13 10 3494 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3607 Title A name given to the resource VOICE ACTIVATED SMART HOME AS AID FOR PERSONS WITH DISABILITIES Author Author Bušatlić, Bekir Abstract A summary of the resource. Smart home refers to the application of various technologies to control the home remotely or automatically. It refers to systems that control temperature, lighting, door locks, windows and many other appliances. The interaction with those devices and systems can be through smartphones, computers, control panels or even advanced technologies such as voice and gesture. Apart from improving and simplifying many everyday operations to ordinary people, such technologies can also be used to aid people with disabilities who find many everyday tasks hard or even impossible to perform. This study evaluates the efficiency and possibilities of using a voice activated smart home system as an aid for people with disabilities. Key words: Smart home, voice activated, voice interactive, people with disabilities Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed T Technology (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3467 Title A name given to the resource FORGING SYNERGY BETWEEN A FOREIGN LANGUAGE AND INTERCULTURAL EDUCATION Author Author Chodzkienė, Loreta Abstract A summary of the resource. Expansion of the borders of the European Higher Education Area (EHEA) provides members of academic communities with a challenging opportunity to participate in various exchange programmes. The phenomenon of mobility tests the proficiency level of the participants’ Intercultural Communicative Competence that enables them not only to speak a common language but also interact effectively and appropriately in the context of a hosting country. The paper focuses on the case study of internationalisation process implemented by eight European Teacher Training institutions – Cá Foscari University (Italy), Pedagogical University of Tirol (Austria), the University of Cyprus (Cyprus), the School of Education of Aarhus University (Denmark), University of Nantes (France), Eötvös Loránd University in Budapest (Hungary), Jagiellonian University, Krakow (Poland), the Institute of Foreign Languages, Vilnius University (Lithuania) via the designed educational project carried out within the framework of an Intensive Programme in the socio-cultural context of the Republic of Lithuania. The data of the study based on the participants’ reflections reveals that no matter how positive the respondents’ attitudes towards mobility are, and how willing they are to participate in various exchange programmes, the level of their ICC does not always meet the desired internal and external outcomes. This proves the necessity of Intercultural education to be integrated into the content of many subjects, foreign languages, above all. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/14a430719d98239eb843e9242c23cca0.pdf d9e7575ab8aeefe868d3d8229854da7a PDF Text Text “IMPLEMENTATION OF AN ENTERPRISE RESOURCE PLANNING (ERP) AND ITS EFFECT ON THE MANAGEMENT ACCOUNTING SYSTEM” Amar Čolaković International Burch University Bosnia and Herzegovina amarchola@hotmail.com Abstract: In the previous period, organizations from very different sectors have successfully adopted ERP systems. In this study, we will research the impact of ERP in the accounting industry regarding the case study from company in Bosnia and Herzegovina. By many theorists, accounting is usually described as the process of collecting, analyzing, and presenting financial data required for taking appropriate management decisions. Studies have explored the effects of IT in the business and accounting, but they didn’t cover complex technologies such as ERP. Utilizing ERP in accounting allows spending more time on analyzing the data instead of collecting it. This is possible because all information is stored in one place (database) which is easily accessed by everyone allowed to use it. With the successful implementation of ERP in company, accountants have more time to spend for analyzing and reporting, enhancing their roles, and shortening common tasks and activities. The aim of this paper is to explore the significance of ERP systems in management accounting. This research will try to understand what is the role of modern accountants. Enterprise resource planning software has shaped activities and processes in the accounting sector. Keywords: accounting software, ERP, Enterprise resource planning, modern accountants. JEL Classification: M41, L86. Introduction In this paper, we will analyze recent sensational changes that have reshaped accounting practice and research. In particular, the advanced upheaval, has changed the very way of work for accountants and constrained analysts and specialists alike to battle with a large group of new threats and opportunities confronting. Accounting specialists specifically should manage a wide cluster data handling and choice making issues that did not exist before two decades. Thus, we are meant to research how accounting is moved to another level of value and importance by joining the effect of information technologies on human mentality and performance. In this work, we will look at the part of certain elements that impact the accounting, in light of innovation. We will likewise concentrate on the collaboration impact between a possibility variable and the data framework. In today’s time of computerized innovation, each business is going digital. From exceptionally old organizations to incipient developing organizations, this change is universal and exponentially expanding, with incredible number of rate of new businesses now picking an advanced stage on which to acquaint themselves with purchasers. We will focus our area of research mainly on the accounting sector, and ICESoS 2016 - Proceedings Book 99 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) we will try to give the answer on the question what is the role of modern accountant. Opposing achievement and disappointment results consolidated with the way that there is no accord on the effect of ERP implementation identified with business is the motivation behind why scientists, specialists and researchers are progressively inspired by breaking down components which decide ERP achievement and ERP client fulfillment. The utilization of big enterprise resource planning (ERP) innovation has encouraged us to analyze this vision. Literature review The presentation of ERP innovation has in a general sense changed the accounting practices either at the budgetary reporting and administration bookkeeping level or at the reviewing strategies and assessment level (Scapens and Jazaeyri, 2003). As per Malinić and Todorović (2012) the genuine center and desire of ERP is coordination of the considerable number of offices and elements of big business into one data framework, which can address specific issues of different clients. As contended in Grabski et al. (2007), ERP frameworks are not the same as customary frameworks in scale, unpredictability, authoritative effect, cost and resulting business sway. The ascent and fall of the e-transformation has been breathtaking; be that as it may, the guaranteed connection will continue to go on (Desmukh, 2006). Peccarelli (2004) sees the achievement of accountants in light of how they utilize their time, how quick and simple they get to information from various sources, and how well they comprehend coordinated frameworks and virtual office capacities using the web. While, IT specialists and ERP specialists can be considered as interpersonal channels to give illumination and extra data on the ERP framework and along these lines encourage the presentation of new accounting work (Daoud and Triki, 2013). Pierce and O’Dea (2003) have analyzed managers’ sentiment concerning the future part of management accounting and found that the real components include: association, physical area, collaboration and comprehension of the business. Pierce and O’Dea (2003) propose that future management accountants need information of accounting and back as well as learning of the organization’s business, particularly comprehension of production and sales exercises. Organizations which have better AIS, have upper hand. Additionally, organizations need to enhance their frameworks with a specific end goal to coordinate their data requirements for better basic leadership (Ballada and Ballada, 2012). Cutting edge period of organized registering is described, in programming sense, by the control of customer server design. Key programming components of this configuration are system programming and administration database framework. By their specialized attributes and exhibitions, they give, as administration suppliers, for the clients (customers) to get to and utilize the information and data from databases in system environment. On the bases of customer engineering, business data or coordinated data framework (ERP) was created (Malinić and Todorović, 2012). 100 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Despite the fact that ERP frameworks are outlined by non-accountant specialists, they prompt bookkeeping forms (Chapman, 2005). Since modules of accounting are the heart of ERP framework which include: ledger, receivable records, payable records, settled resources, transferable and non-transferable resources, administration of money, cost control and planning. For organizations, we ought to concentrate on reinforcing its cost idea to workers, fortify the nature of development representatives, and continually upgrade their education specialists to ERP as the center, the foundation of interior control instruments and venture advancement to adjust to persistently enhance the inner administration of undertakings Level (Zheng, 2014). Along these lines, to put it plainly, straightforward terms, Cloud Computing can be characterized as an answer for use outer IT assets (servers, stockpiling media, applications and administrations), by means of Internet. Distributed computing is just the guarantee of a simple open innovation. On the off chance that the guarantee will inevitably transform into something certain yet stays to be seen (Mihai, 2015). Data The goal of this study is to recognize, assess and examine the effect of ERP on the management accounting framework and management accountants. A research gap appears to exist concerning how management accounting is bolstered by various information systems. Along these lines, it is the purpose for this research undertaking to build up a comprehension of the relationship between management accounting and ERP. In this research, data is obtained from online surveys, which were distributed to the participants of the research. Sample, and participants in this survey, are employees of accounting agency in Bosnia and Herzegovina, which have successfully adopted ERP system in their work. The sample is relatively small with the number of participants being equal to 20. Because of this reason we have used Nonparametric tests to analyze the data. The term nonparametric is not intended to infer that such models totally miss parameters yet that the number and nature of the parameters are adaptable and not settled in advance. In the table 1. We have analyzed descriptive statistics of the data obtained. Variables for this analyze were age, gender and education level of respondents. We can see that N is 20, what is the number of respondents included in this research. Those three variables help us shape the image of the accountants employed in one company. In the next section of this paper, we will show graphically results of the obtained data. ICESoS 2016 - Proceedings Book 101 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Table 1. Descriptive Statistics Statistic Mean 95% Confidence Interval for Mean 3.50 Lower Bound Upper Bound 5% Trimmed Mean 4.674 Range 22 Interquartile Range ERP_2_gender 1 Lower Bound Upper Bound 4.219 .512 18.370 .992 5% Trimmed Mean 1.55 .114 Median 1.31 Variance 1.79 Std. Deviation 1.56 Range 2.00 Interquartile Range .261 Skewness Kurtosis Mean 95% Confidence Interval for Mean 5% Trimmed Mean ERP_3_education 5.69 21.842 Std. Deviation Mean 1.31 2.00 Variance Skewness Kurtosis Mean 95% Confidence Interval for 1.045 2.56 Median ERP_1_age Std. Error Lower Bound Upper Bound .510 1 1 -.218 Median -2.183 Variance 2.15 Std. Deviation Range 1.84 Interquartile Range 2.46 Skewness 2.17 Kurtosis 2.00 .512 .992 .150 .450 .671 2 1 102 ICESoS 2016 - Proceedings Book -.177 .512 -.548 .992 �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Figure 1: Gender of employees From this figure, we can see that relation between male and female in the company is almost equally distributed, where number of female employees is bigger for one employee. This is interesting case, when there is a bigger number of women than men in one company. Figure 2: Education level In figure 2. We can analyze education level of employees. With only 3 employees who have finished high school, we can say that education level of employees in this company is relatively big, considering that 11 employees have finished their undergraduate level of faculty, and that six of them have graduated. ICESoS 2016 - Proceedings Book 103 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Figure 3: Understanding ERP In the figure number three we have analyzed understanding of the broader term of ERP. We can see from the figure 3, that less than half of employees are aware of term ERP. Nine employees answered that they understand ERP, five of them don’t understand ERP concept, and six of them answered that they understand partially. We can comment that maybe they have heard of that term but are not sure what does it represent truly, or so what does it contains from the operational side of it. Figure 4: Work in the accounting sector without ERP support 104 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation In this question, respondents were asked if they are able to work in the accounting company, without ERP support. It is reasonable that 19 of them have answered that they are not able to work in the accounting sector without proper IT software. In our case, it is ERP software. From the figure 4, we can see that only one employee think that it is possible to properly do the job without ERP support. We can comment, that it is reasonable that not all employees in the company are accountants, and that this answer can come from the non-accountant. H1. IT doesn’t shape the role of modern accountants Table 2: Information technology influence We have analyzed our hypothesis in statistical software IBM SPSS, and following data has been obtained. With the significance level of 0.000 which is less than 0.05 our hypothesis is rejected what means that IT strongly influence and shape the role of modern accountant. In the table 3. we can see that observed meidan is 9.00 what is bigger than the hypothetical median 5.00. Table 3: One-Sample Wilcoxon Signed Rank Test H2. Accountants are not fully aware what ERP concept represents ICESoS 2016 - Proceedings Book 105 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Table 4: Understanding of ERP concept In the table 4 we have analyzed understanding of ERP concept. This means that employees are fully aware and have understanding what actually ERP bring to them. With the result of 0.439 which is bigger than 0.05 we accept H0. In table five we see that observed median is equal with the hypothtetical. Table 5: One-Sample Wilcoxon Signed Rank Test H3. There is relation between extent that organization’s information system have impact on reporting, and whether IT influence employees’ work 106 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Table 6: Correlations In this table we have analyzed correlation between extent that organization’s information system have impact on reporting, and whether IT influence one’s work. With the significance level of 0.005 our hypothesis is accepted. Correlation Coefficient is 0.604. This is highly positive correlation. H4. There is a relation between department of studying concerning employees and their opinion on actual changes in the accounting processes brought in via ERP systems Table 7: Correlations In the table 7. we have analyzed correlation between department of studying concerning employees and their opinion on actual changes in the accounting processes brought in via ERP systems. With the significance level of 0.008 which is less than 0.05 our hypothesis is accepted. Correlation coefficient is -0.592, with the negative sign, what means that this is a negative correlation. H5. Accountants agree that organization’s information system has impact on Operational planning, Reporting and Flexibility and efficiency. ICESoS 2016 - Proceedings Book 107 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Table 8: Kruskal-Wallis Test In the table 8. we have analyzed whether accountants agree based on their ages if organization’s information system has impact on Operational planning, Reporting and Flexibility and efficiency. With the significance level of 0.511; 0.464 and 0.202 all respectively bigger than 0.05 we accept the null hypothesis in all three cases which concern planning, reporting and flexibility and efficiency. CONCLUSION A research gap appears to exist concerning how management accounting is bolstered by various information systems. Along these lines, it is the purpose for this research undertaking to build up a comprehension of the relationship between management accounting and ERP. The fact is that technology is a key driver of progress, and more particularly, it highlights the developing significance of the web, knowledge management and the computerization of financial information taking care of. Information technology progressions have incredibly helped the accounting frameworks of business units. Because of today’s modernized accounting data frameworks, business framework seems to move forward. Numerous exchange procedures were streamlined consequently making productive operations. The reasonableness of information innovation for business units makes new way for these elements to enhance their business. In the years to come, business sector union will be an absolute necessity, to make strong arrangements that would draw in consideration and would assemble trust of the business sector in this better approach for overseeing organizations. ERP systems likewise have the capacity to help in the present management accounting processes. This conclusion strengthens the case that having an ERP system is still superior to having no ERP system. 