen͡g şer✄ ta‟vࣰli bilen öltürgül. (GT 34b, 5) Eğer bu kulunu öldürmeyi dilersen şeriata uyarak öldür. eger mübārek ḫāṭırı tiler bolsa bu yanı kilmege kön͡glündeki murādınça ✄izzet tapḳay. (GT 35b, 11) Mübarek hatırı bu tarafa gelmeyi dilerse gölündeki muradı kadar hürmet bulacak. tilesen͡g tutmaġa ay şāh iḳlࣰm çerigin͡gden dirࣰġ itme derāhim. (GT 23a, 4) Ey şah, memlekete sahip olmayı istiyorsan askerinden parayı esirgeme. eger ol senin͡g bu ḥamle-lerin͡ge ögrense anın͡g üzere bir ta ḳı ḥamle ḳılġıl. (MG 41a, 6) Eğer o, senin bu hamlelerini öğrenirse onun üzerine bir kere daha hamle yap. ḳaçan tile-sen͡g kim at üstünde ḳılıç çapmaġa ögren͡gey-sen. (MG 96a, 8) Ne zaman istersen, at üstünde kılıç vurmayı öğreneceksin. çapmaġa ögren͡gey. (MG 97a, 5) Kılıç vurmayı öğreneceksin. 2.2. Yönelme Hâli Ekinin Bulunma Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Köktürkçeden beri yönelme hâli ekinin bulunma fonksiyonunda kullanıldığı bilinmektedir. Memlûk Kıpçakçası döneminde de bu ekin, bulunma hâli eki yerine kullanımına rastlanmıştır. anı bilmek oldur kim ḳara palās üstine yöritgey sen. (KH 66a, 6) Onu bilmek için kara kilim üstünde yürüteceksin. ikip ẓulm urlıḳın ḫayr istegenler cehennem otına özin yaḳa-dur. (GT 19b, 13) Zulüm tohumunu ekip hayır isteyenler cehennem ateşinde özlerini yakarlar. �daġı baġrı miḥnet otına kebāb bolmuş. (GT 27b, 6) Ve bağrı mihnet ateşinde yanmış. ve daḫı, andan ṣon͡gra, üç ḳaşuḳ ḳamış gilini bir çöprek içinde yaġlayub, kāmiḫ ṣuyına bir gün bir gece ıṣlamaḳ gerek. (H 95a, 9) Ve ondan sonra üç kaşık kamış hamurunu bir tas içinde yağlayıp buğday suyunda bir gün bir gece ıslatmak gerek. 2.3. Yönelme Hâli Ekinin Çıkma Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Yönelme ekinin çıkma hâli yerine kullanılışının ilk örneklerine Eski Türkçe devrinde rastlandığı bilinmektedir. Memlûk Kıpçakçasında da yaygın olmamakla birlikte yönelme hâli ekinin çıkma hâli fonksiyonunda kullanıldığı görülmektedir. ḫôca bu söznin͡g cevābına ḳorḳup turuḳtı. (GT 36a, 1) Hoca bu sözün cevabından korktuğu için duraksadı. 2.4. Yönelme Hâli Ekinin İlgi Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Aşağıdaki cümlede āyatġa kelimesinde ilgi hâli eki yerine yönelme hâli ekinin kullanılmış olduğu görülmektedir. Ancak bu ekin yanlışlıkla ya da Türkçe hâl eklerinin işlevleri dikkate alınmadan, çevrilen kelimenin birebir karşılığına uygun olarak yazılmış olması muhtemeldir. bu āyatġa ma✄nāsı taḳı fāyidesi: ādām ✄āṣı̄ boldı ten͡gri‟ge. (İMS 70a, 1) Bu ayetin anlamı ve faydası şudur: insan Allah‟a isyan etti. 2.5. Yönelme Hâli Ekinin Vasıta Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Kemal Eraslan, Eski Türkçede yönelme hâli ekinin birlikte, beraber olma, bir şeyle meşgul olma ifadelerini taşıdığını belirmektedir. (Eraslan, 2000:73) Bilindiği gibi Türkiye Türkçesinde bu ifade vasıta hâli eki ile karşılanmaktadır. Memlûk Kıpçakçası döneminde ise Eski Türkçede olduğu gibi yönelme hâli ekinin yaygın olmamakla birlikte eklendiği kelimeye beraberlik ifadesi kattığı görülmektedir. saġ ilin͡g taḳı sün͡gü saġ butun͡g-nın͡g artında iyer ḳaşına berāber bolsun. (MG 28a, 3) Sağ elin süngünün sağ budunun arkasında, eyer kaşıyla beraber ( aynı hizada) olsun. �sün͡gü uçı sol üzen͡gü-ge berāber bolsun. (MG 28b, 6) Süngünün ucu sol üzengiyle beraber (aynı hizada) olsun. süleymānࣰ ḳılıç-nın͡g yen͡gisi firencࣰḳılıç-ġa oḫşaşur. (MG 90b, 6) Süleymanî kılıcın yenisi firenci kılıçla benzeşir. andan ṭā✄ata ve ✄ibādetġa meşgūl boldı. (H 6b, 9) Ondan sonra ibadetle meşgul oldu. ve daḫı, at mihmāzġa ögrenür bolsa, yaman bolur. (H 101a, 9) Ve at, mahmuzla öğrenirse kötü olur. kiçe kündüz sulṭān ḫıdmatına meşġūl-men. (GT 41a, 2) Gece gündüz sultanın hizmetiyle meşgulüm. taḳı bir müddet bigler tapu-ġındın ili tigdükçe ol kitāb-ge meşġūl boldı. (MG 5a, 5) Ve bir müddet beylerin hizmetinden vakit buldukça o kitapla meşgul oldu. sözleşti man͡ga. (İMS 39a, 5) Benimle sohbet etti. hࣰçkimersege sözleşmedi. (İMS 51b, 2) Kimseyle sohbet etmedi. 3. Yükleme Hâli Ekinin Diğer Hâl Ekleri İşlevlerinde Kullanılması Yükleme hâli ekinin Memlûk Kıpçakçasında farklı hâl eki fonksiyonlarında kullanıldığı görülmektedir. 