132 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/02253898eb184548ed8467fc3931773b.docx 3c24a026727737c6810ba997eabff84c https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/668bccac218d78b3f17b80e462e0e2bb.pdf 2ee4bd768e2aea9b782d19370bd9a49a PDF Text Text Harold Pinter and Orhan Pamuk: Two Radical Voices of our Century İbrahim Yerebakan Recep Tayyip Erdogan University/ Rize, Turkey Key words: Harold Pinter, Orhan Pamuk, politics, human rights, Turkey, western societies ABSTRACT Introduction: It is interesting to note that Pinter’s association with Orhan Pamuk , Turkey’s only Nobel laureate, goes back to the mid 1980s when he went to Turkey with Arthur Miller in order to investigate the mistreatment and imprisonment of the Turkish writers, intellectuals, trade union and political leaders and allegations of human rights abuses during the military regime on behalf of International PEN. During that fact-finding mission, they were introduced to and guided around Istanbul by that young and unknown novelist called Orhan Pamuk. It is also by sheer coincidence that Harold Pinter received his Nobel Prize for literature in 2005 just the year before Orhan Pamuk won the same award in 2006. In case of these outspoken cultural figures, it was always the search for human dignity and human respect and freedom of the individual that brought them into relentless conflict with the authority. Both of them are friends of the oppressed and enemies of the totalitarian regimes, East and West. Both spoke out on behalf of the oppressed and vigorously criticised the policies of their respective political administrations. Objectives: This analysis is intended to demonstrate some certain parallels in the political stance and political activism of the above-mentioned writers and to find out important points of contact in their political discourses that give us most of the same concern. It is also part of the contention of this analysis to consider how these internationally acclaimed writers are seen from their respective countries , who we assume, are more honoured everywhere in the world than in their own societies. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1784 Title A name given to the resource Harold Pinter and Orhan Pamuk: Two Radical Voices of our Century Author Author YEREBAKAN, İbrahim Abstract A summary of the resource. Key words: Harold Pinter, Orhan Pamuk, politics, human rights, Turkey, western societies ABSTRACT Introduction: It is interesting to note that Pinter’s association with Orhan Pamuk , Turkey’s only Nobel laureate, goes back to the mid 1980s when he went to Turkey with Arthur Miller in order to investigate the mistreatment and imprisonment of the Turkish writers, intellectuals, trade union and political leaders and allegations of human rights abuses during the military regime on behalf of International PEN. During that fact-finding mission, they were introduced to and guided around Istanbul by that young and unknown novelist called Orhan Pamuk. It is also by sheer coincidence that Harold Pinter received his Nobel Prize for literature in 2005 just the year before Orhan Pamuk won the same award in 2006. In case of these outspoken cultural figures, it was always the search for human dignity and human respect and freedom of the individual that brought them into relentless conflict with the authority. Both of them are friends of the oppressed and enemies of the totalitarian regimes, East and West. Both spoke out on behalf of the oppressed and vigorously criticised the policies of their respective political administrations. Objectives: This analysis is intended to demonstrate some certain parallels in the political stance and political activism of the above-mentioned writers and to find out important points of contact in their political discourses that give us most of the same concern. It is also part of the contention of this analysis to consider how these internationally acclaimed writers are seen from their respective countries , who we assume, are more honoured everywhere in the world than in their own societies. Publisher An entity responsible for making the resource available IBU Publishing Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-03 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3391 Title A name given to the resource HAS MADE IN ITALY RUINED THE ITALIAN LANGUAGE AS L2? Author Author Capasso, Danilo Abstract A summary of the resource. Since the 90s made in Italy was a stron brand all over the world. Driving Ferrari, wearing Gucci, Armani, dressing up with Damiani's jewelry, putting on Paciotti's shoes, eating parmigiano and Barilla's pasta were a status symbol not only in Italy, but in the world too! Starting from 2000 mady in Italy has been the best reason to study Italian as L2. Italian language has become very popular abroad, many foreigners wanted to "taste" Italian language because they were fond of Italian food, fashion, cars, handicraft and way of living. Since 2008 made in Italy has become to decline and Italian politic scene has bees seen abroad as a "big comedy". The factors have contributed to the fall of Italian as L2. The aim of the paper is to show how one country's economic and social factors can affect on the popularity abroad of tha language of the country. Is the economic and social crisis in Italy the reason of an ever smaller number of foreign students of Italian as L2? Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 829 Title A name given to the resource Has Turkish Become a Language which is Written as It is spoken? Author Author Şan, Funda Abstract A summary of the resource. Turkish is a language which is written as it is spoken. We have heard this sentence since primary school. But is it really true? Is Turkish really a language which is written as we speak? I think it is not exactly true. For example, we have one letter for “e”, but we have more than one sound for it. In other words, when we say “beni” and “elma”, we see one vowel, but two different sounds in these words. While first is exiting from front of the mouth, the latter one is exiting from back of the mouth. We can also see same position in some different sounds. Moreover, we use close vowels for some suffixes when we speak, while we do not write as it is. For instance, we write “yap-acak”, but we say “yap-ıcak”. When we studied on some writings of students who is in high school, I saw that there is no difference between writing language and speaking language for them. Most of them tend to write words as they hear. For these reasons, it will be a controversial problem of Turkish in the future and the new generation will not write the words as we write today. In this notice, I want to show the difference between writing language and speaking language among adolescents and their trouble when they face to real sounds and use them. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/75042886d194e02c2221391ed509f7f4.docx 23d1fe90e81af2d06d8d719097176bb3 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1a8366d9665184ffc3f88f3c9938be1a.pdf 7ae78f489223ddeb58605d61ea600172 PDF Text Text HATAY AĞZINDA ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİNİN İZLERİ Jale ÖZTÜRK Mustafa Kemal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Hatay / Türkiye Anahtar Kelimeler: Hatay Ağzı, Çağdaş Türk Lehçeleri, ses bilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı. ÖZET Anadolu ağızları binlerce yıllık geçmişi olan Türkçenin kaybolmaya yüz tutan hazinelerini saklayan zengin bir kaynaktır. Ancak bu kaynak sadece eskileri saklamakla kalmaz sürekli de Türk’ün duygu ve düşünceleri, değişik durum ve davranışları ayrıntılı bir biçimde dile getirme eğilimi ile çağlar boyu Türkçenin bütün anlatım yollarından, türetme kurallarından yeterince yararlanarak oluşturduğu zengin söz varlığı ile sürekli beslenir. Bunun sonucunda bugün Anadolu ağızlarımız ölçünlü dile oranla birkaç kat daha geniş bir sözvarlığına ve ölçünlü dilde olmayan morfolojik özelliklere sahip olmuştur. Bu sebeple birçok alanda olduğu gibi bu alanda da karşılaştırmalı çalışmalar çok değerli sonuçlar ortaya koyacaktır. Bu düşünce ile bu bildiride Anadolu ağızları içerisinde çok önemli bir yeri olduğuna inandığımız Hatay Ağzında Çağdaş Türk Lehçelerinin izleri gösterilmeye çalışılacaktır. Hatay’da ana dili Türkçe olan unsurlarla ana dili Arapça olan insanlar uzun yıllardan beri birlikte yaşadığı için insanlarda müthiş bir kendi kültürünü koruma içgüdüsü gelişmiştir. Özellikle de kültürün en önemli unsuru olan dilde bu çok daha belirgin olarak görülmekte ve insanlar ağız özelliklerini korumak için özel bir çaba göstermektedirler. Bu bildiride Hatay Ağzı üzerine yapılmış çeşitli araştırmalarla ve Çağdaş Türk Lehçeleri üzerine yapılmış araştırmalar karşılaştırılmıştır. Hatay Ağzı ile Çağdaş Türk Lehçelerindeki ses, şekil ve söz varlığı açısından ortak noktalar tespit edilmiştir. Özellikle Hatay Ağzı ile Azeri Türkçesi arasında ses, şekil ve söz varlığı açısından benzerlikler belirgin olarak görülmüştür. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/25df86ea7322b16f4ae44526ed8782e7.docx 99c8bc125b8cd0ef4639be393cc9f4f4 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/023cb07df77fa88329806255cfe377a2.pdf eb4a510849904dd6de6f1a13561e5370 PDF Text Text ÖZET HATAY AĞZINDA ÇAĞDAġ TÜRK LEHÇELERĠNĠN ĠZLERĠ Jale ÖZTÜRK1 Anadolu ağızları binlerce yıllık geçmişi olan Türkçenin kaybolmaya yüz tutan hazinelerini saklayan zengin bir kaynaktır. Ancak bu kaynak sadece eskileri saklamakla kalmaz sürekli de Türk‟ün duygu ve düşünceleri, değişik durum ve davranışları ayrıntılı bir biçimde dile getirme eğilimi ile çağlar boyu Türkçenin bütün anlatım yollarından, türetme kurallarından yeterince yararlanarak oluşturduğu zengin söz varlığı ile sürekli beslenir. Bunun sonucunda bugün Anadolu ağızlarımız ölçünlü dile oranla birkaç kat daha geniş bir sözvarlığına ve ölçünlü dilde olmayan morfolojik özelliklere sahip olmuştur. Bu sebeple birçok alanda olduğu gibi bu alanda da karşılaştırmalı çalışmalar çok değerli sonuçlar ortaya koyacaktır. Bu düşünce ile bu bildiride Anadolu ağızları içerisinde çok önemli bir yeri olduğuna inandığımız Hatay Ağzında Çağdaş Türk Lehçelerinin izleri gösterilmeye çalışılacaktır. Hatay‟da ana dili Türkçe olan unsurlarla ana dili Arapça olan insanlar uzun yıllardan beri birlikte yaşadığı için insanlarda müthiş bir kendi kültürünü koruma içgüdüsü gelişmiştir. Özellikle de kültürün en önemli unsuru olan dilde bu çok daha belirgin olarak görülmekte ve insanlar ağız özelliklerini korumak için özel bir çaba göstermektedirler. Bu bildiride Hatay Ağzı üzerine yapılmış çeşitli araştırmalarla ve Çağdaş Türk Lehçeleri üzerine yapılmış araştırmalar karşılaştırılmıştır. Hatay Ağzı ile Çağdaş Türk Lehçelerindeki ses, şekil ve söz varlığı açısından ortak noktalar tespit edilmiştir. Özellikle Hatay Ağzı ile Azeri Türkçesi arasında ses, şekil ve söz varlığı açısından benzerlikler belirgin olarak görülmüştür. Anahtar kelimeler: Hatay Ağzı, Çağdaş Türk Lehçeleri, ses bilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı THE TRACES OF THE CONTEMPORARY TURKISH DIALECTS IN HATAY DIALECT Abstract With a history of thousands of years of Anatolian dialects of Turkish stores a rich source of vanishing treasures. However, this source does not just keep the old ones thoughts and feelings constantly Turk, status and behavior of different ages with a tendency to express a detailed explanation of the ways all Turkish, derivation rules created by taking advantage of enough is fed continuously with a rich vocabulary. As a result, today several times larger than said standart Anatolian Dialectss vocabulary and standart language has morphological characteristics. For this reason, as well as in many areas of comparative studies in this area place in Anatolian dialects of Modern Turkish Dialects Hatay traces of your Dialects will be shown. Hatay, which is the main language is Turkish elements, the main language is Arabic for people who have lived together for many years humans have developed a great instinct to protect their culture. In particular, the most important element of culture is seen as a much more pronounced in the language that a special effort to protect people and show the properties of the Dialects. Various studies have been made on this paper, Hatay Dialects and Contemporary Turkish Dialects built on research compared. Hatay Dialects with a contemporary 1 Doç.Dr., Mustafa Kemal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, ozturkj@gmail.com �Turkish dialects sound, shape, and for the presence of these common points have been identified. With the sound of the Dialects, particularly in Hatay Azeri Turkish, shape, and there was a significant similarities in terms of the existence of. Key Words :Hatay Dialects, lexicology Contemporary Turkish Dialects, phonology, morphology, 1.GiriĢ Orta Türkçenin başlarında Türkçe yalnız bir yazı diline sahipken dönemin sonunda üç ayrı yazı dili ortaya çıkmıştır. Doğu Türkçesi ( Çağatayca), Batı Türkçesi ( Oğuzca ), Kuzey Türkçesi ( Kıpçakça). Çin‟in yayılmacılık siyasetine bir de Rus yayılmacılığı eklenince Orta Asya‟da Türklerinin siyasi birliği bozulmuştur. Bunun sonucunda günümüzde Türkçe yaklaşık 24 lehçeye ayrılmıştır. Bu lehçeler zamanla birbirinden ses, şekil ve söz varlığı olarak giderek farklılaşmışlardır. Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla Türk toplulukları arasındaki iletişim artmış ve bunun sonucunda Türk lehçeleri arasında yapılan karşılaştırmalı çalışmalar ne kadar başkalaşsalar aynı kökten gelen bu lehçelerin yine özlerini bir şekilde sakladıklarını göstermektedir. Özellikle ağızlar üzerine yapılan araştırmalar TT dışı lehçelerle Anadolu ağızları arasında ses, şekil ve söz varlığı arasındaki benzerlikleri ortaya çıkarmıştır. Ö. Asım Aksoy‟un Gaziantep Ağzı, kapalı e sesini; Korkmaz‟ın Batı Anadolu ağızları üzerine yaptığı araştırmalar asli ünlü uzunluklarının Anadolu ağızlarındaki varlığını ortaya koymuştur. Caferoğlu‟nun araştırmaları da ağızların ne kadar önemli olduğunu göstermeleri açısından oldukça önemlidir. Bu düşüncelerle bu bildiride Hatay Ağzı ile ÇTL arasındaki ortak noktalara dikkat çekilecektir. 2.Hatay Ağzı ile ÇağdaĢ Türk Lehçeleri Arasındaki Ortak Noktalar 2.1.Ses Bilgisi: 2.1.1. Sesler: 2. 1.1.1. Ünlüler 2. 1.1.1.1. HA ve ÇTL’deki ortak ünlüler: Türkiye Türkçesinde görülen ünlülerden farklı olarak HA‟da görülen ünlülerden ÇTL‟de görülen ünlüler: ɘ: a- ile e arasında HA‟da Antakya ve civarında Arapça, Farsça alıntı kelimelerde elifle yazılmayan kısa düz- geniş ünlülerin bu ünlüyle karşılandığı görülmektedir: vɘtɘn, hɘste hɘyvan Ayrıca Kırıkhan bölgesinde de –ğ- sesi yanındaki -e- sesinin kalınlaşması ile bu ünlünün çıktığı görülmektedir: inƏğı, değil > değel > değɘl Azeri Türkçesinde de bu ünlü Arapça, Farsça alıntı kelimelerde elifle yazılmayan kısa düz- geniş ünlüleri karşılamaktadır: ġɘlb, ġɘder,vɘtɘn, hɘste, hɘyvan ė: Türkiye Türkçesinde ölçünlü dilde görülmeyip ÇTL‟de ve Anadolu ağızlarında görülen bu ünlünün bulunduğu kelimeler genellikle Azeri Türkçesiyle örtüşmektedir: gėt-, gėy-, çėynem, ėndirmek, ėniş gibi. 2.1.1.2. Ünsüzler: 2.1.1.2.1. HA ile ÇTL arasındaki ortak ünsüzler Türkiye Türkçesinde görülen ünsüzlerden farklı olarak HA‟da görülen ünsüzlerden ÇTL‟de görülen ünsüzler :ŋ ve ḫ ünsüzüdür. ŋ: HA‟da hemen her bölgede Türkçe kelime ve eklerde görülmektedir: deŋiz, beŋe( bana), seŋe ( sana), soŋ, beŋiz; seniŋ, geliŋ, eviŋiz gibi. Türkmencede, Uygurcada, Tatar Türkçesinde, Kazakçada, Kırgızcada yazıda gösterilen bu ünsüz Özbekçede ses olarak bulunmakta ancak alfabe bu ses için özel bir harf bulunmamaktadır. Azeri Türkçesinde ise ölçünlü dilde bu ünsüz görülmemektedir �( Buran, 2010). 2.1.2. Ses DeğiĢimleri: Bu bölümde Türkçede genel olarak görülen dolayısı ile Hatay Ağzında ve ÇTL‟de de görülen ses değişmelerinden çok, dikkati çekenlerden örnekler verilecektir. 2.1.2.1.Ünlülerde oluĢan ses değiĢimleri: 2.1.2.1.1. Ünlü uyumları etkisi ile oluĢan ses değiĢimleri: 2.1.2.1.1.1.Kalınlık- incelik uyumu : Türkiye Türkçesinde kalınlık-incelik uyumu dışında kalan alıntı kelimelerin, Türkçe kökenli uyumsuz kelimelerin ve uyumsuz eklerin Hatay Ağzı ve Çağdaş Türk Lehçelerindeki durumunu aşağıdaki tabloda görebiliriz. Tablo 1: HA ve ÇTL’de Kalınlık-Ġncelik Uyumu HA Az. Trkm. Ttr. Kzk. Krg. Özb. Alıntı Genellikle Gene Yabacı Uyum pek Uyum Yabacı kelime uydurulur. llikle kelimelerin bir sağlam pek kelimelerin Uyum lerde Bahça uyduru kısmı uyuma değildir. sağlam bir kısmı pek marag lur. girmez. değil uyuma sağ Bağca baḫça dir. girmez. lam marağ değil dir Bakça* TT‟deki Alma, Alma alma, Kardeş, Alma Alma Alma, Türkçe gardaş, gardaş, gardaş, inanu Karın Karındaş inan köken İnanmak inan ınanmak daş, ,ınanu mak li uyum ,hangı mak, nanuv suz hankı kelimeler TT‟de -yor ve +gil eki Hepsi uyumlu. tarafındagı Uyumlu Uyumlu Uyum Türkçe +gil eki dışında Şonunkı,baryarka( pek kökenli hariç hepsi hepsi varıyorken) sağ uyumsuz uyumlu uyum lam Ekler( dur. lu.halam değil +ki,-ken Onlarınkı, gil, dir -yor vb) Vururkan, baştankı zamanlayın HA ve ÇTL‟deki kalınlık- incelik uyumu etkisi ile değişim gösteren örnekler: Kalın ünlü etkisi ile gerileyici benzeĢme ile ünlü kalınlaĢması: helva ( a.) > halva ( e-a > a-a ) –HA, Az. ( ATS), Trkm.,Uyg; halba – Krg. merak > marak –HA . marag – Az. ( ATS) ( e - a > a - a ) Kalın ünlü etkisiyle ilerleyici ünlü kalınlaĢması: aşhane (t.f.) aşḫana ( a-a-e > a-a-a ) - HA, Az. ( ATS), Trkm. afet > afat ( a-e > a-a) - HA ve Az. ( ATS) cahil (a.) > cahıl (a-i >a-ı ) –HA, Az. ( ATS) Ġnce ünlü etkisi ile gerileyici ünlü incelmesi: hayli > heyli –HA, Az. ( ATS) ( a - i > e – i ) haydi > heydi – HA, Az. ( ATS) ( a - i > e – i ) Ġnce ünlü etkisi ile ilerleyici ünlü incelmesi muhit > mühit ( u - i > ü – i ) HA – Az. ( ATS) Uyg. Uyum pek sağlam değil dir Alma, inan mak* Uyum pek sağ lam değil dir �2.1.2.1.1.2. Düzlük-yuvarlaklık uyumu HA‟da ve ÇTL‟den Azeri Türkçesi ile bazı benzerlikler dikkati çekmektedir: çamur TT , çamır HA, Az. ( ATS) 2.1.2.1.1.3.Ünlü incelmesi: 2.1.2.1.1.3.1.Ġnceltici ünsüzler etkisi ile ünlü incelmesi: TT şart > şert HA ,Az. ( ATS), Trkm., Özb., Uyg. 2.1.2.1.1.3.2. Sebebi bilinmeyen ünlü incelmeleri: Hatay Ağzı ve Azeri Türkçesinde aynı alıntı kelimelerde bu ses değiĢimi dikkati çekmektedir. TT hatır ( a.) > hatir HA, Az. ( ATS) TT hırs( a. ) > hirs HA, Az. ( ATS) 2.1.2.1.1.3. Ünlü DüĢmesi: 2.1.2.1.1.3.1.Ön seste ünlü düĢmesi: TT‟deki uyku kelimesinin tarihi gelişimi udukı > uyıku> uyku şeklindedir. Kelimede orta hece ünlüsü (-u-) düşmüştür. Ölçünlü dilde orta hece ünlüsü düşerken Antakya ve köylerinde kelime yuku şeklindedir.Ön sesteki - u- ünlüsünün düştüğü görülmektedir.: yuku. Az. ( ATS) T.‟de yuḫu , Başkurt T. yoko, Tatar T.‟de yokı olarak benzer bir durum görülmektedir. (KTLS) 2.1.2.1.1.4. Ünlü yuvarlaklaĢması: Bu ses olayı daha çok dudak ünsüzü etkisi ile meydana gelmektedir ve HA ve Az. ( ATS)de örneklerine sıkça rastlanmaktadır: e>ö sevk ( a. ) > sövk HA; sövg Az. ( ATS) devr ( a. ) dövr HA; . dövr Az devlet (a.) > dövlet HA; dövlet Az. ( ATS) sıva TT .; suvag HA, Az, Trkm.; suvak Özb., Uyg. Şevket > Şövket HA, Az. ( ATS) zevk> zövk HA, Az. ( ATS) 2.1.2.1.1.5. Ünlü geniĢlemesi: HA‟da yoğun olarak görülen bir ses olayı Azeri Türkçesinde de görülmektedir. ü>ö hükm (a. ) > TT hüküm > höküm HA, Az. ( ATS) TT hükümet > hökümet HA, Az. ( ATS) TT hürmet > hörmet HA, Az. ( ATS) mühr ( a. ) TT mühür > möhür HA, Az. ( ATS) muhtac ( a.) > muhtaç TT > möhtac HA, Az. ( ATS) �zehir> zeher HA, Az. ( ATS) 2.1.2.1.1.6. Ünlü daralması: HA‟da Türkçe kökenli boynuz kelimesinde –o- ünlüsü daralarak –u- ünlüsüne dönüşür. Kelimedeki ünlü daralması AZ. Trkm., KAz. , Kırg., Özb. Ve Uyg. „da da görülmektedir: TT boynuz > HA buynuz, Az. ( ATS) buynuz, buynuz Trkm., KAz. ( ATS) Müyiz, Krg. Müyüz, Öz. Mügüz, Uyg. müŋüz. Kelime sadece Tatar( mögiz )ve Başkurt ( mögöz ) lehçelerinde geniş ünlülüdür. TT horoz (f. oros ) > horuz HA, Az. ( ATS, TLS) 2.1.2.2. Ünsüzlerde meydana gelen değiĢmeler: 2.1.2.2. 1. Ünsüz değiĢmeleri: 2.1.2.2. 