108 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation REFERENCES • Ballada, W., & Ballada, S. (2012). Basic Accounting-Made Easy. • Chapman, C. S. (2005). Not because they are new: Developing the contribution of enterprise resource planning systems to management control research. Accounting, Organizations and Society, 30(7), 685-689. • Daoud, H., & Triki, M. (2013). Accounting information systems in an ERP environment and Tunisian firm performance. • Deshmukh, A. (2006). Digital accounting: The effects of the internet and ERP on accounting. IGI Global. • Grabski, S.V., & S. Leech (2007) Complementary controls and ERP implementation success. International Journal of Accounting Information Systems, 8(1), 17-39. • Malinić, S., & Todorović, M. (2012). How Does Management Accounting Change under the Influence of ERP?. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 25(3), 722-751. • Mihai, G. (2015). Cloud ERP and Cloud Accounting Software in Romania. • Peccarelli, B. (2004). Technology in accounting. Practical Accountant, 37(6; SUPP), 10-11. • Pierce, B., & O’Dea, T. (2003). Management accounting information and the needs of managers: Perceptions of managers and accountants compared. The British Accounting Review, 35(3), 257-290. • Scapens, R. W. and Jazayeri, M. (2003). ERP Systems and Management Accounting Change: Opportunities or Impacts? A research note. European Accounting Review, Vol. No. 1 pp. 201-233. • Zheng, H. (2014). Research of Enterprise Accounting Information System Internal Control Based on ERP. International Conference on Management Science, Education Technology, Arts, Social Science and Economics (MSETASSE 2015). ICESoS 2016 - Proceedings Book 109 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3311 Title A name given to the resource IMPLEMENTATION OF AN ENTERPRISE RESOURCE PLANNING (ERP) AND ITS EFFECT ON THE MANAGEMENT ACCOUNTING SYSTEM Author Author Colakovic, Amar Abstract A summary of the resource. Abstract: In the previous period, organizations from very different sectors have successfully adopted ERP systems. In this study, we will research the impact of ERP in the accounting industry regarding the case study from company in Bosnia and Herzegovina. By many theorists, accounting is usually described as the process of collecting, analyzing, and presenting financial data required for taking appropriate management decisions. Studies have explored the effects of IT in the business and accounting, but they didn’t cover complex technologies such as ERP. Utilizing ERP in accounting allows spending more time on analyzing the data instead of collecting it. This is possible because all information is stored in one place (database) which is easily accessed by everyone allowed to use it. With the successful implementation of ERP in company, accountants have more time to spend for analyzing and reporting, enhancing their roles, and shortening common tasks and activities. The aim of this paper is to explore the significance of ERP systems in management accounting. This research will try to understand what is the role of modern accountants. Enterprise resource planning software has shaped activities and processes in the accounting sector. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3504 Title A name given to the resource A STUDY ON THE IDENTIFICATION OF THE READING STRATEGY TYPES USED BY STUDENTS Author Author Dikmen, Nazım Abstract A summary of the resource. This study is conducted in order to investigate the generic awareness of reading strategy use of students and state the types of reading strategies used by them while performing a reading task. The students responded to a 45-item scale that included three categories of reading strategies; before, during and after. The findings obtained in this study indicated that the overall usage-level of the designated reading strategies were at a medium frequency-level; therefore, it revealed that the students use the designated strategies but not necessarily enough. On the other hand, the overall frequency of before-reading strategy use was found to be highest among three categories, so it indicated that the students are generally conscious of their comprehension process and they are planned before performing a reading task. Keywords: Reading, Reading Comprehension, Awareness of Reading Strategy Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0d9edff988996d8899fdbebbbcd0fa37.pdf 1b6cc03b4ac33d863cf1c4bde3739d8f PDF Text Text BRAND LOYALTY IN THE TIME OF CRISIS CASE OF VOLKSWAGEN IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Damir Dinarević International Burch University Francuske revolucije bb, Ilidža Sarajevo, Bosnia and Herzegovina damir.dinarevic@gmail.com Abstract: In this study the customers’ loyalty of company Volkswagen will be discussed. The issue is very attractive, since the company was facing crisis being accused for software cheats on pollution checkouts. Since they are present in Bosnia and Herzegovina for many years, and some parts were produced on this area, it is suitable that market of Bosnia would be researched to check how strong loyalty of customers is. The survey was created in order to collect data. In three parts of capital city Sarajevo (Sarajevo City Center, Grand Center and Old Town) people were randomly surveyed. Regression analysis was done, where trust in brand was dependent variable. We found that trust in brand is positively related to brand loyalty, discovering that Bosnian customers are loyal to Volkswagen. Studies like this can be done in other countries as well, helping Volkswagen to rebuild trust in customers who were affected by this crisis. Keywords: Customer Loyalty, Brand Loyalty, Volkswagen, Bosnia and Herzegovina Introduction Achieving customers’ loyalty is the aim of the every company, but once the company has customers’ loyalty; it needs to try to keep it as well. Volkswagen was in crisis in September 2015, because of the scandal in press that Volkswagen cheated on CO2 emission tests. This crisis put a company in very bad position, many customers of Volkswagen asked for refund, and the news spread out quickly throughout the world. Stocks of Volkswagen fell sharply, and it started losing hundreds customers daily. Market of Bosnia and Herzegovina is small market for Volkswagen, but there are still many loyal customers of Volkswagen. Their loyalty is connected to the production of Volkswagen parts and complete products twenty years ago. Workers of the company spread out good word of mouth to all their family and friends and to the new generations. Thus, most of the people in Bosnia and Herzegovina grow up listening only well about Volkswagen. The unconditional loyalty of customers on Bosnian Herzegovinian market was interesting to investigate in the time of crisis in which Volkswagen appeared to be in fall 2015. All the efforts taken to create strong brand are done in order to have loyal customers, who will attach to the brand emotionally and on regular level. Therefore we need to define brand loyalty, and all the factors influencing it. (Lau & Lee, 1999) defined brand loyalty as behavioral intention to purchase products of certain brand or to encourage other people to purchase that brand. As a support for this definition (Banks, 1968) in his study proved that there is strong relationship between actual purchase and behavioral intention towards a brand. ICESoS 2016 - Proceedings Book 323 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Having loyal customers is very important for companies. They can maximize profit of the company because loyal customers are willing to purchase more frequently; spend money on trying new products or services; recommend products and services to others; and give companies sincere suggestions (Haghkhah, Hamid, Ben, Ebrahimpour, Roghanian, & Gheysari, 2013). Consequently, brand loyalty improves the success and profitability of a company. Many marketers and companies tried to define loyalty. Loyalty can be defined according to a (Brown, 1952) as a subset of repeat purchase behavior and intention to repeat the purchase. (Aaker, 1991) defined brand loyalty as a measure of the attachment that a customer has to a brand. (Dick & Basu, 1994) investigated customer loyalty, and they defined it as strength of the relationship between patronage behavior and attitudes towards a brand. (Griffin, 1995) took different approach defining customer loyalty as a resistance of customer to discounts provided by competitors, and regular purchase and recommendation to friends of the company’s products and services. Brand loyalty involves many concepts and factors that need to be understood and investigated. Some researchers define it taking in consideration many complicated factors while others are trying to simplify and create a base for understanding core of brand loyalty. For example (Oliver, 1999) defined brand loyalty taking in consideration many dimensions. According to him brand loyalty is “a deeply held commitment to rebuy or re-patronize a preferred product/service consistently in the future, thereby causing repetitive same-brand or same brand-set purchasing, despite situational influences and marketing efforts having the potential to cause switching behavior.” So, we can see that there are many ranges of dimensions included in his definition such as cognitive, affective, conative, and action. On the contrary, many published literature mention that there are three main streams of brand loyalty. Those are behavioral loyalty, attitudinal loyalty and integrated or composite loyalty. Attitudinal loyalty can be defined as the level of psychological attachments and attitudinal advocacy of customer to the product or brand (Rauyruen & Miller, 2007). Essentially, the degree to which a consumers’ character towards a service is favorable is denoted by attitude (Kay, 2006). Composite loyalty is the combination of behavioral and attitudinal loyalty. In other words composite loyalty includes repurchase intention and attitudinal advocacy of the brand. Composite loyalty is a dedication on the part of the customer to maintain a relationship and a devotion to buy the product or service repeatedly (Oliver, 1999). (Gommans, Krishnan, & Scheffold, 2001) identified brand loyalty through similar dimensions explained previously (cognitive, affective and behavioral intent). They added also the perception of the company toward creating brand loyalty, pointing out that companies are relying considerably on mass media communications for brand image building. Also they pointed out that creating satisfaction in customer doesn’t mean that they will be loyal to a brand. But, loyalty implies satisfaction and consequently according to (Roustasekehravani, Abdul Hamid, Haghkhah, & Pooladireishahri, 2014) there is asymmetric relationship between satisfaction and loyalty. Thus, something in between is needed to bring satisfaction to loyalty. Brand value can be defined as “that extra money made by a company or can be made from the selling of its products in solely way only due to the name of its brand” (Quester, Pettigrew, Kopanidis, Hill, & Hawkins, 2014). The corporate statement of Volkswagen Group is “innovation for everyone”, which represents their core values which they want to bring to consumers (Volkswagen official page). Each of their 324 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation brands represents high technology and German engineering skills which are symbol for quality. That is reason why customers are willing to spend more money to obtain Volkswagen and not another brand. Another value that Volkswagen is bringing to the market is affordable price. That is their strength which is there for every brand they produce, of course taking in consideration segment of market in which they compete. The brand image represents how customers see the brand, what is their opinion. There are many definitions of brand image, such as “human behavior, customers’ wants and desires, connection of customers to the brand” (Quester, Pettigrew, Kopanidis, Hill, & Hawkins, 2014). The brand image can be observed in terms of repeated purchase or in terms of occasional purchase, also the perception of customers toward brand in terms of quality or in terms of price. It is said that Volkswagen is successful to establish images of brands that compete between themselves, but it failed to create complementing brand image (Murphy, 2015). All those concepts need to be taken in consideration when researching loyalty of the customers. The company Volkswagen is German car manufacturing company established in 1946. Actually company was found by German Labor Front (Gesellschaft zur Vorbereitung des Deutschen Volkswagens mbH) ten years earlier with an aim to produce cars affordable for most of the German inhabitants. Thus, the name of the company Volkswagen means “The People’s Car Company” (Volkswagen official website). Headquarter of the company is in Wolfsburg, Germany. At the time they were established the main goal was to develop mass production of an affordable and fast vehicle. The Austrian engineer Ferdinand Porsche helped designing first automobiles produced. During the 70s the Volkswagen cars became more popular and became more sold than Ford Motor Company’s model T. The brand positioning of Volkswagen depends of the brand, since it has many brands for different segments of the market. Generally, Volkswagen wants to be perceived for all brads as quality product, good engineering, German manufacturing skills, durability of product etc. The brand positioning is not easy to achieve, thus with every new market the Volkswagen enters, they try to continually work on brand positioning in the minds of consumers (Murphy, 2015). Volkswagen is also usually positioned as affordable and innovative, since they are bringing new technology in every product and make it affordable for different segments of the market. During the September 2015 the scandal occurred with Volkswagen tests for pollution emission. It is said that Volkswagen cheated tests on 11 million diesel cars worldwide (Topham, Clarke, Levett, Scruton, & Fidler, 2015). Those cars were made to show reduced level of emission of nitrogen oxide on tests, but in reality they released approximately 40 more than what is standard by EPA. This scandal ruined Volkswagen reputation and caused many loyal customers to change their opinion about the company (Topham, Clarke, Levett, Scruton, & Fidler, 2015). The Volkswagen actually developed a system that was helping car to use fuel very efficiently. The system is called a common-rail fuel injection system. This system is leading to better fuel atomization through allowance of high precision electronically controlled fuel delivery and high pressure of injection. It is also bringing improved air/ fuel ratio regulation, and by extension enhanced control of emissions. It is all well explained theoretically, but it needed to become reality. The Volkswagen developed new system, called a urea-based exhaust after treatment system. This system claimed that Volkswagen engines will meet US emission requirements, and even be cleaner than the requirements are asking, and still bring good performance at the level of ICESoS 2016 - Proceedings Book 325 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) other Volkswagen engines. However, the theory did not meet the reality. Those systems did not combine good fuel economy and compliant nitrogen oxide emissions. In order to meet standards of US the Volkswagen programmed the cars to show low emission of nitrogen oxide on the laboratory tests. Thus, the car still showed good fuel economy and low emission instead of real high nitrogen oxide emission. It said that this cheating affair primarily affected 1.2 and 1.4 liter diesel engines and the 1.4 liter motor with a cylinder cut-off, the petrol engine (Hotten, 2015). There are many countries that are investigating Volkswagen group within their boundaries in order to find if they also equipped the vehicles in those countries with cheating software. The most rigorous is European Union and United States. European Union is considering