3.1. Yükleme Hâli Ekinin Yönelme Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Türkçede geçişsiz fiillerle kurulan cümlelerde yükleme hâlinde kelimeler bulunmaz. Türkçenin farklı dönemlerinde geçişsiz olan bazı fiillerin, yaygın olmamakla birlikte Memlûk Kıpçakçasında yükleme hâli eki almış isimlerle birlikte kullanıldığı �görülmektedir. Örneğin baḳ- fiili Eski Türkçeden beri geçişsizdir ancak Memlûk Kıpçakçasında belirli nesne aldığı örneklere rastlanmıştır. Ayrıca Memlûk Kıpçakçasında yükleme hâli ekinin eklendiği kimi isimlere -e doğru anlamı kattığı görülmektedir. Bu dönem eserlerinde yükleme hâli eki almış kimi kelimeler, cümlelerde belirli nesne görevinde değil, yer tamlayıcısı görevinde yer almaktadır. bu ḥayvān-ları baḳup yaḫşı-sını yamanını bildürdi. (BV 2a, 2 Bu hayvanlara bakarak iyisini kötüsünü bildirdi. ve eger iki elini çökse yāḫūd bir eli üstine ṭurup birin bükse yāḫūd iki çigni birisini bükse ol at hecࣰn durur. (BV 48a, 7 İki ayağının üzerine çökerse veya bir ayağının üstünde durup birini bükerse veya iki omzundan birini bükerse o at hecindir. ve daḫı adını nüş-āb didi. (H 8b, 5) Ve adına nüş-āb, dedi. aşaġa ḳal✄a tüpindeki kişilerni atġay-sen. (MG 102b, 1) Aşağıya, kale dibindeki kişilere atacaksın. ve daḫı, ibrāhīm oġlı ismāīl gişilerni anın͡g birle atardı. (H 9b, 3) Ve İbrahim oğlu İsmail insanlara onunla atardı. ve daḫı, iki elini iki çıyġanaḳnı götürgey. (H 21b, 2) Ve iki elini iki kola götürecek. eger atnı kiçilikden ögretmeseñ, ri„āyet idüb tīmārlamasañ, yaramaz bolur. (H 97b,6) Eğer ata küçükten öğretmezsen, gözetip tımarlamazsan, yaramaz olur. kündüzni kiçe dise melik sen aytḳıl. (GT 42a, 10) Hükümdar gündüze gece, dese sen şöyle söyle. �eger mübārek ḫāṭırı tiler bolsa bu yanı kilmege kön͡glündeki murādınça ✄izzet tapḳay. (GT 35b, 11) Mübarek hatırı bu tarafa gelmeyi dilerse gölündeki muradı kadar hürmet bulacak. küç bile bir ḳarınçanı bassan͡g bil ki ḥāli ni bolġay ol ḳında. (GT 34a, 4) Bir karıncaya tüm gücünle basarsan o eziyetli hâlinin ne olacağını bil. 3.2. Yükleme Hâli Ekinin İlgi Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Leyla Karahan Köktürk, Uygur ve kısmen de Karahanlı Türkçesinde “üçün, teg, birle, üze” çekim edatları ile birleşen şahıs ve işaret zamirlerinin ilgi hâli eki değil, yükleme hâli eki taşıdığını ve Harezm-Kıpçak, Çağatay ve Anadolu sahasında değişerek bazı istisnalar dışında yerini ilgi eki hâline bıraktığını belirtmiştir (Karahan, 1999:606). Memlûk Kıpçakçasında yalnızca bir cümlede “birle” edatının yükleme eki ile bağlandığı görülmüştür. ḳaçan atsa, şehādet barmaḳnı birle berk dutġay. (H 59a, 9) Her ne zaman atsa, işaret parmağı ile sağlam tutacak. Leyla Karahan bu iki ek arasındaki ilişkinin zamirlerle sınırlı kalmadığını, Çağatay Türkçesinde isim tamlamalarında yükleme hâli ekinin ilgi eki görevinde kullanıldığını belirtmektedir (Karahan, 1999: 607). Bu duruma Memlûk Kıpçakçasında bir cümlede rastlanmıştır. ve birisi daḫı, yaynı ḳabżası yincge bolmaḳdan bolur. (H 52b, 8) Ve biri, yayının kabzasının ince olmasından olur. 4. Bulunma Hâli Ekinin Diğer Hâl Ekleri İşlevlerinde Kullanılması Bulunma hâli eki, yer bildirmesi nedeniyle Eski Türkçe döneminden beri zaman zaman yönelme hâli ekinin yerine kullanılmıştır. Çıkma hâli eki teşekkül etmeden önce bu ek, hem bulunma hem çıkma anlamı ihtiva etmekteydi. Çıkma hâlinin müstakil bir ek olarak ortaya çıkıp yaygınlık kazanmasının diğer hâl eklerine nazaran yeni olması sebebiyle, bulunma hâli ekinin çıkma hâli işlevinde kullanıldığı örnekler Türkçenin çeşitli dönemlerinde karşımıza çıkmaktadır. Memlûk Kıpçakçası döneminde de yaygın �olmamakla birlikte, bulunma hâli ekinin çıkma hâli ekinin işlevinde kullanıldığı tespit edilmiştir. 4.1. Bulunma Hâli Ekinin Yönelme Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Bulunma hâli ile yönelme hâli eklerinin ikisinin de yer belirtme anlamı taşımaları nedeniyle Türkçenin çeşitli dönemlerinde birbirlerinin yerine kullanılmış olduklarını görmekteyiz. Memlûk Kıpçakçasında da çeşitli metinlerde yer alan kimi bulunma hâli eki almış isimlerin yüklemin yerini değil yönünü belirttiği; bu sebeple de ekin yönelme hâli eki fonksiyonunda kullanılmış olduğu görülmektedir. eger tilesen͡g tonın͡g-nın͡g baṭānesinde ilgik tügme tikgil. (MG 26b, 3) İstersen kıyafetinin karnına düğme dik. anı kesip mād[d]esin kesip çıḳarıp daḫı [derisini] üstinde çekip baġlasa ḫōş bolur. (KH 80a, 2) Yarasını keserek çıkarıp daha sonra derisini üstüne çekip bağlasa iyi olur. velīkin, orta barmaḳlu, ḳabżanın͡g taşını barmaḳlarının͡g orta boġunında ḳoyġay. (H 17b, 2) Ama parmakları orta boy olan kişi, kabzanın dışını parmaklarının orta boğumuna koyacak. ve daḫı, yaynın͡g art ḳabżasını barmaḳlarnın͡g orta boġunında ḳoyġay, aşaġa boġundan yoḳaru. (H 37b, 5) Ve yayın kabzasının arkasını parmaklarının, aşağı boğumundan yukarıya, orta boğumuna koyacak. oḳ atġanda ol sekiz yirde düşer. (H 44a, 8) Ok attığı zaman o ok sekiz yere düşer. ve daḫı, tili aşaġasında baḳıb görmek gerek. (H 82b, 1) Ve dilinin altına bakmak gerek. yazıldı levḥ-i maḥfūẓda mü‟min turur tip. (İMS 70a, 6) �levḥ-i maḥfūẓa mümindir, diye yazıldı. tiz şikel ḳoyub daḫı tübresine ṭaşlar ḳoyub daḫı ḳuyruġında aṣıb ḳoymaḳ gerek, iki sā✄at. (H 100a, 9) Çabucak köstek takıp torbasına taşlar koyup iki saat kuyruğuna asmak gerek. 