1.1. Ön seste meydana gelen değiĢmeler: b- > pÖn seste ötümlü b- ünsüzün ötümsüzleĢerek p- ünsüzüne dönüĢmesi ölçünlü dilde piĢ-, pınar, pek, pire, pusu gibi bazı kelimelerde görülen bir ses olayıdır. Ancak Hatay Ağzında bu ses olayı ölçünlü dille paralellik göstermez. Ölçünlü dilde b-‘yi koruyan bazı kelimelerin Hataya Ağzında b- > p- değiĢimi geçirdikleri görülmektedir. HA’da b- >p- değiĢimi geçiren kelimelerin ÇTL’deki durumu aĢağıdaki tabloda görülmektedir: Tablo 2: HA ve ÇTL’de ön ses b- > p- değiĢimi geçiren kelimeler TT HA Az. ( Trkm Özb. Uyg. KAz. Krg. Ölç. ATS) ( ATS) bozpozpozbalta palta palta palta bıçak pıçak pıçak piçak piçak pışah baklava paklavi bakla pakla paḫla baca paca bölpölbaklava paklavi paḫlava Bşk. Ttr. - pıçak - - Tablo 2’de görüldüğü gibi Az‟de boz-, bakla ve baklava kelimeleri poz-, paḫla /pakla ve paklavi/paklava ile benzerlik gösteririken; ölçünlü dilde ön seste b-„li olan bıçak kelimesi Hatay Ağzında olduğu gibi Trkm.,, Özb.,Uyg., KAz. ve Ttr.‟de de ön seste b- >p- değişimi geçirmiştir. Ayrıca b- > p- değişiminin sistemli olduğu Şorcada da bu kelimeler p-„lidir, ancak farklı bir durum olduğu için değerlendirilmemiştir ( ATS, TLS) TT Ölç.‟de ön ses b- > p- geçirmiş olduğu halde HA‟da b-„yi koruyan kelimelerin ÇTL‟deki durumu: Tablo 3: Ön ses b-‘nin korunduğu kelimeler: HA Az. ( ATS) Trkm. bişbekmez bişbekmez biş- KAz. ATS)biş- ( Ttr biş- Bşk.- Özb. Uyg. biş- piş- piş- �barnak barmagbarmak barmak barmak barmak barmak barmak Tabloda da görüldüğü gibi barmak kelimesi HA‟da olduğu gibi bütün lehçelerde b-„yi korumaktadır. biş- kelimesi ise Uyg. ve Özb. hariç ön ses b-„yi korumaktadır. bekmez kelimesine taranan kaynaklarda yalnız Az. ( ATS, TLS)‟de rastlanmıştır.* t- > d-( ötümlüleĢme) Ölçünlü dilde ön ses t-„yi koruyan bazı kelimelerin Hatay Ağzında t- > d- değişimi geçirdiği görülmektedir. Azeri Türkçesinde de hemen aynı kelimeler t- > d- değişimi geçirmiştir: dad HA, Az. ( ATS) daşmak HA, Az. ( ATS) daş HA, Az. ( ATS) dartmak HA, Az. ( ATS) duz HA, Az. ( ATS) ḳ- >ġ- (ötümlüleĢme ) Azeri Türkçesinde ve Türkmen Türkçesinde sistemli bir şekilde meydana gelen ḳ- >ġ- değişimi Türkiye Türkçesinde ölçünlü dilde görülmemekle birlikte Anadolu‟da bir çok ağızda görülen bir ses olayıdır. Hatay Ağzında bu durum tamamen sistemli bir şekilde değildir, ön sesteki ḳ- > ġ- olabildiği gibi ( ġız, ġadın,ġandır- ); yarı ötümlü ḳ/ġ arası bir sese dönüştüğü örnekler (Kız-, Kır-) yanında ḳünsüzünü tam anlamıyla koruyan örnekler ( kılınc, kırk, kaşık) de görülmektedir. Ġç seste ünsüz değiĢimi: -b-> -m- ( Akıcılaşma ) Azeri Türkçesinde ve Türkmen Türkçesinde gibi edatı kimin/ kimi şeklindedir. Hatay ağzında özellikle Antakya ve köylerinde gibi edatı kimi ve kimin şeklinde kullanılmaktadır. kip+i > kipi > kibi > gibi > kibin > kimin > kimi / kimin ğ > y değiĢimi Bu ses değişiminin örneklerine Azeri Türkçesinde oldukça sık rastlanmaktadır. Hatay Ağzında da Azeri Türkçesi kadar olmamakla birlikte belirgin bir ses değişimi olarak görülmektedir: söğmek > söymek HA- Az. ( ATS) döğmek > döymek HA- Az. ( ATS) ciğer >ciyer HA- Az. ( ATS) ŋ> ng yeŋi > yengi HA, Az. ( ATS), Özb.(TLS) ŋ > y değiĢmesi ET köŋlek; > TT gömlek köynek HA, Uyg., Trkm..; köylek Özb., Kaz. (TLS) . –r > -l değiĢimi sarar- > saral- HA, Az. ( ATS) �2.1.2.2. 2. Ünsüz türemesi: 2.1.2.2. 2. 1.Ön seste ünsüz türemesi h- türemesi: ayva > hayva HA; heyva Az. ( ATS) y- türemesi: ırak > yırak HA ; Başkurt, Tatar: yırak; Uygur,Özbek,:yirak 2.1.2.2. 2. 2.Ġç seste ünsüz türemesi: bilezik kelimesi HA‟da –n- ünsüz türemesi ile kullanılmaktadır, bu kelimede tam eş değer değil ama yalancı eş değer olarak Azeri Türkçesinde –r- ünsüzü türemiştir. bilezik > bilenzik HA , bilerzik Az. ( ATS) 2.1.2.2. 2. 3.Ünsüz göçüĢmesi: Bu ses değişiminin örneklerine Azeri Türkçesinde oldukça sık rastlanmaktadır. Hatay Ağzında da Azeri Türkçesi kadar olmamakla birlikte belirgin bir ses olayı olarak görülmektedir: ileri >İreli HA, Az. ( ATS) avrat >arvat HA, Az. ( ATS) çıplak > cılbak HA, çılpak Az. ( ATS) göstermek *> görsetmek HA; kürhetüv Bşk.; körsetüv Kaz. ( ATS), .körsetü Krg.., körsetmek Özb., körsetü Ttr., görkezü Trkm.., körsetmek Uyg. (TLS).. Ünsüz göçüşmesinin en sık görüldüğü lehçelerden biri olan Az‟de bu kelimenin göstermek şeklinde olması da ilginç bir durumdur. Bu kelimede görset- / körset- fiilinin göster- fiilinin göçüşmeli şekli olup olmadığı konusunda farklı görüşler vardır. Günşen bu iki kelimenin ayrı kelimeler olduğunu öne sürmüştür ( 2006;35-46). 2.1.2.2. 2. 4.Ünsüz düĢmesi : Ġç seste: -f- düĢmesi çift ( f.) > çüft > çüt HA, Az. ( ATS) cüt, cütçü HA- Az. ( ATS) -y- düĢmesi keyf > kef HA, Az. ( ATS) Son seste: -y düşmesi buğday > buğda HA, Az. ( ATS) 2.1.2.2. 2. 5.Ünsüz ikizleĢmesi yedi > yeddi HA, Az. ( ATS); yetti Özb.,Uyg. sekiz > sekkiz > sekgiz (HA), sekkiz Az. ( ATS); sekkiz Özb., dokuz > dokkuz > dokguz HA; dogguz Az. ( ATS); tokkız, Özb,Uyg. TT eşek > eşşek HA, Az. ( ATS) 2.1.3.Eskicil özellikleri saklayan kelimeler: totag > dodag �dodag HA, Trkm., Az. ( ATS) Kelimeyi Gülensoy, Deorfer tanıklığı i le < * totak ( TMEN 952) şeklinde vermiştir. Kelimenin < ? tut- -ak veya tut-gak şeklinden gelmiş olacağı ihtimali üzerinde durmuştur. Kelimenin bazı lehçelerdeki şekilleri şöyledir:toodak ( Kumuk T.), doodak ( Trkm.), dodag ( Az. ( ATS) ), totak (Y UYg.), tota, tuta ( Çuv.), tutah ( Sal.) biçimleriyle görülmektedir ( Gülensoy,2007) koŋĢı TT komşu < ET koŋşı komşu kelimesi HA‟da koŋşı şeklindedir. Az. ( ATS)‟de gonşu, Kazak ve Kırgız lehçelerinde koŋsu, Türkmen Türkçesinde goŋşı, Özbek Türkçesinde koşni şeklindedir ( TLS) közel >gözel TT‟de ölçünlü dilde „güzel‟ olan kelime HA, Az. ( ATS), Trkm, Uyg., Özb.‟de gözel; Krg.‟da gözöl şeklindedir ( TLS) yokaru > TT yukarı Bu kelime HA‟da yokarı şeklindedir, kelime Türkmencede de yokarı şeklinde geniş ünlüsünü korumaktadır (Buran, 2010) ġɘlebelik Kelime Arapça galebe ve Türkçe +lIk/ +lUk ekinini birleşimi ile ġɘlebelik > galabalık > kalabalık değişimlerini geçirerek TT ölçünlü dilde kullanılmaktadır. Az. ( ATS)‟de ve HA‟da ise kelimenin eskicil şekli yaşamaktadır. 2.2.ġekil Bilgisi: 2.2.1.Ekler 2.2.1.1.Yapım ekleri 2.2.1.1. İsimden isim yapım ekleri: +gil TT ölçünlü dilde yerini + lAr çokluk ekinin aldığı bu ek, bir çok Anadolu ağzında ve Hatay Ağzında işlek olarak kullanılmaktadır. Ek Azeri Türkçesinde de kullanılmaktadır: ġaynanasıgil HA , halamgil Az. ( ATS) +rak Hatay ağzında özellikle Kırıkhan bölgesinde görülen bu ek Trkm,, Özb.,Ttr., KAz. ( ATS)‟da aynı işlevle kullanılmaktadır: ufağrak HA, açıgrak ( daha açık ), köp+rak ( daha çok) Trkm.. Özbekçe‟de aynı işlevle yamanrak( daha kötü ) kullanılmaktadır. Tatar T. sülpen-rek ( yavaşça), salkın+rak ( daha soğuk). Kazakça kögirek ( daha mavi ),jaqsırak ( daha güzel) ( Buran, 2010) 2.2.1.1.2. Ġsimden fiil yapım ekleri: +sIn- / +sUn- �Hatay Ağzında “doksınırlar” kelimesinde tespit edilen bu ek Uyg.‟da aynı işlevle kullanılmaktadır. balasin- ( çocuk saymak ), başga-sin-( yabancı saymak), öz-sin- ( benimsemek) Kazakça –sın az+sın- ( az ımsamak ), jürek+sin- ( çekinmek ) ( Burhan; 2010). 2.2.1.1.3.Fiilimsi ekleri: -IşIn / -UşUn Zarf-fiil Eki: Hatay Ağzı ile ilgili yapılan derlemelerde Antakya ( Karlısu, Kisecik vb.), Samandağ, Kırıkhan, Hassa, Erzin‟de tespit edilen bu zarf-fiil ekinin( Öztürk, 2009) Sibirya Tatar Türkçesinde Tobol ve Saz ağızlarında kullanımı yaygın olan bir ek olduğunu belirten Alkaya; Tatar, Türk Tobol-Đrtis ağızları içinde de bilhassa Tobol ve Saz yöresi ağızlarında kullanıldığını, ekin bugün özellikle TürkiyeTürkçesinin Orta Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgesi ağızlarıyla Türkmen Türkçesinde, SibiryaTatar Türkçesindeki isleviyle kullanılmakta olduğunu belirtmiştir. Sbirya Tatar Türkçesinden örnekler: Qaytısın pås te kürgen ayunı. (KST, 60) “Dönerken biz de ayıyı gördük”. Kitåsån tösersås, tenågåske sawlıq kårse. (KST, 60) “Allah sağlık verirse, gittiğinizde girersiniz”. apnı åske barısın pirem tip atap quytı. (NFG, 181) “O, kitabı ise giderken vereyim diye söyledi”. Monta kilåsån magasintan patinka aldım. (NFG, 181) “Buraya gelirken mağazadan ayakkabı aldım”. Yulta kilåsån på öyge xat yasat. (NFG, 181) “Yolda gelirken bu eve mektup yazıyor”. Yemgetümge parısın Mexlåge kårårsån. (NFG, 181) “Yemgetüm‟e giderken Mehli‟ye uğrarsın”. Pås qaytısın keplesf utırat it. (NFG, 181) “Biz döndüğümüzde konusuyordu”. -IsIn ekinin seyrek olarak bulunma hâl ekiyle genislemis -IsIntA biçimi de görülmektedir: Annan çığıp qaytısınta astığan kürtåk. (KST, 60) “Ordan çıkıp dönerken ahududu çileği gördük”; Bağaytan qay ( Alkaya,2012) 2.2.1.2.Çekim ekleri Yönelme hâli üzerine gelen +ca ekinin Hatay ağzı ve ÇTL’deki durumu:+AçA Bu birleşik ek sınırlama işlevinde zarflar yapmaktadır. köfTeden TuuT, sac kömbesineçe her yemeağı ėyi yaparım {.H-GU/1-4, Öztük, 2009] Sınırlama işlevli +aça ekinin tarihi ve çağdaş lehçelerdeki kullanımları ile ağızlardaki kullanımlarına bakınca ek hakkında daha çok fikir sahibi olabileceğiz: Hatay Ağzından Örnekler: yassaqTı taa nikah olanaça. Alt. – Karsu/ 1-2 köfTeden TuuT, sac kömbesineçe ğ her yemeağı ėyi yaparım.H-GU/1-4 bizim günümüzde okul Satan yoqturdu, esas beşeçē oquduq biz. Y-ŞŞ/1-22 esgiden sabahaça davul çalardıq. D-R/1-24 işe gėderdim geleneçe akardı südüm, döşüm de sırtım da batarıdı. E-Mrk./ 1-13 �ağbimi beşeçē okuttular.K-ÇS/1-1 ( Öztürk;2010) Kırgızcada Kırgızcadaki örnekleri , Levent Doyuran‟ın Kırgız Türkçesinde Zaman Zarflarının Etimolojik İncelemesi adlı makalesinde görebiliyoruz: aligeçe < ali ( hâlâ ) +ge+çe “ henüz, şimdiye kadar” “ Alige/ aligeçe cok..” ( KS,28) emdige/ emdigeçe < emdi+ge emdi+ge+çe “ henüz, hâlâ, şimdiye kadar” Al emdigeçe kegen cok. “ ( O henüz ( hâlâ) gelmedi. aňgıça < a+ň(?)+gı+ça “ o ana kadar, o esnada, o sırada” Al aňgıça bolbay,..” ( O, o sırada olmayıp,…)( KATG, 241) ( Doyuran; 2009) Özbekçede: Coşkun, Özbek Türkçesinde sınırlama fonksiyonunda kadar edatının çok işlek olmadığını, bu işlevi çoğunlıkla +gaça ekinin üstlendiğini söylemenin mümkün olacağını ifade etmiştir. Mekanda ve zamanda sınırlama işlevli bu örneklerden birkaçı şöyle: Undan keyin äyvangäçä yetib qalgän Miryaqubniŋ.. “Ondan sonra eyvana kadar giden Miryakub‟un ..(ÇKK 256-140), Biletlär Moskovägäçä. “Biletler Moskovaya kadar” ( ÇKK 261-101), ezangäçä yatgän cayida u yaq-buyaqqa ağanab oy oylärdi. “Ezana kadar yattığı yerden o yana bu yana dönüp düşünürdü.” ( ÇKK-372-389), Köŋül şu çaqqaçq tirik mi edi ?” Gönül bu zamana kadar diri miydi?” Uygurcada: Coşkun, Uygurcada bu ekin +giçe, +ġiçe, +kiçe, +ķiçe şekinde kullanıldığını ve bu ekin de Özbek Türkçesindeki gibi yönelme hâli ile eşitlik ekinin birleşmesinden meydana geldiğini belirtmiştir. Özbekçede olduğu gibi Uygurcada da ekin mekanda sınırlama ve zamanda sınırlama işlevlerinde kullanıldığı görülmektedir. Birkaç örnek: unuŋ yüzi kulikigiçe kizirip ketti.” Onun yüzi kulağına kadar kızarmıştı. “(MUTG 87-10), Men bu ketim Hotengiçe barimen. “Ben bu defa Hoten‟e kadar gireceğim.” (MUTG 87-10), İngilizce dil kursimiz iyongiçe devam kilidu. “ İngilizce dil kursumuz Hazirana kadar devam edecek.” MUTG 87-10) Coşkun; 2000,429-438) 2.2.1.3.Çokluk kiĢi eki Çokluk kişi eki HA‟da bütün kiplerde- Ik/ -Uk‟tur. Az‟de de durum aynıdır. almışık HA; almışıg Az; görürük HA, Az; gelicik HA, geleceyik Az. ( ATS);alok HA, alırıg Az. ( ATS), gelek HA, gelek Az. ( ATS) ( Öztürk, 2009) ( Buran, 2010) 2.2.4.2. Ek Fiilin GeniĢ Zaman Çokluk 1. ġahıs Çekimi: Azerbaycan Türkçesinde ve Hatay Ağzında ek fiilin geniş zaman çokluk 1. şahıs çekiminde şahıs ekinde olduğu gibi Türkiye Türkçesi ölçünlü dilden farklı olarak –Ik/Uk şeklindedir: Azeri Türkçesi: Gül kimi yeniden açılan bizik [Vahabzade 1979, s. 122]. Bizik bu dünyada seninle Ģerik [Hazri 1976, s. 167]. Biz ki bir yerdeyik gözle kaĢ kimi [Hazri 1976, s. 129]. Biz ki biribirinden / Ayrı deyilik [Hazri 1976, s. 34]. (Gökçür, 2012 ) Hatay Ağzı : Biz de adamık. �O günlerde asgerik. Biz afşarık, ciğerim. (Öztürk, 2009) 2.2.2. Kelime Türleri 2.2.2.1 Zamirler: KiĢi zamirleri: HA‟da özellikle Antakya bölgesinde ben,sen zamirlerinin yönelme hâli almış şeklinde kökte değişiklik olmamaktadır. beŋe/ bene/ beğe; seŋe/ sene/seğe ( Öztürk, 2009)Bu durum Azeri Türkçesinde görülen bir özelliktir. mene, sene ( Burhan, 2010) Soru zamirleri: neçe ve neçeye HA‟da kullanılan bu soru zamiri Az. ( ATS), Trkm, Özb.‟de de soru zamiri olarak görülmektedir ( Buran, 2010) 2.2.2.2. Sıfatlar: ÜleĢtirme Sıfatları: Hatay ağzında birin birin ( Yayladağı ), birim birim( Antakya-Karlısu) şeklindeki kullanımın benzeri Türkmen Türkçesinde de görülmektedir: birin birin ( Buran, 2010) Soru sıfatları: .kangı > hankı > HA hangı , Az. ( ATS)‟de hangı, hankı 2.2.2.3.Zarflar: tez, bıldır, bayaktan, yeyin zarfları HA, Az. ( ATS),Trkm‟de ortak olarak görülen zarflardır. Uyg tez, bultur;; KAz., Kırg bıltır. bıltır ,yokarı, yırag HA, Az. ( ATS) Başk.,Ttr., jirak KAz. ,Uyg. (TLS) 2.2.2.4.Edatlar: Hatay ağzında „gibi‟ edatı kimin ve gimi şeklinde kullanılmaktadır. Aynı edat Az. ( ATS)‟de kimi; Türkmen Türkçesinde kimin; Hor. kimin şekilleri görülmektedir( Bozkurt; 1999, 429). İçin edatının eskicil şekli olan uçun/üçün şekilleri Hatay Ağzında sıklıkla kullanılmaktadır. Az. ( ATS)‟de, Özbek Türkçesinde, Uygur Türkçesinde de üçün şekli kullanılmaktadır. deyin edatı ölçünlü dildeki diye edatı işleviyle Hatay Ağzında sıklıkla kullanılan bir edattır. ( Öztürk;2009)Az. ( ATS) ( ATS; 1994) ve Trkm.‟de.( Buran, 2010) de edatın bu şekli kullanılmaktadır 2.2.2.5.Ünlemler: Az. ( ATS)‟de kullanılan ünlemlerdendir. Bes sen mi geliksiŋ ( Öztürk,2009) bes ünlemi Hatay Ağzında da sıklıkla kullanılan 2.3.Söz varlığı 2.3.1.Yalancı eĢ değerlik gösterenler: Yalancı eş değer kavramının daha iyi anlaşılması için öncelikle dil öğreniminde önemli bir yere sahip olan eş değer kavramının neyi ifade ettiğini ortaya koyalım: “Kelime eş değerliği, iki ayrı lehçede bulunan kelimelerin birbirlerine “kavram alanı‟ bakımından denk olma durumudur” (Uğurlu 2004, 19). �Her iki lehçede görünüşte aynı, anlamca farklı olan kelimelere ise yalancı eş değerli kelimeler denir. Yalancı eş değerlilik kavramının literatürde sahte karşılıklar, sözde denkteşler, tam yalancı eş değer kelimeler, sahte tanış, biçimdeş sözcükler, biçimsel eşteş sözcükler, yalancı eşteş, yanıltıcı eşteş, yalancı eşdeğerlik, yanlış arkadaş ve aldatıcı kelimeler gibi başka terimlerle de karşılandığı görülmektedir. Yalancı eş değerlik, ortak söz varlığı ve yapı ortaklıkları bulunan lehçelerde yalnızca kelimelerde değil; eklerde, seslerde ve kelime gruplarında da görülmektedir. ( Alkan, 2012, 672) Resulov yalancı eş değerliği üçe ayırmaktadır: 1.Yazılışları ve söylenişleri aynı, köken ve anlamları ayrı olan eş sesli kelimeler ( Türkçe subay: Askerlikte bir rütbe; Az. ( ATS) subay ; bekâr) 2.Yazılışları, söylenişleri yanında kökenleri de aynı olan ancak anlamları değişik olan kelimelerdir. (Türkçe hala: babanın kız kardeşi; Az. ( ATS) hala: annenin kız kardeşi) 3. Yazılışları, söylenişleri yanında kökenleri de aynı olan ancak anlamlarından biri veya birkaçı farklı olan kelimelerdir ( Resulov 1995, 917-918). Hatay Ağzı ile ÇTL arasında tespit edebildiğimiz yalancı eş değerli kelimeler Şunlardır: acar: Kazakçada „görünüş; acarla- süslemek‟ anlamında; Kırıkhan‟da ise acar: yeni, yıpranmamış anlamındadır eyleşmek:Hatay Ağzında “oyalanmak” anlamında iken ATS‟de kelimeye “oturmak” anlamı verilmiş. HA‟dan örnek cümle: -Ana ben dayımgile gidom. - Çok eyleşme çapık gel, babaŋ gelici. bay: ÇTL‟de genel olarak‟zengin‟ anlamında olan kelime Hatay Ağzında bay olmak „çok mutlu olmak‟ anlamında kullanılmaktadır, bir olay karşısında çok sevinmek. Bu kelimede yalancı eş değerlik söz konusudur. cur olmag, curlaĢmag : Az. ( ATS)‟de „ arkadaş olmak, dost olmak‟(ATS) anlamında kullanılan bu kelimenin benzeri olarak Hatay Ağzında kullanılan cor yapmak tabiri „çok samimi olarak sohbet etmek, çene çalmak anlamındadır. Zannımızca bu kelimede de yalancı eş değerlilik söz konusudur. ahĢamlıg : Az‟de „akşam yapılacak iş‟ anlamında kullanılan bu kelime Hatay Ağzında ahşamlıg „akşam yemeği‟ ahşamlıK yapmayığım böğün ( Öztürk 2009 ) kömeç:HA‟da doğada doğal olarak yetişen yenilebilen otların genel adı iken Az‟ de büyümeyerek toprağın üzerinde yayılan bir tür bitkiye verilen ad olarak geçmekte(ATS). keĢik: Az.‟de “Koruma, nöbet.” Anlamındaki kelime Nöbetleşe bir işi yapmak anlamında derlenmiştir. Antakya Bakras köyünde keşik etmek: kömbe: Bu kelimede de yalancı eş değerlik görülmektedir. HA‟da kömbe iki anlamda kullanılmaktadır; Antakya, Altınözü, Reyhanlı, Kırıkhan, Yayladağı, Samandağı‟nda Ramazan bayramında yapılan baharatlı, şekerli bir tür çörektir. İskenderun, Erzin, Dörtyol ve köylerinde ise iki sac arasında yapılan genellikle kıymalı bir tür böreğe verilen addır. Az:.‟de ise aynı kelimenin tandırda pişirilen bir tür iri, yuvarlak, kalın ekmek; tandır külünün üzerine düşerek o külde pişen ekmek anlamında kullanıldığı görülmektedir (ATS ). �külçe: Hatay ve yöresinde çörek otu, susam, rezene ve zeytinyağı ile yapılan bir tür mayalı çörek anlamında iken, Az. ( ATS) Türkçesinde ise bir tür ekmek anlamındadır (ATS). keĢir: Antakya‟da şalgam yapımında kullanılan mor havuca keşir/ keşhir denmektedir. Aynı kelimenin „havuç‟ anlamında Başkurt Türkçesinde ve Tatar Türkçesinde kişir; Türkmen Türkçesinde keeşir şekilleri görülmektedir ( KTLS) tam- :Kazakçada “ter, gözyaşı ve suyun damlaması” anlamındaki fiil kökü HA‟da dam- / tam- olarak yalancı eş değerlilik örneği göstermektedir: olacak bir şeyin insanın içine önceden doğması sezmek anlamında kullanılmaktadır. ġɘlbime damıKdı ciğerim. Anlamca tam eĢ değerlik gösteren kelimeler (bazı ses değiĢiklikleri olabilen): acıĢmak: acışmak: acişmek ( HA, Az. ( ATS) ): Çok acımak, acıdığı için canı yanmak. açıg-aşkar Az. ( ATS) :açık eşkere HA bıldır : Geçen yıl Hatay Ağzında bıldır olarak kullanılan kelime hemen bütün lehçelerde bazı ses değişimleri ile görülmektedir: bıltır- Kırgızca, bildir-Az., bıltır-Bşk, bıltır- Kaz.,,bultur- Özb., .,bıltır Ttr ildir- Trk, bultur – Uygur T. ağ: ak ağ: ağ (beyaz), ağbeniz : ağbeŋiz , ağgünlü: ağgünlü(bahtiyar, mesut ) HA- Az. ( ATS) aḫĢam: akĢam ahşamçağı: ahşamçağı : Akşam vakti.HA- Az. ( ATS) ahşamlamag/ ahşamlamak: Akşam yemeğini birlikte yemek.HA- Az. ( ATS) arıtmak: Temizlemek. arıtmag -Az. ( ATS): arıtmak –HA arvat : Kadın, evli kadın./ arvat almak:evlenmek arvad Az. ( ATS) / arvat –HA; arvad almak Az. ( ATS) / arvat almak (Evlenmek)HA. ayaranaĢı ayaranaşı :Kelimeye ATS‟de yoğurtla yapılan bir tür yemek anlamı verilmiş, HA‟da da yoğrtla yapılan bir tür yemektir, ancak aynı yemek olup olmadığı belli değildir. bayak: Demin, az evvel.. bayag Az. ( ATS), bayak HA,, Kırg., Kaz. Özb.(TLS) borani �borani : HA‟da kabak veya ıspanakla ve tuzlu yoğurtla yapılan bir yemek türüne verilen addır. ATS‟de boranı:1. Bir kabak çeşidi, balkabağı. 2. Bu kabak türünden pişirilen yemek, anlamı verilmiş. bes bes : Yalnız, sadece.HA, Az. ( ATS) T. Özb.(TLS) belemek belemek: Bir şeyi sarıp sarmalamak.HA, Az. ( ATS) biçin: Ekin biçme / biçinci: Ekin biçme iĢini yapan kiĢi. HA ve Az. ( ATS)‟de aynı anlamda kullanılan bu kelimelerden biçinci Az. ( ATS)‟de biçinçi şeklindedir. hansı Az‟de ve HA‟da hangisi anlamında kullanılan bir kelimedir. bir evli Bir ailenin ferdi imiş gibi yakın ve dost olanlar anlamında HA ve Az‟de kullanılan bir tabir. boynuyoğun: boynukalın Az. ( ATS) -HA böhtan atmak:böhtan atmak( iftira etmek) Az. ( ATS) – HA böyrek TT böbrek > HA böyrek, Az. ( ATS) böyrek( böbrek), Kaz. büyrek, Krg. Böyrök, Özb. büyrek (TSL) cızıg cızıg: Azeri Türkçesinde ve Hatay Ağzında „çizgi‟ anlamında kullanılan bir kelimedir. canıperk canıperk:Dayanıklı anlamında Hatay Ağzında kullanılan bu kelime Az‟de canıberk aynı anlamda kullanılmaktadır. kefçi Kefçi: Eğlenceye düşkün anlamıyla hem HA‟da hem Az. ( ATS)‟de kullanılmaktadır. Ġki canlı ikicanlı:hamile ( HA- Az. ( ATS)) ilkin İlkin: ilk olarak yüklü Kelime HA, Az. ( ATS) ve Bşk.‟de „hamile „ anlamındadır. Yalnız Bşk.‟te iki ünlü de geniştir:yöklö kiĢi Kişi: Evli kadının kocası. HA-Az. kürsü �Kürsü: sandalye HA, Özb.ve Az. ( ATS) çeneleĢmek çeneleşmek/çengeleşmek .Az. ( ATS); çeŋeleşmek -HA :kavga etmek. çepel çepel:Utanmaz, hayasız; kavgacı.- HA, Az. ( ATS) dayag dayag:dayag:destek. –HA- Az. ( ATS) dikelmek Ayağa kalkmak.- HA, Az. ( ATS) dizin dizin: :Dizleri üzerinde sürünmek .