recalling Volkswagen loans, and is planning to establish a federal authority to oversee those emissions of cars. Another consequence of those cheating software is fall of value of stock of Volkswagen group. The stock values were pretty much stable at the beginning of September, but when the results of tests were reviled the values of stocks sharply decreased and keep decreasing after that. Connection of Volkswagen with Bosnia starts in early 70s. In that time in Bosnia and Herzegovina there was factory that produced certain car parts, called Tvornica Automobila Sarajevo (TAS). TAS translated on English means Factory of Automobiles Sarajevo. They produced some parts for Volkswagen, and then they started producing come complete models of their cars. The Volkswagen owned 49 percent of the TAS shares, while another Bosnian Company “Udružena Metalna Industrija Sarajevo” (UNIS) owned 51 percent of shares (Reuters, 2008). Nowadays, there is no complete production of Volkswagen cars, but some parts of the cars are still produced in Bosnia and Herzegovina. The company from Gorazde Bekto Preciza is also producing some parts for Volkswagen, which they either sell on domestic market or send to the factories is Germany for production of all cars for European market. In 2008, there were negotiations to transfer the production factory from Slovakia to Volkswagen Bosnia and Herzegovina, which would bring 600-700 new workplaces to the Bosnia (Reuters, 2008). People in Bosnia value engineering and quality of Volkswagen products, especially because they were also producing them once and also because the old models are still used. Since it once provided many workplaces, and because old generations are spreading good word of mouth to the new generations, the Volkswagen brand is very much appreciated in Bosnia and Herzegovina, and it has many loyal customers, who would always choose Volkswagen over another brand (Reuters, 2008). Data Data for this research is collected by the survey. The survey was done by selfenumeration method of the participant, using consumer intercept method. Random citizens of Sarajevo were asked to fulfill the questionnaire. The method chosen was efficient in sense of speed, economy and control of respondent type. The survey was conducted in March and April 2016 in three different locations in Sarajevo. First destination was in Old Town region, where random local people were asked to fulfill the questionnaire. Second location is newly built shopping mall, Sarajevo City Center, with largest garage in town. Finally, location in Ilidza municipality, Grand center, was last place where questionnaire was done. The method, which includes shopping malls, is in literature often called as mall intercept method. To reduce response bias, the items to measure the various constructs were ordered randomly. Also, about half of the total 326 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation number of items was reverse-scaled to avoid acquiescence bias. The questionnaire was administered to 20 individuals for the pre-test. The phrasings of some items, as well as the instructions were modified for greater clarity after receiving feedback. For this study the questionnaire was designed in order to collect the data. Questionnaire was made to target citizens Sarajevo, where sampling unit was individual consumer. There are few studies which investigated customers loyalty created questionnaires in order to measure customers’ loyalty. The basis for most of the researches, as well as for these studies is Lau and Lee’s (1999) study. They created questionnaire with liker scale for 15 different variables, those variables are Consumer Brand Characteristics, Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality, Brand Liking, Brand Experience, Brand Satisfaction, Peer Support, Company Characteristics, Trust in Company, Company Reputation, Company Perceived Motives, Company Integrity, Brand Characteristics, Brand Reputation, Brand Predictability and Brand Competence. Questionnaire was generally divided into two separated parts. First part is composed of questions concerning respondents’ profiles, such as gender, age and income. Second part of the questionnaire is part designed by previously mentioned Lau and Lees’ (1999) model. The questions in second part were grouped in the 13 major clusters, which were at the same time variables for our regression analysis. The standardized liker scale from 1 as minimum value to 7 as maximum value was used for the questions. Questionnaire was fulfilled by the 150 participants. The population of this study is the population of Bosnia and Herzegovina. Based on data provided by Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina, the quotas on age, gender and income where used to confirm a representative distribution of consumers in sample. Table below summarizes the descriptive statistics of the data used for the analysis. For each variable there were 150 observations, and from the table we see the mean and standard deviation for each variable. The mean score is the simple average of all items included in the construct (Lau & Lee, 1999). The scores for mean for all variables range from 3.51 to 5.91. The lowest mean has Brand experience variable, while Brand Reputation has the highest mean. Standard deviation shows how much the value of variables differs from the mean value for the variable. The standard deviations for variables vary from 0.83 to 1.35. Thus, the means and standard deviations appear to be acceptable. The lowest standard deviation is for Brand reputation, and the highest one is for Brand experience, just the opposite from means. The mean for each variable is important since mean values of variables for each observation are used in analysis of the data. Table 3.1.3.1. Descriptive statistics Variable name Standard Deviation Mean Brand Reputation 5.91 0.83 Brand Predictability 5.46 1.01 Brand Competence 4.90 1.31 Reputation of the company 5.03 0.94 Motives of the company 4.97 1.09 Company’s integrity 4.99 1.17 Brand Experience 3.51 1.35 Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality 4.70 1.30 ICESoS 2016 - Proceedings Book 327 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Brand Liking 5.07 1.26 Friends support 4.94 1.57 Brand satisfaction 5.42 0.99 Trust in brand 5.27 1.25 Brand Loyalty 5.09 1.17 Source: Authors own calculation The data collected for this study was analyzed through the regression analysis in STATA econometric program. Before the actual regression was done, the reliability of the scales was tested through internal consistency method. The Cronbach’s alpha was used in order to perform internal consistency test. The table below show the results of the test obtained. It is important to mention that values higher than 0.70 are accepted, in case that there is value lower than 0.70 caution must be taken when interpreting results. As it is shown in the table, none of the Cronbach’s alpha coefficients is lower than 0.90, thus we can conclude that internal consistency of variable is fine, and further analysis can be done. Table 3.2.1. Cronbach’s alpha results Variable name alpha Brand Reputation 0.9417 Brand Predictability 0.9367 Brand Competence 0.9349 Reputation of the company 0.9406 Motives of the company 0.9429 Company’s integrity 0.9354 Brand Experience 0.9411 Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality 0.9396 Brand Liking 0.9358 Friends support 0.9384 Brand satisfaction 0.9366 Trust in brand 0.9349 Brand Loyalty 0.9344 Source: Authors own calculation Since the Cronbach’s coefficients have been acceptable, next test needs to be done before regression analysis. Pearson Correlation Analysis is done to check for correlation between variables. This analysis measure the linear correlation between two variables, where results can vary between +1 and −1 inclusive. The positive 1 means total positive correlation; also the negative 1 means total negative correlation; and finally in case of 0 it means that there is no correlation between those two variables. The highest and most disturbing result is correlation between Reputation of Company and Motives of the Company. It is found that correlation between those two variables is 0.9219. This high correlation should be taken in consideration when regression analysis is done, it can significantly disturb the results. Correlations among all other variables are in the acceptable range. Results The regression analysis was done with the data collected. There are two models of regression, first one done using all variables from the survey, and another without Motives 328 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation of the company, since this variable was highly correlated with the variable Reputation of company. For the both models the R2 and adjusted R2 are very high, slightly lower in the second model, but it is reasonable since there is one less variable in that model. It is also important to mention that higher R2 was expected since the sample was very much similar to the population of the Bosnia and Herzegovina. However, we can say that the fitted regression equation explains 79% of the variation in Brand Trust. It is also noticeable that significance of variables is different between the two models. The reputation of the company which was insignificant variable in first model appears to be highly significant in second model. Also, the Brand Reputation which was significant variable at 10 percent significance level in first model appears to be insignificant in another model. Other variables have pretty much same significance in both models. Thus, we can conclude that the correlation between Reputation of Company and Motives of the company disturbed results in first model, and that this situation was repaired by excluding Motives of the Company in second model Table 4.1. Results from the Regression Model 1 Variable name Coefficient p-value intercept 0.7494 * 0.072 Brand Reputation -0.1421 * 0.081 Brand Predictability 0.1235 0.132 Brand Competence 0.0979 0.165 Reputation of the company -0.0510 0.744 Motives of the company -0.1999 0.100 Company’s integrity 0.2093 *** Brand Experience 0.0146 0.782 Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality 0.1658 *** Brand Liking -0.0533 0.458 Friends support 0.1143 ** 0.029 Brand satisfaction 0.2070 ** 0.015 Brand Loyalty 0.4248 *** Number of observations 150 R2 0.7873 Adjusted R2 0.7687 Source: Authors own calculation 0.000 0.003 0.000 Taking in consideration coefficients gotten from the regression analysis, we can see that they are pretty small. None of the variables stand out when observing coefficients. Brand Reputation, Reputation of the Company and Brand Liking are negatively correlated to the Trust in a Brand. But out of those three, only Reputation of the Company is highly significant. This shows us that customers in Bosnia and Herzegovina have negative perception of reputation of Volkswagen, and this situation can be explained through the crisis that happened. ICESoS 2016 - Proceedings Book 329 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Table 4.2. Results from the Regression Model 2 Variable name Coefficient p-value intercept 0.7671 * Brand Reputation -0.1281 0.116 Brand Predictability 0.1092 0.183 Brand Competence 0.0953 0.180 Reputation of the company -0.2785 *** 0.000 Company’s integrity 0.2176 *** 0.006 Brand Experience 0.0054 0.918 Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality 0.1755 *** Brand Liking -0.0458 0.525 Friends support 0.1069 ** 0.041 Brand satisfaction 0.2139 ** 0.012 Brand Loyalty 0.4342 *** 0.000 Number of observations 150 R2 0.7831 Adjusted R2 0.7658 Source: Authors own calculation 0.067 0.002 Company Integrity, Similarity between Consumer and Brand, and Brand Loyalty are variables are proven to be significant at 1% significance level. Those variables are all positively related to the Trust in Brand, thus we can conclude that loyal customers trust Volkswagen no matter what, and that it is highly important for customers to perceive Volkswagen brand in the same way they perceive themselves. Satisfaction with the brand and Friends support are significant variables at 5% significance level. Thus, it is shown that all the good word of mouth that people in Bosnia are spreading about the Volkswagen is highly affecting Trust in Volkswagen that customers have. Also, the satisfaction with the brand used is significantly affecting whether customers in Bosnia and Herzegovina will trust Volkswagen company or not. The variables were also checked for multicolinearity, since there can be correlation due to the combined effect of independent variables. Multicollinearity exists when two or more independent variables used in the regression are correlated (Lau & Lee, 1999). If a high degree of correlation exists, it is then difficult to determine the contribution of each independent variable, because their effects are confounded (Lau & Lee, 1999). Since the multicollinearity may arise due to the combined effect of two or more independent variables, a common measure for assessing pairwise and multiple variable collinearity is the variance inflow factor (VIF), which tells us the degree to which each independent variable is explained by the others (Lau & Lee, 1999). The variables were checked for multicolinearity, since there can be correlation due to the combined effect of independent variables. Results of VIF are shown in table below, since the cutoff threshold is 10, no variable needs to be cut off. Table 4.3. VIF analysis results Variable name alpha Brand Reputation 0.9417 Brand Predictability 0.9367 Brand Competence 0.9349 Reputation of the company 0.9406 Motives of the company 0.9429 330 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Company’s integrity 0.9354 Brand Experience 0.9411 Similarity Between Consumer Self-Concept and Brand Personality 0.9396 Brand Liking 0.9358 Friends support 0.9384 Brand satisfaction 0.9366 Trust in brand 0.9349 Brand Loyalty 0.9344 Source: Authors own calculation Conclusion The brand loyalty cannot be achieved easily, but it can be destroyed in a minute. Still, creating strong brands and developing emotional attachment of brand with customers, can decrease help companies not just for competition, but also in time of crisis. The value of loyal customers is that they stay with the company in the time of crisis. Volkswagen company had crisis in September 2015, many of their customers felt betrayed and their reputation was harmed on a global level. Still, there will always be customers who not only stick to the Volkswagen brand but also defend it damaging other brands on the market. On Bosnian market Volkswagen has deep history and many customers who developed emotional connection with the brand. The reputation of Volkswagen on this market is very high, which can prevent customers from switching to another brand. We found that trust in brand is positively related to brand loyalty, discovering that Bosnian customers are loyal to Volkswagen. This can be significant for Volkswagen in their attempt to repair the situation after the crisis. Loyal customers, who are not affected by the crisis, should be recognized by Volkswagen and rewarded. Rebuilding the trust with consumers, whose loyalty was affected by the crisis, should be priority of Volkswagen. As shown previously brand loyalty plays very important role in todays’ market. Every company should pay much attention in order to create and keep loyal customers. According to our analysis the company reputation is disturbed very much, and people are questioning real motives of the company. It is shown that people in Bosnia and Herzegovina are still loyal to Volkswagen brand, they trust it a lot, but for Volkswagenas a group, the reputation has been disturbed. Those results show that market of Bosnia and Herzegovina was affected by the crisis in September, but that there are many people who would defend Volkswagen, and who are loyal to it still. Studies like this can be done in other countries as well, helping Volkswagen to rebuild trust in customers who were affected by this crisis. Further research could study trust in a brand over time to discover how brand, company and consumer-brand characteristics influenced consumers’ trust before and after the crisis, so the effects of the crisis could be stated. Additionally, new, more current methods can be applied, since the method of Lau and Lee (1999) is starting to outdate slowly. As another methodology suggestion, the panel data of countries affected by the crisis can be analyzed, since just one country cannot explain real situation on the market, especially if it is small market as Bosnian market is. ICESoS 2016 - Proceedings Book 331 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) References • Reuters. (2008, August 04). Retrieved May 01, 2016, from Volkswagen to Move Slovakia line to Bosnia: http://www.reuters.com/article/volkswagen-bosnia-idUS L428502420080804#z9G7mQDMxv3HCZlH.99 • Aaker, D. A. (1991). Managing Brand Equity: Capitalizing on the Value of a Brand Name. NY: Free Press. • Banks, S. (1968). The Relationships of Brand Preference to Brand Purchase. Perspectives in Consumer Behavior, 131-144. • Brown, G. H. (1952). Brand Loyalty-Fact or Fiction. Advertising Age, 52-55. • Dick, A. S., & Basu, K. (1994). Customer loyalty: toward an integrated conceptual framework. Journal of the academy of marketing science, 99-113. • Gommans, M., Krishnan, K. S., & Scheffold, K. B. (2001). From Brand Loyalty to E-Loyalty: A Conceptual Framework. Journal of Economic and Social Research, 3(1), 45-58. • Griffin, J. (1995). Customer loylaty: How to earn it and how to keep it. San Francisco: Jossey-Bass Publisher. • Haghkhah, A., Hamid, A., Ben, A. B., Ebrahimpour, A., Roghanian, P., & Gheysari, H. (2013). Commitment and Customer Loyalty in Business-to-Business Context. European Journal of Business and Management, 5(19). • Hotten, R. (2015, December 10). Volkswagen: The scandal explained. Retrieved April 20, 2016, from BBC: http://www.bbc.com/news/business-34324772 • Kay, M. J. (2006). Strong brands and corporate brands. European Journal of Marketing, 40(7/8), 742-760. • Lau, G. T., & Lee, S. H. (1999). Cunsumers’ Trust in a Brand and the Link to Brand Loyalty. Journal of Market-Focused Management, 4(4), 341-370. • Murphy, A. (2015). 