4.2. Bulunma Hâli Ekinin Çıkma Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Eski Türkçe döneminden başlayarak tarihî Türk lehçelerinde bulunma hâli ekinin çıkma hâli eki işlevinde kullanılmış olduğu pek çok örneğe rastlanmaktadır.2 Memlûk Kıpçakçasında da ekin çıkma hâli işlevinde kullanıldığı çeşitli örnekler mevcuttur. ḳılıç-nın͡g türlüglerinde iskisin iḫtiyār ḳılıp kötürgey-sen. (MG 85a, 4) Kılıç çeşitlerinden eskisini seçip götüreceksin. ammā, ol şaḳ kim, baş barmaḳnın͡g āḫir boġunında yarılur. (H 57a, 7) Ama şak baş parmağın son boğumundan yarılmasıdır. ḳaysı at yanında baġlansa erçel bolur. (H 81a, 7) Hangi at yandan bağlansa huysuz olur. 4.3. Bulunma Hâli Ekinin Vasıta Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Bulunma hâli ekinin vasıta hâli eki yerine kullanıldığı örnekler şunlardır: anun͡g içün kim, düşmen anı a⊷suzda urur . (H 12b, 6) Bu sebeple düşman onu ansızın vurur. an͡gsızda çıḳtı. (GT 67b, 1) Ansızın çıktı. 2 Bu konuyla ilgili olarak Muharrem Ergin Türk dilbilgisi kitabında “Eski Türkçede uzaklaşma ifadesi için bazen “+ta/+te, +da/+de” ekleri kullanılmıştır. Fakat bu ablatif eki olmayıp, lokatif ekinin ablatif fonksiyonu için kullanılmasından başka bir şey değildir. Lokatif ekinin uzaklaşma fonksiyonunun Eski Anadolu Türkçesinde de bazı misalleri ile karşılaşırız; nire-de (bidün), günler-de (bir gün) gibi. Onun için lokatif eki ile ablatif eki birbirine karıştırılmamalı ve eskiden iki çeşit ablatif eki olduğu sanılmamalıdır.” bilgisini vermektedir. �5. Çıkma Hâli Eki Yönelme, bulunma ve çıkma hâllerinin yer ve yön bildirme işlevlerine sahip olmaları Türk dilinin tarihi boyunca bu üç ekin birbirlerinin yerine kullanılmalarına sebep olmuştur. Memlûk Kıpçakçasında da çıkma hâli ekinin yönelme ve bulunma hâli eklerinin yerine kullanıldığı örnekler oldukça fazladır. Ayrıca bu dönem metinlerinde çıkma hâli ekinin ilgi, vasıta ve yükleme eki görevlerinde kullanıldığı da görülmektedir. 5.1. Çıkma Hâli Ekinin Yönelme Hâli İşlevinde Kullanılması Çıkma hâli ekinin yönelme hâli yerine kullanıldığı örnekler şunlardır: toydum ḳur‟en oḳımaḳdan. (İMS 8a, 2) Kur‟an okumaya doydum. toydum namāz ḳılmaḳdan. (İMS 8a, 2) Namaz kılmaya doydum. 5.2. Çıkma Hâli Ekinin Yükleme Hâli İşlevinde Kullanılması Memlûk Kıpçakçasında çıkma hâli ekinin yükleme hâli işlevinde kullanıldığı tespit edilmiştir. ve daḫı yigirmi-den aşsa ādemün͡g elli-sinden aşmış gibi bolur . (KH 76b, 9) Ve eğer yirmi (yaşını) geçse insanın elli (yaşını) aşmış gibi olur. ve daḫı, andan aşsa, otuz iki yaşına dek varur bolur. (H 82b, 8) Ve eğer onu geçse otuz yaşına dek yaşar. 5.3. Çıkma Hâli Ekinin Bulunma Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Memlûk Kıpçakçasında çıkma hâli ekinin bulunma hâli işlevinde kullanıldığı pek çok örnek bulunmaktadır. ilin͡g yügen üstindin bolġay. (MG 21a, 5) Elin dizginin üstünde olacak. �daḫı ferke ḳılġanda kiriş üzere oḳnı atar vaḳtde şehādet barmaḳnı, orta barmaḳnı, baş barmaḳnı bir kezden açġay; ferke ḳılġay. (H 38b, 9) Kiriş üzerindeki ok, işaret parmağı, orta parmağı ve baş parmağı bir seferde açıp bırakarak ferke kılınır. bu ḥarࣰf yumşaḳ töşekinden issi kül üstünde ḳaldı. (GT 38a, 6) Bu adam yumuşak döşeğinde, sıcak kül üstünde kaldı. 5.4. Çıkma Hâli Ekinin İlgi Hâli İşlevinde Kullanılması Memlûk Kıpçakçasında çıkma hâli ekinin bir cümlede ilgi hâli işlevinde kullanıldığı görülmüştür. ya✄nī, cılaḳ barmaḳnı daḫı etsiz barmaḳnı daḫı orta barmaḳnı iki elinden ḳatı berk yumġay, oḳ atar vaḳtde. (H 21a, 9) Yani ok atarken iki elinin serçe parmağını yüzük parmağını ve orta parmağını sımsıkı kapayacak. 5.5. Çıkma Hâli Ekinin Vasıta Hâli İşlevinde Kullanılması Çıkma hâli ekinin bir örnekte vasıta hâli işlevinde kullanıldığı görülmüştür. kim kim ayıtsa: āb-dast almaḳ revā bolur turġan az sufdan, namāz ḳılmaḳ anın͡g artında revā bolmas (İMS 64b, 5) Durgun suyla abdest almak reva olur diyen kişinin arkasında namaz kılmak reva olmaz. 6. İlgi Hâli Ekinin Diğer Hâl Ekleri İşlevinde Kullanılması İlgi hâlinin Memlûk Kıpçakçası döneminde kendi işlevi dışında yalnızca yükleme hâli eki yerine kullanılmış olduğu tespit edilmiştir. 