- HA, Az. ( ATS) .döĢlük (önlük) HA-Az. ( ATS) endirmek: indirmek HA (2009), Kaz. (Buran, 2010 ) eniĢ;: iniş. HA- Az. enmek: inmek HA, Kaz. ( ATS) ( Karaörs;2005) nece: Ne kadar, ne üçün HA- Az. ( ATS) - neçün- neçün( Özb-Uyg) ölet: öldürücü hastalık salgını. HA- Az. sağalmak: Hastalıktan kurtulup iyileşmek. HA-AT; Özbekçede yine aynı kökten sağaymak kelimesi de benzer bir kelime olarak görülüyor. balkmak: şimşek çakması ve yıldırım düşmesi sırasında ışık parlaması. Başkırt Türkçesinde balkıv, Tatar Türkçesinde ( balku) şeklinde “ parlamak” anlamında benzer kelimelere rastlanmaktadır. sığallamak: Ellerini bir şeyin üzerinde hafifçe dolaştırarak eğriliğini düzeltmek, okşamak.HA-Az. ( ATS) sınık/ sınıkçı: sınıkçı Az. ( ATS), sınık Özb., ,sınğan Krg,, Ttr,, hıngan Başkurt, sınuk Uyg. , Şor T:Kırılmak, parçalanmak. sinirmek: AT‟‟de Aşırı pişirmeden dolayı yiyeceğin yumuşaması anlamında oln bu kelime Hatay ağzında sindirilmek anlamında kullanılmaktadır. Bu kelimede yalancı eş değerlilik vardır.Kazakçada da HA (ÖZTÜRK, 2009)„daki gibi sindirmek anlamındadır. siyimek: AT‟de işemek anlamında olan bu kelime HA‟da si-/ siy- sıvının oluk gibi bir yerden akması, siyek/ siğek / siig kelimeleri de çatdaki yağmur sularının akması için yapılan oluk. sohulcan: Solucan HA, AT tike: Yenen şeyin bir parçası. bir tike : biraz HA-AT yeyin: hızlı, acele, süratli HA-AT �takta: Şorca‟da sandalye, iskemle “iskemle”anlamında kullanılmaktadır. anlamındaki bu kelime Antakya ve civarında da Anlam benzerliği gösterenler: aĢ: aş ( Hatay ağzında bu kelime daha çok pilav anlamında kullanılır, Azeri Türkçesi Sözlüğünde kelimenin 2. Anlamı pilav olarak verilmiş.)Kırgız Türkçesinde de kelime pilav anlamında kullanılmaktadır. suvat bu kelime AT ırmak, kanal vs.den su alınan hayvanların sulandığı sığ yer anlamında iken HA‟da sığ suların olduğu yere verilen ad olup hatta göl yanındaki bir köyün adı Suvatlı‟dır. don. kıyafet,elbise Az, HA gezmek: Bu kelime Hatay‟ın Üzümdalı köyünde”aramak “ anlamında kullanılmaktadır( aḫşamaçan dölüŋ ayağına ayakgabı gezdik.) ATS‟ de kelimenin 6. Anlamı olarak “ bir şeyi aramak, her tarafa bakmak// aramak” olarak verilmiş ( ATS , 1994) geçinmek: Bu kelime Hatay- Yayladağı ve Dörtyol‟un köylerinde “ölmek” anlamıyla derlenmiştir ( Öztürk,1996). ATS‟de keçinmek, keçinme şekline “ölmek, ruhunu teslim etmek” anlamı verilmiştir ( ATS, 1994) deniz:Bu kelime Hatay Ağzında ölçünlü dildeki anlamı dışında göl anlamında da kullanılmaktadır: ATS‟de de bu anlam verilmiştir. Dingil dingil: dingil dingil ATS‟de fıkır fıkır anlamı verilen bu ikileme HA‟da dingil dingil oynatmak şeklinde bir deyimde görülmektedir. Deyimin manası perişan etmektir. uyu- : Mayalamak HA- Kaz. ( ATS) Sonuç Türk dili uzun tarihî gelişim dönemleri içinde çeşitli kollara ayrılmış, dildeki değişme ve gelişmeler, toplumların yaşamlarını etkileyen kültürlerin farklı olması özellikle Çin ve Sovyet hakimiyetinde kalan Türklerin baskı altında olmaları sebebiyle lehçeler arasındaki farklar giderek çoğalmıştır. Birbirleri ile kültürel ilişki kuramadıkları için ihtiyaç duydukları kavramları karşılama biçimleri farklı olmuş, bir lehçede gayet canlı ve üretken olan bir kök diğer lehçede unutulmuş, Hatta fiil çekimlerinde, isim çekimlerinde, fiilimsi eklerinde bile dikkati çeken değişiklikler ortaya çıkmıştır. Ama bütün bu farklılaşmalar lehçelerin aynı dilin parçaları olduklarını unutturacak kadar fazla değildir; yapılan bir çok araştırma hâlâ lehçeler arasında, lehçeler ve ağızlar arasında bir çok benzerliklerin olduğunu göstermektedir. Yaptığımız bu çalışmada Hatay Ağzı ile Çağdaş Türk Lehçeleri arasında özellikle ünlü genişlemesi, ünlü yuvarlaklaşması, göçüşme, ikizleşme, , gibi ses olaylarında ; IşIn -/ UşUn ve AçA gibi bazı eklerde benzerlikler tespit edilmiştir. Fakat asıl dikkati çeken nokta söz varlığı açısından benzerliklerdir. Özellikle Hatay Ağzı ile Türkmence ve Azeri Türkçesi arasında bilhassa da Azeri Türkçesinde tam eş değerlik ve yalancı eş değerlik gösteren kelimelerin sayısının oldukça çok olduğu dikkatimizi çekmiştir. Bu konuda yapılacak daha geniş kapsamlı araştırmalarda Anadolu ağızları ile lehçeler arasındaki ortak noktaların Türkçenin bilinmeyen özelliklerini aydınlatacağına inanmaktayız. �Kısaltmalar: ET: Eski Türkçe TT: Türkiye Az. ( ATS): Azeri Türkçesi Özb.: Özbekçe Uyg.: Uygurca Trkm.: Türkmence Krg.: Kırgızca KAz. ( ATS): Kazakça Bşk.: Başkırtça Ttr.: Tatarca Hor.: Horasan Türkçesi ATS: Altaylı, Seyfettin ( 1994). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, İstanbul, TLS: Türk Lehçeleri sözlüğü ( http://www.tdk.gov.tr) Transkripsiyon iĢaretleri ŋ : Nazal n. ɘ: a- ile e arasında bir ünlü, açık e. ė: Kapalı e Kaynakça: ALKAYA, Ercan (2012), Sibirya Tatar Türkçesiyle Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Benzerlikler Üzerine Bir Değerlendirme Ss, 275-295 Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall, ALKAN, Hanife (2012), Lehçeler Arası Aktarmalarda Yalancı Eş Değerler Sorunu (Türkiye TürkçesiÖzbek Türkçesi-Yeni Uygur Türkçesi Fiil Örneği),Ankara, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall 2012, p. 671-688,tanbul, MEB Yayınları. Altaylı, Seyfettin ( 1994). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, İstanbul. COŞKUN, Volkan (2000) Tarihî Türk Lehçeleri ve Özbek Türkçesinde Zaman ve Mekânda Sınırlama Görevi Üstlenen Yapılar1997, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, Ankara, TDK Yayınları. DOYURAN, Levent (2009); Kırgız Türkçesinde Zaman Zarflarının Etimolojik İncelemesi, Ç.Ü. Türkoloji Araştırmaları Merkezi. ERCİLASUN, A.B. ( 1991 ),Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları. GÖKÇÜR , Engin (2012), Azerbaycan Türkçesi ile Doğu Anadolu Ağızlarındaki Ortaklıklar Üzerine, Turkish StudiesInternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall, 2012 GÜLENSOY, Tuncer ( 2007) Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara, TDK yayınları. GÜNŞEN, Ahmet ( 2006) Göster- ve Görset-/ ázrset- Fiillerinin Yapısı Üzerine, SosyalBilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 20 Yıl : 2006/1 (35-49 s.) ÖZTÜRK, Jale ( 2009), Hatay Ağzı, Adana, Karahan Kitabevi. BURAN, Ahmet ve diğerleri( 2010 ) Çağdaş Türk Lehçeleri, Ankara, Akçağ Yayınları. BOZKURT, Fuat ( 1999). Türklerin Dili, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları. �KARAÖRS, Metin ( 2005 ), Türk Lehçelerinde Karşılaştırmalı Şekil ve Cümle Bilgisi, Ankara, Akçağ Yayınları RESULOV A. (1995). “Akraba Diller ve “Yalancı Eş Değerler” Sorunu”, Türk Dili, S:524 (Ağustos 1995), 916-924. YUDAHİN,K.K. (1994) Kırgız Türkçesi Sözlüğü ( Çev. Abdullah Taymas), Ankara, TDK Yayınları. TANNAGAŞEVA, N.N.K ve Ş.H. Akalın (1995)) , Şor Türkçesi Sözlüğü, Adana, Türkoloji Araştırmaları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2006 Title A name given to the resource HATAY AĞZINDA ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİNİN İZLERİ Author Author ÖZTÜRK, Jale Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Hatay Ağzı, Çağdaş Türk Lehçeleri, ses bilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı. ÖZET Anadolu ağızları binlerce yıllık geçmişi olan Türkçenin kaybolmaya yüz tutan hazinelerini saklayan zengin bir kaynaktır. Ancak bu kaynak sadece eskileri saklamakla kalmaz sürekli de Bu sebeple birçok alanda olduğu gibi bu alanda da karşılaştırmalı çalışmalar çok değerli sonuçlar ortaya koyacaktır. Bu düşünce ile bu bildiride Anadolu ağızları içerisinde çok önemli bir yeri olduğuna inandığımız Hatay Ağzında Çağdaş Türk Lehçelerinin izleri gösterilmeye çalışılacaktır. Hatay’da ana dili Türkçe olan unsurlarla ana dili Arapça olan insanlar uzun yıllardan beri birlikte yaşadığı için insanlarda müthiş bir kendi kültürünü koruma içgüdüsü gelişmiştir. Özellikle de kültürün en önemli unsuru olan dilde bu çok daha belirgin olarak görülmekte ve insanlar ağız özelliklerini korumak için özel bir çaba göstermektedirler. Bu bildiride Hatay Ağzı üzerine yapılmış çeşitli araştırmalarla ve Çağdaş Türk Lehçeleri üzerine yapılmış araştırmalar karşılaştırılmıştır. Hatay Ağzı ile Çağdaş Türk Lehçelerindeki ses, şekil ve söz varlığı açısından ortak noktalar tespit edilmiştir. Özellikle Hatay Ağzı ile Azeri Türkçesi arasında ses, şekil ve söz varlığı açısından benzerlikler belirgin olarak görülmüştür. Türk’ün duygu ve düşünceleri, değişik durum ve davranışları ayrıntılı bir biçimde dile getirme eğilimi ile çağlar boyu Türkçenin bütün anlatım yollarından, türetme kurallarından yeterince yararlanarak oluşturduğu zengin söz varlığı ile sürekli beslenir. Bunun sonucunda bugün Anadolu ağızlarımız ölçünlü dile oranla birkaç kat daha geniş bir sözvarlığına ve ölçünlü dilde olmayan morfolojik özelliklere sahip olmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8edd38fcf2e9f2aeb518211525ca375f.docx fa8e1c6fef24ad748ee749d1f1ba9836 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2042fa3194a2f008de892a9aefeea493.pdf fb8b92be7eedaef5a09a1d538faf2544 PDF Text Text HAUS OHNE HÜTER İLE ATEŞTEN GÖMLEK BAŞLIKLI ESERLERİN İÇERİK VE BİÇİM AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASI Bülent KIRMIZI Fırat Üniversitesi, İnsani ve Sosyal Bilimler Fakültesi, Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü, Elazığ / Türkiye Anahtar Kelimeler: Heinrich Böll, Halide Edip Adıvar, Haus Ohne Hüter, Ateşten Gömlek, Karşılaştırmalı Edebiyat. ÖZET Milli Mücadele dönemi Türk milletinin kaderini değiştiren önemli bir dönüm noktasıdır. Aynı şekilde II. Dünya Savaşı da Alman halkı için yeni bir dönemin başlangıcıdır. Türk ve Alman toplumlarını savaşmaya zorlayan etkenler birbirlerinden ne kadar farklı olsa da her ikisi de savaşın soğuk yüzüyle karşılaşmıştır. Bu çalışmanın amacı, savaş ve savaş sonrasını konu alan Türk Edebiyatından Halide Edip Adıvar’ın “Ateşten Gömlek” adlı romanı ile Alman Edebiyatından Heinrich Böll’ün “Haus Ohne Hüter” adlı eserlerini içerik ve biçim açısından karşılaştırmaktır. Çalışmada karşılaştırmalı yöntem kullanılmış, kaynak ve materyaller çalışmanın kendisinden temin edilmiştir. Çalışmanın sonunda “Haus Ohne Hüter”de daha çok savaşın insanlar ve özellikle de çocuklar üzerindeki psikolojik baskıları, ekonomik kaygılar ve farklı sınıflara mensup kişiler ele alınırken, “Ateşten Gömlek” başlıklı romanda ise memleketin içinde bulunduğu felaket ve bu arada yaşamlarına devam insanların aşkları, hırsları ve sorumluluklarının ele alındığı görülmüştür. Karşılaştırmalı incelemeler yoluyla Böll’ün daha çok cephenin gerisinde yaşam mücadelesi veren çocuk ve kadınların kabusu olan açlık ve sefaleti dile getirdiğini, Adıvar’ın ise Anadolu insanının kendini gerçekleştirmesi temasına ağırlık verdiği görülmüştür. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2210 Title A name given to the resource HAUS OHNE HÜTER İLE ATEŞTEN GÖMLEK BAŞLIKLI ESERLERİN İÇERİK VE BİÇİM AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASI Author Author KIRMIZI, Bülent Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Heinrich Böll, Halide Edip Adıvar, Haus Ohne Hüter, Ateşten Gömlek, Karşılaştırmalı Edebiyat. ÖZET Milli Mücadele dönemi Türk milletinin kaderini değiştiren önemli bir dönüm noktasıdır. Aynı şekilde II. Dünya Savaşı da Alman halkı için yeni bir dönemin başlangıcıdır. Türk ve Alman toplumlarını savaşmaya zorlayan etkenler birbirlerinden ne kadar farklı olsa da her ikisi de savaşın soğuk yüzüyle karşılaşmıştır. Bu çalışmanın amacı, savaş ve savaş sonrasını konu alan Türk Edebiyatından Halide Edip Adıvar’ın “Ateşten Gömlek” adlı romanı ile Alman Edebiyatından Heinrich Böll’ün “Haus Ohne Hüter” adlı eserlerini içerik ve biçim açısından karşılaştırmaktır. Çalışmada karşılaştırmalı yöntem kullanılmış, kaynak ve materyaller çalışmanın kendisinden temin edilmiştir. Çalışmanın sonunda “Haus Ohne Hüter”de daha çok savaşın insanlar ve özellikle de çocuklar üzerindeki psikolojik baskıları, ekonomik kaygılar ve farklı sınıflara mensup kişiler ele alınırken, “Ateşten Gömlek” başlıklı romanda ise memleketin içinde bulunduğu felaket ve bu arada yaşamlarına devam insanların aşkları, hırsları ve sorumluluklarının ele alındığı görülmüştür. Karşılaştırmalı incelemeler yoluyla Böll’ün daha çok cephenin gerisinde yaşam mücadelesi veren çocuk ve kadınların kabusu olan açlık ve sefaleti dile getirdiğini, Adıvar’ın ise Anadolu insanının kendini gerçekleştirmesi temasına ağırlık verdiği görülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3ee3745e4d353fc0df418f5699e97024.pdf d98db1c66fb64188bd44888332544948 PDF Text Text 1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Have them move, see and speak! Jerry Istvan Thekes Director of studies IFF Language Academy, Hungary www.jerrythekes.com jerry@jerrythekes.com Abstract: The aim of this study is to show that the 21st century modern TEFL classroom has to provide entertaining, visual and kinesthetic elements for the language learners. Four different TEFL games are presented in order to prove that total physical involvement of the students aided by visuals help teaching and language acquisition. The description and the presentation of the ‘Sandwich‘,‘ the Kali goddess‘, the ‘Traffic lights‘ and the ‘Luggage‘, the ‗Scales‘ and the ‗Swatch‘ game all serve the aim to justify the necessity of students‘ moving and being given plenty of visuals during the lessons. The need to physically involve the students is supported by such respected professionals as Scott Thornbury, Michael Swan and Mario Rinvolucri. The academic support is also aided by the two greatest TEFL experts on motivation, Dôrnyei and Csizér Key Words: visualization, grammar games, kinesthetics Introduction In this article, I will present the description of six grammar games which will be described. By grammar game, I mean an entertaining activity involving learners in order for them to comfortably acquire the grammar point. I will try to argue for the importance of teaching grammar through fun. Constant explanation of grammar rules and decontextualizing grammar are a quick way for the teacher to demotivate their students and unfortunately a lot of non-native EFL teachers still fall into the comfortable trap of presenting grammar through rules as they saw it done to them when they studied a foreign language. This fact is supported by Xiao-Yun (2010) who asserts that ―traditional grammar teaching is often associated with the dry memorization of rules and the equally dry prospect of applying these rules in fill-in-the-blank, pattern practice, substitution transformation, and translation, which cause negative feelings.‖ A further support on this opinion comes from Krashen (1987), according to whom ―language acquisition does not require extensive use of conscious grammatical rules, and does not require tedious drill.‖ Throughout this article, I will use the terminology ‗grammar McNugget‘, which will stand for the particular grammar points. This denomination comes from Thornbury (2010), who says that ―an enthusiasm for compartmentalization, inherited from grammars of classical languages, has given rise to the elaborate architecture of the so-called tense system – including such grammar McNuggets as the future-in-the-past, and the past perfect continuous, not to mention the conditionals, first, second and third – features of the language that have little or no linguistic, let alone psychological, reality.‖ As I give a description of games, I will indicate the grammar McNugget that the teacher is supposed to teach with that particular game. Thornbury‘s notion of grammar McNugget is also supported by Michael Swan (1985, 76) who posits that „the role of 'grammar' in language courses is often discussed as if 'grammar' were one homogeneous kind of thing. In fact, 'grammar' is an umbrella term for a large number of separate or loosely related language systems, which are so varied in nature that it is pointless to talk as if they should all be approached in the same way. How we integrate the teaching of structure and meaning will depend to a great extent on the particular language items involved.‖ The teaching of six grammar points, these loosely related language systems, will be presented in this article. I firmly believe the conveyance of grammar usage needs to be carried out in a demonstrative and entertaining way for the students to be receptive to the learning content of the lesson. Using the phrase ‗learning content‘ I refer to Medgyes‘ terminology, who has differentiated between the two main targets of an EFL lesson: ―…foreign-language teachers have no direct body of knowledge available in the sense that physics or history teachers have. Or rather they have two different sets of content to teach: the grammar of the foreign language and the topics which serve to present and to carry to specific items of grammar. Littlejohn (1992) calls these two sets the 685 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo learning content and the carrier content (paraphrased in Medgyes, 1995).‖ The main target will be the teaching of grammar in this article. I will not use Medgyes‘ terminology-learning content- but I will use the one of Thornbury‘s quoted earlier: Grammar McNuggets.‘ In order to motivate students to learn grammar, teachers need to fend off the tension the learners usually are under. If it is proved to them that the acquisition of grammar structures is an enjoyable pastime, they will be more willing to proceed in their EFL studies. When I use the term ‗motivate‘, I always have Dôrnyei‘s and Csizér‘s (1999) research in mind. They have asserted that it is important to create a pleasant and relaxed atmosphere and to make the language classes interesting. I believe grammar games such as the ones described here assure that the learners are entertained. Richard-Amato (1988) also supports the view of a relaxed classroom atmosphere by stating that ―it appears that a lowered anxiety level is related to proficiency in the target language.‖ The ‗Sandwich‘, the ‗Kali goddess‘, and the Traffic Lights‘ games- the ones described below - are a key to achieving a lowered anxiety level. Making language teaching and the teaching of grammar game-like is of crucial importance so as to keep students interested and to create a relaxed atmosphere. Hadfield (1992) says that ―affective activities aim to create a positive and supportive group atmosphere in a non-explicit way‖ As it will be seen, the below-described grammar games are aimed at creating a positive and supportive atmosphere. The notion of making the lesson game-like is also asserted by Rinvolucri (1995): ―Grammar is perhaps so serious and central in learning another language that all ways should be searched for which will focus student energy on the task of mastering and internalizing it. One way of focusing this energy is through the release offered by games.‖ Games not only engage students‘ interest in the TEFL classroom but they also keep them involved. As Rosenberg (2009, 10) asserts we should „focus on the students in the classroom, on keeping them involved, on having them doing and producing rather than passively receiving information.‖ By involving the students in grammar games, the teacher can achieve his/her goal of having the learners acquire the grammar McNugget taught in the particular lesson. Teaching grammar McNuggets through games necessarily has an implication of avoiding students‘ consciousness raising. A no consciousness raising strategy stands for implicit grammar teaching. The idea of teaching grammar implicitly through comprehensible inputs comes from Krashen and is well known in the TEFL profession. Krashen and Terrell(1983) further elaborated on this idea by saying that ―we should not expect our students to be concerned with fine points of grammar while they are speaking in free conversation.‖ I will present six grammar games. I will precisely name the level of students, the grammar McNugget of the lesson, the materials and the procedure. Presentation of grammar games 1. Sandwich game Grammar McNugget: adjectives+prepositions Level: intermediate Material: pictures, loaf of sliced toast bread, duct-tape Procedure: The whole concept for this grammar game is that adjectives and governed prepositions are always used with a noun or a gerund. The adjective, the preposition and the noun form a sandwich with the preposition being the inner part. Prior to the lesson, the teacher sticks cards with adjectives (afraid, surprised, interested, etc.) on them onto one set of slices of toast bread and cards with nouns (spiders, gift, baseball game, etc.) onto another set. In the lesson, the cards with prepositions written on them are placed on the table. Pairs of students are given slices with adjectives on them and they have to find the correct prepositions. An ‗afraid‘ slice is matched with the ‗of‘ preposition card, for instance. The pairs present their unfinished sandwiches and as a result of peer-correction, they will end up having the right adjective-preposition chunk. As the following stage of this game, they are instructed by the teacher to find the noun slice in order for them to have a complete sandwich. Such sentences as ‗I am afraid of spiders‘; ‗My sister is interested in the baseball game‘ are formed as a result of the learners having made their sandwiches. The sandwiches consists of a slice of bread with adjectives, a preposition card in the middle and a noun on another slice of bread. 