2015 Global 2000: The World’s Biggest Auto Companies. Retrieved 05 01, 2016, from Forbes.com: http://www.forbes.com/sites/ andreamurphy/2015/05/06/2015-global-2000-the-worlds-biggest-autocompanies/#419879a76e48 • Oliver, R. L. (1999). Whence Consumer Loyalty? Journal of Marketing, 63, 33-44. • Quester, P. G., Pettigrew, S., Kopanidis, F., Hill, S. R., & Hawkins, D. I. (2014). Consumer Behaviour: Implications for Marketing Strategy (7th ed.). New York: McGraw-Hill Education. • Quester, P., & Lim, A. I. (2003). Product involvement/ brand loyalty: is there a link? Journal of Product and Brand Management, 22-38. • Rauyruen, P., & Miller, K. E. (2007). Relationship quality as a predictor of B2B customer loyalty. Journal of Business Research, 60, 21-21. • Roustasekehravani, A., Abdul Hamid, A., Haghkhah, A., & Pooladireishahri, M. (2014). Do Brand Personality Really Enhance Satisfaction and Loyalty Toward Brand? A Review of Theory and Empirical Research. European Journal of Business and Management, 6(25), 173-184. • Topham, G., Clarke, S., Levett, C., Scruton, P., & Fidler, M. (2015, September 23). The Volkswagen emission scandal explained. Retrieved April 20, 2016, from The Guardian: http://www.theguardian.com/business/ng-interactive/2015/sep/23/ volkswagen-emissions-scandal-explained-diesel-cars • Volkswagen official page. (n.d.). Retrieved May 01, 2016, from Product world: http://en.volkswagen.com/en.html • Worchel, P. (1979). Trust and distrust. In W.G. Austin and S. Worchel (Eds.). The social psychology of intergroup relations. 332 ICESoS 2016 - Proceedings Book � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3319 Title A name given to the resource BRAND LOYALTY IN THE TIME OF CRISIS CASE OF VOLKSWAGEN IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Author Author Dinarevic, Damir Abstract A summary of the resource. Abstract: In this study the customers’ loyalty of company Volkswagen will be discussed. The issue is very attractive, since the company was facing crisis being accused for software cheats on pollution checkouts. Since they are present in Bosnia and Herzegovina for many years, and some parts were produced on this area, it is suitable that market of Bosnia would be researched to check how strong loyalty of customers is. The survey was created in order to collect data. In three parts of capital city Sarajevo (Sarajevo City Center, Grand Center and Old Town) people were randomly surveyed. Regression analysis was done, where trust in brand was dependent variable. We found that trust in brand is positively related to brand loyalty, discovering that Bosnian customers are loyal to Volkswagen. Studies like this can be done in other countries as well, helping Volkswagen to rebuild trust in customers who were affected by this crisis Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3608 Title A name given to the resource BRAND LOYALTY IN THE TIME OF CRISIS: PERCEPTIONS OF VOLKSWAGEN BY CUSTOMERS IN SARAJEVO Author Author Dinarevic, Damir Abstract A summary of the resource. In this study the customers’ loyalty of company Volkswagen will be discussed. The issue is very attractive, since the company was facing crisis being accused for software cheats on pollution checkouts. Since they are present in Bosnia and Herzegovina for many years, and some parts were produced on this area, it is suitable that market of Bosnia, and especially market of Sarajevo, would be researched to check how strong loyalty of customers is. The survey was created in order to collect data. In three parts of capital city Sarajevo (Sarajevo City Center, Grand Center and Old Town) people were randomly surveyed. Regression analysis was done, where trust in brand was dependent variable. We found that trust in brand is positively related to brand loyalty, discovering that customers in Sarajevo are loyal to Volkswagen. Studies like this can be done in other countries as well, helping Volkswagen to rebuild trust in customers who were affected by this crisis. Keywords: Customer Loyalty, Brand Loyalty, Volkswagen, Bosnia and Herzegovina, Sarajevo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed HF Commerce https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6d21de3d80e619e858cccd1449a1fa48.pdf 4497e62c31972923381e7613151301d1 PDF Text Text BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT IN HIGHER EDUCATION: RESPONSE PLAN FOR THE THREAT OF NEGATIVE MEDIA REPRESENTATION (CASE STUDY ON INTERNATIONAL BURCH UNIVERSITY) Anelina Durmo International Burch University Bosnia and Herzegovina lina.neira@gmail.com Abstract: Business Continuity Management (BCM) can be defined as a holistic management process (ISO 22301:2012) which means that interdependences and connections between all parts of process are very important. BCM is the best way for the organization to prepare for response in potential future crisis situations and to avoid damage from theoretical events. Awareness of importance of BCM in higher education in Bosnia and Herzegovina is not at a satisfactory level. One of the risks that can have the highest impact on higher education institution is reputation risk. This BC response plan is particular preparedness plan of the University for the event of negative media representation. The purpose of this study is to raise awareness of importance of business continuity response plans for incidents or crisis situations in higher education institutions. Additional reason for this study is importance of the reputation of these institutions. Image and reputation of higher education institutions are crucial for their existing. Answers will be sought for the following research questions: How higher education institution can protect of reputational damage, in the first place of negative media attention? How to make BC Response Plan? Why is communication plan extremely important as a part of BC response plan? Keywords: BCM, higher education, response plan, reputation, media JEL Classification: H12, M10, I23 Introduction Optimism is not a strategy neither is a plan. In day and age of global crisis (economic, financial, migrant, terrorism, etc.) and wars all around the world, also in era of a great influence of social network communication and propaganda, many organizations (institutions and companies) in all industries are facing with a lot of rising problems. Not only companies for profit and the others financial institutions are important to save and continue business in the case of some kind of crisis; also Higher Education Institutions should consider what can happen. HEI are important because HEI’s business depends of their reputation and they are responsible for their academic and administrative staff as well as for their students. In one word for all their stakeholders. ICESoS 2016 - Proceedings Book 57 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Business Continuity Management (BCM) can be defined as a holistic management process (ISO 22301:2012) which means that interdependences and connections between all parts of process are very important. BCM is the best way for the organization to prepare for response in potential future incident or crisis situations and to avoid damage from theoretical events. Crisis is defined as “a critical event that may impact an organization’s profitability, reputation, or ability to operate.” (Wikipedia, Business Continuity Institute [BCI], n.d.) „A critical event, which, if not handled in an appropriate manner, may dramatically impact an organization’s profitability, reputation, or ability to operate.“ (Wikipedia, Disaster Recovery Institute International, n.d.) In Europe, in the first place in UK and Ireland there is no obligatory requirements from government for HEI with the exception of teaching hospitals connected to universities (McGuinness and Marchand, 2014) but there is defined BCM according to Higher Education Business Continuity Network (HEBCoN). HEBCoN are partner with the BCI, Kenyon, and Cambridge Risk Solution. Historically, universities have given little attention to Business Continuity Management (Beggan, 2011). In the USA a lot of universities are implemented BCM. For example, Northwestern University has got a complete BCM and open access to templates for BCM, links to case studies in USA, etc. Also, Marquette University and many others in USA. “US HEI are required by federal law to establish continuity of operations plans (McCluskey, 2007). Universities face a number of challenges when preparing continuity of operations plans including an open fluid environment, diverse beliefs and subcultures, and the balance between preparedness and rigid security controls (McCluskey, 2007). HEI have been responsive to policy mandates by establishing clear priorities - human lives, protected facilities, fortified information technologies, and plans for business recovery.” (Zaghab, 2011, p.2) There are several governance guides for BCM in HEI, such as “Action Guide for Emergency Management at Higher Education Institutions” which has been developed to give higher education institutions a useful resource in the field of emergency management. (U.S. Department of Education Office of Safe and Drug-Free Schools, 2010) Awareness of importance of BCM in B&H is on low level in global. Government has got only few obligatory laws for financial institutions but higher education law in Bosnia and Herzegovina doesn’t recommend any of prevention measures of BCM for HEI. The purpose of this study is to raise awareness of importance of business continuity response plans for incidents or crisis situations in higher education institutions. Additional reason for this study is importance of the reputation of these institutions. Image and reputation of higher education institutions are crucial for their existing. 58 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Answers will be sought for the following research questions: • How higher education institution can protect of reputational damage, in the first place of negative media attention? • How to make BC Response Plan? • Why is communication plan extremely important as a part of BC response plan? BCM is important because of that it’s the proactive measure and is a proactive measure that concerns all business processes, assets, facilities, and human resources, not just data center and communication network. (Adapting Business Continuity To Your Organization, n.d.) The other very important fact is that BCM is not just a plan. BCM refers to all issues associated with risk, not just natural or man-made disasters, so it can help one organization to uncover potentially significant costs and risks before they happen. (Adapting Business Continuity To Your Organization, n.d.) Image and reputation of higher education institutions are crucial for their existing. Consequences of lost reputation and bad image can destroy one HEI and everything which was built for years. Research method used in this study is qualitative method, case study on International Burch University. Review the literature According to ISO 22301:2012, Societal security - Business continuity management systems – Requirements for manage and effective Business Continuity Management System it’s required to apply Plan-Do-Check-Act (PCDA) model as well as other International standards (ISO 9001, ISO, ISO/IEC 27001, etc). In this standard there is a list of BCMS requirements for the organization and all interested parties for general, legal and regulatory obligations and responsibilities. Focus in standard is in planning of BCMS and in compliance of planning with the organization’s mission, goals, internal and external obligations and responsibilities. Also, Standard asserts importance of leadership, involving high management in this process, awareness of all including parties and communication. For the communication three question have to be considered: what it will communicate, when to communicate and with whom to communicate (ISO 22301:2012, p. 13). Also, Standard differentiates internal and external communication. BCM Umbrella shows the relationship between risk disciplines. (Figure 1) ICESoS 2016 - Proceedings Book 59 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Figure 1: Business Continuity Institute - BCI, 2003 In this study it’ll be discussed mainly about Crisis Management and Communication and PR, so reviewing the literature will cover primarily these risk disciplines. Crisis Management can be defined as a critical organizational function which failure can cause harm to stakeholders, (Coombs, 2014, p. 1) Reputation is the second important for one organization and it placed after public safety. Coombs defines reputation as “how stakeholders perceive an organization”. (2014) Some research suggests that lessons designed to protect the organization’s reputation will help to reduce the likelihood of negative word-of-mouth. (Coombs, 2014) The other component to consider in crisis response is role of social media and the third component are emotions. According to previous researches focus is on anger, sympathy, and anxiety as the primary fears that arise from a crisis. Crisis Management’s role is preventing or lessening the damage a crisis can cause in an organization or affect to stakeholders. For the establishing Crisis Management three main phases according to Coombs, (2014) are: 1) Pre-Crisis Phase which includes preparing Crisis Management Plan, defines Crisis Management Team and spokesperson, making Pre-draft Messages and defines Communication Channels, 2) Crisis Response which includes Initial Response and Reputation Repair and Behavioral Intentions 3) Post-Crisis Phase which includes return to normal business operations. 60 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Coombs differentiates two crisis communication research lines: internal crisis communication management communication with employees about a crisis and stealing thunder which is defined as a matter of timing involving the disclosure of information about a crisis. One interesting paper has written by Blue Moon Consulting Group. The paper is focused at the most important distinctions between terms about crisis management role in crisis and to proactive & strategic approach to manage reputational risk in Higher Education. First, in the paper is explained that crisis management and emergency management are not the same as well as the crisis communication isn’t crisis management. It is really a fact that the common mistake is to confuse these concepts. Difference between crisis management and emergency management (EM) is that EM is defines as the process of managing physical events and Crisis management defines the process of managing the broader impacts and consequences of events and issues – not just physical ones. (Blue Moon Consulting Group, n.d.) A second mistake is to confuse crisis communication with crisis management. While communications certainly is a critical, visible and impactful part of crisis management but it’s not the whole. For many organizations, a crisis is by definition the point at which stakeholders start to make inquires leading to the inevitable question, “What are we going to say?” From a crisis management standpoint, equally critical to “what are we going to say?” should be the questions, “why didn’t we know about this earlier?”, “who needs to be involved?” and “what are we going to do?” (Blue Moon Consulting Group, n.d.) In the paper it’s explained what are the four critical components of effective CM. That components are the answers of these mentioned questions The most important is to have: 1) A Clear Reporting Process & Criteria - Defining the what, how, when and to whom issues and events that have the potential to create significant reputational risk are identified and reported. 2) A Strategic Incident Screening Process - Analyzing and assessing information in a broader context. 