6.1. İlgi Hâli Ekinin Yükleme Hâli Eki İşlevinde Kullanılması Leyla Karahan, bazen nesneyi ve isim tamlamasında tamlayıcıyı belirli hâle getirebilecek herhangi bir unsurun, yükleme ve ilgi hâli eklerine duyulan ihtiyacı �ortadan kaldırabileceğini belirtmiştir (Karahan, 1999: 609). Memlûk Kıpçakçasında bu durumun örneklerine çok sık rastlanmaktadır. atın͡g-ġa ökçen͡g birle işāret ḳılıp igilip ilin͡g tipretmek birle çıḳmaġıl. (MG 12a, 3) Atına ökçenle işaret edip eğilip elini hareket ettirerek çıkma. mun-tig işlerde közün͡g açġay-sen. (MG 77a, 5) Bunun gibi işlerde gözünü açacaksın. yine iki gözi ḳarası ḳatı ḳara olġay. (BV 19a, 6) İki gözünün karası simsiyah olacak. ve daḫı burnı delügi üstinde degirmice nişānesi bolsa, ḳutlu bolur. (KH 78b, 3) Ve eğer burnunun deliğinin üstünde yuvarlakça nişanesi olursa kutlu olur. ay faḳࣰr etekin͡g açḳıl. (GT 21a, 4) Ey fakir eteğini aç. Ve daḫı, ön ayaḳnın͡g baş barmaḳnın͡g nişānġa ḳarşu ḳılġay. (H 29b, 6) Ve sağ ayağının baş parmağını hedefe doğru tutacak. 7. Eşitlik Hâli Ekinin Diğer Hâl Ekleri İşlevinde Kullanılması Eşitlik hâli eki, Memlûk Kıpçakçasında yönelme hâli işlevinde kullanılmıştır. 7.1. Eşitlik Hâli Ekinin Yönelme Hâli İşlevinde Kullanılması anın͡g miḳdārı bolur elig min͡g yılça bu yıldan. (İMS 62a, 2) Onun miktarı bu yıldan elli bin yıla kadardır. SONUÇ Memlûk Kıpçakçasında hâl eklerinin kendi işlevleri dışında kullanımına dair pek çok örnek bulunmaktadır. �1. Yalın, yükleme, bulunma ve çıkma ve eşitlik hâli ekleri, yönelme hâli eki görevinde kullanılmıştır. 2. Yönelme, çıkma ve ilgi hâli ekleri, yükleme hâli eki görevinde kullanılmıştır. 3. Yönelme ve çıkma hâli ekleri, bulunma hâli eki görevinde kullanılmıştır. 4. Yönelme ve bulunma hâli ekleri, çıkma hâli eki görevinde kullanılmıştır. 5. Yönelme, bulunma ve çıkma hâli ekleri, vasıta hâli eki görevinde kullanılmıştır. 6. Yalın hâl, eşitlik hâl eki görevinde kullanılmıştır. KISALTMALAR Argunşah Karahanlıca, Harezmce, Kıpçakça Dersleri BV Baytaratü‟l-Vâzıh Eraslan Eski Türkçede Yönelme (Dativ) Hâli Ekinin Yapı, Fonksiyon ve İfadeleri GT Gülistan Tercümesi H Hûlasa İA İslam Ansiklopedisi İMS İrşâdü‟l-Mülûk ve‟s-Selâtîn Karahan Yükleme ( accusative ) ve İlgi ( genitive ) Hâli Ekleri Üzerine Bazı Düşünceler KH Kitâbü‟l-Hayl MG Munyetü‟l-Guzat TDÜA Türk Dili Üzerine Araştırmalar KAYNAKÇA Argunşah, Mustafa, Gülden Sağol Yüksekkaya, Özcan Tabaklar (2011), Karahanlıca, Harezmce, Kıpçakça Dersleri, İstanbul, Kesit Yayınları. Clauson, Sir Gerard (1972), An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford, Oxford University Press. Delice, H. İbrahim (2003), Hulasa (Okçuluk ve Atçılık), İstanbul, Kitabevi Yayınları. Eckmann J. (1996). Harezm, Kıpçak, Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar, (Haz. O. Fikri Sertkaya), Ankara: TDK Yayınları. �Eraslan, Kemal (2000), “Eski Türkçede Yönelme (Dativ) Hâli Ekinin Yapı, Fonksiyon ve İfadeleri”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C. 29, s. 67-76. Ergin, Muharrem (2000), Türk Dil Bilgisi, İstanbul, Bayrak Basım / Yayım / Tanıtım. Karahan, Leyla (1999), “Yükleme ( accusative ) ve İlgi ( genitive ) Hâli Ekleri Üzerine Bazı Düşünceler” 3.Uluslararsı Türk Dili Kurultayı, Ankara, s. 605 – 611. Karamanlıoğlu A.F. (1994). Kıpçak Türkçesi Grameri, Ankara, TDK Yayınları. Karamanlıoğlu, A.F. (1989), Gülistan Tercümesi, Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi. Korkmaz, Zeynep (2003), Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları. Korkmaz, Zeynep (2005), Türk Dili Üzerine Araştırmalar, Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları. Özgür, Can (2002), Kitâbü‟l-Hayl, İstanbul, Çantay Yayınları. Özgür, Can (1988), Baytaratü‟l-Vażıḥ (Metin-İndeks), İstanbul Üniversitesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Öztopçu Kurtuluş (2002). Kitâb Fî 'İlm An-Nuşşâb, İstanbul, Şafak Ofset. Toparlı, Recep (1992), İrşâdü‟l-Mülûk ve‟s-Selâtîn, Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları. Uğurlu, Mustafa (1987), Münyetü‟l-Ġuzāt, Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Yüce, Nuri, (1987), “Türk Dili ve Lehçeleri”, İslam Ansiklopedisi, C. 12/2, İstanbul. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2031 Title A name given to the resource MEMLÛK KIPÇAKÇASINDA HÂL EKLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE Author Author NEGİŞ, Zeynep Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Hâl eki, memlûk kıpçakçası, yönelme hâli. ÖZET Hâl ekleri, eklendikleri kelimelerin diğer kelime ve kelime gruplarına anlamca bağlanmalarını sağlayan çekim ekleridir. Hâl eklerinin belli işlevleri bulunmaktadır. Bu eklerin bazı işlevleri benzer ya da aynı olabilmektedir. Hâl eklerinin benzer ya da aynı işlevde kullanılmaları, fiillerin zaman içinde farklı çatı ve anlam özelliklerine sahip olmaları gibi sebeplerle hâl eklerinin Eski Türkçe döneminden başlayarak çeşitli metinlerde birbirlerinin yerlerine kullanıldıkları