686 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo 2. Kali goddess game Grammar McNugget: Conjunctions (in spite of the fact, if, despite) Level: upper-intermediate Material: slips of paper, pictures, duct-tape Procedure: Prior to the lesson the teacher has put six different piles of prompt cards on two different chairs in the classroom. On one chair there is a pile of images designating different notions, e.g.: ‗have a stomach ache‘, ‗rainy day‘, ‗ have a bad car‘, etc. On another chair, there is another pile of cards with sentences written on them, e.g.: she is working the whole day‘,‗we are playing tennis outside‘, I am driving all the way to Turkey‘, etc. In the lesson the teacher has the learners choose two pictures. Once they have chosen them, they are told to go to the chair with the pile of sentences. They are then instructed to find a contrasting match to their pictures. For instance, the ‗rainy day‘ pictures will be matched up with the ‗we are playing tennis outside‘ sentence. After all the students are done with their matching, one has to go behind the teacher, who is standing in front of the classroom with a card ‗in spite of the fact‘ stuck on his/her chest with a blue-tack. The student behind the teacher holds up the sentence in his right hand and the picture in his left hand. The rest of the class now sees a fragmented visual sentence which one student has to read out: ‗We are playing tennis outside in spite of the fact it is a rainy day.‘ The other students then take turns in standing behind the teacher and holding up the sentences and picture in the same system as the first has done. As all students stand behind the teacher, By the end of the game the whole class will have looked like the Hindu goddess Kali, who has multiple hands. 3. Traffic lights game Grammar McNugget: affirmative, interrogative, negative in any tense Level: any Material: pictures, duct-tape, cartons of red, yellow, green color Procedure: In this grammar game the teacher is using the simple associative intelligence of the students. The green color will naturally stand for the affirmative; the red will mean the negative form and what we have left is the yellow, which will denote the interrogative form. Students get easily involved in this game since it is quite simple to associate the red color with negation and the green with affirmative statements. Prior to the lesson the traffic lights colors are drawn on the board in the usual order: red, yellow, green. In order to make sure, the teacher might as well draw cross by the red, a question mark by the yellow and a tick by the green. Teacher presents the way present simple in the affirmative is formed. It is done with pictures of daily routine and slips of cards with ‗always‘, ‗sometimes‘, ‗rarely‘, ‗never‘ written on them. Such sentences are presented as: ‗I always get up early‘. ‗I never mow the lawn in the garden‘, etc. In the midst of doing it, the teacher has a green circle stuck on his/her chest so as to indicate that it is the affirmative. This is done in the same way with the negative and interrogative with the difference that negative is presented with a red circle stuck on the teacher‘s chest and the interrogative with a yellow circle. Once the presentation is done, teacher elicits sentences from students by handing out pictures of daily routine and holding up either a green or a yellow or a red circle. For instance if a students has the picture ‗have breakfast‘ in his hand and is prompted with a green circle, then this student is supposed to say ‗I have breakfast every day‘; if however, another student has ‗dust the room‘ and is prompted with a red circle, this students is supposed to say ‗I don‘t dust the room.‘ The students pass around the pictures and wait for the teacher to elicit either an affirmative or interrogative or negative sentence with the associated color. Elicitation is achieved through association with colors. 687 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo x ? 4. Luggage game Grammar McNugget: going to Level: elementary Material: pictures, duct-tape, realia Procedure: The teacher sticks pictures of different types of travelers (lonely tourist, family going on a package tour, beach girls, etc.) on the white board. Sentences are elicited from students with questions with regard to where they think these tourists are travelling. After students are engaged in the activity, they are given realia such as Agatha Christie books, tube of sunscreen, lipstick, map, etc.) The students are instructed to go to the whiteboard with the objects and symbolically put them into the bags. They are supposed to match the items with one type of tourist. The teacher expects them to say sentences with ‗going to‘ and give a reason for their choice; for example: ‗The beach girls are going to take a tube of sunscreen because they are going to spend a lot of time under the sun.‘; The business tourist is going to take a car rental brochure because he is going to rent a car.‘ 5. Scales Grammar McNugget: comparative adjectives Level: elementary Material: pictures, slips of cards, a balance scale, bluetack Procedure: Prior to the lesson, the teacher puts two sets of scales onto one of the tables. These scales need to be a balance scale and not the digital one. Previously they have had to prepare for the lesson with pairs of pictures of objects and people to be easily compared, for example a rocket and a snail; a giant and a dwarf; Mont Blanc and a hill, etc. They have also had to choose adjectives for the students to use as the teacher will have them compare the two things or persons. These adjectives are ‘fast‘, ‘big‘, ‘high‘, etc and are printed on slips of paper. 688 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo Before the activity starts, the teacher engages the learners with an easy but necessary game. Two envelopes are stuck on the wall with bluetack. On one envelope there is a picture of a snake, on the other, there is that of a baby shoe. The snake illustrates long, multi-syllabic adjectives whereas the baby shoe denotes short, monosyllabic adjectives. The teacher divides the class into two groups and randomly gives them adjectives on slips of papers such as ‗fat‘, ‗interesting‘, heavy‘, etc. The groups have to decide whether the adjective is long or short and correspondingly place the slips of paper into either of the envelopes. Once it is done, the teacher presents how these adjectives have to be used in the comparative form by saying sample sentences. Following this presentation, everybody in the class is given pictures of objects and people. They are then instructed to find a matching pair from the pile of pictures that are put on a one of the tables in the classroom. The student that has the picture of a Ferrari needs to find the picture of an old Lada. When every student has a set of two pictures to be compared, the teacher presents the activity. They stick a slip of paper with an adjective written on it in the middle of the scales and they put one picture into one pan of the scales and another into the other pan. What the students see now is for example the adjective ‗fast‘ stuck on the scales and an image of a rocket in the left pan and that of a snail in the right pan. The teacher deliberately pushes down the left pan so as to indicate the difference and says: ‗A rocket is faster than a snail.‘ Having done this presentation, the teacher has the students take turns in sticking one adjective on the scales and putting two images into the two pans. An example could be ‗giant‘, ‗dwarf‘, ‗tall‘. The student has to stick ‗tall‘ on the scales and put the two images into either of the pans, then push down the one with the giant in it and produce the sentence: ‗The giant is taller than the dwarf‘. Tall 6. Swatch Grammar McNugget: telling the time in correct English Level: beginner Material: 1-12 numbers on pieces of paper, pictures of a short and a long pan of the watch Procedure: As an engaging activity the teacher presents the way of telling the time in English with the help of a toy clock. The below-described ‗Swatch‘ game follows this presentation in order for the students to be activated in telling the time. 689 �1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics May 5-7 2011 Sarajevo The teacher puts the numbers from 1 to 12 printed on A4 papers in a round shape in a formation equivalent to that on a watch or clock. Two students are given the roles of being hands of the watch. The teacher sticks the picture of a short hand on one of the students and sticks that of a long hand on another. The learners stand in the middle initially. Then they are instructed to move inside the circle as they wish. They have three seconds to do that. After this period of time, the teacher tells them to stop. Wherever they stand they always shoe a particular time, which one student has to tell. If the ‗short hand‘ student stands with the pointer pointing at three and the ‗long hand‘ student points at 10 minutes then it is 10 minutes past 3. It is a physically involving activity and students enjoy it very much. Conclusion In the first section of this paper I have tried to find assertions, views and notions supporting the concept of the importance of teaching grammar through games. I have cited Krashen, who contemns the conscious teaching of grammar rules. I have also used Swan‘s view, according to whom grammar is only an umbrella term and every point has to be approached in a different way when teaching them is at issue. I have found Thronbury‘s notion of grammar inevitable in this article. Through the description of six games aimed at teaching grammar McNuggets I have intended to prove that teaching grammar with fun and games is crucial in the facilitating process of teaching the TEFL learners. The ‗Sandwich‘ game has been aimed at showing that any type of realia can be used for the sake of transferring a message to make it comprehensible. The‘Kali goddess‘ game has been targeted at showing that students acquire grammar easier once they are in motion. The purpose of ‗Traffic Lights‘ game has been to substantiate that the associative intelligence of the learners can be exploited. References: Alexander, L. (1994). Grammar in the Classroom in Bower, R.ed. (1994). Applied Linguistics and Language Teaching. London: British Council Dôrnyei, Z., Csizér, K. (1999). Ten commandments for motivating language learners. Language Teaching Research Hadfield, J. (1992). Classroom Dynamics. Oxford: Oxford University Press Krashen, S. (1987). Principles and Practice in Second Language Acquisition. New Jersey: Prentice Hall Littlejohn, A.P. (1991). Why are English Language Teaching Materials the way they are? Ph.D. Thesis: Lancaster University cited in Medgyes Medgyes, P. (1995). The non-native teacher. London: MacMillan Publishers. Richard-Amato, P. (1988). Making it happen. New York: Longman Rinvolucri, M. (1995). Grammar games. Cambridge: Cambridge University Press Rosenberg, R. (2009). Tools for activating materials and tasks in the English language classroom. English Teaching Forum No. 4 2009 pp. 2-11 Swan, M. (1985). ‗A critical look at the communicative approach.‘ ELT Journal Volume 39/2 April 1985 pp. 76-87 Thornbury, S. (2010). G is for Grammar MacNugget. cited from http://scottthornbury.wordpress.com/2010/09/18/gis-for-grammar-mcnuggets/ Xiao-Yun, Y. (2010). ‗Interactive grammar teaching‘ Modern English Teacher.Volume 17No. 3 p 34-37 690 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 103 Title A name given to the resource Have them move, see and speak! Author Author Thekes, Jerry Istvan Abstract A summary of the resource. The aim of this study is to show that the 21st century modern TEFL classroom has to provide entertaining, visual and kinesthetic elements for the language learners. Four different TEFL games are presented in order to prove that total physical involvement of the students aided by visuals help teaching and language acquisition. The description and the presentation of the ‘Sandwich‘,‘ the Kali goddess‘, the ‘Traffic lights‘ and the ‘Luggage‘, the ‗Scales‘ and the ‗Swatch‘ game all serve the aim to justify the necessity of students‘ moving and being given plenty of visuals during the lessons. The need to physically involve the students is supported by such respected professionals as Scott Thornbury, Michael Swan and Mario Rinvolucri. The academic support is also aided by the two greatest TEFL experts on motivation, Dôrnyei and Csizér Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011-05 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed P Philology. Linguistics https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ac11b20ff32bc6b57d4fbd1de8e9b6ce.pdf 28d9b66f18af0291bf5966b11fb54da9 PDF Text Text Heavy metal induced gene expression in Brassicaceae Lamija Subasic, Haris Gavranovic, Imer Muhovic and Abdul Razaque Memon* Department of Genetics and Bioengineering, Faculty of Engineering and Information Technologies, International Burch University, 71000 Sarajevo, Bosnia and Herzegovina E-mail: armemon@ibu.edu.com Abstract Plants require at least 14 mineral elements for their nutrition. These include the macronutrients nitrogen (N), phosphorus (P), potassium (K), calcium (Ca), magnesium (Mg) and sulphur (S) and the micronutrients boron (B), chlorine (Cl), iron (Fe), manganese (Mn), copper (Cu), zinc (Zn), nickel (Ni) and molybdenum (Mo). These are generally obtained from the soil. Crop production is often limited by low bioavailability of essential mineral elements and/or the presence of excessive concentrations of potentially toxic heavy metals, such as Fe, Mn, Cu, Cr, Cd, Pb, Zn and Al in the soil solution. In the past few years, responses of plants to heavy metals have received increasing attention. On one hand due to industrial activities, toxic heavy metals such as Cd, Zn, Cu, Cr, Pb have been released into the biosphere and represent a widespread environmental pollution. High concentrations of heavy metals in the soil can inhibit plant growth and reduce crop yields, which can affect sustainable development severely. In order to study the molecular response of plants to heavy metals, the gene expression data of model crop plants especially in Brassicaceae family were analyzed by searching several databases available online. In the first part of this work the publicly available online resources for these plants from websites such as http://www.ncbi.nih.gov, http://www.tigr.org, http://www.brassica.info, and related sites were searched to collect nucleotide sequences that encode heavy metal ATPases and transporter protein homologues. The second part of this work focuses on the expression of these genes in plants grown at different concentrations of Cu, Zn, and Cd. Real time PCR (RT-PCR) experiments will be carried out to analyze the expression of these genes in roots and shoots of B. nigra and B. juncea treated with different concentrations of metals. Keywords: Arabidopsis thaliana, Brassicaceae, phylogenetic tree, Metal ATPases, phytoremediation 1.INTRODUCTION Phytoremediation uses green plants to clean up toxic amount of inorganic and organic pollutants from the environment. The rapid industrialization and urbanization of many developed and recently developing countries (for example China, India, Brazil etc) have increased heavy metal and organic pollution in the environment (Memon and Schroder, 2009). Hyperaccumulation as a phenomenon has attracted growing attention in the past decade. Exploiting hyperaccumulating plant species, and identifying metal accumulation 205 �genes is currently focal point for phytoremediation or phytomining (Ozturk et al 2012). Among limited number of plant species 400 are classified as heavy accumulator plants (Baker et al., 2000). Among them Arabidopsis hallari, Thlaspi, Brassica nigra, and Brassica juncea have been most studied (Memon and Schroder, 2009). Those plant species have the ability to accumulate extremely high amounts of heavy metals in their leaves (Brown et al., 1995). The plants absorb contaminants through the root system and store them in the root biomass and/or transport them up into the stems and/or leaves. A living plant may continue to absorb contaminants until it is harvested. After harvest, a lower level of the contaminant will remain in the soil, so the growth/harvest cycle must usually be repeated through several crops to achieve a significant cleanup. After the process, the cleaned soil can support other vegetation. Heavy metals that have been identified in the polluted environment include As, Cu, Cd, Pb, Cr, Ni, Hg and Zn. Different sources of heavy metals are listed in Table 1. Table 1. Different sources of heavy metal contamination. Heavy metals Sources As preservatives, animal feed plants, herbicides, volcanoes, mining and smelting Cu biosolids Cd fossil fuel burning, phosphate fertilizers, sewage sludge Semiconductors, petroleum refining, wood additives, coal power, Electroplating industry, smelting and refining, mining Geogenic sources , anthropogenic activitie,s metal smelting and refining, application of Cr tanneries Electroplating industry, sludge, solid waste, Pb of leaded gasoline, wastes enriched in Pb, paints Mining and smelting of metalliferous ores, burning municipal sewage, industrial Hg industries producing caustic Volcano eruptions, forest fire, emissions from soda, coal, peat and wood burning 206 �Se fuels, glass manufacturing (e.g., varnish, pigment formulation) Coal mining, oil refining, combustion of fossil industry, chemical synthesis Ni bursting and gas exchange soils and geological materials Volcanic eruptions, land fill, forest fire, bubble in ocean, weathering of Zn mining, biosolids Electroplating industry, smelting and refining, Different approaches have been used or developed to mitigate the heavy metal polluted soils. The metal ion accumulated in the aerial parts that can be removed to dispose or burnt to recover metals. The results indicate that many Brasssica sp. such as B. juncea L., B. juncea L. Czern, B. napus L.and B. rapa L. exhibited moderately enhanced Zn and Cd accumulation. According to Brooks (1998) and Baker (2000) they were also found to be most effective in removing Zn from the contaminated soils. The plant species that have been identified for remediation of soil include either high biomass plants such as willow (Landberg and Greger, 1996) or those that have low biomass but high hyperaccumulating characteristics such as Thlaspi and Arabidopsis species (Memon et al 2000, Memon et al. 2008). The main objective of this study is to identify genes responsible for hyperaccumulation of heavy metals such as Zn, Cu and Cd in Brassicaceae family species, namely Brassica , do comparative phyletic analysis among different species and characterize metal induced gene expression. The present study aims at finding homologues of heavy metal ATPases among species mentioned that might possess same specific functional similarities. Moreover, this study aids to resolve many problems of soil pollution and enhance soil clean-up methods by using fast growing and high biomass accumulator plant species. The main components of this study are: i) retrieval of heavy metal ATPase nucleotide sequences from Brassicaceae family species, H.sapiens and S.cerevisiae by searching through all sequence databases; ii) multiple alignment of found sequences, iii) phyletical analysis of heavy metal ATPases genes, where the main gene source was A.thaliana, compared with Brassicaceae, H.sapiens and S.cerevisiae and other related organisms with the objective of finding motifs with high or identical functional similarity. 