3) Defined Parameters for Crisis Team Activation - Detailing when and how your university’s Crisis Management Team will be engaged such that it is understandable, predictable and repeatable. (Figure 2) ICESoS 2016 - Proceedings Book 61 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Figure 2: Issue/Event Reporting & Escalation This paper is very useful in establishing CM and creating of the plans for business continuity because it provides all the steps in the process and key benefits for it. According to literature thinking that bad publicity won’t happen to our organization is really wrong opinion and a great mistake. If there is plan and preparation steps for it, organization will give itself a much better chance of limiting the damage and staying in control of the situation. “Simply being prepared for adverse publicity can prevent a bad story from becoming a terrible one.” (The Marketing Donut, n.d.) BCM Methodology According to ISO 22301:2012 BCM Methodology is as follows: • • • • • • Risk Analysis Business Impact Analysis Business Continuity Strategy Plan Development Testing and Exercising Program Management Risk Analysis Risk Analysis is the first step in BC Planning. It’s a process of identification and classification of potential risks. Risk assessment can be defined as “the determination of quantitative or qualitative estimate of risk related to a well-defined situation and a recognized threat”. (Wikipedia, Risk Assessment, n.d.) 62 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Usually, quantitative risk assessment method is used for the classification of risks. Quantitative risk assessment requires calculations of two components of risk (R): - the magnitude of the potential loss (L) - the probability (p) that the loss will occur Risk = Probability x Loss Risk categories Potential threats which are in correlation with BCM can be separated in specific categories: • Social: Threats emerging from criminal activities or and other social influences • Operational: External/Internal threats which come from inside the University or outside • Financial: Threats which cause a financial loss • Natural/Environmental/Disaster: Threats which can happen from natural events or environment/man made influence •Political: Events/threats caused by political events (Wikipedia, Social Risk Management, n.d.) International Burch University - general information International Burch University (IBU) was established in 2008 in Sarajevo, with the goal of presenting a unique opportunity to rethink the very idea of a modern university. (International Burch University, n.d.) IBU is member of the private Bosna Sema Educational Institutions. (International Burch University, n.d.) Mission “The mission of International Burch University is to support education, scientific research and the training of highly qualified personnel to work in academic and professional fields through the development of modern curricula and creating an environment to encourage creative, objective and critical thinking and continuous learning. Through its public activities and joint projects and cooperation with institutions from the private and public sectors, as well as international institutions, the university aims to improve the community and contribute to solving local and global challenges. An important aspect of all activities is a friendly academic environment that encourages each student to take a leading role in reaching their personal and intellectual potential.” (International Burch University, n.d.) ICESoS 2016 - Proceedings Book 63 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Vision “Achieving excellence in education, research & development, and innovation & entrepreneurship through mentorship and guidance.” (International Burch University, n.d.) Number of personnel/Headcount Figure 3: Number of academic staff (International Burch University, n.d.) Figure 4: Number of administrative staff (International Burch University, n.d.) 64 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Figure 5: Organizational Chart of University (International Burch University, n.d.) Development strategy of HEI International Burch University for period 2014-2019 Some of important strategic goals are: - TL&QA (teaching and learning quality assurance) - Strengthening the relations between the University and the community - Improving PR of University Business impact analysis (BIA) After risk assessment, it’s very important to do second step and essential component of an organization’s business continuance plan - Business impact analysis (BIA) which is defined as “a systematic process to determine and evaluate the potential effects of an interruption to critical business operations as a result of a disaster, accident or emergency.” (TechTarget, n.d.) BIA is a component to show any vulnerabilities and a planning component to develop strategies for minimizing risk. Purpose of the BIA is to identify critical functions with defined Recovery Time Objective (RTO) for critical processes. The recovery time objective (RTO) defined as “the targeted duration of time and a service level within which a business process must be restored after a disaster (or disruption) in order to avoid unacceptable consequences associated with a break in business continuity.” (Wikipedia, n.d.) Academic Continuity is the most important for every HEI, so strategy for increasing academic continuity capacities should be in place for the IBU. ICESoS 2016 - Proceedings Book 65 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Education and scientific research is a primary mission of International Burch University. Develop academic continuity/recovery plans will ensure preparedness of IBU for the wide risks/threats. It is also important to ensure training for individuals charged with implementing the plans to understand the roles, responsibilities, and activities in the plans. Priorities for crisis response The priorities for decision making are as follows, in order of priority: 1. Life and health safety - The priority in incident or crisis situation is the safety of all persons who are involved in that incident/crisis situation. 2. Protection and enhancement of the reputation of University - The next priority is the brand and reputation of the IBU. 3. Prevention of further risk or damage – Some actions should be taken to protect against further risk arising or further damage being done. Response Plan of IBU for the Threat of Negative Media Representation This threat is in category of social and political threats with intention to discredit the institution/company in public. Universities are not currently obliged by government to have specific continuity arrangements but thinking that this kind of event won’t happen to education institution is not a good choice. If plan exist and preparation is ongoing process, it’s a much better chance of limiting the damage and staying in control of the situation. Being prepared for negative publicity can prevent an incident from becoming a crisis. Sources of the risk: • Global situation in the world reflects on Bosnia and Herzegovina as well as Balkan’s instability as social, political, and economic environment. • Competitors, unemployment, negative political intentions (manipulating with emotions of the public). Possible harmful consequences /losses • • • • • Loss of reputation, credibility Loss of staff Loss of students Impact on other important business partners Financial loss 66 ICESoS 2016 - Proceedings Book strategy, malicious �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Table 1: Possible losses, defined RTO Possible Harmful Consequence Loss of reputation, credibility Time after incident when this consequence become critical (RTO) 0-2 days 1 wk 2 wks 3 wks 4 wks >4 wks x Loss of students x Loss of staff x Financial loss x Impact on other important business partner(s) x Factors that should be consider in preventing/reacting of this type of situation: • Continuous monitoring at social, political, and economic environment and awareness of global situation. • Building positive image through implementing IBU business strategy and IBU Strategy on public relations. • Awareness of the speed at which information spreads, especially via social networking sites, and takes quick action to neutralize negative publicity. Major Rules for handling Negative Media Representation What should University do: • • • • • Act promptly to confront and neutralize negative publicity Turn to experts such as lawyers, psychologists and PR professionals if it’s necessary Inform stakeholders (defined target groups) Making positive spin Learn from own mistakes What should never do: • Ignore the power of society/individuals using social media to destroy reputations • Not be prepared for the worst-case scenario ICESoS 2016 - Proceedings Book 67 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Requirements /Content • Crisis Management Team: role, responsibilities • Crisis Plan/Checklists • Communication Plan: internal and external Purpose • Neutralize crisis, prevent panic, put the situation under control Scenario (proactive, reactive) • Prepare for unwanted event • Investigate what happened, why and what is background of the event and how to react Before incident/crisis (Mitigation/prevention) First step for proactive scenario of IBU is to define a Crisis Management Team. Members of Crisis Management Team: • • • • • • • • Crisis Manager (High Management/Rector, Vice Rector) BC Manager (Crisis Coordinator) PR HR Office Representative Legal Office Representative Heads of academic departments Optionally, representatives of others departments Two deputies for every team member The role of Crisis Management Team is to analyse the situation and formulate crisis management plan to save the organization’s reputation. Responsibilities of the Crisis Management Team: • • • • • • • • • Detecting the early signs of crisis Identifying the problem areas Set IBU objectives for the crisis Evaluate the potential impact of a crisis Prepare crisis management plan which works best during crisis situation Motivate employees not to lose hope and release their stage best Consider legal & regulatory compliance issues Approve global communications internal/external Help the organization to resolve crisis and also prepare it for the future Crisis Plan/Checklist (Preparedness) Second step is making crisis plan/checklist Content of the plan: • Who should informs whom in defined times • Names, contacts, addresses, e-mail addresses of Crisis Management Team and other critical/essential functions, stakeholders, key media 68 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation • Steps in resolving the situation • Folder of information - various documents that may be needed during the incident/crisis (previous press releases, photos, biographies, history of the University, annual reports, financial indicators - all need to be saved at the safe backup location) Unit Preparedness Every unit at the University should have a plan to promote preparedness. That plan will distribute to all involved and appointed employees. Unit Communication Procedure: Staff Phone Tree (staff phone tree with email, personal email, cell, etc.) Key people & resources Communication Resources: Table 2: Emergency home contact list (University) Resource/description: Emergency home contact/email list (University) Responsible department: Human Resource Office Location: Defined secure location Table 3: Message posted on web site Resource: Message posted on web site Responsible department: Promotion and Communication Office Additional Info: In cooperation with PR Table 4: List of students Resource: List of students Responsible department: Office for Education & Student Affairs Location: Defined secure location Additional Info: Student roster ICESoS 2016 - Proceedings Book 69 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Proclamation of Crisis Crisis Management Team should consider: • The all relevant facts about event and decide if the event is incident or crisis. • That decision will depend of political, social situation and media reactions of it and also of defined parameters for Crisis Team activation • When crisis is proclaimed, every Crisis Team Member will do what is defined for his/her role. • It should be consider that the content of the crisis must remain confidential. Response of crisis (during a crisis)/Checklist Crisis Communication Plan Creating a Crisis Communication Plan is important step in preparing University to control and manage situation. In creating Communication plan, it should be considered: • Compliance with IBU Strategy on public relations • Rapidity of the preparing a press statement (the most important in this situation) • Avoiding negative publicity (keep public informed clearing up any misconceptions about University) • Agreed statement to the public (not to speak untruth) • Informing target groups continuously. The target groups include: students, partners, institutions, economy and civil sector, media and employees • Nominating of PR - It is recommended that the statements give only one person. This should be somebody who can stay calm in the face of media, unpleasant questions, and pressure. • Positive spin - Look for the ‘good news’ of the viewpoint of University - by making these public University can ensures negative press is mixed with the positive. • Internal communication: • Nobody should give the official statements except of PR. • All statements should be approved by Crisis Manager. • Employees get instructions (guidelines) for external communication. Press Releases should include information about: - What happened - Investigation is ongoing - What University made/taken - When will be the next info Example: Info about the event, the consequences that University still doesn’t have results of the investigation but that is expect in time. PR can say something about the brand of University, what does University expect of resolution the situation, recommend the experts who can speak in University favour. 70 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Update on situation/event During a crisis there will be a need for update information about the ongoing situation. This is need for all involved and the others who don’t know in the first time what happening. Also, it’s necessary to inform media and public about ongoing situation. Closing a crisis (Recovery) When crisis has been finished the business can back to normal business operations. The decision about closing the crisis situation is made by the Crisis Manager. It should be considered: • What has been achieved to control or reduce risks • Implications for observed risk • Decision to close crisis and back to normal business operations Post-incident analysis After the termination of incident/crisis University should do a post-incident analysis. The purpose of this analysis is to: • Review all actions implemented during the crisis and to upgrade the process for the next time • To identify cause of the incident and possible controls to prevent or avoid repetitiveness • Identify lessons learned for the future • Implement any improvements to the crisis response process itself • Define ongoing action plans Conclusion This case study has presented some new and preliminary findings about the BCM implementing in higher education institutions. Previously studies about BCM in Higher Education Institutions were completed in many countries, basically, this research topic is presented in USA and UK. Lack of government requirements in most European countries in this area is reason why this topic isn’t evaluated as important in HEI. This study provided basic steps in BCMS methodology based on ISO 22301:2012 as well as planning crisis team and communication. The data showed that BCM is still not practice within universities in B&H. Implementing BCM could be a point of significant competitive advantage for a university but universities in BiH are not aware of this potential. IBU is on a good way to exploit this potential. ICESoS 2016 - Proceedings Book 71 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Writing Response Plan for the Threat of Negative Media Representation was the challenge for implementation a little segment of BCM for the first time in higher education institution in B&H. Limitation in study are that complete risk assessment and BIA hasn’t done because in focus was one threat. For future researches it’s recommended to extend the scope of BCM planning. References (n.d.). Retrieved April 15, 2016, from https://en.wikipedia.org/wiki/Recovery_time_ objective#cite_note-druva-1 (n.d.). Retrieved February 23, 2016, from http://www.marquette.edu/businesscontinuity/ About Burch. (n.d.). Retrieved February 20, 2016, from http://www.ibu.edu.ba/en/ about/about-burch.html Action guide for emergency management at institutions of higher education. (2010). Washington D.C.: U.S. Dept. of Education, Office of Safe and Drug-free Schools. Beggan, D. M. (2011). Disaster recovery considerations for academic institutions. Disaster Prevention and Management, 20(4), 413-422. doi:10.1108/09653561111161734 Business Continuity Planning. (n.d.). Retrieved March 10, 2016, from http://www. northwestern.edu/bcp/index.html CASE - Crisis Management. (n.d.). Retrieved May 13, 2016, from https://www.case. org/Browse_by_Professional_Interest/Communications/Crisis_Management .html Coombs, T. (2014). Crisis Management and Communications (Updated September 2014) | Institute for Public Relations. Retrieved April 3, 2016, from http://www. instituteforpr.org/crisis-management-communications/ Crisis Management Procedures for Study Abroad Programs. (n.d.). Retrieved May 17, 2016, from https://www.apsu.edu/sites/apsu.edu/files/internationaled/Crisis_ Management_Procedures_20 15-16_Students.pdf Crisis Management and Communications | Institute for Public Relations. (2007). Retrieved March 14, 2016, from http://www.instituteforpr.org/crisis-managementand-communications/ Crisis communication. (n.d.). Retrieved February 10, 2016, from https://en.wikipedia. org/wiki/Crisis_communication Criteria 8 - Quality Assurance System. (n.d.). Retrieved March 1, 2016, from http:// quality.ibu.edu.ba/index.php?id=14743 72 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation DRI - Disaster Recovery Institute International Business ... (n.d.). Retrieved March 14, 2016, from http://drii.org/ Governance. (n.d.). Retrieved March 14, 2016, from http://www2.warwick.ac.uk/ services/gov/emerg-planning/ Handling bad publicity. (n.d.). Retrieved March 7, 2016, from http://www. marketingdonut.co.uk/marketing/pr/handling-bad-publicity Higher Education: Crisis Management - Blue Moon Consulting ... (n.d.). Retrieved May 2, 2016, from http://bluemoonconsultinggroup.com/wp-content/uploads/BMCGHigher-Ed- Crisis-Management-Whitepaper.pdf Home - HEBCoN. (n.d.). Retrieved February 20, 2016, from http://www.hebcon.org/ How Higher Education is Using Social Media for Communication and Crisis Management - Parature. (2012). Retrieved March 5, 2016, from http://www.parature.com/highereducation- social-media-communication-crisis-management/ - exigences. (2012). Geneva: ISO. Institutional Policies. (n.d.). Retrieved March 10, 2016, from https://www.lclark.edu/ live/profiles/3653-crisis-managment-plan-policy McCluskey, N. P. (2007). Why we fight: How public schools cause social conflict. Washington, D.C.: Cato Institute. Northwestern University. (n.d.). Retrieved February 20, 2016, from http://www. northwestern.edu/about/index.html Perez, J. C. (2008). Business Continuity Manager. Retrieved March 14, 2016, from http:// www.cio.com/article/2435216/disaster-recovery/business-continuity-manager.html Post navigation. (n.d.). Retrieved March 17, 2016, from http://chronicle.com/blogs/ wiredcampus/crisis-management-on-campuses-in-the-age-of- social-media/46567 Risk assessment. (n.d.). Retrieved March 17, 2016, from https://en.wikipedia.org/wiki/ Risk_assessment Self Evaluation Report 2013-2014 [Pdf]. (n.d.). Sarajevo: International Burch University. http://quality.ibu.edu.ba/assets/userfiles/quality/Self-Evaluation-Report-2013-2014Eng- FINAL-VERSION.pdf Situational crisis communication theory. (n.d.). Retrieved March 14, 2016, from https:// en.wikipedia.org/wiki/Situational_crisis_communication_theory Smith, K. (2012). Best practices for effective corporate crisis management a breakdown of crisis stages through the utilization of case studies. Social risk management. (n.d.). Retrieved April 17, 2016, from https://en.wikipedia.org/ wiki/Social_risk_management The 10 Steps of Crisis Communications | Bernstein Crisis Management. (2015). Retrieved May 01, 2016, from http://www.bernsteincrisismanagement.com/the-10-steps-of-crisiscommunications/ ICESoS 2016 - Proceedings Book 73 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) The Importance of BCM - Adapting Business Continuity To Your Organization. (n.d.). Retrieved April 10, 2016, from http://businesscontinuitycert.weebly.com/theimportance-of- bcm.html What is business impact analysis (BIA)? - Definition from WhatIs.com. (n.d.). Retrieved May 17, 2016, from http://searchstorage.techtarget.com/definition/business-impactanalysis Zaghab, R. W. (2011). HAS KNOWLEDGE MANAGEMENT MISSED THE BUSINESS CONTINUITY BOAT? A STUDY OF VULNERABLE UNIVERSITY KNOWLEDGE ASSETS (Doctoral dissertation, University of Maryland University College) [Abstract]. Retrieved March 23, 2016, from http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/wbs/conf/olkc/archive/olkc6/papers/ward.pdf 74 ICESoS 2016 - Proceedings Book � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3314 Title A name given to the resource BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT IN HIGHER EDUCATION: RESPONSE PLAN FOR THE THREAT OF NEGATIVE MEDIA REPRESENTATION (CASE STUDY ON INTERNATIONAL BURCH UNIVERSITY) Author Author Durmo, Anelina Abstract A summary of the resource. Abstract: Business Continuity Management (BCM) can be defined as a holistic management process (ISO 22301:2012) which means that interdependences and connections between all parts of process are very important. BCM is the best way for the organization to prepare for response in potential future crisis situations and to avoid damage from theoretical events. Awareness of importance of BCM in higher education in Bosnia and Herzegovina is not at a satisfactory level. One of the risks that can have the highest impact on higher education institution is reputation risk. This BC response plan is particular preparedness plan of the University for the event of negative media representation. The purpose of this study is to raise awareness of importance of business continuity response plans for incidents or crisis situations in higher education institutions. Additional reason for this study is importance of the reputation of these institutions. Image and reputation of higher education institutions are crucial for their existing. Answers will be sought for the following research questions: How higher education institution can protect of reputational damage, in the first place of negative media attention? How to make BC Response Plan? Why is communication plan extremely important as a part of BC response plan? Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3611 Title A name given to the resource MOSTARLI HASAN ZÝYÂÎ DÎVÂNI’NDA TEŢBÝH VE ÝSTÝARELER Author Author ERDOĞAN, Ozlem Abstract A summary of the resource. Farklı bir kültür ortamında doğup, gelişen Divan Edebiyatı bazı insanlarca ağır ve anlaşılması zor bir edebiyat olarak düşünülmektedir. Bu nedenle araştırılması ve özellikle kullanılan dil ve edebi sanatların açıklanması bakımından incelenmesi gerekmektedir. Bu düşünceden hareketle tezimize Divan Edebiyatı’nın önemli şairlerinden Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanındaki teşbih ve istiare sanatları konu olarak seçilmiştir. Çalışmamızda Doç. Dr. Müberra Gürgendereli tarafından hazırlanan Mostarlı Hasan Ziyai Divanı esas alınmıştır.Öncelikle 16.yy.da yaşamış Balkan şairlerinden Mostarlı Hasan Ziyai’nin hayatı,edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiş daha sonra divanındaki Türkçe şiirler teşbih ve istiare unsurları bakımından incelenmiş ve örnek metinlerle açıklamalı tasnifi yapılmıştır. Toplam 496 gazel, 11 kaside üzerinde yapılan çalışmada 2920 adet beyit taranmıştır. Şairin en fazla kullandığı sanatların Teşbih-i Beliğ ve Açık İstiare olduğu görülmüştür. Tek mısrada kurulan mufassal ve muhtasar teşbihler ile mefruk teşbih ve kapalı istiare sanatları da azımsanmayacak ölçüde fazladır. Teşbih ve istiare tanımları yapılarak çeşitlerine göre sıralanmış örnek beyitlerle açıklamalar yapılmıştır. Beyitler daha çok Türkçe gazeller ve kişileştirme sanatının yoğun olarak kullanıldığı ‘’Derya, Güneş ve Hazan’’ kasidelerinden seçilmiştir. v Örnekler seçilirken benzetme unsurlarına göre sınıflandırılmış çalışmanın hacmini sınırlı tutmak amacıyla birkaç örnek beyit verilerek diğer beyitler numaralarıyla gösterilmiş ve aynı beyitlerin tekrarından kaçınılmıştır. Yapılan inceleme sonucu şairin sanatsal yönü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziyai, Teşbih, İstiare. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fcd16c030ca45bd4ce48b0a5f09cbd6d.pdf b2da9a95d2dac81b6621d207af1dd6c9 PDF Text Text Mostarlı Ziya’i Divanı’nda Deyimler The Idioms In Mostarli Ziya’s Divan Özlem ERDOĞAN ÖZET Türk dili; atasözleri, deyim ve halk söyleyişlerinin sıkça kullanımı bakımından zengin bir dildir. Klasik Türk edebiyatı şairleri de bu zenginlikten yararlanmış ve edebiyatımıza bu konuda önemli eserler kazandırmışlardır. Mostarlı Ziya’i Divan’ı atasözleri ve deyimlerin zengin kullanımı bakımından önemli bir eserdir. Bu çalışmada 16.yy. balkan şairi olan Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanı deyimler açısından incelenmiştir. Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet deyim tespit edilmiştir. Divanda yer alan bu deyimlerin çoğu günümüzdeki kullanımlarıyla birebir örtüşmektedir. Bazıları divanda kelime değişiklikleri ile yer almış bazılarının ise günümüzde karşılığı olmadığı ve kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bunların divanda geçtiği yerler örnek verilerek gösterilmiştir. Ayrıca deyimlerin yanısıra divanda oldukça fazla atasözü ve halk söyleyişleri de yer almaktadır. Bunlardan 26 adet atasözü de çalışmada kaydedilmiştir. Bu deyim ve atasözleri Ziya’i’nin şiirlerine özgün bir anlatım ve akıcılık kazandırmıştır. Ayrıca şairin Türkçe’ye hakimiyetini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziya’i, Deyimler. ABSTRACT Turkish language; is a rich language in terms of the frequent use of folk proverbs, idioms and common public sayings. Classical Turkish literature’s poets also have benefited from this wealth of literature and have contributed significant works of our literature on this subject. Divan of Mostarli Ziya is an important work in terms of the rich use of proverbs and idioms. In this study the Divan of Hasan Ziya was analyzed in terms of idioms , who was one of the 16th century Balkan poets. A total of 393 idioms have been identified in the poems of Ziya. Many of these statements in the Divan coincides exactly with the use of today. Some of the idioms have taken place within the poem by changing some words where as some of the idioms used in poems are not in use anymore. These changes have been highlighted by giving examples in the poems. In addition to the idioms, many proverbs and public sayings are also included in the Divan. 26 proverbs are identified in this study. These idioms and proverbs have given a unique expression and fluency to Ziya's poetry. It also shows the poet's Turkish language domination (power of use). Key words: Classical Turkish literature, Divan poetry, 16th century Balkan poets, Mostarli Ziya, İdioms. GİRİŞ Eski çağlardan beri "ıstılah" ve "tâbir" adlarıyla da kullanılmış olan deyimler kısa ve özlü anlatım şekilleridir. Anlatım derinliğine ihtiyaç duyulduğunda kullanılan deyimler anlatıma bir derinlik, canlılık ve söyleyiş güzelliği katarlar.’’ (Poyraz,Yakup) “Deyimler, kısa ve kalıplaşmış ifadeler oldukları ve gerçek anlamları dışında mecaz manalar ve başka anlamlar da ifade ettikleri için, içinde bulundukları cümlede �anlam zenginliği ve anlatım güzelliği meydana getirirler. Bu yüzden deyimler, konuşma dilinde, yazı dilinde ve edebî eserlerde de kullanılan dil varlıklarıdır. Divan şairleri de bu dil varlıklarından istifade etmişlerdir.’’(Güler, Zülfi) Deyimin belli başlı tanımlarının birkaçı şöyledir: “Bir kavramı, bi durumu, ya çekici bir anlatımla ya da özel bir yapı içinde belirten ve çoğunun gerçek anlamlarından ayrı bir anlamı bulunan kalıplaşmış sözcük topluluğu ya da tümce’’ (Aksoy, 2015: s.52) “Deyimler, bir iki sözcükle; hoş, ince bir benzetmeyle ve belli kalıplar içinde ortaya konan söz birimleridir. Halkın söz yaratma gücünü, ifade zenginliğini yansıtan bir söz ustalığı, söz inceliğidir’’ (Bulut, Süleyman, s. 9) “En az iki kelimeden oluşan, bu kelimelerin büyük ölçüde mecazlı bir anlatımla kullanıldığı ve bir kavramı ifade etmek için kurulmuş özel bir anlatım kalıbı, tabir’’ (Albayrak, Nurettin, s. 16) XV. yy.da şiire atasözleri ve deyimleri kullanarak renk katma girişimi Necati Beg ile başlamış ve XVI. yy.da gelişerek devam etmiştir. Bu dönem Balkan şairi olan Mostarlı Ziya’i de şiirlerinde atasözleri ve deyimleri kullanan şairler arasındadır. Şairler atasözleri ve deyimleri şiirlerinde kullanırken bunların bazılarını olduğu gibi kullanmış bazılarını vezne ve kafiyeye uydurma çabasıyla kelime yada şekil değişikliklerine başvurmuşlardır. Ziya’i kişileştirme sanatını kullanarak yazdığı “derya kasidesi’’nde oldukça fazla deyime yer vermiştir. Divan’ında yer alan deyimler örnek beyitlerle bu çalışmada gösterilmiştir. DEYİMLER A Abdest almak: Müslümanlar, belli ibadetleri yapabilmek için bir düzen içerisinde bazı organları yıkayıp bazılarını mesh ederek arınmak; boy abdesti almak. (http://www.tdk.gov.tr) Göricek mescidde agyâra mahabbet kılduguñ Hûn-ı eşk-i çeşm ile `âşıklar aldı âb-dest (G:36/3) Adam olmamak: İnsan olmamak, fıtratında eksiklik olmak. (Gülüm, 2013: s.66) Kim ki tercîh itmeye cennetden ey şeh kûyuñı İ`tikâdum bu ki bu `âlemde ol âdem degül (G:250/3) Adı sanı belirsiz (yok): Nerde olduğunu, ne olduğunu bilen yok; kimin nesi olduğu bilinmeyen. (Aksoy, 2015: s.532) Örnekleri için bkz: (G:169/7-G:397/1) Şevkine yanmayalı ben o meh-i çâr-dehüñ Ey Ziyâ’î bilürin nâm u nişânum yog idi (G:477/5) Adı seksene çıkmak: Sözlükte ‘’adı çıkmış dokuza, inmez sekize’’ şeklinde geçen deyim; adı iyiye yada kötüye çıkmış bir kez; artık bu genel kanı kolay kolay değişmez (Aksoy, 2015: s.530) anlamındadır. Altmış bûseñe yitmişdür işitdüm agyâr Biñ belâ bu ki benüm seksene çıkdı adum (G:277/4) Ağzını aramak (yoklamak): Bir kimseyi konuşturarak belli bir konu üzerindeki düşüncesini öğrenmeye çalışmak. (Aksoy, 2015: s.543-544) Ey Ziyâ’î öyküne diyü dehân-ı dil-bere Goncenüñ agzın arar gül-şende şeb-nem var ise (G:421/5) �Ağzının köpüğü saçılmak: Sözlükte ‘’ağzı köpürmek’’ şeklinde geçen deyim; Sara hastalığı olanlarla sinir hastalarının baygınlık geçirdiği anlarında ağızlarından köpük taşar; bu söz bu hâli belirtmekle beraber, çıldırmışçasına sinirlenme, hiddetlenme, öfkelenme (Güler, 2011: s.435) anlamındadır. Ejder-i âhum ider tevsen-i gerdûnı zebûn Berf sanma deheninüñ kefi saçıldı şehâ (K:2/13) Ağzının suyu akmak: Çok beğenip imrenmek. (Aksoy, 2015: s.545) Añulsa zülâlî lebi ol çeşme-i cânuñ Agzı suyını akıda ser-çeşme-i hayvân (G:356/2) Ağzı sulanmak: Yeme, içme isteği artmak; imrenmek (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015: s.546) heveslenmek. (Beyzadeoğlu, 2006: s.3) Vasf-ı lebüñ Ziyâ’î ne şîrîn edâ ider Zevk ehlinüñ dehânın ırakdan sulandurur (G:146/5) Ağzı var dili yok: Çok az konuşur, sessiz, kimseye karşılık vermez. (Aksoy, 2015: s.546) Anı teşbîh eyleyen kimdür dehân-ı yâra kim Gonca-i gül-zâr-ı dehrüñ agzı var yokdur dili (G:467/3) Ah almak: Zulmettiği kişinin bedduasını almak. (Aksoy, 2015: s.547) Bir kâmeti elif gözi hâ yârı sevmişem Sayd itmese kimse anı âhum almasa (G:408/3) Ahdini sıdumak: Anlaşmayı bozmak. (Gülüm, 2013: s.71) Yiridür terk-i cân itsem çü sen terk-i diyâr itdüñ Sıduñ ahdi bizi gâyetde şimdi dil-figâr itdüñ (G:231/1) Ah etmek: Acı ile içini çekmek; mec. ilenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:105/1G:117/4) Benüm agladugum âh itdügüm budur ki `âlemde Henüz ol zülfi Leylâ böyle Mecnûn oldugum bilmez (G:168/2) Ahı tutmak: Zulme uğramış bir kimsenin bedduası, zulmü yapanı, bir felakete düşürmek. (Aksoy, 2015: s.547) Dün gice añup sitârem derd ile âh eyledüm Tutmış eyle nâr-ı dûd-ı âhum anı kim bile (G:389/3) Aklı dağılmak: Düşünceyi belli bir konu, sorun üzerinde toplayamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:436/2) `Aklum tagıldı `ârîyüm ey mâh `ârdan Bilmem ki n’oldum ey gözi mestânum elvedâ` (G:208/2) Aklı gitmek: Çok beğenmek, bayılmak. (Aksoy, 2015: s.553) Örnekleri için bkz: (G:40/4-G:324/5G:394/4-G:494/1) Gitdi `aklum gitdi fikrüm gitdi sabrum gitdi dil Dostlar bu zulmi hep ol nâzenîn eyler baña (G:18/3) Aklını almak: Güzelliği ile büyülemek. (Aksoy, 2015: s.555) Örnekleri için bkz: (G:118/4-G:323/5) Baña ta`n eylemek yokdur benüm de var idi `aklum Beni dîvâne kıldı `aklum aldı bir perî-sîmâ (G:5/3) �Aklını baştan yavı kılmak: Sözlükte ‘’aklı başından gitmek, aklını kaybetmek’’ şeklinde geçen deyim; bayılmak, çok sevinçten yada çok korkudan ne yapacağını şaşırmak (Aksoy, 2015: s.552) deli gibi olmak (Aksoy, 2015: s.556) anlamındadır. Ey perî zülfüñ görüp niçe yakıldum bilmedüm `Aklumuñ nakdini başdan yavı kıldum bilmedüm (G:300/1) Alçakgönüllülük (gönül alçaklığı): Kendini, olduğundan daha aşağı düzeyde sayma durumu. (Aksoy, 2015: s.560) Örnekleri için bkz: (G:491/4) Göñli alçak su gibi kadri yüce Meyli yok zerre kibr ü i`câba (K:10/19) Aleme rüsvay olmak: Toplum tarafından beğenilmeyen, hoşa gitmeyecek ve ayıplanacak bir iş yapmış olan bir kimsenin herkes tarafından bilinmesi ve bu kötü olayla tanınması. (Uyanıker, 2006: s.106) Örnekleri için bkz: (G:46/4-G:153/5-G:182/4-G:347/4) Ey Ziyâ’î niçe bir `âleme rüsvây olasın Zülfi zencîrine dil baglama dîvâne misin (G:315/5) Allah’a ısmarladık: Esen kal, seni Allah’a emanet ediyorum, Allah seni her türlü kötülükten korusun (Ayrılırken kalana söylenir) (Aksoy, 2015: s.563) Seyre alup gitdiler ol mâhı tenhâ bu gice Tañrıya ısmarladum “fa’llâhu hayrun hâfızâ” (G:4/3) Sizi ısmarladum Allâha didüm cân u dil Didi anlar dahı sıhhatde selâmetde oluñ (G:225/2) Allah bilir: Kimse bilmez, belli değil. (Aksoy, 2015: s.564) Örnekleri için bkz: (G:121/1-G:121/3) Egerçi hûrîler cennetdedür Allâh bilür ammâ Benüm hûr-ı cinânum ey mu`allim mektebüñdendür (G:76/2) Allah saklasın!: Allah korusun. (Gülüm, 2013: s.75) Rîsmân-ı kâkülüñde dir görenler göñlümi Nev-heves cân-bâzdur Allâh hatâdan saklasun (G:336/3) Aman bulmak: Kurtulmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:348/5) Başladı halk-ı cihânı yine mecnûn itmege Ol perî habs-ı Süleymândan bugün buldı emân (G:341/2) Ar etmek: Utanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Korkarın `âr ide benden seg-i kûy-ı dil-ber Yohsa ben kendüm olurdum katı çokdan rüsvâ (G:2/3) Arka vermek: Desteklemek; dayamak. (http://www.tdk.gov.tr) Rahmet itsün Rahîm o merhûma Ki ider pendi böyle ahbâba Devlet istersen arka vir arka Bir ulu âsitâna bir bâba Ka’beye virmeseydi