görülmektedir. Memlûk Kıpçakçası, tarihî Türk lehçelerinden Kıpçakçanın Mısır ve çevresinde, Memlûk Devletinin hâkim olduğu coğrafyada kullanılmış olan koludur. Memlûk Kıpçakçası ile atçılık, okçuluk, fıkıh gibi eserlerin yanında sözlük ve gramer kitapları ile edebî eserler yazılmıştır. Bu eserlerde birbirinin yerine kullanılmış olan çok sayıda hâl eki olduğu görülmektedir. Bu bildiride Memlûk Kıpçakçasında birbirlerinin yerlerine kullanılan hâl eklerinin işlevleri ve bu eklerin söz dizimindeki rolleri incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/912d895fbd63421c55f4af7330a551a5.docx a523d39e4b4f53e8ce5c7e5ab618541f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e1f415190a0eef43f8c58d40e09d3740.pdf 12ddf0aad5849a9e11d05cde95151ba9 PDF Text Text AZERBAYCANIN ŞEKİ-ZAKATALA YÖRESİNİN TÜRK MENŞELİ ETNOTOPONİMLERİ Mehebbet PAŞAEVA Azerbaycan Milli İlimler Akademisi, Arkeoloji ve Etnografi Enstitüsü, Bakü /Azerbaycan Anahtar Kelimeler: Etnotoponim, Kabile, Halk, Tarih, Söykökü. ÖZET Insanların yerlesmiş olduklan en eski yerlerden biri de hiç süphe yok ki, Türk dünyasının ayrılmaz bir parçasi olan Azerbeycandır. Azerbaycanda tarihin eski devirlerinden baslamış günümüze kadar korunmuş Türk menşeli yer adları mevcuttur. Tarihi milattan öncelere ait bu yer adları eski yazılı kaynaklar ve folktor arastrmalarında açık bir sekide ifade olunmuşdur. Azerbaycan'ın tarihi geçmişi, cografi konumu ve halkların etnik menşeyi hakkrnda bilgi veren yer adları (toponimler) zaman zaman parçalanarak bir birinden ayrı kalmış Türk dünyasının büyük geçmisinin ögrenilmesi için degerli bir kaynaktır. Her bir yer adı ait olduğu halkın dili, tarihi, etnoqrafiyası, dünya görüşleri, teşeklülû, etnogenetik yapısı, medeniyeti gibi özellikier hakkında çokyönlü bilgi verir. Yer adları sadece belirli bir yerin adını bildirmekle yanısıra, o yerlerde yaşayan halkın etnik yapısı gibi çeşitli özellikleri de bildirmektedir. Malumdur ki, etnotoponimler halkın tarihini, etnogenezini, onun yayılma areallarını öğrenmek açısından son derece büyük önem kesb edir. Etnotoponimlerin müeyyen qrupu halqın teşekkülünde hansı kabile, tayfaların iştirak etdiyini, bu prosesin özünün ne zaman baş verdiyini müeyyenleşdirmeye imkan verir ve halkın tarih boyu yaşadığı ve yayıldığı arazini müeyyenleşdirmek için tutarlı kaynakdır. Azerbaycan türklerinin etnogenezinde bir çok kadim türk kavimleri iştirak etmişler. Bu kavimlerin her biri Azerbaycann arazisindeki toponimlerde adlarını koruya bilmişlerdir. Azebaycanın Şeki-Zakatala yöresi tarih boyunca birçok türk kavimlerinin göç etdiyi arazilrden olmuştur. Bu kavimlerden Hun, Avar, Savir, Katak, Bulqar, Hazar, Kıpçak, Tele, Muğal, Bucaq ve b. bölgenin etnotoponimlerinin formalaşmasında mühüm rolu olmuşdur. Sunulan çalışmada Azerbaycan'nın zengin tarihe malik olan arazilerinden Şeki-Zaqatala yöresindeki yer adları incelenmiştir. Şeki-Zakatala yöresi Azerbaycan Türk köklerinin daha derin katlarını, ümumtürk tarihinin eski çağlarını öyrenmek üçün misilsiz hazinedir. Makalede Azerbaycan'nın Şeki-Zaqatala yöresindeki mevcut olan bazı yer adları ve bu yerlere adlarını vermiş eski Türk menşeli tayfalarla bağlı bilgiler verilmiş, türk halklarının soy kökünde bulunan etnik tayfa ve kabile birlesmeleri ile bağlı tahliller aparılmıştır. Yer adları ile ilgili yöre halkı arasında dolaşan efsane ve rivayetlerde eski türk kültürünün izleri araştırılmış, zaman-zaman bu topraklara göç eden eski türk tayfalarından söz edilmis, bazı yer adlarının menseyi hakkında bilgi verilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1873 Title A name given to the resource AZERBAYCANIN ŞEKİ-ZAKATALA YÖRESİNİN TÜRK MENŞELİ ETNOTOPONİMLERİ Author Author PASAEVA, Mehebbet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Etnotoponim, Kabile, Halk, Tarih, Söykökü. ÖZET Insanların yerlesmiş olduklan en eski yerlerden biri de hiç süphe yok ki, Türk dünyasının ayrılmaz bir parçasi olan Azerbeycandır. Azerbaycanda tarihin eski devirlerinden baslamış günümüze kadar korunmuş Türk menşeli yer adları mevcuttur. Tarihi milattan öncelere ait bu yer adları eski yazılı kaynaklar ve folktor arastrmalarında açık bir sekide ifade olunmuşdur. Azerbaycan'ın tarihi geçmişi, cografi konumu ve halkların etnik menşeyi hakkrnda bilgi veren yer adları (toponimler) zaman zaman parçalanarak bir birinden ayrı kalmış Türk dünyasının büyük geçmisinin ögrenilmesi için degerli bir kaynaktır. Her bir yer adı ait olduğu halkın dili, tarihi, etnoqrafiyası, dünya görüşleri, teşeklülû, etnogenetik yapısı, medeniyeti gibi özellikier hakkında çokyönlü bilgi verir. Yer adları sadece belirli bir yerin