2. Materials and Methods 2.1.Retrieval of sequences In this study DNA sequences were retrieved from websites as a molecular evidence to classify organisms. Several publicly available online data resources were used including: http://arabidopsis.org/ (TIGR, The Institute for Genomic Research); http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ (GenBank); http://plantgdb.org/ (PGD, Plant Genome Database), http://srs.ebi.ac.uk (EMBL-EBI). Homo sapiens and yeast sequences were acquired from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/. and http://www.yeastgenome.org/ (SGD, Saccharomyces Genome Database), respectively. All the sequences were downloaded in FASTA format and all databases were screened for heavy metal ATPase gene homologues by 207 �employing the BLAST algorithm (Blastn and discontiguous megablast for nucleotide databases). Discontiguous megablast as a version of megablast is used to compare slightly diverged sequences, especially sequences from different organisms, which have alignments with low degree of identity. For the initial screening, Arabidopsis, human and yeast heavy metal ATPases nucleotide sequences were used and every database scanned for the E-value of sequences of <10-7. Phylogenetic tree was constructed from DNA sequences by using Java applet JalView. Firstly, genes responsible for hyperaccumulation of heavy metals, heavy metal ATPases were collected from www.arabidopsis.org. The sequence databases were also searched using keywords for heavy metal ATPases. In total seven of the gene nucleotide sequences from Arabidopsis thaliana were taken and put for further analyses. The identified genes from these databanks are: HMA1 (Heavy metal ATPase 1); copper-exporting ATPase, HMA2 (Heavy metal ATPase 2); cadmium-transporting ATPase, HMA3 (Heavy metal ATPase 3); ATPase, coupled to transmembrane movement of ions, phosphorylative mechanism, HMA4 (Heavy metal ATPase 4); cadmium-transporting ATPase, HMA5 (HEAVY METAL ATPASE 5); ATPase, coupled to transmembrane movement of ions, phosphorylative mechanism, PAA1 (metal-transporting P-type ATPase 1), PAA1 (metaltransporting P-type ATPase 1); ATPase, coupled to transmembrane movement of ions, phosphorylative mechanism. Subsequently, based on those identified genes sequences, nucleotide sequences for other organisms such as Brassica, Saccharomyces cerevisiae and human were collected from http://srs.ebi.ac.uk and http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ for the purpose of finding homologue sequences. After the set of related sequences were obtained, we proceeded further by using BLAST tool form NCBI website to find regions of local similarity between sequences. 2.2. Multiple alignment and phylogenetic tree construction A total of 134 heavy metal ATPase sequences were multiply aligned by utilizing ClustalW program in order to construct phylogenetic tree. Construction of phylogenetic tree is the most convenient method to represent the significant relation among obtained sequences. The purpose of our research is to study the sequences of gene family where all sequences share the same common ancestor. Thus by implementing phylogenetic trees we will ensure that the heavy metal accumulator genes are orthologous to another well-characterized gene in another species. Two genes that are orthologous often have the same exact function (have similar roles) in the two different organisms they come from. In order to construct phylogenetic tree sequences of genes need to be aligned. In multiple sequence alignment the nucleotide sequences are being overlapped so similar features end up in the same column. The idea behind a multiple alignment is to put nucleotides or amino acids in the same column because they are very similar according to some criterion. There are four major criteria to build a multiple alignment of sequences that all have different properties. These four criteria are as follows: structural, evolutionary, functional and sequence similarity. While the first three criteria have a clear biological meaning, the fourth one does not. When the sequences are closely related, their structural, evolutionary, and functional similarities are equivalent to sequence similarity. The criterion observed in this research is that the sequences of different metal induced genes have functional and evolutionary similarities among species. Our hypothesis is that the functionally related sequences of the genes from different species or organisms will be having conserved pattern or motif which will be possibly related to hyperaccumulation of heavy metals. 208 �3.Results and Discussion 3.1.Heavy metal ATPase homologues Three phylogenetic trees were constructed for collected heavy metal ATPase nucleotide sequences. In Fig.1. a total of 27 gene nucleotide sequences were obtained from 2 different organism: 24 plants and 3 human species after scanning of major sequence databases. The majority of these sequences belonged to Arabidopsis thaliana. Mainly mRNA sequences were taken for multiple alignment and construction of phylogenetic tree by using Neigbour Joining method in Jalview software. Fig.1. Linear dendrogram presenting a phylogenetic tree for metal accumulating genes. In one study a total of 35 homologues gene nucleotide sequences were obtained from 19 different organisms: 2 plants (8 Arabidopsis thaliana and 3 Oryza sativa Japonica Group), 2 Mus Musculus, 2 Rattus norvegicus, Caenoharbditis elegans, 2 Canis lupus familiaris, Bos taurus, Gallus gallus, Saccharomyces cerevisiae, Macaca mulatta, Anopheles gambiae pest, Kluyveromyces lactis, Pan troglodytes, Homo sapiens, Schizosaccharomyces pombe, Danio rerio, Neurospora crassa, Magnaporthe oryzae and Drosophila melanogaster after scanning of major sequence databases. The majority of heavy metal ATPase sequences belonged to Arabidopsis thaliana. Mainly mRNA sequences were taken for multiple alignment and construction of phylogenetic tree by using Neigbour Joining method in Jalview software. 209 �In another study a total of 72 homologues gene nucleotide sequences were obtained from 14 different organisms: plants (Arabidopsis thaliana, Hordeum vulgare, Glycine max, Oryza sativa japonica, Oryza sativa indica, Noccaea caerulescens, Thlaspi caerulescens, Triticum aestivum, Sorghum bicolor, Populus trichocarpa, Medicago truncatula, Picea glauca, Solanum tuberosum, Hirchfeldia incana, Brassica juncea, Brassica napus ,Vitis vinifera, Zea mays, Thellungiella halophila, Physcomitrella patens ssp patens, Selaginella moellendorffii, Solanum lycopersicum, Brachypodium distachyum, Sedum alfredii, Ricinus communis ), Pan troglodytes, Pongo abelii, Macaca mulatta, Rattus norvegicus, Equus caballus, Bos taurus, Sparus aurata, Drosophila melanogaster, Drosophila erecta, Chlamydomonas reindhartii, Trichoplax adhaerens, Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae and Homo sapiens after scanning of major sequence databases. The majority of heavy metal ATPase sequences belonged to Arabidopsis thaliana (8), and Medicago truncatula (6). Mainly mRNA sequences were taken for multiple alignment and construction of phylogenetic tree by using Neigbour Joining method in Jalview software. From the comparative analyses of phylogenetic trees orthologous heavy metal ATPase genes were identified from model crop plants in Brassicaceae family, such as Arabidopsis thaliana, Brassica juncea, Brassica napus, Noccaea caerulescens and Thlaspi caerulescens. Phylogenetic tree is comprised of: leaves or OTUs (Operational Taxonomic Units), nodes which represent an ancestral OUT, clade (a group of OTUs that includes several sequences and their common ancestor nodes), branch which defines the relation between a clade or an OTU and the rest of the tree and root which is the common ancestor of all the OTUs. Phylogenetic trees were built with distance methods by grouping OTUs according to overall similarity. These phylogenetic trees are unscaled, where branch length does not have any special meaning in terms of evolutionary time. On the other hand it indicates of orthologous heavy metal ATPase genes across different species. Conclusion Great efforts have been made in the last two decades to reduce pollution sources and remedy the polluted soil and water resources. Phytoremediation, being more cost-effective and fewer side effects than physical and chemical approaches, has gained increasing popularity in both academic and practical circles. Recent advances in biotechnology will play a promising role in the development of new hyperaccumulators by identifying a specific metal genes and transferring metal hyperaccumulating genes from low biomass wild species to the higher biomass producing cultivated species in the times to come. This can play a significant role in the extraction of heavy metals from the polluted soils and aid sustainable environmental development. Phytoextraction as a way of phytoremediation is environmental friendly, and causes no harm to soil quality. Moreover, it is less expensive than any other clean-up process. It takes more time than other clean-up techniques, but on the other hand its benefits certainly outweigh the time-consuming process, since it is related to plants. Although, investigations are needed to develop new methods for effective recovery of metals from the hyperaccumulator plant biomass. REFERENCES Memon, A.R. and Schröder, P. 2008. Implication of metal accumulation mechanisms to phytoremediation. Environ. Sci. Pol. Res. (ESPR). 16: 162-175. Ozturk, M., Memon, A. R. , Gucel, S. , and Dogan, Y. 2012. Brassicas in Turkey and their Possible Role in the Phytoremediation of Degraded Habitats. Springer-Verlag. 210 �Memon et al 2008. Metal accumulation in crops- Human health issues, In : Trace ElementsNutritional benefits, environmental contamination, and health implications, Ed. M. N. V. Prasad, John Wiley & Sons pp. 81-97 Memon, A. R., Aktoprakligıl, D., Özdemir, A., and Vertii, A. 2000. Gene expression of heavy metal stress protein in plants. Turkish J. Botany 25, 111-121 Memon, A. R., Yildizhann Y. and Keskin, B. C. Phytoremedıatıon of heavy metals from contamınated areas of Turkey. 4th European Bioremediation Conference, Sept 3-6, Chania, Crete, Greece, ID04 pp1-4, ISBN 978-960-8475-12-0. Baker, A.J.M., McGrath, S.P., Reeves, R.D., Smith, J.C.A. (2000). Metal Hyperaccumulator Plants: A Review of the Ecology and Physiology of a Biological Resource for Phytoremediation of Metal-Polluted Soils.In: Terry, N., Banuelos, G. Eds. Phytoremediation of Contaminated Soils and Water. Boca Raton, Florida, USA. Brown, S.L., Chaney, R.L., Scott Angle, J. (1995). Zinc and cadmium uptake by hyperaccumulator thlaspi-caerulescens grown in nutrient solution. Soil Sci. Soc. Am. J., 59: 125-133. Claverie,J.M. Cedric Notredame (2007). Bioinformatics For Dummies (2nd). Indianapolis, Indiana: Wiley Publishing, Inc. Landberg, T., Greger, M. (1996). Differences in uptake and tolerance to heavy metals in Salix from unpolluted and polluted areas. Applied Geochem., 11(1-2):175-180. Brooks, R.R., 1998. Plants that Hyperaccumulate Heavy Metals. CAN International, Wallington, p.379. Engineering of microalgae for biofuel production Recep Vatansever1, Sanija Cavar1,2, and Abdul Razaque Memon1 1Department of Genetics and Bioengineering, Faculty of Engineering and Information Technologies, International Burch University, 71000 Sarajevo 2Department of Chemistry, University of Sarajevo, Sarajevo, Bosnia and herzegovina Abstract Increasing of the world population along with the economic wealth deepens the energy crises every day. Hence we need to find the new alternative energy sources that will satisfy the energy demand and concomitantly deliver no emission to the environment. In this particular situation, plants offer us a highly efficient and effective solutions. However use of higher plants for such purposes can cause several problems such as food competition, water shortage, arable land, fertilizer etc. Algae are tiny biological factories that use photosynthesis to transform carbon dioxide and sunlight into energy so efficiently that they can double their weight several times a day. As part of the photosynthesis process algae 211 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1247 Title A name given to the resource Heavy metal induced gene expression in Brassicaceae Author Author Lamija , Subasic Abstract A summary of the resource. Plants require at least 14 mineral elements for their nutrition. These include the macronutrients nitrogen (N), phosphorus (P), potassium (K), calcium (Ca), magnesium (Mg) and sulphur (S) and the micronutrients boron (B), chlorine (Cl), iron (Fe), manganese (Mn), copper (Cu), zinc (Zn), nickel (Ni) and molybdenum (Mo). These are generally obtained from the soil. Crop production is often limited by low bioavailability of essential mineral elements and/or the presence of excessive concentrations of potentially toxic heavy metals, such as Fe, Mn, Cu, Cr, Cd, Pb, Zn and Al in the soil solution. In the past few years, responses of plants to heavy metals have received increasing attention. On one hand due to industrial activities, toxic heavy metals such as Cd, Zn, Cu, Cr, Pb have been released into the biosphere and represent a widespread environmental pollution. High concentrations of heavy metals in the soil can inhibit plant growth and reduce crop yields, which can affect sustainable development severely. In order to study the molecular response of plants to heavy metals, the gene expression data of model crop plants especially in Brassicaceae family were analyzed by searching several databases available online. In the first part of this work the publicly available online resources for these plants from websites such as http://www.ncbi.nih.gov, http://www.tigr.org, http://www.brassica.info, and related sites were searched to collect nucleotide sequences that encode heavy metal ATPases and transporter protein homologues. The second part of this work focuses on the expression of these genes in plants grown at different concentrations of Cu, Zn, and Cd. Real time PCR (RT-PCR) experiments will be carried out to analyze the expression of these genes in roots and shoots of B. nigra and B. juncea treated with different concentrations of metals. Keywords: Arabidopsis thaliana, Brassicaceae, phylogenetic tree, Metal ATPases, phytoremediation Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012-05-31 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General),Q Science (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3501 Title A name given to the resource HEGEMONİK KİMLİK SÖYLEMİ BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE MİKRO DİNSEL CEMAATLER Author Author Ali Minarli, Mustafa Emre Minarli, Salih Abstract A summary of the resource. Bu çalışma Türkiye’deki sayı ve etkinlik itibariyle mikro olarak tanımlanabilecek dinsel cemaatlerin, çokkültürlü yurttaşlık bağlamında, ülke üzerindeki hegemonik söylem karşısında sahip olduğu imkan ve sınırlılıkları inceleme amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma, “mikro dinsel kimliklerin ülke üzerinde baskın bulunan kimlik kodlaması açısından hangi sorunlarla karşılaşmaktadır” problemine dayanmaktadır. Bu bağlamda, Aleviler, Museviler, Ermeniler, Ortodoks Rumlar ve İslami tarikatların mensupları çalışmanın ilgi alanını oluşturmaktadır. Araştırmanın yöntemi ise çokkültürcülük paradigmasını oluşturan kuramsal çalışmalar doğrultusunda çalışmanın konusunu meydana getiren kimliklerin temsilcileriyle yapılan görüşmeler paralelinde elde edilen gözlemlere ve bu kişilere yönelik hegemonik söylemi yansıtan medya kuruluşlarından toplanan verilere dayanmaktadır. Çalışmaya modern kimliğin betimlenmesiyle başlanmış, ardından araştırmanın kavramsal altyapısını oluşturan çokkültürlü yurttaşlık olgusu üzerinde durulmuştur. Çokkültürlü yurttaşlığın, liberal demokratik ülkelerdeki örneklerinin ele alınarak incelenmesinden sonra Türkiye’deki mikro dinsel formların günümüzde yaşamış olduğu kimlik problemleri tarihsel bir perspektifle ele alınmıştır. Bu bağlamda, Türkiye’de modernleşme ve uluslaşma süreçleriyle birlikte meydana gelen kimliksel dönüşümden de bahsedilmiş, söz konusu dönüşüm sonucu ortaya çıkan baskın kimliksel kodlama resmedilmeye çalışılmıştır. Çalışmada mikro dinsel kimliklerin içerisinde bulunulan söylem evreni paralelinde karşılaştığı zorluklar ve bu zorluklar karşısında vermiş olduğu tepkiler incelenmeye çalışılmıştır. Son olarak, araştırmada, yapılan çalışmanın genel özelliklerinin ve elde edilen bulguların tespitine yer verilmiştir. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/35a1a57c53e374300475c9ca2903d6a5.docx 8ce7a637219adab317adf4e5d659f620 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e1f7d44950711c5c8a24861ddb23e68f.pdf f931621c253d388ab9994ada6f3f61c6 PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Tokat / Türkiye Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/932ce8f0c7994c1b05b6ce6f576c01d7.docx 1fb210dc0b1a4ebbcaced7406cb2ee39 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6d49c5cf98e03d000ec5bd31d590e9c9.pdf fccac82a5c980abbad03f18a7566223c PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ‘ATÜ'L-FEVÂYİD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER1 Özet Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet‟in Catalogue des Manuscrits Turcs‟ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France‟de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû‟atü‟lFevâ‟id adlı eseri tanıtılacaktır. DOCTOR BEŞİR ÇELEBİ AND HIS MASTERPIECE MECMÛ'ATÜ'LFEVÂ'İD Abstract Beşir Çelebi is an important physician who lived in the period of Fatih Sultan Mehmet. Besides his masterpiece the history of Edirne and the history of Ottoman ascribed to him, he has also an important medical book titled Mecmû'atü'l-Fevâ'id. This voluminous masterpiece consists of 282 leaves and it was mentioned by E. Blochet in his Catalogue des Manuscrits Turcs and inscribed at SUP TURC 234 in Bibliothèque Nationale de France. After a brief information on Beşir Çelebi, his masterpiece Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id will be introduced. Giriş Türklere ait en eski yazılı tıp metinleri Turfan seferleri sırasında bulunan Uygur dönemi yazmalarıdır. Şu anda Berlin Üniversitesi Turfan Yazmaları Koleksiyonunda bulunan bu metinler Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat tarafından Zur Heilkunde der Uiguren I, II (1930- 1 Yrd. Doç. Dr., Gaziosmanpaşa üniversitesi, Türk dili ve edebiyatı bölümü, tuncayboler@gmail.com �1932) adlı Almanca kitapta ele alınıp incelenmiştir.2 Söz konusu eserde ele alınıp incelenen yazmalardan anlaşıldığına göre, bu dönemde Türkler, hastalıkların tedavisinde kuş eti, yılan derisi, kunduz hayası gibi hayvansal tedavi maddeleri ve soğan, sarımsak, turp, ayva, bal gibi muhtelif sebze-meyveler, otlar ve gıdalar kullanmışlardır. Selçuklular dönemine bakıldığında ise açılan birçok darüşşifa, bu dönemde de tıp ilmine verilen önemin devam ettiğini göstermesi bakımından kayda değerdir. Tarihî sırayla bu önemli darüşşifalardan bazıları şunlardır: 1205‟te Kayseri‟de Gevher Nesibe Darüşşifası ve Gıyasiyye Tıp Mektebi, 1217‟de Sivas‟ta Keykâvus Darüşşifası, 1217-1236‟da Konya Darüşşifaları, 1235‟te Çankırı‟da Selçuklu Emirlerinden Atabey Ferruh Darüşşifası, 1272‟de Kastamonu‟da Ali Pervane‟nin Darüşşifası, 1275‟te Tokat‟ta Pervane Bey‟in Darüşşifası, 1288‟de Turan Melik Sultan‟ın Divriği‟de inşa ettirdiği darüşşifa vb. Yukarıda adı geçen müesseselerde pek çok değerli hekim yetişmiş ve yetişen hekimlerin birçoğu da bu darüşşifalarda çalışmıştır. Yine bu dönemde başka İslam memleketlerinden hastanelere davet edilen hekimler de olmuştur. Musullu Şemsüddin ibn-i Hibl, Tiflisli Ebulfadl, Cerrah Fasil, Tabib Kutbüddin bu isimlerden sadece birkaçıdır.3 Osmanlı dönemine gelindiğinde tababetin esasen Selçuklu ve dolayısıyla İslam tıbbının bir devamı olduğu söylenebilir. Osmanlılar Anadolu‟yu fethettikten sonra Selçuklulardan kalma bütün sıhhi müesseseleri muhafaza etmekle beraber Anadolu ve Rumeli‟de bazı katkılarda bulunmuşlardır. 1399‟da II. Sultan Murad Edirne‟de bir leprozeri4, 1470‟te Fatih Sultan Mehmed İstanbul‟da ve 1486‟da II. Sultan Bayezid Edirne‟de birer hastane yaptırmışlardır. Edirne‟de açılan bu son hastanede delilere mahsus bir kısım olduğu gibi burada maddi ve ruhi tedaviler de yapıldığı, hatta müzikoterapiye bile başvurulduğu söylenir (Atabek 1977: 27-30). Tıp ilmini konu alan eserlerin diline bakıldığında ise, Anadolu Selçukluları döneminde yazılan eserlerin daha çok Arapça ya da Farsça olduğu görülmektedir. Türk Beylikleri Dönemi ve Osmanlı Devleti‟nin kuruluşu ile birlikte artık Türkçe telif ve tercüme eserler ortaya konduğunu söylemek mümkündür. 2 Uygur dönemi tababetini ele alan başka bir çalışma da Arat‟ın eserinden hareketle Prof. Dr. A. Süheyl Ünver tarafından hazırlanan Uygurlarda Tababet (İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 1936) adlı kitaptır. 3 Ayrıntılar için bk. Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. 4 Miskinler yurdu, cüzzamhane. �XIV ve XV. yüzyılda birçok hekim yetişmiş olmakla birlikte bilhassa şu isimler mühim addedilir: Hekim Bereket, Geredeli İshak bin Murad, Sivaslı Hekim Ali, Hacı Paşa, Ahmedi, Şeyhi (Yusuf Sinaneddin), Ahmedi Dai, İbni Şerif, Akşemseddin, Şirvani, Eşref bin Muhammed, Kutbeddin Ahmed, Altuncuzade (Altunizade, İbni Zehebî), Mehmed bin Lütfullah, Beşir Çelebi, Lârî (Abdühamid Çelebi), Yakup Paşa, Hekim Arap, Hoca Ataullah, Ahi Ahmed Çelebi, Amasyalı Mehmed bin Abdullah, Sabuncuoğlu Şerefeddin vb. Bizim burada ele alıp tanıtacağımız Mecmû‘atü'l-Fevâyid adlı eserin müellifi yukarıda adı geçen -15. yüzyılın önemli hekimlerinden- Beşir Çelebi‟dir. Bildirimizde söz konusu esere geçilmeden önce, Beşir Çelebi ve onun Mecmû‘atü'l-Fevâyid dışında kalan eserleri hakkında da kısa bilgi verilecektir. Beşir Çelebi Beşir Çelebi Karamanlıdır.5 Doğum tarihi kesin olarak belli değildir. Babası Mahbûb Çelebi‟dir.6 Fatih Sultan Mehmet‟in hekimi ve sohbet arkadaşıdır (Ünver 1953: 17). Onun Fatih‟e intisabı ve kaynaklarda Fatih‟in sohbet arkadaşı olarak gösterilmesi Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı risalede geçen şu ibarelere dayanmaktadır7: “…Ol zamânda Sultân Mehemmed Hân-ı Gâzî tâbe serâhu8 şehr-i Edirne‟de yeni tahtı sa„âdete cülûs9 buyurup pâdişâh oldukları zamânda ittifâk Beşir Çelebi anılup hazâkati10 evsâfı11 meclis-i şerîflerinde zikr olunup ziyâde ta„rîf ve tavsîf itdüklerinde Sultân Mehemmed hekîm-i mezbûra12 derûn-ı dilden meyl idüp derhâl Karamanoğlı İbrâhîm Beg‟e nâme tesvîd olunup13 kâsıd14 birle irsâl olunup15 hekîm-i mezbûr taleb olunmağa emr 5 Bazı kaynaklarda Beşir Çelebi‟nin Konyalı olduğuna dair bilgiler yer alsa da Ali Gülcan onun Karamanlı olduğunu birtakım delillerle ispatlamaya çalışmıştır (Gülcan 1978: 5-6). Burada Beşir Çelebi‟nin Karaman‟ın Ermenek ilçesinden olduğu şeklinde bilgiler bulunduğunu da ifade etmek gerekir. 6 Ayrıntılar için Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi‟nin 23. sayfasındaki dipnota bakınız. 7 Zaten Beşir Çelebi hakkında kaynaklarda bulunan bilgilerin hemen hepsi Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlar kadarıyladır. 8 Kabri iyi ve temiz olsun. 9 Tahta çıkma, tahta oturma. 10 Hekimlikteki ustalığı, becerisi. 11 Vasıfları, özellikleri. 12 Adı geçen hekime. 13 Mektup yazılıp. 14 Ulak, haberci. �eylediler çünki nâme birle kâsıd İbrâhîm Beg‟e vâsıl oldı emr-i „âlîleri üzre imtisâl idüp16 hekîm-i merkûmı tamâm ikrâm ve hürmet birle âsitâne-i devlet-bahşlarına irsâl itdüklerinde menâzil kat„ idüp gelüp şehr-i Edirne‟de Sarây-ı „Atîk‟de pâdişâh hazretlerine mülâkât idüp haylî musâhabet eylediler17. Zîrâ Sultân Mehemmed „âlim ve kâmil pâdişâh idi ve „ulemâya muhabbet idüp ve muhibb olup her kanda18 bir âlim ve fâzıl istimâ„19 buyursalar elbette tâlib olup getürüp musâhabetleri ile müşerref olurlardı. Pes hekîmden ol tabaka hazz eylediler ki „ilm ü hazâkatine küllî tahsîn idüp bir nice rûzigâr20 hidmet-i şerîflerinden gidermeyüp bir ân ve bir sâ„at musâhabet-i „ilmîden hâlî olmazlardı…” (Erdoğru 2006: 177-178) Yukarıdaki metinde de anlatıldığı gibi, Fatih Sultan Mehmed 1451‟de yeniden tahta oturduğunda ilk işlerinden birisi tanınmış âlimleri çevresinde toplamak olmuştur. Ayrıca, onun tıbba ve felsefeye özel ilgisinin bulunduğu bilinmektedir. Fatih‟in hekimliğe gösterdiği özel ilgi, kütüphanesinde bulunan eserlerinde de açık bir şekilde anlaşılmaktadır. O, yaşadığı dönemde mesleklerinde başarılı olmuş, ün yapmış bilim adamlarını nerede olursa olsun bulup, hiçbir fedakârlıktan kaçınmadan sarayına davet etmiş, zaman buldukça onlarla günlerce süren konuşmalar yapmış, bilimsel tartışmalarda bulunmuştur (Kazancıgil 2009: 36). İşte, Beşir Çelebi de bu şekilde Fatih tarafından saraya çağrılan âlimlerden biridir. Karamanoğlu İbrahim Bey‟in21 hassa hekimi olan Beşir Çelebi‟nin bilgisi ve mesleğinde göstermiş olduğu başarısından doğan ününü duyan Fatih, İbrahim Bey‟e özel mektup yazarak, Beşir Çelebi‟yi Edirne‟ye davet etmiş ve o da bu davet üzerine Edirne‟ye gelmiştir. Fatih, Çelebi‟yi Edirne‟de Eski Saray‟da yani Saray-ı Atik‟te kabul ederek, onunla görüşmüştür. 15 Gönderilip, yollanıp. 16 Alınan emre uyup. 17 Sohbet ettiler. 18 Nerede. 19 İşitme, duyma. 20 Zaman. 21 Karamanoğlu II. İbrahim Bey, Karamanoğullarından II. Mehmed Bey‟in oğludur. Büyük babası Ebulfeth Alaaddin Ali Bey zamanında henüz on beş yaşında iken devlet kademesinde görev almaya başlamış, Akşehir dolaylarının yönetimi de kendisine verilmiştir. Osmanlı-Karamanlı mücadelelerinde Timurtaş Paşa ve Sinan Paşa kumandasındaki Osmanlı ordularına karşı direnişlerde bulunmuş; Karamanoğulları ve Ertanaoğulları arasındaki sürekli ve çetin savaşlarda yararlılıklar göstermiştir. 1424‟te de Karaman Beyliği tahtına oturmuştur. Hükümranlığı müddetince Karamanoğlulları Beyliği içindeki bütün şehir, kasaba ve köylerde birçok sosyal, kültürel ve dinî müesseseler kurmuştur. Bu eserlerin yaşaması ve işletilmesi için gelir kaynağı olarak da pek çok emlak ve arazi vakfetmiştir. Beşir Çelebi‟nin Mecmû‘atü’l-Fevâyid‟i, Hatiboğlu Mehmed‟in de Ferahname‟yi onun adına yazdığı bilinmektedir. �Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde anlatılan ve bizim de buraya aldığımız aşağıdaki bölümden Beşir Çelebi‟nin mizacına/karakterine dair ipuçları da buluyoruz: “İttifâk Sultân Mehemmed Hân nehr-i Tunca kenârında muhtasarca bir köşki var idi ki merhûm Sultân Murâd Hân-ı Gâzî binâ etdürmiş idi gâhîce22 su havâsına bazı muhtasarları ile varup müşerref olur idi bir gün pâdişâh Beşir Çelebiyi zikrolunan su kenârında olan köşke vardukda da‟vet edüp murâd-ı şerîfleri hekîmün musâhabeti ile müşerref olmak idi fasl-ı temmûz olmağla havâsı katı ıssı23 idi ve hekîm-i mezbûr ol vakt iki kat kürkler giymiş idi ve gâyet ile nahîf-mizâc idi kat‟â soğuğı sevmez idi hattâ hammâma girse ferş-i hammâm24 döşedürdi ve eydürdi25 kim mermerün zâtı bâriddir26 insânun bedenine zararı vardur pes27 zikrolunan köşke pâdişâh hazretleri saâdet ile taht-ı „izzet bahtlarıyla karâr edüp hekîm-i hâzıka dahi pâyitahta karîb28 kürsî kodılar geçüp edâyla oturup esnâ-yı musâhabetde hekîm ditreyüp benzi mütegayyir oldı29 pâdişâh ayıtdı ne garîbdür bu zamânda üşümek ale‟l-husûs ma‟lûmdur ki „ilm-i hikmetde fasl-ı temmûzda kırk gün havâ gâyet ıssı olur rûzgâr-ı subhî vakt-i „asr geçince hareket etmez şimdi hod vakt degüldür zuhrdur30 bu kadar yelden üşürsiz dedüklerinde Beşir Çelebi eytdi…” (Erdoğru 2006: 178-179) Beşir Çelebi‟nin doğum tarihi gibi ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemekle birlikte 1400‟lü yılların sonu ile 1500‟lü yılların başında vefat ettiği düşünülebilir. Eserleri 1. Tarih-i Edirne Tıpkıbasımı Prof. Dr. İsmail Hikmet Ertaylan tarafından 1946‟da (ikinci baskı 1960) yapılan bu eser, Millet Kütüphanesinin kataloğunda olduğu gibi kimi kataloglarda tıp risalesi olarak geçse de esasında tıpla ilgili olmayıp isminden de anlaşıldığı gibi doğrudan doğruya Edirne tarihini konu almaktadır. Ayrıca, bu eser Tarih-i Edirne, Tarihçe-i Edirne, Belde-i 22 Ara sıra, kimi zaman. 23 Sıcak. 24 Hamam örtüsü, hamam yaygısı. 25 Söylerdi, derdi. 26 Soğuktur. 27 Ondan sonra. 28 Yakın. 29 Değişti, başkalaştı. 30 Öğle vaktidir. �Edirne, Menakıb-ı Medine-i Edirne yanında Menakıb-ı Beşir Çelebi, Risale-i Beşir Çelebi ve Hikâyet-i Beşir Çelebi gibi isimlerle de adlandırılmaktadır. Bu durum yazmanın başında Hikâyet-i Beşir Çelebi adıyla Beşir Çelebi‟den bahseden bir bölümün bulunmasından kaynaklanmaktadır. Söz konusu bölümde anlatılanlardan buranın Beşir Çelebi tarafından yazılmadığı anlaşılmaktadır.31 Eserin Edirne tarihini konu alan kısmının da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığını düşünenler olmakla birlikte Muharrem Ergin bu bölümün Beşir Çelebi tarafından yazıldığı görüşündedir (Ergin 1948: 319). 2. Tevarih-i Âl-i Osman 1946 yılında Prof. Dr. İ. Hikmet Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman ve Tarih-i Konstantiniyye adıyla tıpkıbasımını32 yayımladığı nüshadaki müstensih kaydından bu eserin Beşir Çelebi‟ye ait olduğu anlaşılmaktadır.33 31 Eserin birçok nüshası olup tespit edebildiklerimizi aşağıda veriyoruz: Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi 1736/2 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 21b-29a) kayıtlı nüsha. Edirne Bâdi Ahmed Efendi Kütüphanesi 2573 numarada (Tarihçe-i Edirne adı ile) kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (Tarih-i Edirne adı ile) 297.7 numarada kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi 8304 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile) kayıtlı nüsha. Kastamonu İl Halk Kütüphanesi 548/2 numarada (Hikâyât-ı Beşir Çelebi adı ile, 46b-52a) kayıtlı nüsha. Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesi Yazma Eserler Kataloğu 13478 numarada kayıtlı nüsha. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu 174 numarada kayıtlı nüsha. (Bu nüsha Kütüphane kataloğunda ve www.yazmalar.gov.tr‟de sehven “tıp risalesi” olarak geçmektedir.) Millî Kütüphane 248/5 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile, 158b-168b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 2471/6 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 339b-350b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 489/35 numarada (Kıssa-i Beşir Çelebi adı ile, 184b-196b) kayıtlı nüsha. Ratip Kazancıgil özel kütüphanesinde bu eserin bir kopyasının olduğundan bahsetmektedir (Kazancıgil 1999). Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Koleksiyonu 1050/26 numarada (Menakıb-ı Beşir Çelebi adı ile, 300 ile 308. varaklar arası) kayıtlı nüsha. Topkapı Sarayı Hazine Kitaplığı Türkçe Yazmalar 251 ve 1783 numaralarda kayıtlı nüshalar. Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi 321/2 numarada (Tevarih-i Edirne, Beşir Çelebi Risalesi adı ile, 46b-55a) kayıtlı nüsha. 32 Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman neşri Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesinde 13477 numarada kayıtlı nüshaya dayanmaktadır. Bu nüsha 1669‟da istinsah edilmiştir ve 189 sayfadır. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kitaplığı numara 3018 numarada kayıtlı bir nüshası daha vardır. Bu nüsha ile ilgili detaylı bilgiyi Akdoğan vermektedir: Bu yazmanın başlangıcında manzum ve mensur dibace yoktur. Nüshanın �Tevarih-i Âl-i Osman Osmanlı Beyliği‟nin kuruluşundan 1471 yılına kadarki olayların anlatıldığı tarihî nitelikte bir eserdir. Akdoğan‟ın eserin içeriği ile ilgili verdiği bilgiler şöyledir: 189 sayfanın, ilk 118 sayfalık kısmında İstanbul‟un fethine kadarki Osmanlı tarihi anlatılmaktadır. Geri kalan 71 sayfalık kısımda ise Fatih‟in üçüncü defa tahta geçmesi ile birlikte yaptığı ıslahatlar ve İstanbul‟u fehti, fetihten sonra gelişen hadiseler söz konusu edilmiştir (Akdoğan 1985: 151). Eserin başında yer alan 44 beyitlik manzumenin, ilk olarak Beşir Çelebi‟ye ait olduğu (Ertaylan 1946: 2-3, Ergin 1948: 320) sanılmış, Yaşar Akdoğan söz konusu beyitlerin Ahmedî‟nin İskendername‟sinden alındığını tespit etmiştir. (Akdoğan 1985: 156-157). 3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid Tıp ilmine dair bu önemli eserin tespit edebildiğimiz üç nüshası vardır. Bunlardan ilki Paris Bibliothéque Nationale‟de Suplement Turc 234‟te kayıtlı nüshadır. Bu nüshanın fotoğraf baskısı Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk tarafından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Kütüphanesine hediye edilmiştir. Fotoğraflar bugün bu Kütüphanede saklanmaktadır. muhteviyatındaki manzum kısımlar faksimile (İ. Hikmet Ertaylan‟ın yayımladığı T.B.) nüshaya göre daha da azaltılmıştır. Sondan üç varak eksik olan bu nüshanın da telif tarihi, müellifi, istinsah tarihi, müstensihi belli değildir. Harekeli nesihle yazılmış olan bu nüsha, tertip itibarıyla güvenilir değildir (Akdoğan 1985: 153). Öte yandan, Ali Gülcan‟ın Agâh Sırrı Levend Hoca‟dan Atatürk Üniversitesince alınan ve bu Üniversite kitaplığında bulunması gereken (Gülcan 1978: 6) diye bahsettiği yazmaya Atatürk Üniversitesi Kütüphanesinde yaptığımız araştırmada rastlayamadık. 33 Tarih-i Edirne gibi Tevarih-i Âl-i Osman‟ın da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığı yönünde görüşler olduğunu burada ifade etmek gerekir. Ertaylan, Tevarih-i Âl-i Osman yayınının ön sözünde konuyla ilgili olarak şunları yazmaktadır: Üslup, ifade ve mündericat itibarıyla Tevarih-i Âl-i Osman adlı anonim vekayinamelere pek benzeyen bu eser, hatıra iki mühim cihet getirmektedir: Biri Beşir Çelebi‟nin de diğer birçok eski tarihçilerimiz gibi, bu eski anonim Tevarih-i Âl-i Osmanlardan istifade etmiş olması keyfiyetidir. Diğeri ise, Beşir Çelebi tarihinin, bu anonim tarihlere mehaz olarak bir eser ve belki de aynen o anonimlerden birinin aslı olması ihtimalidir. Her hâlde bu eserin de Edirneli Oruç İbni Adil‟in Tevarih-i Âl-i Osman‟ı gibi müellifi malum bir eser olmak itibarıyla kıymeti büyüktür. Beşir Çelebi‟nin de Oruç‟un muasırı olduğu görülüyor. Biz burada bu iki mühim noktayı araştırarak, tarihî hakikati ortaya koymaya çalışacak değiliz. Bu işi ihtisası olan arkadaşlara bırakarak, sadece Fatih zamanı dil ve edebiyatına tarihî bir örnek ve bir vesile olan bu değerli eseri istifade alanına alarak, ilgililerin faydalanmalarını sağlamak istiyoruz. (Ertaylan 1946). Burada yazılanlardan Ertaylan‟ın eserin Beşir Çelebi‟ye aidiyeti noktasında bir endişesinin olmadığı anlaşılmaktadır. Muharrem Ergin de Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat adlı yazısında, müstensihin İ. Hikmet Ertaylan tarafından yayımlanan nüshayı Beşir Çelebi‟nin yazdığı orijinalinden istinsah ettiğini söylediğini bildirmektedir (Ergin 1948: 320). �Bibliothéque Nationale‟deki Türkçe yazmaların kataloğunu hazırlayan Blochet, söz konusu Türkçe yazmayı ayrıntılı bir şekilde tavsif etmiştir: Türkçe nesih yazı, 18. yüzyıl, 281 vr., 20x14,5 cm, Türk karton kapak (Blochet 1932: 275). Katalog kaydında telif tarihini H. 840/M. 1436 olarak bildiren Blochet, söz konusu yazmanın istinsah tarihini 18. yüzyıl olarak vermektedir (Blochet 1932: 274-275). Blochet tarafından verilen söz konusu istinsah tarihini doğrulayacak bir bilgiye yazmada rastlayamadık.34 Beşîr Çelebi Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟i Karamanoğlu İbrahim Bey'in emrinde iken yazmış ve ona ithaf etmiştir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in başında el yazısıyla yazılmış olan bir kayda göre eser, General Menou tarafından Mısır‟dan getirilerek Paris Bibliothéque Nationale‟e konmuştur. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in Paris nüshası otuz bölümden oluşmaktadır. Yazmanın başında eserin bölümlerini gösteren başlıklar Arapça olarak yazılmış, fakat yazmanın içinde Türkçe olarak yazılanlar da olmuştur.35 Yine eserin iki bölümü (yirmi üç ve yirmi sekizinci bölümler) Türkçe olmayıp Arapçadır. 34 Blochet‟in yazmanın istinsah tarihi olarak 18. yüzyılı göstermesi, eserin kâğıdından, mürekkebinden vb. hareketle olabilir ve ihtiyatla karşılanmalıdır. Çünkü, incelediğimiz kadarıyla eser, dil olarak daha eskicil özellikler taşımaktadır. 35 Metin içinde Türkçe olarak yazılan bölüm başlıklarını aşağıda veriyoruz: BÀbü evvel: AèøÀ-ı reyyisenüñ øaèfı beyÀnındadur. 3a/15 BÀbü åÀliå: ZerÿrÀt ve keóóÀlÀt-ı èayn beyÀnındadur ve tÿtiyÀlar beyÀnındadur. 6b/21 BÀbü'r-rÀbiè: TiryÀúlaruñ beyÀnında ve fetìl-i buòÿr beyÀnındadur. 9a/1 BÀbü tÀsiè: SufÿfÀt ve aúrÀs ve luèÿúÀt beyÀnındadur. 19b/7. BÀbü åÀnì èaşer: MesÿóÀt ãıfatların beyÀn ider taúviyet-i cimÀè içün. 27a/18. BÀbü èişrÿn: LibÀnlar terkìbidür ziyÀde-i bÀh içün. 41b/11. BÀbü óÀdì ve'l-èişrÿn: BÀh ziyÀde iden meşmÿmÀt beyÀnındadur. 42b/27-28. BÀbü åÀnì ve èişrÿn: BÀha taúviyet viren terkìb olunmış àıdÀlar beyÀnındadur. 43a/5-6. BÀbü rÀbiè ve èişrÿn: Õekeri uzadur ve galìô iden eşyÀ beyÀnındadur. 47b/56. BÀbü sÀdis ve èişrÿn: èAvrat edviyÀt beyÀnındadur. 51b/22. yüklü olmasına müsebbib-i muèÀvenet olan �Eserin planı şu şekildedir: 1. 2b-57a (3-5736) varaklar arası 1. baptan 29. baba kadar (Mecmû‘atü'l-Fevâyid) Birinci bölüm: Ana/temel organların zayıflığı hakkındadır. 3a/15 İkinci bölüm: Ruh ve bedeni rahatlatan hareketler hakkındadır. 4b/1 Üçüncü bölüm: Göz için kullanılan zerûrlar37 hakkındadır. 6b/21 Dördüncü bölüm: Tiryâklar38 ve fetîl-i buhûr39 hakkındadır. 9a/1 Beşinci bölüm: İçecekler, tohumlar, şiyâflar40 ve müshiller hakkındadır. 9b/18 Altıncı bölüm: Cuvârişler41 ve hummaların tedavisi hakkındadır. 12b/11 Yedinci bölüm: Natûller42 ve merhemler hakkındadır. 15a/13 Sekizinci bölüm: Çeşitli terkipler hakkındadır. 17a/30 Dokuzuncu bölüm: Süfûflar43, kurslar44 ve lu‟ûklar45 hakkındadır. 19b/7 Onuncu bölüm: Bâhı46 artıran terkipler hakkındadır. 21b/16-17 On birinci bölüm: Bâhı artırıcı yağlar hakkındadır. 23a/7 On ikinci bölüm: Bâhı artırıcı mesûhlar47 hakkındadır. 27a/18 BÀbü sÀbiè ve èişrÿn: İótibÀle mÀniè olan edviyeleri bildürür ve baèøı óarekÀt sebebin beyÀn ider. 53a/18. BÀbü åÀmin ve èişrÿn: BÀha muèìn olan edviyeleri õikr ider. 53b/17. 36 Paris nüshası numaralandırılmış olup parantez içinde verilen numaralar yazmanın üzerinde yer alan söz konusu varak numaralarını göstermektedir. 37 Özellikle göz hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir grup ilaca verilen genel ad. 38 Genellikle panzehir olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 39 Eserde “bir tiryâk çeşidi” olduğu ifade edilmektedir. 40 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 41 Bir grup macunun genel adı. 42 Kompres, pansuman, dekoksiyon. 43 Toz hâlindeki ilaç. 44 Yuvarlak, hap hâlinde ilaç. 45 Yalanmak üzere hazırlanmış, ilaç olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 46 Cinsel istek, güç, şehvet. �On üçüncü bölüm: Bâhı artırıcı zımâdlar48 ve merhemler hakkındadır. 27b/19 On dördüncü bölüm: Bâhı artırmak ve bâh hastalıkları için cuvâriş terkipleri hakkındadır. 29a/13-14 On beşinci bölüm: Bâhı artırıcı macunlar hakkındadır. 29b/18-19 On altıncı bölüm: Bâhı artırıcı sufûflar hakkındadır. 30a/23 On yedinci bölüm: Bâhı artırıcı hukne49 terkibi hakkındadır. 30b/11 On sekizinci bölüm: Bâhı artırıcı fitiller ve hamileler hakkındadır. 32a/24-25 On dokuzuncu bölüm: Bâhı artırıcı macun terkibi hakkındadır. 32b/11 Yirminci bölüm: Bâhı artırıcı libân50 terkipleri hakkındadır. 41b/11 Yirmi birinci bölüm: Bâhı artırıcı kokular hakkındadır. 42b/27-28 Yirmi ikinci bölüm: Bâhı artırıcı gıda terkipleri hakkındadır. 43a/5-6 Yirmi üçüncü bölüm51: Bâhı azaltan şeylerin zikri hakkındadır. 46a/3 Yirmi dördüncü bölüm: Tenasül uzvunu büyütüp uzatan şeylerin terkibi hakkındadır. 47b/5-6 Yirmi beşinci bölüm: Cimayı keyifli hâle getiren ilaçlar hakkındadır. 49a/10-11 Yirmi altıncı bölüm: Kadının hamile kalmasına yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 51b/22 Yirmi yedinci bölüm: Hamileliğe engel olan ilaçlar hakkındadır. 53a/18 Yirmi sekizinci bölüm: Bâha yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 53b/17 Yirmi dokuzuncu bölüm52: Bâhta mühürler, tılsımlar ve isimler hakkındadır. 56a/14 47 Ovalanarak uygulanan bir tür ilaç. 48 Merhemli sargı, yakı. 49 Şırınga; lavman. 50 Süt. 51 Bu bölüm Arapçadır. 52 Arapça olan bu bölümde sinirsel rahatsızlıklara karşı muskayla tedavi yolları da söz konusu edilmiştir. �2. 57a-233b (57-235) varaklar arası 30. bölüm (İhtiyârâtü'l-Bedî‘et'in53 Özeti) Yazmanın mukaddimesinde (3a14) otuzuncu bölümün “insanların şehvetinin bölünmesi” hakkında olduğu belirtilse de bu bölüm varak 233b‟de kaydedildiği ve Blochet‟in de belirttiği gibi, Hacı Zeynelattar adıyla bilinen Ali bin Hüseyin el-Ensari‟nin İhtiyârâtü'lBedî‘et adlı Farsça eserinin Türkçe özeti mahiyetindedir. Burada harf sırasına göre Farsça olarak verilen bitki isimlerinin başta Türkçe olmak üzere çeşitli dillerdeki karşılıkları verilmiş ve her bir bitkinin hangi hastalığa iyi geldiği ifade edilmiştir. 3. 234a-237b (235-239) varaklar arasındaki Arapça bölüm Yazmanın bu kısmı, Yemen‟de H. 694-696/M. 1295/1297 yılları arasında hüküm sürmüş Melik el-Eşref bin Ömer bin Yusuf bin Ömer bin Ali bin Resul‟ün eserinden alıntıdır.54 Burası iki küçük bölümden oluşmakta olup birincisinde farklı dillerdeki bitki/ilaç isimlerinin karşılıkları söz konusu edilmiştir. İkinci bölüm bitkilerin yetiştirilmesini işler. Burada ilaçlar Ebulkasım ez-Zehravi‟ye göre tarif edilmiş ve incelenmiştir. Bu bölümün son kısım ise İbni Sina‟ya ayrılmış ve her şey karıştırılmıştır. Gerçekten de burada madenlerin iyileştirici etken olarak kullanılması söz konusu olduğu gibi bitki ve hayvanlardan elde edilen şifalı maddelerden de bahsedilmiştir (Blochet 1932: 275). 4. 