adını bildirmekle yanısıra, o yerlerde yaşayan halkın etnik yapısı gibi çeşitli özellikleri de bildirmektedir. Malumdur ki, etnotoponimler halkın tarihini, etnogenezini, onun yayılma areallarını öğrenmek açısından son derece büyük önem kesb edir. Etnotoponimlerin müeyyen qrupu halqın teşekkülünde hansı kabile, tayfaların iştirak etdiyini, bu prosesin özünün ne zaman baş verdiyini müeyyenleşdirmeye imkan verir ve halkın tarih boyu yaşadığı ve yayıldığı arazini müeyyenleşdirmek için tutarlı kaynakdır. Azerbaycan türklerinin etnogenezinde bir çok kadim türk kavimleri iştirak etmişler. Bu kavimlerin her biri Azerbaycann arazisindeki toponimlerde adlarını koruya bilmişlerdir. Azebaycanın Şeki-Zakatala yöresi tarih boyunca birçok türk kavimlerinin göç etdiyi arazilrden olmuştur. Bu kavimlerden Hun, Avar, Savir, Katak, Bulqar, Hazar, Kıpçak, Tele, Muğal, Bucaq ve b. bölgenin etnotoponimlerinin formalaşmasında mühüm rolu olmuşdur. Sunulan çalışmada Azerbaycan'nın zengin tarihe malik olan arazilerinden Şeki-Zaqatala yöresindeki yer adları incelenmiştir. Şeki-Zakatala yöresi Azerbaycan Türk köklerinin daha derin katlarını, ümumtürk tarihinin eski çağlarını öyrenmek üçün misilsiz hazinedir. Makalede Azerbaycan'nın Şeki-Zaqatala yöresindeki mevcut olan bazı yer adları ve bu yerlere adlarını vermiş eski Türk menşeli tayfalarla bağlı bilgiler verilmiş, türk halklarının soy kökünde bulunan etnik tayfa ve kabile birlesmeleri ile bağlı tahliller aparılmıştır. Yer adları ile ilgili yöre halkı arasında dolaşan efsane ve rivayetlerde eski türk kültürünün izleri araştırılmış, zaman-zaman bu topraklara göç eden eski türk tayfalarından söz edilmis, bazı yer adlarının menseyi hakkında bilgi verilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/eeb97bb2a09177e2a284fe08c32558ea.docx c7ec1ccd92853a939c71472feb86c402 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0ac6f7db94c549c5080dcb8678517c0f.pdf acd7365685658dc4b9846712da2244de PDF Text Text “ARZU-KAMBER” ÜZERİNE MUKAYESELİ BİR ARAŞTIRMA Afaq RAMAZANOVA Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, Folklor Enstitutusu, “Klassik Folklor” Bölümü, Bakü / Azerbaycan Anahtar Kelimeler: “Arzu Kamber”, halk hikâyesi, aşk, ortak yapı, bayatı-mani ÖZET Türk epik geleneğinde kendine özgü yeri olan ve sevilen destanlardan biri “Arzu Kamber”dir. Azerbaycan edebiyat bilimciliğinde “bayatılı destan” (manili destan) gibi sunulan bu folklor metni diğer Türk halklarında “hikâye”, “masal”, “halk hikayesi” adı altında ele alınmaktadır. İlginçtir ki, hacimce çok büyük olmayan bu destan hemen hemen bütün Oğuz Türkleri - Azerbaycanlılar, Türkler, Gagavuzlar, Türkmenler, Kerkük Türkmanları, Nogaylar, Kırım tatarları, aynı zamanda Urumlar ve diğer Türk milletleri arasında bugüne dek de yaşamaktadır. Bizim tarafımızdan bu destanın Türk halkları arasından 40`dan fazla varyantı derlenmiştir. “Arzu-Kamber”in kapsadığı coğrafi bölge de çok geniştir –Rumınya`dan Gagavuz iline dek, Azerbaycan`dan Türkmenistan`a, Türkiye`den Güney Azerbaycan`a kadar uzanan geniş bir arazide yayılmış bu destanın benzersizliği onun poetik metinlerinin genel Türk folklorunun lirik türlerinden olan manilerden oluşmasıdır. “Arzu Kamber”in çeşitli varyantlarında yer alan şiirler-bayatılar, maniler vs. genellikle ortak veya benzerdir. “Arzu Kamber”in konusu bir aşk hikâyesidir. Bildiride “Arzu Kamber”le ilgili aşağıdaki hususlara dikkat çekilmiştir: “Arzu-Kamber” masalının-destanının yayılma coğrafyası, “Arzu-Kamber”in yayılmış ve yayımlanmış varyantlarının istatistiği, “Arzu-Kamber”in varyantlarının yapı bakımından mukayesesi, ortak olan bir yapının tespiti. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2254 Title A name given to the resource “ARZU-KAMBER” ÜZERİNE MUKAYESELİ BİR ARAŞTIRMA Author Author RAMAZANOVA, Afaq Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: “Arzu Kamber”, halk hikâyesi, aşk, ortak yapı, bayatı-mani ÖZET Türk epik geleneğinde kendine özgü yeri olan ve sevilen destanlardan biri “Arzu Kamber”dir. Azerbaycan edebiyat bilimciliğinde “bayatılı destan” (manili destan) gibi sunulan bu folklor metni diğer Türk halklarında “hikâye”, “masal”, “halk hikayesi” adı altında ele alınmaktadır. İlginçtir ki, hacimce çok büyük olmayan bu destan hemen hemen bütün Oğuz Türkleri - Azerbaycanlılar, Türkler, Gagavuzlar, Türkmenler, Kerkük Türkmanları, Nogaylar, Kırım tatarları, aynı zamanda Urumlar ve diğer Türk milletleri arasında bugüne dek de yaşamaktadır. Bizim tarafımızdan bu destanın Türk halkları arasından 40`dan fazla varyantı derlenmiştir. “Arzu-Kamber”in kapsadığı coğrafi bölge de çok geniştir –Rumınya`dan Gagavuz iline dek, Azerbaycan`dan Türkmenistan`a, Türkiye`den Güney Azerbaycan`a kadar uzanan geniş bir arazide yayılmış bu destanın benzersizliği onun poetik metinlerinin genel Türk folklorunun lirik türlerinden olan manilerden oluşmasıdır. “Arzu Kamber”in çeşitli varyantlarında yer alan şiirler-bayatılar, maniler vs. genellikle ortak veya benzerdir. “Arzu Kamber”in konusu bir aşk hikâyesidir. Bildiride “Arzu Kamber”le ilgili aşağıdaki hususlara dikkat çekilmiştir: “Arzu-Kamber” masalının-destanının yayılma coğrafyası, “Arzu-Kamber”in yayılmış ve yayımlanmış varyantlarının istatistiği, “Arzu-Kamber”in varyantlarının yapı bakımından mukayesesi, ortak olan bir yapının tespiti. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c46552b26294b7bd35c3cfc46a2b785b.docx a6210fe00c909f02ff32c8bcc14212b5 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/574208082e874cc5c05b56c5745a783e.pdf c0382cae151c1e3912ff3eab354a479d PDF Text Text MEMLUK KIPÇAK TÜRKÇESİ İLE YAZILMIŞ DİNİ ESERLERİ VE ÖZELLİKLERİ Kurmangazi SADİKBEKOV Süleyman Demirel Üniversitesi, Türkoloji, Almatı / Kazakistan Anahtar Kelimeler: Memlük Türkçesi, Dini eserler, Kıpçakça. ÖZET Memlükler devrinden günümüze kadar ulaşan yazılı eserlerin büyük bir kısmını dini konuları içeren eserler oluşturmaktadır. Çünkü Memlükler bir İslam devleti olduklarından birçok dini ve dini çeviri eserler meydana getirmişlerdir. Memlük topraklarında yaşayan Kıpçaklar ve onlardan olan sultanların hepsi ilk başta müslüman olmamıştır. Anadolu ve Orta Asya’dan gelen müslüman Kıpçakların dışında, Deşt-i Kıpçak bozkırlarından Mısır’a akın eden şamanist ve yarı şamanist Kıpçakların da olduğu ve bunların Mısır’da Kıpçak dili ve kültürünün, özellikle Bozkır Kıpçaklarının kültür unsurlarının da yansımasına neden olduğu söylenmektedir. Önceleri bir köle olarak gelip islam dinini kabul eden bunlardan kimileri Memlük devletine bağlı büyük şehirlerde valilik yapmışlar ve hatta sultanlık derecesine kadar yükselenler olmuştur. Yani, Arapça bilmeyen, gayr-ı müslim ülkelerden gelen Kıpçaklara islam dinini öğretme amacı Mısır’da Arapça dini eserlerin Kıpçakçaya çokça çevrilmesine önemli etkisi olmuştur. Tarihi Türk lehçeleriyle kaleme alınmış dini eserlerden sadece hristiyan dinini öğütleyen “Kodeks Kumanikus” Kazakistan ve diğer BDB Türkologları tarafından detaylı olarak incelenmiştir. Türk dili ve tarihi açısından bu eserin ne kadar kıymetli olduğunu tartışmıyoruz. Ancak Türk kültürünün, Türk İslam Kültürünün temel kaynağı sayılan bu tür eserleri incelemek şöyle dursun, Memlük Kıpçak eserleri hakkında zikredilen eserler arasında bunların adı bile geçmemektedir. Dini eserlere ortak bir özellik olarak onların yazılış devri ile dil özelliklerini söyleyebiliriz. Bu eserlerin büyük çoğunluğu Memlükler Devleti’nin son dönemlerinde kaleme alındıklarından, bunlarda Osmanlıcanın etkisi açıkça görülmektedir. Dolaysıyla bu eserler dilini araştırmacılar Oğuz-Kıpçak karışık dilli eserler olarak adlandırmaktadırlar. Makalemizde Kazakistan ve diğer BDB ülkelerinde bilinmemekte olan Memlük Kıpçak Türkçesiyle yazılmış dini eserler hakkında hakkında genel bilgiler verilmiş, onların dil özellikleri, yazılış amaç ve tarihleri, incelenme seviyesi meselelerden söz edilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2030 Title A name given to the resource MEMLUK KIPÇAK TÜRKÇESİ İLE YAZILMIŞ DİNİ ESERLERİ VE ÖZELLİKLERİ Author Author SADİKBEKOV, Kurmangazi Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Memlük Türkçesi, Dini eserler, Kıpçakça. ÖZET Memlükler devrinden günümüze kadar ulaşan yazılı eserlerin büyük bir kısmını dini konuları içeren eserler oluşturmaktadır. Çünkü Memlükler bir İslam devleti olduklarından birçok dini ve dini çeviri eserler meydana getirmişlerdir. Memlük topraklarında yaşayan Kıpçaklar ve onlardan olan sultanların hepsi ilk başta müslüman olmamıştır. Anadolu ve Orta Asya’dan gelen müslüman Kıpçakların dışında, Deşt-i Kıpçak bozkırlarından Mısır’a akın eden şamanist ve yarı şamanist Kıpçakların da olduğu ve bunların Mısır’da Kıpçak dili ve kültürünün, özellikle Bozkır Kıpçaklarının kültür unsurlarının da yansımasına neden olduğu söylenmektedir. Önceleri bir köle olarak gelip islam dinini kabul eden bunlardan kimileri Memlük devletine bağlı büyük şehirlerde valilik yapmışlar ve hatta sultanlık derecesine kadar yükselenler olmuştur. Yani, Arapça bilmeyen, gayr-ı müslim ülkelerden gelen Kıpçaklara islam dinini öğretme amacı Mısır’da Arapça dini eserlerin Kıpçakçaya çokça çevrilmesine önemli etkisi olmuştur. Tarihi Türk lehçeleriyle kaleme alınmış dini eserlerden sadece hristiyan dinini öğütleyen “Kodeks Kumanikus” Kazakistan ve diğer BDB Türkologları tarafından detaylı olarak incelenmiştir. Türk dili ve tarihi açısından bu eserin ne kadar kıymetli olduğunu tartışmıyoruz. Ancak Türk kültürünün, Türk İslam Kültürünün temel kaynağı sayılan bu tür eserleri incelemek şöyle dursun, Memlük Kıpçak eserleri hakkında zikredilen eserler arasında bunların adı bile geçmemektedir. Dini eserlere ortak bir özellik olarak onların yazılış devri ile dil özelliklerini söyleyebiliriz. Bu eserlerin büyük çoğunluğu Memlükler Devleti’nin son dönemlerinde kaleme alındıklarından, bunlarda Osmanlıcanın etkisi açıkça görülmektedir. Dolaysıyla bu eserler dilini araştırmacılar Oğuz-Kıpçak karışık dilli eserler olarak adlandırmaktadırlar. Makalemizde Kazakistan ve diğer BDB ülkelerinde bilinmemekte olan Memlük Kıpçak Türkçesiyle yazılmış dini eserler hakkında hakkında genel bilgiler verilmiş, onların dil özellikleri, yazılış amaç ve tarihleri, incelenme seviyesi meselelerden söz edilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8cacb25f86e8e691274e04a114558fd2.docx b855039767817fd37a77efdbbeefee85 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3e71b01b03b7a5034b941800d757bed7.pdf 88ae7ce9f4dcb9b6770abb5ae4809502 PDF Text Text MUSTAFA KUTLU’NUN “UZUN HİKÂYE” ADLI ESERİNDE TÜRKÇENİN SÖZ VARLIĞI Demet SANCI UZUN Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Rize / Türkiye Anahtar Kelimeler: Söz varlığı, Türkçe, Uzun Hikâye, Mustafa Kutlu. ÖZET Mustafa Kutlu, son dönem Türk edebiyatının hikâyecilik alanında dikkat çeken isimlerinden biridir. 2000 yılında yayımlanan “Uzun Hikâye” adlı eseri, yazarın yaşamından izler taşıyan, otobiyografik bir eserdir. Yeryüzünün eski ve köklü dilleri arasında bulunan Türkçe, son derece kıvrak ve zengin bir dildir. Bu kıvraklık ve zenginlik, dolayısıyla anlatım olanağına yansımış, yüzyılların imbiğinden damıtılarak günümüze dek ulaşmıştır. Şairlerin ve sanatçıların kılavuzluğunda gelişen Türkçe, onların katkılarıyla daha güçlü bir nitelik kazanmıştır. Söz varlığı, bir dilin sadece sesleri, sözcükleri ve kalıp sözlerinin donmuş şekillerinden ibaret olmayıp aynı zamanda bir toplumun maddi ve manevi yaşamını bütün gerçekliğiyle ortaya koyan, canlı bir sistemdir. Bir dilin söz varlığı, Aksan’ın belirttiği gibi, sözcüklerin yanı sıra deyim, ikileme, terim, atasözü, kalıp söz, çeviri söz gibi yapıları içeren bütünün adıdır. Bu bağlamda söz varlığı, dilin tarihini ve kavram dünyasını aydınlatmakta; yüzyıllar boyunca ortaya çıkan ses, biçim, söz dizimi ve anlam değişikliklerini yansıtmakta, hangi diller arasında ne tür değişimlerin gerçekleştiğini göstermektedir. Bu çalışmada, Mustafa Kutlu’nun “Uzun Hikâye” adlı eserinde Türkçenin söz varlığının nasıl kullanıldığı sorusunun cevabı aranmıştır. Bu nedenle çalışma, betimsel niteliklidir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ile gerçekleştirilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2217 Title A name given to the resource MUSTAFA KUTLU’NUN “UZUN HİKÂYE” ADLI ESERİNDE TÜRKÇENİN SÖZ VARLIĞI Author Author SANCI UZUN, Demet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Söz varlığı, Türkçe, Uzun Hikâye, Mustafa Kutlu. ÖZET Mustafa Kutlu, son dönem Türk edebiyatının hikâyecilik alanında dikkat çeken isimlerinden biridir. 2000 yılında yayımlanan “Uzun Hikâye” adlı eseri, yazarın yaşamından izler taşıyan, otobiyografik bir eserdir. Yeryüzünün eski ve köklü dilleri arasında bulunan Türkçe, son derece kıvrak ve zengin bir dildir. Bu kıvraklık ve zenginlik, dolayısıyla anlatım olanağına yansımış, yüzyılların imbiğinden damıtılarak günümüze dek ulaşmıştır. Şairlerin ve sanatçıların kılavuzluğunda gelişen Türkçe, onların katkılarıyla daha güçlü bir nitelik kazanmıştır. Söz varlığı, bir dilin sadece sesleri, sözcükleri ve kalıp sözlerinin donmuş şekillerinden ibaret olmayıp aynı zamanda bir toplumun maddi ve manevi yaşamını bütün gerçekliğiyle ortaya koyan, canlı bir sistemdir. Bir dilin söz varlığı, Aksan’ın belirttiği gibi, sözcüklerin yanı sıra deyim, ikileme, terim, atasözü, kalıp söz, çeviri söz gibi yapıları içeren bütünün adıdır. Bu bağlamda söz varlığı, dilin tarihini ve kavram dünyasını aydınlatmakta; yüzyıllar boyunca ortaya çıkan ses, biçim, söz dizimi ve anlam değişikliklerini yansıtmakta, hangi diller arasında ne tür değişimlerin gerçekleştiğini göstermektedir. Bu çalışmada, Mustafa Kutlu’nun “Uzun Hikâye” adlı eserinde Türkçenin söz varlığının nasıl kullanıldığı sorusunun cevabı aranmıştır. Bu nedenle çalışma, betimsel niteliklidir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ile gerçekleştirilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548