238a ile 275a (239-277) varakları arasında yine İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in Türkçeye tercümesi yer almaktadır.55 Bu bölümde tıp kitaplarındaki edviyât (bitkilerin/ilaçlar)‟ın Arapça, Farsça, Türkçe, Süryanice ve Yununca adları alfabetik olarak verilmiştir. Bu durum 238a‟nın başında şu şekilde anlatılmaktadır: Müéellif-i kitÀb èAli bin Óüseyin el-EnãÀrì el-meşhÿr beóÀcì Zeynel-èÀùùÀr raómetullÀhi èÀleyh şöyle èayÀn ve beyÀn eyledi ki: DiyÀr-ı èacemde mütedÀvel olan edviyÀt esmÀları ki èArabì ve èAcemì ki ùıb kitÀblarında münderic ve meõkÿr edviyÀt elfÀôı èArabì ve FÀrisì ve Türkì ve SüryÀnì ve YÿnÀnì ola, bu luàatde èalÀ-úadri'l-imkÀn bi'l-cümle icmÀlen derc olunup beyÀn olması içün bu risÀleéi yazup iôhÀr itdüm. TÀ kim 53 Bu eser daha çok İhtiyârât-ı Bedi‘î adıyla bilinmektedir. 54 Hangi eserden alıntı yapıldığına dair bilgi kaydı ise yoktur. 55 Yazmanın bu kısmı, ikinci bölümde Türkçeye tercümesi yapılan İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in yeni/başka bir tercümesine yer verildiği düşüncesi uyandırmaktadır. �ùÀlibler lÀzım olduúça naôar idüp bulunması ÀsÀn-ı tarìú ile bulunup iktifÀ idineler. 5. 275b-279b (278-282) varakları arasında göz hastalıkları ile ilgili bir kitaptan alınmış bir bölüm mevcuttur. Bu bölümle birlikte yazma nihayete ermektedir. Sonuç itibarıyla, yukarıdaki plandan da anlaşılacağı gibi Paris nüshası beş bölümden oluşmakta ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmanın 1b ile 57a varakları arasında kalmaktadır. Yazmanın bundan sonraki kısmında ise yukarıdaki plan dâhilinde verdiğimiz bölümler bulunmaktadır. Yazma aslında bu görüntüsüyle “tıbba dair çeşitli eserlerden seçilmiş faydalı bilgilerin bir araya getirildiği bir mecmua” intibaı vermektedir. Bibliothéque Nationale nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm56 Elóamdüli'llÀhi òayri'l-enÀm rabbi'l-èÀlemìn58 nebiyyinÀ ve bi-hi veã-ãalÀtü nestaèìn.57 ve's-selÀm seyyidi'l-mürselìn ve èalÀ òÀtemi'n- nebiyyìn59 ve èalÀ Àlihi ve aãóÀbihi'ù-ùayyibìne'ù-ùÀhirìn.60 AmmÀ baèdü ey èazìz, veffeúallÀhu teèÀlÀ61 ve esèadekallÀhu fi'd-dÀreyn62. Bu kitÀb ki baèøı terkìbÀt mecmÿèıdur ãÿret-i raúama63 ve taórìr-i úaleme64 gelmesine bÀèiå65, óaøret-i sulùÀnü'l-eèÀcim66, mÀlik-i riúÀbü'l-ümem67, ãÀóibü's-seyf ve'lúalem68, kÀfil-i meãÀlióü'l-èarab ve'l-èacem69, vÀriå-i mülk-i 56 Rahman ve rahim olan Allah‟ın adıyla. 57 Ondan (Allah‟tan) yardım dileriz 58 Âlemleri yaratan Allah‟a şükürler olsun. 59 Canlıların en şereflisi, gönderilenlerin (peygamberlerin) sonuncusu ve mührü olan (peygamberler devrini kapatan) Peygamberimize salat ve selam olsun. 60 Ayrıca onun (Peygamberimizin) temiz olan ailesi ve ashabına da (salat ve selam olsun.) 61 Allah seni başarılı kılsın. 62 Allah seni her iki dünyada mutlu kılsın. 63 Yazı suretine. 64 Kalemin yazmasına. 65 Sebep. 66 Acem sultanı. 67 Milletin boyunlarına malik (herkesi yöneten, milletin sahibi). 68 Kalem ve kılıca sahip. 69 Arap ve Acem (illerinde) asayişin güvencesi. �DÀrÀ ve Cem70, rÀfiéu elviyeti'l-eman71, aèdel-i mülÿk-ı cihÀn72, òıdiv-i zamÀn74, İbrÀhìm 76 sulùÀnehu ve bin Muóammed ebhera iútidÀrehu79 münìfi81 olmışdı. nÀãır-ı ÒÀn bürhÀnehu 77 óaøretlerinüñ el-ÚarÀmÀnì fi'z- óalledallÀhu enãÀrahu78 aèazzallÀhu emr-i Melikü'l-óükemÀ82, óaúÀyıúu'l-eşyÀ84, şerìèati'l-àarrÀ bi-nuãreti'l-meliki'l-kerìmi'l-müsteèÀn75 el-manãÿru SulùÀn øÀèafe YÿnÀn73, memÀlik-i efêalü'l-eùibbÀ85, şerìfi80 ve mersÿm-ı úıdvetü'l-fużalÀ83, mevlÀnÀ Beşìr ve èÀlimü Çelebi òıdmetlerine ki kendü úarìóa-ı naúúÀdından86 ve øamìr-i münìr-i münúÀdından87 bu risÀle zuhÿra gelüp88 ve tecribe olunup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olmış envÀè-ı terkìbÀtdan89 bir nice terkìb cemè idüp ol daòı el-maùlabu li'l-mülÿk90 taãavvur idüp emr-i 70 Dârâ ve Cem‟in varisi. [Cem: Pişdadiyan sülalesinin uzun ömürlü ve ihtişamlı hükümdarı olup hayatı efsaneleşmiştir. 700 ya da 1000 yıl yaşadığı söylenir. Dârâ: Keyaniyan sülalesinin sonuncu hükümdarıdır. Tacı, tahtı ve ihtişamlı hükümdarlığı ile bilinir.] 71 Merhamet sancaklarını dalgalandıran. 72 Cihan sultanlarının en âdili. 73 Yunan memleketlerinin hâkimi. 74 Zamanın İslam şeriatına yardım eden. 75 Kendisinden yardım istenen ve cömert hükümdar (Allah)‟ın yardımıyla galip gelen. 76 Allah saltanatını daim kılsın. 77 (Allah) delillerini, hünerlerini parlak kılsın. 78 (Allah) yardımcılarını yüceltsin. 79 (Allah) iktidarını güçlendirsin (artırsın). 80 Kutsal emri. 81 Yüksek (değerli) yazısı (isteği). 82 Hikmet sahiplerinin başı. 83 Faziletlilerin uydukları kimse. 84 Nesnelerin gerçekliğini (varlığını, inceliğini) bilen. 85 Tabiplerin en faziletlisi. 86 İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayıran zihninden. 87 (Allah‟a) itaatkâr ve nurlu kalbinden. 88 Meydana gelip. 89 Çeşitli karışımlardan. 90 Sultanlar için isteneni. �ÀèlÀya imtiåÀlen91 bu mecmÿèaı iòtirÀè idüp92 yazılan terÀkìbi93 iòtiyÀr úılup94 ãÿret-i taórìre getürdi ve ismini Mecmÿèatü'lFevÀyid úodı. BÀrgÀh-ı ÀsmÀn-ı rifèatlerine erişdürdi. Anlar daòı her bÀr95 ki lÀzım olurdı bu mecmÿèaya mürÀcaèat idüp mefhÿmıyıla èamel iderlerdi ve her biri mirÀren96 ãınanmış ve tecribe olunmışdur ve bu risÀle otuz bÀb üzerine tertìb olundı. V'allÀhu'l-muvaffıúu ile'ş-şifÀ ve'l-mürşidu ile'l-hudÀ97 Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi Nüshası Eserin ikinci nüshası Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesinde 684 (eski 328/2) numarada kayıtlıdır. Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi tadilat dolayısıyla hizmet veremediği için, her türlü çabamıza rağmen, bu nüshayı inceleme imkânımız olmadı. Konya Nüshası Eserin bilinen bir başka nüshası Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğünde E-106 numarada kayıtlıdır. Daha önce Karaman Müzesinde 106 numarada bulunan ve Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğüne devredilen bu yazma on dört bölümden oluşmaktadır ve en hacimli bölümü son kısımdır. Burada birçok hastalık için faydalı terkipler sıralanmıştır. Konya nüshası harekesiz nesih ile yazılmış olup her bir sayfada on beş satır bulunmaktadır. Eser Hüseyin bin Muhammed tarafından 20 Şevval 986/20 Aralık 1578‟te istinsah edilmiştir. Bu nüshanın planı şu şekildedir: BÀbü evvel: MaèÀcìn98 bildürür ve èilmin bildürür. 2a/6 BÀbü åÀnì: Müferrióleri99 ve èilmini bildürür. 4a/5. 91 Alınan buyruğa uygun davranarak. 92 Meydana getirip, yazıp. 93 Terkipleri, ilaç terkiplerini. 94 Seçip. 95 Defa, kez, kere. 96 Defalarca. 97 Başarılı kılan şifa nasip eden Allah‟tır. 98 Macunlar. 99 Ferahlatıcılar. �BÀbü åÀliå: CuvÀrişleri bildürür ve èilmini bildürür. 5b/4. BÀbü rÀbiè: TÿtiyÀlar100 ve göz otlarnı bildürür. 5b/10. BÀbü òÀmis: Müshil ve şarÀb101 ve óab ve şÀf102 bildürür. 6b/13. BÀbü sÀlis: Úurslar103 ve óablar èilmini bildürür. 9a/1. BÀbü sÀbiè: Merhemleri ve èilmini bildürür. 12b/3. BÀbü åÀmin: Yaàları ve èilmini bildürür. 13a/10. BÀbü tÀsiè: Yaúular ve èilmini bildürür. 14b/12. BÀbü èÀşir: NÀfiè ùılÀlar104 èilmini bildürür. 16b/10. BÀbü iódÀ èaşer: Óumreleri105 ve ÀúsÀmın bildürür. 20a/3. BÀbü iånÀ èaşer: Naùÿl ve naónaóÀı106 bildürür. 21b/11. BÀbü åÀliå èaşer: Süfÿflar óablar bildürür. 22a/10. BÀbü erbaèa èaşer: Terkìb èilmin her bÀbında [bildürür]. 23a/3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid 32. varakta sona ermekte ve bundan sonra yazmada aynı kalemden çıkmış yine tıp konulu başka bölümler yer almaktadır. Ayrıca yazmanın bundan sonraki kimi yaprakları birbirine karışmış olup bu ikinci kısımla ilgili bilgi kaydı da yoktur. Konya nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm èÀlemìn ve'ã-ãalÀtü òÀtemi'n-nebiyyìn ùayyibìn.107 veffeúallÀh109 èalÀ ve AmmÀ işbu èalÀ baèdü terkìbÀt elòamdüli'llÀhi nebiyyihi Àlihi bilgil ki bu ve kim rabbi'l- seyyidi'l-mürselìn ve asóÀbihiù-ùÀhirìne'ùey mecmÿèada èazìz-i men108 ãÿret-i raúama 100 Göz hastalıklarında kullanılan, çinkodan yapılan bir ilaç. 101 Şurup. 102 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 103 Yuvarlak, hap şeklindeki ilaçlar. 104 Sürülerek kullanılan ilaçlar, merhemler. 105 Yılancık, alazlama. 106 Öksürük; hırıltılı bir şekilde soluma. 107 Hamd âlemlerin rabbi olan Allah‟a; salat, peygamberlerin seyyidi Hz. Muhammed‟in, ailesinin ve temiz ashabının üzerine olsun. 108 Ey aziz kişi. 109 Allah seni başarılı kılsın. �geldi ve taórìr-i úaleme ãÿret bulduàı bu óaúìr diyÀr-ı şarúdan vilÀyet-i ÚaramÀna gelüp ÚaramÀn oàlınuñ òıdmetinde iken anlaruñ emr-i şerìfi mÿcibince110 úıdvetü'l-fużalÀ èÀlim Beşìr Çelebìnüñ úarìóa-i naúúad ve òÀùır-ı veúúÀdından111 ôuhÿra gelüp ve tecribe olup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olup envÀè-ı terkìbÀtdan cemè idüp ol daòı eù-ùıbbu li'l-mülÿk112 yÀd idüp ve emr-i èÀlìye imtiåÀl gösterüp113 bu evrÀúda yazılan terkìbÀtı iòtiyÀr úıldı114, ãÿrete getürdi ve Mecmÿéatü'l- FevÀyid diyü ad virdi ve on dört bÀb üzere cemè itdi. Her bÀr ki bu risÀleden fÀyide ùutıla, müéellifini òayrıla yÀd ideler inşÀèallÀhu teèÀlÀ.115 Sonuç Hayatına dair bilgileri ancak Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde bulabildiğimiz 15. yüzyılın önemli hekimlerinden Beşir Çelebi‟ye atfedilen üç eser vardır: Tarih-i Edirne, Tevarih-i Âl-i Osman ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid. Bunlardan Edirne tarihini konu alan Tarih-i Edirne, baş tarafında bulunan ve Beşir Çelebi‟ye dair bilgilerin yer aldığı Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı bölümden dolayı bu adla da bilinmektedir. Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlardan bu risalenin Beşir Çelebi‟nin kaleminden çıkmadığı anlaşılmakla birlikte, yazmanın Tarih-i Edirne bölümünün de Çelebi‟ye aidiyeti noktasında da tereddütler söz konusudur. Beşir Çelebi‟nin eseri olduğu müstensih kaydından anlaşılan bir diğer tarihî nitelikteki eser ise, Tevarih-i Âl-i Osman‟dır. Tarihî nitelikteki böyle bir eserin varlığı Tarih-i Edirne‟nin de Beşir Çelebi‟ye ait olduğu fikrini desteklemektedir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟e gelince; yukarıda konu planlarını verdiğimiz Paris ve Konya nüshalarını birbirinden bağımsız iki farklı eser olarak değerlendirmek mümkündür. Çünkü eldeki yazmalar incelendiğinde, bunları iki aynı eserin farklı nüshaları olarak görmenin güçlüğü ortadadır ve her iki yazma da apayrı eserler olarak karşımızda durmaktadırlar. 110 Gereğince. 111 Parlak zihninden. 112 Melikler için tıp. 113 Uyup. 114 Seçti. 115 Allahü Teala dilerse (Allah‟ın izniyle). �Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarıyla ilgili yapılabilecek başka bir yorum da şudur: Hem Paris hem de Konya nüshalarında Mecmû‘atü'l-Fevâyid adıyla Beşir Çelebi‟ye ait olduğu belirtilen bölümlerden sonra, farklı eserlerden alındığı belli olan kısımlar yazmaya dâhil edilmektedir. Esasında eski yazmalarda bu tür tasarruflar olabilmekte ve müstensihler bir eseri kaleme aldıktan hemen sonra aynı yazma içinde başka bir eseri yazmaya devam edebilmektedirler. Elimizdeki Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarında da böyle bir durum olabileceği gibi, aslında Mecmû‘atü'l-Fevâyid, adından da anlaşılacağı üzere hekimliğe dair “faydalı bilgeler içeren eserlerden seçilmiş bölümlerin yer aldığı bir tıp mecmuası” da olabilir. �Kaynaklar Acıduman, Ahmet (2012), “Hekîm Beşîr Çelebi ve Mecmû„atü'l-Fevâyid”, (İbrahim Ceylan, Türklerde Cerrahinin Gelişimi adlı eserin içinde), Türk Cerrahi Derneği Yayınları, Ankara, s. 41-44. Akdoğan, Yaşar (1985), “Beşir Çelebi ve Beşir Çelebi‟ye Ait Olduğu Zannedilerek Yanlış Tanıtılan Manzum Bir Mukaddime”, Türk Dünyası Araştırmaları, Nisan 1985, S. 35, s. 145-160. Atabek, Emine M. (1977), Ortaçağ Tababeti, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları. Blochet, Edagar (1932), Bibliothèque Nationale Catalogue des Manuscrits Turcs I, Paris, Bibliotheque Nationals. Erdoğru, M. Akif (2006), “Hikâye-i Tabib Beşir Çelebi ve Tarih-i Edirne İsimli Yazma Eser”, Doğumunun 65. Yılında Prof. Dr. Tuncer Baykara‟ya Armağan, Tarih Yazıları, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, s. 174-203. Ergin, Muharrem (1948), “Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C, II, S. 3-4, s. 301-326. Ertaylan, İsmail Hikmet (1946), Beşir Çelebi, Türk Edebiyatı Örnekleri IV, Tevarih-i Al-i Osman, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ertaylan, İsmail Hikmet (1960), Tarih-i Edirne, Hikâyet-i Beşir Çelebi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. Gülcan, Ali (1978), Karamanlı Hekim Beşir Çelebi‟nin Edirne Tarihçesi ve Çirmen Sancakbeği Karaman Beğ, Karaman, Doğuş Matbaası. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer (1999), “Edirne Sarayı ve Hekim Beşir Çelebi”, I. Edirne Sarayı Sempozyumu Bildirileri, Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, s. 76-79. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer; Bilar, Ender (2009), Edirne‟nin Sağlık ve Sosyal Yardım Tarihi I (1361-2008), Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, Edirne. Uzluk, Feriden Nafiz (1958), Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi, Ankara, Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı. �Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ünver, Süheyl (1953), Edirne‟de Fatih‟in Cihannümâ Kasrı, İstanbul, İstanbul Fethi Derneği Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2264 Title A name given to the resource HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Author Author BÖLER, Tuncay Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8ca23b7721abd4b4ee6a2ec4407aece7.pdf 9a588a11f013649d74365b0d3e3bb496 PDF Text Text HEMINGWAY AND KADARE - A COMPARATIVE OUTLINE Fatbardha Doko University of Tetova, Macedonia Article History: Submitted: 11.06.2015 Accepted: 26.06.2015 Abstract: In this article I tried give a comparative view between two great novel writers, who belong to different nations, cultures and periods, Ernest Hemingway and Ismail Kadare. Both of them are the greatest representatives of their own national literature, and both are part of the world elite literature, translated in more than 40 languages, and internationally awarded. Similarity between Hemingway and Kadare can be noticed not only in their literary works, but in their political ideology as well. I analyzed some of their novels, and in this paper I pointed out some similarities and differences in themes, characters, style, narration etc. Hemingway’s novels that I cover in this paper are Farewell to Arms, For Whom the Bell Tolls, Islands in the Stream, Moveable Feast and Old Man and the Sea, as long as Kadare’s novels are: Chronicle in Stone, General of the Dead Army and November of a Capital City. As a result, I noticed that these two authors have many things in common, their relation to Paris, their political ideology, and in their novels we can notice similar characteristics in their characters - their heroes represent moral values; themes - both of them write about war, love, social issues, etc; naration, style, etc. So, no matter Hemingway and Kadare distant in time and place, there are some touching points between them. Key words: Hemingway, Kadare, war, novels, characters, politics. �1. Introduction Both Hemingway and Kadare are distinctive part of the elite group of world writers; they both are the most prominent writers of their native literatures, translated in over 40 world languages. Hemingway is one of the greatest modernist writers of American literature. He was born in Oak Park, Illinois, on 21st July 1899. As a part of a big family, he didn’t feel free enough to express himself, so he found some freedom and independence in hunting, fishing, and camping with friends. However, as far as his profession is concerned, he took up journalism from a very young age, so he became a great reporter of very important events, like different wars and conflicts in Europe. All this marked not only his life, but his writing career as well. Ismail Kadare is the greatest Albanian writer of all times, and he has secured a place among the best world novelists. He was born in Gjirokastra, Albania, on 28th January 1936, so we see that he was a part of communist Albania. His country and his further education in Moscow played in important role in his career and his life. Their native countries did not fulfill their ideals, so they both felt disappointed – Hemingway was angry at post war America and the great depression, so he was called the greatest representative of the Lost Generation. This is why Hemingway spent most of his time in Europe, where he found quietness, especially in Paris in the 20s. He described these Paris years in his famous Moveable Feast, where he talks about his friends and acquaintances that had a very important role in his life and career, and influenced his ideology and philosophy, like Fitzgerald, Dos Passos, Gertrude Stein, etc. Café houses in Paris were places where he found peace and motivation to write. This is why almost all of Hemingway’s novels are set in Europe and not in the USA. Kadare was disappointed by the communist regime in Albania. Paris was Kadare’s shelter from the cruel Albanian dictatorship too. He immigrated to France in 1990, leaving the disastrous regime that was counting its last days behind. He found peace in Paris, where he still lives and works as an intellectual and a world writer, and has an honorable position among the greatest intellectuals. Just as Hemingway, Kadare enjoys the mornings in Paris cafés, gathers his thoughts and gets inspired for his great works. So we see that Paris was their common ‘love’. They express their infatuation with by writing about their life in Paris, Hemingway described it in Moveable Feast, and Kadare in Mornings in Café Rostand. �However, Hemingway travelled a lot, lived abroad, visited different places, like Italy, Spain, England, France, Cuba, Switzerland, etc, and this influenced his literary works, Kadare’s movements were limited because of the Hoxha regime, so he did not have the opportunity to travel. His life was concentrated in and around Albania, until he arrived in France 1990. Both of them experienced expatriate life, and both of them found a real tranquility in Paris. Hemingway was closely related to journalism, not only because he became a reporter at a very young age, but because journalism became the basement of his literary career. He reported from the World War1 for Kansas City Star, later he covered Europe for Toronto Star and Hearst's International News Service. This is how journalism opened him the way to literature. Journalism was not strange for Kadare either. He was not a real journalist but had an important experience with journalism when he worked for the Drita magazine and when he edited „Les letres albanaises“ magazine. Both Hemingway and Kadare are awarded international prizes and awards: beside many other awards and prizes, Hemingway was awarded the Pulitzer Prize for Literature, and the greatest possible award, the Nobel Prize, for the wonderful Old man and the Sea. Kadare on the other hand, for many years in a row is one of the most serious candidates for the Nobel Prize, but he has been awarded many other prizes like Man Booker Prize, Prize, Prince of Asturia, Jerusalem Prize, etc. These are the points that their lives have in common. Hemingway and Kadare can be studied in the aspect of their political ideology, which means their views on politics, or better to say, their relation to socialism. They express their views and opinions on these issues through the opinions of their characters. Thus we understand that politics is a part of their lives as well. Firstly, both of them are against fascism, they express their attitude against this ideology and its followers. They are against violence, death, ignorance, injustice, products of this fascist ideology. Hemingway participates in and reports from different conflicts, like the WW 1, the Spanish civil War, the WW 2, where he experienced the fascist cruelties; Kadare on the other hand, witnesses war atrocities as a child, when Italian, Greek and German fascist armies occupied his birth place, the town of Gjirokastra. Since they oppose fascism, they positioned on the side of communists. At first they considered communism as a refuge and rescue from fascism, but later they saw its real face, and their �opinion is not clearly defined. Hemingway is interested in global politics, and opposes everyone who is against communism, he is even angry at the American anti communist politics. It is until he experiences the real communism during the Spanish civil war when he sees the corruption and authority of communism. But still, fascism was much bigger evil. Because of this Hemingway is considered a man without a political home, a man opposed to fascism than socialism, but distrustful of all government1. He expresses these views in For Whom the bell Tolls, Island in the Stream, etc. As far as Kadare is concerned, he experiences socialism in Albania, where the harshest sort of communism ruled for 50 years. Enver Hoxha establishes an absolute power, and everyone who doesn’t succumb to his wishes is destined to death or persecution, even his closest associates. They were all accused of alleged betrayal of national ideals. Kadare’s attitude on politics might be ambiguous, since many consider him a dissident, who writes against the regime, but also a collaborator – he could not survive and work freely if he wasn’t a collaborator, and on the other hand he wouldn’t escape in Paris if he supported it. We notice that Kadare behaved wisely, and that saved him. The Great Winter and The Wrong Dinner are still debatable novels, because some believe that they represent his relation to the regime, and for the others they are dictated by the regime. His dissidence is an object of dispute. 2. Their Art This is in fact a study based on the method of comparison. Even though they belong to different periods, there is a common point in the temporality of their works. In many cases, the action of their novels is set during a war period, and after war. For example, Farewell to Arms, that is set in the midst of Italian-Austrian conflict during the WW 1, than, For Whom the Bell Tall, set during the Spanish Civil war; than Island in the Stream, set during the WW 2, etc. Kadare on the other hand, writes about the WW 2, like The Stone Chronicle, The General of the Dead Army, etc, but also travels back in history writing about Albanian past, tradition, legends, ottoman occupation of Albania etc. However, their narrative time, the tense the story is narrated, is actual, present, and thus directly transmits experiences and events that really happened, like for example the Spanish civil war that 1 A Historical Guide to Ernest Hemingway, ed. Linda Wagner-Martin, Oxford University Press, 2000, p.25/26 �really happened and Hemingway witnessed, the Cuban coast, Paris, places that Hemingway lived in. Kadare writes about the past and historical events related to Albania and Albanians, he describes Tirana when it was liberated in 1944, describes his native town of Gjirokastra, and other Albanian cities. As we see, the location the events are set are real, not fictive, those are places that really exist on the map. For example, in Farewell to Arms, Hemingway’s hero F.Henry travels through Italy and visits Gorizia, Milano, north Plava, Rome, Naples, Padova, Abruzzo, Lausanne, Montreaux, Oberland Bernese, etc, and it resembles as we are following the map of Italy. It is the same with the hero of For Whom the Bell Tolls, R. Jordan, a teacher of Spanish, who came from America to participate in the Civil war, moves through different places like Extremadura, Madrid, La Granja, Segovia, El Escorial, Ronda, etc. In other works, he describes Paris (Moveable Feast), Africa (Snows of Kilimanjaro), Cuba (Islands in the Stream), etc. Unlike Hemingway, Kadare generally writes about Albania and Albanian cities. For example, the general in The General of the Dead Army searches for dead soldiers throughout Albania, and in that way he describes the Albanian geography. November in a Capital City is set in Tirana, Chronicle in Stone in Gjirokastra etc. other cities... 3. Characters As characters play the most important role in a novel, we’ll see what Hemingway characters have in common with Kadare’s. Both of them present a wide range of characters, with their own characteristics, but similarities as well. The characters come from different social classes; they are of various age and professions – for example Frederic Henry is an ambulance driver, Jordan is a teacher, Hudson is a painter, Catherine is a nurse, Bret is a dancer, Pilar is a guerilla fighter, and we also have doctors, soldiers, prostitutes, etc. Kadare introduces a general, a priest, a writer, a young boy, a miller, a soldier, old woman, radio presenters, etc. But what do they have in common? First of all the military characters, for example Frederic Henry, Robert Jordan, Pablo, El Sordo, in Hemingway’s novels, the general, the lieutenant, soldiers, etc. There are deserters – Frederic in Farewell to Arms, and the young German soldier. Both of them are in love. They are all generally young people, ambitious, with a particular aim and mission. �Hemingway and Kadare’s heroes have specific missions, and are of various types. In some cases, the hero is at the centre of the actions, like Frederic Henry and Catherine, who strive to the end, only to protect their happiness. It is the same with Jordan who is the epicenter of all events and actions, than Santiago, etc. In Kadare’s novels, the heroes who are at the centre are Gjergj Berisha, (Broken April) the General etc. However, we can notice that almost all Hemingway’s characters are Americans who deal in foreign countries, who strive for global ideals, like Frederic in Italy, Jordan in Spain, Hudson in Cuba, etc, as long as Kadare’s heroes are all Albanians and deal in their own country, like the child in Chronicle in stone, Adrian Guma in November, etc, except the general, who presumably is Italian, whose mission is set in Albania. Kadare also incorporates some mythical and legendary heroes, like Scanderbeg, Rozafa, etc. As far as their personalities are concerned, we can notice that all of them represent human values, even though in different aspects – they are dedicated to their missions and fulfill their moral duty, show their love towards their family, towards their nation, etc. However, all of them experience certain changes, and these changes can be moral, fateful or out of knowledge. For example, when Frederic is wounded, he suffers a destiny change, because he has to retreat from the battlefield and stay in the hospital, where he meets Catherine, and thus his life enters a new phase. Thomas Hudson experiences destiny changes when his children die in accidents, he loses every desire and will to go on, so he drinks, has no desire to paint, etc. Santiago undergoes destiny changes as well – he is happy to have caught a big fish, but this brings him a great pain as well when he has to face the sharks. Kadare’s general suffers moral changes when he realizes the vanity and destructiveness of war, the hypocrisy of his mission, he realizes the evil his army had caused, so at the end we see him morally and psychologically destroyed, since he is nothing than a general of a dead army, of skeletons. The general also undergoes some destiny changes, and it is when he meets the old Nica, who slams him with the bones of the lieutenant Z he was searching for. At Chronicle in stone, the destiny changes of the characters are influenced by the war. The child protagonist experiences the destructiveness of the war and its atrocities as a very young boy, what actually touches his psyche. On the other hand, the moral changes occur when he realizes the craziness and immorality of the war; the mentality, superstition, magic, tradition do also influence his moral changes. �Hemingway creates real and everyday people, grounded, more natural and mundane ones, like different soldiers, literary wanderers, duck hunters, bullfighters, and thugs in American literature, people he had come across during his life. Kadare on the other hands shows a greater variety in this respect, more developed imagination in building the characters. For example he created a number of grotesque characters like Dino Chichua, the life old lady, Kail’s daughter, Ibrahim Sheh, Kako Pinoja, Mark Alemi, the choir of the noble ladies, etc. Kadare uses the physical appearance, the outfit, gestures, mimicry, etc, to characterize the inner state and world of the characters. Protagonists of both Hemingway and Kadare are usually males. They are presented as much more macho types in Hemingway than in Kadare, what embodies the masculinity of the writer. However, female characters are important as well. They are more present and have greater role in Hemingway’s novels, where they always match the macho characters with their femininity, sensibility and sexiness, and affect the action– we do not see them at home, in the kitchen, but always outdoor. They are young, beautiful, energetic, and joyful, no matter to have experienced terribly difficult periods and experiences in their life. Kadare’s women are kind of marginalized; they appear shortly, but have an impeccable influence, like for example the old Nica, who appears during the most explosive moment in the novel, and becomes the most important character, the one who bears all the responsibility. There are generally no matchable female heroines to male heroes. Kadare mainly presents the traditional Albanian woman – they take care of the home, gossip, are superstitious, etc. However, Kadare describes the Albanian intellectual woman as well, like the journalists in November of a Capital City. In many cases they project their own characters in the personalities of their characters – like Frederic, Hudson, the child, Guma, etc. 4. Thematic comparison One of the major themes which is common in the novels of both authors is the theme of war. Hemingway talks about WW1, the Spanish Civil war, the WW2, etc, wars not led in America, whether Kadare talks about the WW2 in Albania and its effects long after it is finished. Both of them write about something experienced, something real. They do not describe battles, but write about the consequences and destructiveness of war. They both write about war victims caused by �destructive arms, like tanks, shells, guns, etc. we can also notice indirect victims caused by war, like raped women, traumatized people, people who commit suicide as they are psychologically destroyed, wounded people, etc. so we can see the physical and psychological consequences of war. It is clear that both authors based their works and themes in the revolt against injustice and violence. They both think that people are part of an incomprehensible world, so we clearly notice Bodler’s idea that every generation considers oneself as the unluckiest of all. Another kind of war that appears in the novels of the both authors is the class war. We see it in For Whom the Bell Tolls, in the conflict between the republicans, loyal to the Spanish republic, and the nationalists, supported by the fascist forces, led by Fransico Franco, during the Spanish civil war. Kadare presents this kind of war in November in a Capital City, during the establishment of the communist system. Another theme related to war is death. We read about many deaths caused in war, but death is unavoidable in peace time as well, like the death of Hudson’s sons, death is present in bullfighting arenas, it appears 20 years after the war, than after Tirana is liberated, etc In the works of both authors, certain social issues are treated as well, for example the suicide. In Hemingway’s novels, it is exposed as a problem and the characters talk about it, for example in Moveable Feast, Farewell to Arms, etc, and in Kadare’s novels it appears in many examples like Nica’s daughter, the alleged suicide of the intellectuals, etc. However, it is a very serious matter and they consider it as cowardice, weakness and something unacceptable, which in the case of Hemingway is very ironic, since we know that he himself committed suicide. They also talk about politics, economics, racial issues, social differences, cultural problems, etc. all these issues in fact result in wars that they talk about. But they do not write about these dark themes only. Another important theme they both discuss, but have different view on, is love and sexuality. Love is generally a parallel theme with the one of war. We have sincere and romantic love – Catherine sincerely loves Frederic, obeys him, believes him, leans on him, etc. Maria loves Jordan passionately; Jake Barns loves Brett platonically, etc. Passionate scenes are present as well in Hemingway’s novels, not only �expresses through typical sex scenes, scenes that are artistically described, like when Maria and Robert make love under the moon, than Frederic and Catherine in the hospital, etc. Kadare incorporates the theme of love, but not in the dimensions and the form Hemingway does. We generally do not see couples in love, but we rather see forbidden love, like the love between the German deserter and the miller’s daughter, than we have a youthful infatuation and erotic view of female figure from a child’s point o view, etc. Beside the romantic and emotional love, there is another form of love present. It is the love towards the nation and the native country, towards the family, nature etc, which characters express. Hemingway had personally been a part of the conflicts, contributed for the cause of equality, against injustice in global spheres, and had contributed for the benefit of many European nations. We can see this transmitted through his American characters that fight in Europe- Frederic in Italy, Jordan in Spain, Hudson in Cuba, etc. Kadare expresses his strong patriotic sensitivity, and we notice it in his writing about Albania, Albanian history, tradition, Albanian issues, etc. In his novels we see great battles being fought for the freedom of the motherland, Albania, and Albanians – like the battles in Gjirokastra in Chronicle in Stone, than the fight for liberation of Tirana in November, than the Albanian tradition, sad history, mythology, etc. Another common point is the dedication and love towards their jobs and missions- Hemingway’s heroes are determined to fulfill their mission and task – Jordan to mine the bridge, Santiago spends his last atoms of strength to catch the fish, etc. The general as well loves his job and is proud of his mission, Guma is dedicated to his profession and he is not affected by the new regime, etc. As we mentioned, historical theme is very important for Kadare, however he doesn’t accept the concept of historical novel. When he uses a historical theme, he takes into consideration two sources: reality of the era he describes, and the period he lives in. This can be noticed in The Castle, in the Rain Drums, etc. In this way he transmits an allegory of the Ottoman Empire and its time – for example the siege of Kruja is an allegory of the occupied Albania, etc. ‘Who Brought Doruntina?’ and the Broken April deal with the Albanian tradition as well. We can see �that Albanians suffered many storms, difficult periods during the history, and this made them strong and persevering. 5. Narration As we all know, Hemingway’s novels are characterized by a simple, minimalistic style, with other words, he uses the theory of omission. With this theory he tries to omit any unnecessary word or structure, especially adjectives, he writes short and clear sentences, selected vocabulary, simple grammar, that is seen in almost all of his novels, especially in Old Man and the Sea. His minimalistic style conforms to the scientific ideals of originating the maximum amount of information with the minimun expenditure of energy.2, that was inherited from his journalistic style. However, beside this economy, Hemingway tells a lot, and in order to see the larger part of his art, we have to read between lines, or dive deep under water and see the larger part of the iceberg. That is why his narrative technique is called Iceberg theory. As we saw, Hemingway is a great realist; he tries to present everything truly, like the places, events, real characters, and he verifies this by saying - All you have to do is write one true sentence. Write the truest sentence that you know.” As far as Kadare is concerned, we can notice the Iceberg theory as well, and the best example is the presented history of Nica’s daughter in The general of the dead army. Kadare uses a simple style and syntax, but unlike Hemingway, he uses much more figurative language, a lot of grotesque elements and figures, more developed imagination, various stylistic devices like hyperbola, allegory, personification, metaphors, or simply said, real art. The grotesque is an aesthetic imaginative fiction that has the value of artistic conventions. 3 Even though he uses grotesque, he still present realistic art, and this is another thing that makes him great writer. This means that both of them tried to tell the readers more than they wrote, Hemingway through the iceberg principle, and Kadare through his figurative and grotesque style, so we have to read between lines in order to understand them. We may say that Kadare creates the dialogue with its artistic prose influenced by famous style of Hemingway’s novels, and his grotesque is similar to Kafka’s. He gradually created his own original style, what makes him unique example in the Historical Guide to Ernest Hemingway, ed.Linda Wagner-Martin,Oxford University Press, New York, London, 2000, р.54 Çaushi, Tefik; Universi Letrari Kadaresë; 1993, Dituria, Tiranë. P.56 2A 3 �world literature. Kadare is capable of turning the dimmest feelings of human soul into words, where it is often hard to find clear thoughts4. 6. Conclusion As we saw, regardless being distant in space and time, Hemingway and Kadare, have something in common. Hemingway’s influence on Kadare can also be seen in Kadare’s superb translation of The Old Man and the Sea. Their novels represent a real treasure for the world literature, so we should be lucky to have the opportunity to read and be illuminated by the characters, themes, and the narration of these big writers. I am especially proud to be a contemporary of the great Kadare and name him as the greatest representative of my national literature. References A Historical Guide to Ernest Hemingway, ed.Linda Wagner-Martin,Oxford University Press, New York, London, 2000 Baker, Carlos; Hemingway, The Writer as Artist: Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1956 Çaushi, Tefik; Universi Letrari Kadaresë; 1993, Dituria, Tiranë Ernest Hemingway, The Critical Heritage, ed. By Geoffrey Meyers, Routledge, London, New York, 2005 Ernest Hemingway Primer, by Timeless Hemingway, 2009, стр.8 Hemingway, a Collection of Critical Essays, ed. by Robert Weeks; Prentice Hall,Inc, Englewood Cliffs, N.J, 1962 Mort, Terry: The Hemingway Patrols: Ernest Hemingway and His Hunt for U-Boats, Scribner, New York, 2009 4Ibid, p.140 �Rutten, Tim; Dissident or not, Ismail Kadare is one of the greatest, article in L.A.Times, 18.feb.2009 The Cambridge Companion to Ernest Hemingway, ed. by Scott Donaldson, Cambridge University Press, Cambridge 1996 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2909 Title A name given to the resource HEMINGWAY AND KADARE - A COMPARATIVE OUTLINE Author Author Doko, Fatbardha Abstract A summary of the resource. In this article I tried give a comparative view between two great novel writers, who belong to different nations, cultures and periods, Ernest Hemingway and Ismail Kadare. Both of them are the greatest representatives of their own national literature, and both are part of the world elite literature, translated in more than 40 languages, and internationally awarded. Similarity between Hemingway and Kadare can be noticed not only in their literary works, but in their political ideology as well. I analyzed some of their novels, and in this paper I pointed out some similarities and differences in themes, characters, style, narration etc. Hemingway’s novels that I cover in this paper are Farewell to Arms, For Whom the Bell Tolls, Islands in the Stream, Moveable Feast and Old Man and the Sea, as long as Kadare’s novels are: Chronicle in Stone, General of the Dead Army and November of a Capital City. As a result, I noticed that these two authors have many things in common, their relation to Paris, their political ideology, and in their novels we can notice similar characteristics in their characters - their heroes represent moral values; themes - both of them write about war, love, social issues, etc; naration, style, etc. So, no matter Hemingway and Kadare distant in time and place, there are some touching points between them. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015-09 Keywords Keywords. Article PeerReviewed PN Literature (General),PN0080 Criticism