arkasını Kimse baş egmez idi mihrâba (K:10/14) �Aşka düşmek: Aşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dilâ sen `aşka düşdüñ derd-i bî-dermânı bilmezsin Visâle tâlib olduñ mihnet-i hicrânı bilmezsin (G:340/1) Ateşten gömlek: İçinde bulunulan ve dayanılamayacak kadar sıkıntılı, acı olan durum. (Aksoy, 2015: s.591) Libâs-ı `aşk derd ehline pîrâhendür âteşden Derûn-ı ehl-i derdüñ var kıyâs it niçedür nârı (G:478/6) Ayağa urmak: Sözlükte ‘’ayağa düşmek’’ şeklinde geçen deyim; ilgisiz ve yetkisiz kimseler karışmak; artık her yerde bulunabilir olmak (http://www.tdk.gov.tr) bir işe olur olmaz kimseler de karışır olmak; acz içinde kalmak, kuvvetten düşmek; itibardan düşmek, kıymetini kaybetmek, hakir olmak (Uyanıker, 2006: s.124) anlamındadır. Metâ`-ı bâde-i gül-reng igen satılmadı kaldı Harâbâtîler ey sâkî meger ayaga urmışdur (G:75/2) Ayağına düşmek: Sözlükte ‘’ayağına kapanmak’’ şeklinde geçen deyim; alçalırcasına yalvarmak (Aksoy, 2015: s.596) anlamındadır. Yalvarup düşme dilâ ayagına nite ki seyl Serv ser-keşdür igen eylemez üftâdeye meyl (G:262/1) Ayağını almak: Bir kimse için kötü şeyler söylemek (gözden düşürmek amacıyla). (Aksoy, 2015: s.597) Göz göre her rind-i mey-hâr ayagın almakdadur Bilmezin n’eyler gelüp her meclise rez duhteri (G:484/4) Ayağının tozu olmak: Bir başkasına kul köle olmak, onun her emrini yerine getirmek. (Kaya, 2011: s.74) Eller ayaguñ tozı olurlar Ol sâ`idüñ biz vasfını dirsek (G:248/2) Ayağı yere basmamak: Sözlükte ‘’ayağı yere değmemek’’ şeklinde geçen deyim; çok sevinmek, sevinçten hoplayıp zıplamak (Aksoy, 2015: s.600) anlamındadır. Yire basmaz ayagı şevkinden olur şâd-mân Görse hurşîd-i cemâlüñ ey kerem kânı güneş (K:4/35) Ayak bağı olmak: Bir yere gidilmesine veya bir işin yapılmasına engel olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gül-sitân-ı cemâl-i cânânuñ Oldı dil mürgınuñ ayagına bag (G:211/2) Ayak basmak: Bir yere varmak. (Aksoy, 2015: s.600) Örnekleri için bkz: (G:182/1-G:288/5) Kâşki bassa kadem mülk-i kerâmâta rakîb Boynına Mansûr-veş takılsa bir muhkem resen (G:367/4) Ayakta kalmak: Oturulan bir yerde oturacak yer kalmadığı için oturamamak; (yapı) yıkılmamak, çökmemek; (kişi) birçok acıya, sıkıntıya karşın gücünü yitirmemek; yardım görmemek, ilgilenilmemek; (işi) yarıda kalmak, sonuçlanmamak. (Uyanıker, 2006: s.137) Örnekleri için bkz: (G:157/2-G:163/2-G:183/4G:261/4-G:268/4-G:406/1-G:17/3-G:446/2-G:476/4) Yaşum birdür hevâ-yı zülf-i yâr ile habâb-âsâ Anuñçün bezm-i gamda kaldum ayakda şarâb-âsâ (G:3/1) Ayıbını yüzüne vurmak: Birinin kusurunu yüzüne söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) �`Acebâ bu nekbet ü zillete bâ`is nedür diyü birbirine su’âl iderken "Elem tere ennehüm fi külli vâdin yehîmûn" hitâbı ile muhâtab "Ve ennehüm yakûlûne mâ lâ yef`alûn" töhmeti ile müttehem olup `aybları yüzlerine urıldı. (D/s:1) Ayrı düşmek: Birbirinden uzakta kalmak; mec. uyuşmamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:4/9) Ben andan düşeli ayru yüzüm saru tenüm sayru Haber-dâr olsa ol meh-rû benüm bârî bu hâlümden (G:312/2) Ayyuka çıkmak: Sesi çok yükselmek; dedikodu herkesçe duyulmak, yayılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:389/1-G:432/3-G:490/3) Her gice halka görinür encüm gibi benüm `Ayyûka çıkdı sûz-ı derûnum `alev `alev (G:382/3) B Bağrını delmek: İçine işlemek, çok dokunmak, çok dertlenmesine yol açmak. (Aksoy, 2015: s.611) Örnekleri için bkz: (K:2/24-K:10/25) Delüpdür bagrumı gamzeñ meger tîr-i kazâdur bu Beni bîmâr ider çeşmüñ `aceb `ayn-ı `anâdur bu (G:379/1) Bahtı kara: İşleri hep ters giden, talihi kötü. (Aksoy, 2015: s.611) Örnekleri için bkz: (TKB:1/2/2MAŞ:1/3/2-K:2/14-G:12/5-G:130/3-G:157/4-G:190/3) Gördi kim cellâd-ı gam öldürdi ben dil-hasteyi Kara bahtum gibi mâtem geydi ol nûr-ı İlâh (G:395/2) Baş açık: Telaş dolayısıyla, giyilecek şeyleri giymeden, perişan kılıkta, (Aksoy, 2015: s.616) bir suç işleyen kişinin, kendisini bağışlamak salahiyetine sahip olan kişinin huzuruna, kefen giyip yalınayak, başı açık gitmesi. (Gölpınarlı, 2004: s.44) Örnekleri için bkz: (G:5/5) Kazıtdum kaşumı tavk eyledüm gîsûñı boynumda Efendi baş açık abdâluñam ben de kalender-vâr (G:72/5) Başa çıkmak: Sözlükte ‘’ortaya çıkmak’’ şeklinde geçen deyim; meydana çıkmak, belli olmak, ortada kendini göstermek (Aksoy, 2015: s.966) anlamındadır. Ey Ziyâ’î yakası açılmaduk sözdür bu kim Başa çıkmaz gül gibi çâk-ı girîbân itmeyen (G:338/5) Baş eğmek: Güçlünün buyruğuna uymayı kabul etmek. (Aksoy, 2015: s.618) Ol şeh-i hûbân rakîbe kulluk eylermiş görüñ Serv-i âzâde ne lâyıkdur pelîde baş ege (G:412/3) Başı için: Çok sevilen, değerli bir kişi ortaya konarak yapılan ant veya yalvarma sözü. (http://www.tdk.gov.tr) Başuñ içün koma ayakda elüm tut serverâ Rûzgâr itdi beni kış günlerinde teng-dest (G:17/1) Başından aşmak: Sözlükte ‘’işi başından aşmak’’ şeklinde geçen deyim; aşkın olmak, işi pek çok olmak, yoğun iş içinde bunalmak (Aksoy, 2015: s.886) anlamındadır. Beyitlerde ‘’başındaki dert pek çok olmak’’ anlamında kullanılmıştır. Başumdan aşdı mihnetler geçüpdür câna hasretler Kime kılam şikâyetler göñülden bu melâlümden (G:312/3) �Ey dürr-i girân-mâye kenâr olmadı rûzı Deryâ-yı gamuñ gerçi başumdan aşayazdı (G:460/2) Başında tac edinmek: Sözlükte ‘’baş tacı etmek’’ şeklinde geçen deyim; çok değer verip üstün saygı göstermek (Aksoy, 2015: s.628) anlamındadır. Ziyâ’î baş açık dîvânedür sahrâ-yı `aşkuñda Başında tâc idinmez âşiyân-ı mürgı Kays-âsâ (G:5/5) Başını ortaya koymak: Bir işe girişirken ölümü göze almak. (http://www.tdk.gov.tr) Başın ortaya kor surâhî müdâm Ki kıla mest ahâlî-i bezmi (G:444/2) Başını taşa vurmak: Fırsatı bir daha ele geçiremeyeceği yada çaresiz kaldığı için çok üzülüp dövünmek. (Aksoy, 2015: s.625) Geh taşı başa gehî başumı taşa ururın Ya`ni dîvâne-misâl oldı göñül derdinden (K:9/8) Baş kaldırmak: Buyruğa, yönetime karşı gelmek, ayaklanmak, kafa tutmak. (Aksoy, 2015: s.627) Örnekleri için bkz: (K:4/26) Şimdi baş kaldırup a`dâ çü habâb-ı deryâ Çıkdılar karaya yol virdi bu ahker deryâ (K:1/24) Baş koşmak: Bir işi başarmak için özveriyle çalışmak (Aksoy, 2015: s.627), canla başla bir işin üzerine düşmek, komutan olarak atamak (Gülüm, 2013: s.92), baş başa vermek, fikir birliği yapmak; yarış etmek; ileri sürmek, şart koşmak (Uyanıker, 2006: s.162) anlamındadır. Baş koşaldan başı üzre bend-i zülf-i yâr ile Oldı zâhir kıpkızıl dîvâne yelken takyesi (G:457/2) Baştan ayağa: Baştan aşağı, tamamiyle, hepsi, baştan sona kadar. (Aksoy, 2015: s.628) Örnekleri için bkz: (G:177/3) Koynuma gir esirge kuzucagum Bedenüm başdan ayaga beredür (G:133/3) Baştan çıkmak: Ahlakı bozulmak, doğru yoldan ayrılıp uygunsuz işlere yönelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/4/4-MHM:1/4/2) `Aceb midür çıkarsam `âkıbet `aklum gibi başdan Şikâyet baht-ı şûmumdan meded hâl-i müşevveşden (G:311/1) Başum üzre: Sözlükte ‘’başımla beraber , baş üstüne’’ şeklinde geçen deyim; ne emrederseniz yaparım, buyruğunuzu yerine getiririm, saygı ve memnuniyetle karşılarım (Aksoy, 2015: s.629) anlamındadır. Şâh-ı `aşkam virilür baña gam u gussa harâc Başum üzre `alev-i âteş-i âh altun tâc (G:44/1) Baş üstünde tutmak: Çok iyi ağırlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Her ne hıdmet buyurursañ başı üstinde tutar Müstehak oldı hakîkatde çok ikrâma kalem (K:6/22) Bayram etmek: Çok sevinmek. (Aksoy, 2015: s.630) Sen mehi görmiş Ziyâ’î anda bayrâm eylemiş �Varsa `ayb itme benüm kıblem musallâ seyrine (G:391/5) Bela getirmek: Kötülüğe, felakete uğratmak. (http://www.tdk.gov.tr) Kar yagar sanma cihâna niçe zenbûr-ı sefîd Hâsılı bal yirine getürür oldı belâ (K:2/5) Belaya uğramak: Sözlükte ‘’belaya çatmak’’ şeklinde geçen deyim; beklenmeyen bir bela ile karşılaşmak (Aksoy, 2015: s.631) anlamındadır. Bir belâya ugramış bir derde düşmiş derd-mend Kullarına zulmi çok hünkâra düşmişdür göñül (G:254/2) Belini bükmek: Büyük üzüntü içinde bırakmak ve bir şey yapamaz duruma getirmek. (Aksoy, 2015: s.632) Örnekleri için bkz: (K:5/15-G:6/3-G:231/3-G:283/2) Bilüm bükdi gamuñ pîr eyledi hey nev-cevânum gel Hırâmuñ birle hurrem kıl benüm serv-i revânum gel (G:252/1) Benzi sararmak: Yüzünün rengi solmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:216/5) Beñzi sarardı berg-i hazân-veş Ziyâ’înüñ Kaluñ esen ki gitdi o bâd-ı sabâ ile (G:410/5) Boynunu vurmak: Başını keserek öldürmek. (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015:660) Ziyâ’înüñ efendi boynın ur şevkin ziyâd eyle Ziyâsı şem`üñ artukdur kesince boynını mikrâz (G:203/5) Burnu ucu göğe erişmek: Sözlükte ‘’burnu büyümek, burnu havada (olmak), burnu Kaf dağında olmak’’ şeklinde geçen deyim; kibirlenmek, büyüklenmek, herkese yukarıdan bakmak, kibirli olmak (Aksoy, 2015: s.665) anlamındadır. Ma`rifet râyihasın tuymaz olur bir miskîn Kibr ile burnı ucı göge irişür her ân (K:7/10) C Can atmak: Şiddetle arzu etmek, çok istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:439/2) Eger bir bûseñe cânın dilerseñ cân atar cânâ Ziyâ’î dahı `âkil kişidür ma`kûle kâ’ildür (G:138/5) Can bulmak: Dirilmek, canlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3) Rûy-ı sıhhat görür ol haste geh yanaguñ öper Tâze cân bulur o bîmâr geh tudaguñ öper (G:89/1) Canı ağzına gelmek: Büyük bir tehlike karşısında ölecekmiş gibi bir korkuya kapılmak; aşırı duygulanmak, çok heyecanlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MFvMT:26/1) Menâl-i kaddümi bâd-ı fenâ ditretdi hem çü teb Gelür cân agzuma ol dem ol yâr ile leb-ber-leb Derûn-ı dilden olınca seher virdüm budur her şeb “Cevânlık `âlemi gitdi ne vaktin togrılam yâ Rab Egildüm bâr-ı `aşk-ı yâr kaddüm bükdi pîr itdi” (MHM:4/4) Canı çıkmak: Çok yorulmak veya çok zorluk çekmek; ölmek; çok yıpranmak; zarar etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:141/1-G:243/1-G:299/3-G:477/4) Bu gice `ahd kıldı seyre çıka �Çıkdı cânum çıkınca ol meh-rû (G:383/4) Canı gitmek: Özen gösterilen, çok sevilen bir şeye zarar gelecek diye kaygılanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Yine cândan sevgilü ol şâh-ı hûbânum gider Bir yaña cânum gider bir yaña cânânum gider (G:106/1) Canına geçmek (işlemek veya kâr etmek): Çok etkilemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:312/3-G:390/1-KT:12/1) Râh-ı mahabbetüñde dil zahmetin sorarsañ Gam cânuma geçüpdür ammâ geçen belürmez (G:175/2) Cânuma kâr itdi gam cânânum incinmiş gibi Kulına ol zulmi çok sultânum incinmiş gibi (G:479/1) Canına kastetmek: İntihara kalkışmak, birini öldürmeye hazırlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:275/4-G:321/1) Göñlüm aldı cânuma kasd itdi bed-nâm eyledi Kim bilür şimden girü cevr idici n’eyler baña (G:18/4) Canına minnet: Bu, onun arayıp da bulamadığı şeydir. Onu büyük gönül borcuyla karşılar. Dünden razı (Aksoy, 2015: s.674) seve seve kabul eder. Dil-berüñ derd ü gamı cânumuza minnetdür Vâmıka sorsañ olur `işve-i `Azrâ ma`zûr (G:108/4) Canından usanmak: Çektiği sıkıntı yüzünden artık yaşamayı istemeyecek duruma gelmek. (Aksoy, 2015:674) Örnekleri için bkz: (K:9/5-G:121/2-G:146/2-G:340/3-G:357/1) Benüm ser-pençe-i muhtelle çâk oldı girîbânum Usandum tatlu cânumdan benüm ey mâh-ı tâbânum (TCB:1/1) Dil-i âşüfteyi mehcûr kıldı yine ol hûrî Yine cândan usandurdı o meh cevr ile mehcûrı (G:493/1) Canını acıtmak: Birine acı vermek. (http://www.tdk.gov.tr) Şöyle acıtdı bugün cânumızı kahr-ı felek Agladı hâlümüze ebr acıdı her deryâ (K:1/34) Canını almak: Öldürmek; canını verdirecek kadar memnun etmek; (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:120/1-G:265/4-G:288/1-G:408/2) Alup gitdi metâ`-ı sabr u fikr ü `akl u idrâki Ziyâ’î bilmem ol cevvâr cânum almak ister mi (G:473/5) sıkıntıya sokmak. Canının derdine düşmek: Ölüm korkusuna kapılmak; canından başka bir şey düşünemeyecek kadar sıkıntıda olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey tabîb-i dil ü cân derdüñe düşdüm gitdüm Şerbet-i la`lüñ olur baña ger olursa `ilâc (G:44/4) Canını vermek: Bir şey uğrunda kendini feda etmek; hiçbir şey esirgememek; birine ve bir şeye çok düşkün olmak, çok sevmek. (http://www.tdk.gov.tr) Ol hüsn-i cemâli göricek göñlümi virdüm Cânum da virürdüm anı ger bir dahı görsem (G:294/4) �Canını yakmak: Acı verecek bir biçimde cezalandırmak; bir kimseyi çok sıkıntı ve zarara sokmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:122/4) Şevk-i ruhuñ yakar ser-i kûyuñda cânumı Hayr itdi yakdı kûşe-i meclisde bir çerâg (G:210/3) Can kulağıyla işitmek: Sözlükte ‘’can kulağıyla dinlemek’’ şeklinde geçen deyim; büyük bir dikkatle, iyi kavramaya çalışarak dinlemek (Aksoy, 2015: s.677) anlamındadır. Gelürseñ öldügümde kabrüm üstine benüm cânum Mukadderdür işitmeñ cân kulagıyla bu efgânum (TCB:1/1/7) Can vermek: Ölmek; ruha güç vermek; canlanmasına yol açmak; bir şeyi çok istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:37/5-G:49/2-G:60/2-G:71/3-G:73/4-G:80/2-G:120/3G:128/3-G:201/2-G:209/3-G:263/4-G:269/3-G:271/4-G:295/2-G:316/5-G:332/2-G:337/1-G:350/7-G:356/5G:361/4-G:366/3-G:377/2-G:385/1-G:393/4-G:414/3-G:417/1-G:442/8-G:452/4-G:482/4-T:12/1MHM:2/2/1) Ten-i zerdümde görüp `illet-i `aşkı didi yâr `İllet ile dirilen mihnet ile cân virür (G:70/2) Cefa çekmek (görmek): Eziyet çekmek, zulüm görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:94/2-G:203/4-G:232/4-G:235/4-G:245/3-G:311/2-MAM:5/1) `Aceb derd ü belâ çekdüm `aceb cevr ü cefâ çekdüm Niçe bî-rahm dil-berden niçe bî-mihr meh-veşden (G:311/2) Ciğerini delmek: Acıklı bir durum, kişiyi dayanılmaz bir üzüntü içinde bırakmak. (Aksoy, 2015:682) Kanın içdi cigerin deldi dilüñ gamze-i yâr Acısam n’ola birâder cigerüm kanumdur (G:123/4) Ciğer kebap (etmek, olmak): Büyük bir acıya uğramak, bir acıdan içi yanıyor gibi olmak. (Aksoy, 2015: s.682) Örnekleri için bkz: (G:20/4-G:60/1-G:287/1) İtsem ziyâfet ol şeh-i `âlî-cenâbumı Pergâle-i cigerden iderdüm kebâbumı (G:491/1) Ç Çekip çevirmek: Çeki düzen vermek, bir hâle yola koymak, yönetmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:13/3) Mevc-i deryâyı çeküben çevirür bâd-ı seher Ki niçün yol vire a`dâya bu kem-ter deryâ (K:1/26) D Dağa (dağlara) düşmek: Büyük bir üzüntü dolayısıyla insanlardan kaçıp ıssız, kırsal yerlerde dolaşır olmak. (Aksoy, 2015: s.702) Örnekleri için bkz: (G:169/5-G:486/2) Derdüñ ile taglara düşsem gerek didüm şehâ Yüri hey Mecnûn didi ol saçları Leylâ baña (G:4/1) Dâmenini Tutmak: Sözlükte ‘’eteğini tutmak, eteğine yapışmak’’ şeklinde geçen deyim; yardım istemek, birinin koruyuculuğu altına girmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Benüm âlıyla kanum dökdi la`l-i gevher-efşânuñ Tutam Hakk kâdî oldukda yarın mahşerde dâmânuñ (TCB:1/5/3) �Defteri dürülmek: Ölmek; öldürülmek; (http://www.tdk.gov.tr) Didi çün gördi `ömri âhir olmış Dürüldi defter-i `ömrüm meded hây (T:2/2) görevine son verilerek bir Dehşet vermek: Sözlükte ‘’dehşet saçmak’’ şeklinde geçen deyim; (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Hallâkına müsebbih idi zümre-i tuyûr Dehşet virürdi halk-ı cihâna sadâ-yı mürg-ı seher (K:3/7) yerden uzaklaştırılmak. ortalığa korku vermek Derde (dertlere) düşmek: Sorunla karşılaşmak; mec. hastalanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:254/2) Bir devâsız derde düşmişdür Ziyâ’î derd-mend Ey dil-i haste yüri sen kendü dermânuñ gözet (G:35/5) Derde uğramak: Sözlükte ‘’derde düçar olmak’’ şeklinde geçen deyim; kötü bir duruma düşmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Ugrasun bir derde ol zâlim Ziyâ’îden beter Aldı çün `akl u dil ü sabrı ne ister cândan (G:323/5) Derdini çekmek: Üzüntüsüne katlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:39/5-G:340/4G:397/3-G:399/4) Güzeller derdini çekmekdedür dermânı her derdüñ Baña keşf eyledi seyrümde bu sırrı Ebû Derdâ (G:1/4) Derdini dökmek: Derdini, sıkıntılarını ayrıntılı olarak anlatmak, dile getirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/15) Ehl-i derde hâlüm aglardum dökerdüm derdümi Korkarın hazz itmeye yârân igen bârândan (G:323/4) Derûnunu yakmak: Sözlükte ‘’içini yakmak’’ şeklinde geçen deyim; çok üzülmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Yakdı derûnum âteş-i firkat Ziyâ’iyâ Âhum degül sipihre duhânum çıkar gider (G:141/5) Dest-gîr olmak: Elinden tutmak, birine arka çıkmak, himaye etmek, yardımcı olmak. (Sefercioğlu, 2010: s.177) Dest-gîr ol baña gel ey sanem-i sengîn-dil Ki taş altında kalupdur bu zamân iki elüm (G:282/3) Dil dökmek: Kandırmak, inandırmak veya yararlanmak için tatlı sözler söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) Dil döker aña niçe nehr-i `azîm ey server Yohsa olmazdı iki yüzlü dil-âver deryâ (K:1/29) Dil uzatmak: Bir kimse veya bir şey için kötü söylemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MHM:3/3/3-G:10/5-G:209/3) Dil uzatsa `aceb mi sûsen-vâr Tab`-ı rûşen-nihâda münkirler (KT:20/1) �Divane olmak: Bir kimseyi, bir şeyi çıldırasıya sevmek. (Aksoy, 2015: s.709) Örnekleri için bkz: (K:9/8MHM:4/2/1-G:150/5-G:310/2-G:492/4) Taga düşüp yâr olam vahşîlere Mecnûn-sıfat Hasretüñle oluram dîvâne görmezsem seni (G:486/2) Dünya başına zindan olmak: Sözlükte ‘’dünya gözüne zindan olmak’’ şeklinde geçen deyim; büyük bir karamsarlık ve umutsuzluk içine düşmek (Aksoy, 2015: s.739) anlamındadır. Beni acuñ ki cihân başuma zindân olmış Kanı ol seyr-i sahârî kanı gül-geşt-i çemen (K:9/10) Dünya gözüne dar olmak: Sözlükte ‘’dünya başına dar olmak (gelmek)’’ şeklinde geçen deyim; çok sıkılmak, büyük bir çaresizlik içinde kalmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Sahn-ı dünyâ gözüme dar oldı derd-i yâr ile Hak dimişlerdür “izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ” (G:4/2) Dünyayı başına dar etmek: Bir kimseyi çok sıkıntılı bir duruma sokmak. (http://www.tdk.gov.tr) Hışm-ı çeşmüñ cânumı ey yâr bîmâr eylemiş Başuma bu dâr-ı dünyâyı benüm dar eylemiş (G:197/1) Dünyayı tutmak: Çok yayılmak, her yere dağılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Nûh ömrin dilerin vire saña ol Bâkî Tuta mâdâm ki dünyâyı ser-â-ser deryâ (K:1/40) Ruhuñ vasfındaki şi`rüm ser-â-ser dehri tutmışdur Vilâyet Şeyh Sa`dînüñ Gül-istânıyla tolmışdur (G:88/5) Ey Ziyâ’î tutdı ebyâtum cihânı ser-be-ser Ehl-i beytümdür hakikatde bu dehr-i pîrezen (G:367/5) E El almak: Tarikatlarda bir mürit, mürşidinden, başkalarına yol gösterme iznini almak; bir sanatı yapmak için ustanın iznini almak; kâğıt oyunlarında karşı tarafın oynadığı kâğıdın daha önemlisini oynayarak üstünlük sağlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Rindler pîr-i mugândan hep el aldılar bugün Mest ü bed-nâm oldılar devlet baña el virmedi (G:446/4) El arkası yerde: “Tarama Sözlüğü’nde bu deyim için “Pes demek, aczini göstermek.” (Tarama Sözlüğü 1983: 80) anlamı verilmiştir. Mehmet Ali Tanyeri’nin hazırladığı, Örnekleriyle Divan Şiirinde Deyimler adlı eserde de Tarama Sözlüğü’nde dile getirilen anlama yakın bir biçimde “Pes demek, aczini itiraf etmek” (Tanyeri 1999: 96) manası verilmiştir. Halil İbrahim Yakar, Gelibolulu Sun’î Divanı’nda “El arkasını yere koy-”: “pes etmek”, “karşı tarafın üstünlüğünü kabul etmek” (Yakar 2009: 31) şeklinde bu deyimi anlamlandırmıştır.’’ (Demirkazık, 2013: s.621-622) Bi’z-zarûrî didük el arkası yirde çün kim Puşt olanlar geçinür n’eyleyeyüm puştî-bân (K:7/8) El çekmek: Yapmakta olduğu bir işi artık yapmama durumuna geçmek, vazgeçmek, el etek çekmek, el etek silkmek. (Aksoy, 2015: s.749) Ayaklarda anuñçün kalmışam kim ol ser-i hûbân Vefâdan el çeker el virmez ellerle gezer tenhâ (G.17/3) �Elden gitmek: Bir şeyi yitirmek, o şeyden yoksun kalmak. (http://www.tdk.gov.tr) Devlet el virüp iderdüm merhabâ dil-dâr ile Gitdi elden devletüm gör n’eyledi devr-i zamân (G:354/2) Ele almak: Bir şey üzerinde çalışmaya, uğraşmaya başlamak; kötü yanlarını belirterek eleştirmek; bir kimseyi iyice dövmek. (Aksoy, 2015: s.752) Örnekleri için bkz: (K:2/11-G:446/5) Dil ü cân u ten efendi saña kurbân olsun Tek rakîbüñ dil-i nâ-pâkin ele almayıgör (G:163/3) Ele girmek: Sözlükte ‘’ele geçmek’’ şeklinde geçen deyim; yakalanmak, elde edilmek (Aksoy, 2015: s.752) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:1/5-K:10/2) Mısr içre bunuñ gibi şeker-leb ele girmez Hîç böyle güzel mülket-i Ken`ânda bulınmaz (G:176/2) Eli erişmemek: Sözlükte ‘’eli ermemek, eli değmemek’’ şeklinde geçen deyim; bir işi yapmaya vakit bulamamak; uzakta olduğundan yetişememek (Aksoy, 2015: s.756) anlamındadır. Elüm irişmedi ol zülfe yüzin görmedüm âh Kadre kâdir degülem bir yaña bayrâmum yok (G:219/2) Eli ermek: Yapabilmek, ulaşabilmek; bir işi yapmak için zaman bulabilmek. (http://www.tdk.gov.tr) Rîsmân-ı ümîd ele girmez Bir sebeb yok el ire âsiyâba (K:10/2) Eline düşmek: Kendisine hıncı bulunan birinin egemenliği altına girmek; ele geçmek. (Aksoy, 2015: s.759) yakalanmak; elde edilmek (Aksoy, 2015: s.752) zalim birinin buyruğu altına girmek. Çok çekdi çevirdi anı ol kaşı kemânum Cevvâr eline düşdi göñül eyle olur yâ (G:13/3) Eli taş altında kalmak: Zorda kalmak, zarurete düsmek, ihtiyaç içinde kalmak. (Uyanıker, 2006: s.240) Örnekleri için bkz: (K:9/9-TKB:1/3/7-G:282/3) İki eli taşuñ altında kaldı Ferhâduñ Terahhum itmedi Şîrîn gelüp yazuklar aña (G:28/4) Eli uzun: Fırsat buldukça öteberi aşıran. (Aksoy, 2015: s.761) Merhabâ itmek içün ança du`âlar kıldum Şâyed idem el uzunlugını şâhâ kes elüm (G:296/4) El uzatmak: Dokunmaya, almaya kalkışmak; yardım etmek. (Aksoy, 2015: s.765) Örnekleri için bkz: (MHM:1/5/1) Kahr ile kanı dökülsün lebüñe kasd idenüñ Zülfüñe el uzada zulm ile ber-dâr olsun (G:326/3) El üstünde tutmak: Bir kimseye veya bir şeye çok saygı ve sevgi göstermek, çok değer vermek. (Aksoy, 2015: s.765) Örnekleri için bkz: (G:269/1-G:378/5-G:483/4) `Aceb mi `ârif el üstinde tutsa esrârı Anuñla seyr ider ey dil hayâl-i dil-dârı (G:433/1) El vermek: Yardım etmek; tarikatlarda mürşit, bir müride, başkalarına yol gösterme izni vermek; halk hekimliği ile uğraşan kimse bilgilerini bir başkasına öğretmek; kâğıt oyunlarında elde olan veya olmayan �sebeplerle oyun üstünlüğünü karşı tarafa bırakmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:97/4G:446/4-G:446/5) Merhabâsız yârdan el çek Ziyâ’î fârig ol Devlet el virince sabr it bunda hikmet vardur (G:104/5) El vermemek: Yardım etmemek, tarikatlarda mürşit, bir müride, başkalarına yol gösterme iznini vermemiş olmak, yetki vermemek, iskambil oyunlarında karşı tarafa oyun üstünlüğü tanımamak, bahtın, talihin kapalı olması, fırsat bulamamak, elverişsiz olmak, isteğine ulaşamamak. (Uyanıker, 2006: s.236) Örnekleri için bkz: (G:39/3-G:446/2) El virmedi murâdumuz ol bî-vefâ habîb Şâd itmedi mahabbeti bir merhabâ ile (G:410/4) El vurmak: Sözlükte ‘’el basmak’’ şeklinde geçen deyim; kutsal bir şey üzerine el koyarak yemin etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Yâsemen şâhı ki yir yir suya tayanmış ola Sûre-i Kevsere eyler el urup san ki yemîn (K:8/3) El vurmamak: El sürmemek; dokunmamak, yapmaya başlamamak. (Aksoy, 2015: s.764) Ben iderdüm kadd ü zülfini nigâruñ ta`rîf Dahı el urmamış idi elif ü lâma kalem (K:6/10) El yıkamak: El çekmek (Aksoy, 2015: s.766) yapmakta olduğu bir işi artık yapmama durumuna geçmek, vazgeçmek. (Aksoy, 2015: s.749) Örnekleri için bkz: (K:1/20-G:60/3-G:323/2) Ben el yudum hayat suyından meded meded Zulmetde kaldı çeşme-i hayvânum el-firâk (G:223/3) Esen kalmak: Ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı, sıhhatli olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Beñzi sarardı berg-i hazân-veş Ziyâ’înüñ Kaluñ esen ki gitdi o bâd-ı sabâ ile (G:410/5) Ettiğini bulmak (çekmek): Yaptığı kötü davranışın karşılığını görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Bulursın sen de bir gün hep baña itdüklerüñ katlin Bugün nâr-ı firâkuñla beni sensin helâk iden (TCB:1/6/6) Ezber etmek: Ezberleyerek akılda tutmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sûre-i Nûrı yazar eflâke her gün âfitâb Ezber eyler gûyiyâ âyât-ı Furkânı güneş (K:4/25) F Fark etmek: Bir şeyin var olduğunu anlamak, sezmek, farkına varmak; bir şey eskisinden farklı duruma gelmek. (Aksoy, 2015: s.779) Örnekleri için bkz: (G:495/4) Vasl ile firkati fark itmiş işitdüm agyâr Bilsem âyâ ki neden eyledi nâdân galat (G:204/3) Feda etmek: Kıymak, gözden çıkarmak. (http://www.tdk.gov.tr) Cân-garîz oldugına bakmayup itdiler fedâ Yûsuf-ı Mısra seni şâhum birâder sandılar (G:115/4) Feda olmak: Uğrunda yok olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Hikmet nedür ki yoluña olmak diler fedâ �Mülk-i vücûdum içre bugün cân revân iken (G:345/3) Ferdaya salmak: Bir iş ya da bir şeyi ileriki bir tarihe atmak, geciktirmek, gelecekte bir zamana bırakmak, ertelemek. (Uyanıker, 2006: s.251) Örnekleri için bkz: (G:438/5) Beni ferdâya salup derdümi arturdı habîb Cânuma eyledi te’sîr bu ferdâ derdâ (G:9/4) Feryat etmek: Yüksek sesle haykırmak, mec. büyük bir yokluk, zarar ve sıkıntı içinde bulunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:8/11-K:11/16-TCB:1/3/7-G:51/3-G:73/3-G:188/3-G:226/4G:264/5-G:278/3-G:301/1-G:301/2) Bezm-i gamda n’ola `uşşâkuñ iderse feryâd Meclis içre yaraşur olsa hoş âvân eyler (G:159/4) Fırsat bulmak: Uygun, elverişli zaman bulmak. (http://www.tdk.gov.tr) Tâkatüm tâk olur görmeyeli hâk-i derüñ Derüñi mesken ideyin bulur isem fırsat (G:33/3) Figan etmek: Bağırarak ağlamak, inlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:7/26-G:138/2G:178/3-G:187/2-G:188/3-G:208/3-G:364/4-KT:27/2) Gice yâd-ı lebüñle eşk-i çeşmüm erguvân itdüm Seher gül-ruhlaruñ gördüm hezâr âh u figân itdüm (G:273/1) Firar etmek: Kaçmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dutalum kim bilüm yâ gibi bükdüñ ey kemân-ebrû Niçün yâ ok gibi ta`cîl ile benden firâr itdüñ (G:231/3) G Gam çekmek: Tasalanmak, kaygılanmak, üzülmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:496/5) Agyâr bî-huzûr ise gamuñı çekmeden Cevr ü cefâñı pâdişehüm sen de kıl baña (G:10/2) Gelip geçmek: Bir yerden geçmek; bir makam, bir yer vb.nde kısa bir süre bulunmak; kısa bir süre etkin olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gitdi yâr irdi dem-i firkat esîr itdi beni Nâzenîn `ömr gelüp geçdi irişdi ecelüm (G:292/3) Göğsünü (sinesini) dövmek: Hayıflanmak, yazıklanmak. (Kaya, 2011: s.91) Örnekleri için bkz: (K:11/24) Üzerinden yine yol virdügiçün a`dâya Dest-i bâd ile dögüp gögsini iñler deryâ (K:1/3) Gömgök deli: İleri derecede delilik. (Demir, 2015: s.73) Örnekleri için bkz: (G:304/5) O servüñ zülfi zencîrin görelden bâg-ı `âlemde Olupdur kıpkızıl dîvâne gül gömgök delü sûsen (G:346/2) Gönlü akmak: Birine, bir şeye karşı güçlü bir sevgi duymak, gönlü ilişmek. (Aksoy, 2015: s.799) Şi`rümüñ bahrına tañ mı su gibi aksa göñül Kulzüm-i lutf-ı latîf oldı bu bihter deryâ (K:1/37) Gönlü bulanmak: Kusacak gibi olmak, midesi bulanmak, içine bir tasa ve üzüntü çökmek, mec. kuşkulanmak. (http://www.tdk.gov.tr) (Aksoy, 2015: s.799) �Bu yakalarda seni seyr ideli düşmenden Göñli bulanmadı olmadı mükedder deryâ (K:1/18) Gönlü düşmek: Aşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:254/1-G:254/2-G:254/4G:254/5) Dirmiş rakîb göñli düşer baña dil-berüñ Va’llâhi ibtidâ başına bir hacer düşer (G:110/5) Gönlünden geçirmek (geçmek): İçinden bir şey yapmayı yada bir şeyin olmasını istemek, aklından geçirmek. (Aksoy, 2015: s.800) Senün kurbânuñ olmak ey kaşı yâ geçdi göñlümden Hedef olmak hadeng-i gamzeñe devlet nişânıdur (G:81/8) Gönlüne girmek: Kalbine girmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/9) Göñline girdi Ziyâ’î taş bagırlu dil-berüñ Şâh-bâz-ı evc-i ma`nâ taşda yapdı âşiyân (G:351/5) Gönül (gönlünü) almak: Sevindirmek, kırılan bir kimseyi güzel bir davranışla hoşnut etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Zâhidâ göñlüm alursa o melek ta`n itme Beni hâlümde ko var git seni şeytân alsun (G:359/3) Gönül bağlamak (dil bağlamak): Severek bağlanmak, içten sevmek, âşık olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey Ziyâ’î niçe bir `âleme rüsvây olasın Zülfi zencîrine dil baglama dîvâne misin (G:315/5) Gönül vermek: Sevmek, âşık olmak; bir şeyi sevmeye, istemeye veya yapmaya içten yönelmek, eğinmek, meyletmek; düşkün olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:13/1) Ve aña göñül virüp meyl idene câzibesin izhâr ider. (D:s/3) Gönül yıkmak: Birini çok üzecek bir davranışta bulunmak, (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:121/3-G:252/3-G:356/1) Bugün cevrüñle göñlüm yıkduñ aslâ virmedüñ sûret Gamuñla ey sanem dil hânesi Eski Kilisâlık (G:215/2) gücendirmek, gönül kırmak. Göz değirmek (göz değdirmek): Uğursuzluk, kötülük getirdiğine inanılan kıskanç veya hayran bakışlar dolayısıyla kötü bir duruma düşürmek. (Uyanıker, 2006: s.269) Gonce tıflına meger göz degirüpdür nergis Togru başın tutamaz hâli be-gâyet müşkil (G:259/6) Gözden geçirmek: Okumak; niteliğini anlamak için bir şeyin her yanına bakmak, incelemek, muayene etmek; araç, motor vb.nin çalışıp çalışmadığını incelemek, denemek, denetlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Mergûb olupdur elde sirişküm hikâyeti Gözden geçürdüm anı hele ben de dostlar (G:148/3) Göze almak: Gelebilecek her türlü zararı ve tehlikeyi önceden kabul etmek. (http://www.tdk.gov.tr) `Aynına almayan senüñ elemüñ İtmedi `âlemin bu dünyânuñ (G:246/2) �Göz (gözünün) ucuyla bakmak: Fark ettirmeden gözlemek, belli etmemeye çalışarak başını çevirmeden yandan bakmak. (http://www.tdk.gov.tr) O göz ucıyla bakışlar o kaşların çatmak Ol inciniş o sögüş âh o zâlim-âne `itâb (G:31/4) Gözü (gözleri) açılmak: İyiyi kötüyü veya kendisine yarayanı ayırt eder duruma gelmek; uyanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sen gelelden gözi açıldı şehâ deryânuñ Her habâbını bilür çeşm-i münevver deryâ (K:1/21) Gözü (gözleri) kamaşmak: Güçlü bir ışık sebebiyle göz bakamaz olmak; mec. çok etkilenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Gün yüzine bakdugumca kamaşurdı gözlerüm Bakdugum demde olurdı eşk-i hûnînüm revân (G:354/3) Hurşîd-i ruhuñ gördi gözüm kamaşayazdı Cân sandı ten-i hastesini sarmaşayazdı (G:460/1) Gözünü açmak: O yerde olduğunun farkına varmak. (http://www.tdk.gov.tr) Gözüñ aç bûstân-ı `âlemde Nergis-âsâ bu hvâb -ı gafletden (TKB:1/4/7) Gözünün üstünde kaşın var dememek: Birinin her davranışını hoş görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Işıga kimse gözüñ üzre kaşuñ var diyemez `Âlim olan çeker ammâ elem-i bî-pâyân (K:7/12) Gözü uykuya varmak: Sözlükte ‘’gözünden uyku akmak’’ şeklinde geçen deyim; çok uykusu geldiğinden gözleri kapanır gibi olmak (Aksoy, 2015: s.819) anlamındadır. Çeşmi hayâli ile gözüm uykuya varur Ey cân gelürse üstüme uyarıgör (G:128/4) Gözü uyku yüzü görmemek: Sözlükte ‘’yüzü görmemek (rahat, uyku, dert…), gözüne uyku girmemek’’ şeklinde geçen deyim; bu durumlardan uzak bulunmak (Aksoy, 2015: s.1134), uyuyamamış olmak (Aksoy, 2015: s.820) anlamındadır. Umardum kim düşümde seyr idem âhû-yı Ken`ânı Gözüm uyku yüzin görmez Ziyâ’înüñ figânından (G:310/5) Göz yummamak: Hoşgörü ile karşılamamak; hiç uyumamak. (Aksoy, 2015: s.824) Olalı göñlüm gibi âşüfte-i dil-dâr şem` Subha dek göz yummaz olur tâ-seher bîdâr şem` (G:209/1) Gurbet çekmek: Doğup yaşadığı yerleri özlemek. (http://www.tdk.gov.tr) Derdüñ ile göñül cânâ geh aglar geh güler Nite kim gurbet çeken şeydâ geh aglar geh güler (G:85/1) Gurbete (gurbet ele) düşmek: Aile ocağından uzak bir yere gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Diyâr-ı gurbete düşdüm gam u derd oldı yârânum Bu fânî `âlem içre ne serâyum var ne dükkânum (TCB:1/1/1) �Günaha girmek: Davranışıyla, dince suç sayılan bir iş yapmak, günah işlemek. (Aksoy, 2015: s.826) Örnekleri için bkz: (G:299/4) Didi vâ`iz koynuña girmek günâh inanmaduk Hoş günâha girmişüz Estâgfuru’llâhü’l-`azîm (G:281/2) Günahı (vebali) boynuna: Ben, sorumluluğu onun olan bir iş yapıyorum. Bu bir suç ise sorumlusu odur. (Aksoy, 2015: s.826) Örnekleri için bkz: (G:171/4-G:202/3) Ka`be-i kûyuñ tavâf itmek hatâdur tîg ile Hây kıblem ol günâh olsun rakîbüñ boynına (G:403/2) Günden güne: Gün geçtikçe, git gide, her gün biraz daha. (Aksoy, 2015: s.827) Örnekleri için bkz: (K:4/21-TCB:1/8/6-KT:39/2) Dilde günden güne artar mıydı bu `aşk u cünûn Olmasa hüsni terakkîde o mâhuñ her ân (G:366/4) Gün gibi ruşen (ağ): Sözlükte ‘’gün gibi aşikar’’ şeklinde geçen deyim; açık, aşikar, belli, gün gibi belli (Dalkılıç, 2015: s.358) gizlenmesi ve saklanması mümkün olmayan (Taş, 2013: s.16) anlamındadır. Kesilmez sâyesi gibi yanından ol mehüñ düşmen Baña bir zerre mihri olmadugı gün gibi rûşen (G:346/1) Bir `aceb sevdâya düşmişdür bugün ol yüzi mâh Câmesini gün gibi ag iken itmişdür siyâh (G:395/1) Gün görmek (görmemek): Bolluk, gönül rahatlığı, mutluluk içinde geçen günler yaşamak (yaşamamak). (Aksoy, 2015: s.828) Örnekleri için bkz: (K:4/36-G:17/4-G:133/2-KT:40/2) Mihre bakdumsa `izâruñ terk idüp gün görmeyem La`lüñi koyup mey içdümse harâm olsun baña (G:4/4) Ey rakîb ol meh-i hurşîd-likânuñ bilürüz Yüzini görmege geldüñ o kadar gün göresin (G:355/2) H Hâk ile yeksân etmek: Sözlükte ‘’yerle bir etmek’’ şeklinde geçen deyim; yapıyı yıkıp yere indirmek (Aksoy, 2015: s.1117) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:286/2-G:350/8) `Âkıbet tob-ı havâdis hâk ile yeksân ider Kal`a-i derd ü belâya cismümi kıldum beden (G:367/3) Hâl hatır (hâlini hatırını) sormak: Bir kimseye nasılsınız, ne durumdasınız anlamında nezaket sorusu yöneltmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:216/6-G:276/5-G:281/4) Hâlin Ziyâ’înüñ ne sorarsın ki ol garîb Ey mûmiyân gamuñla olupdur hayâl-i mahz (G:202/5) Haram olmak: Bir şeyden gereği gibi yararlanamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:4/4) Terk idüp la`lüñ içersem bâde Bezm-i `âlemde harâm ola baña (G:25/3) Hasta düşmek: Hastalanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Haste düşdüm hasret-i la`lüñle dün mey-hânede Su yirine agzuma mey tamzurur pîr-i mugân (G:376/4) �Hatırına gelmek: Hatırlamak, aklına gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:324/2) Mekteb-i gamda elif ögredicek üstâdum Yâduma geldi belâdur o boyı şimşâdum (G:277/1) Hatırından gitmemek: Sözlükte ‘’hatırından çıkmamak’’ şeklinde geçen deyim; hatırında tutmak, aklından çıkmamak, aklında tutmak, unutmamak (Aksoy, 2015: s.846) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:335/5) Kûyuña benzetdüm anı işidüp evsâfını Şimdi gitmez hâtırumdan fikr-i firdevs-i berîn (G:375/2) Hayran olmak (kalmak): Çok beğenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:63/6-G:73/2G:185/3-G:366/5-G:370/2-MAM:4/1) Ne bilsün böyle hayrân oldugum yâr Gamum bir vâkıf-ı esrâra söyleñ (G:239/4) Hayrette (hayretler içinde) kalmak: Şaşakalmak, şaşırmak. (http://www.tdk.gov.tr) Sâgar-ı sahbâyı cânân ile leb-ber-leb görüp Al kuşagına urup hayretde kalmışdur sebû (G:385/2) Helak etmek: Öldürmek, ortadan kaldırmak; mec. aşırı derecede yormak, bitkin duruma getirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/8-K:4/8-TCB:1/5/2-TCB:1/6/6-MHM:1/2/4-G:26/1G:43/2-G:217/3-G:401/3-G:480/5) Câm-ı hasret sunma hey âfet helâk itdüñ beni Bu mahabbet meclisinüñ bâdesi kattâl olur (G:71/2) Helak olmak: Yok olmak, ölmek; mec. yorulmak, bitkin duruma gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/1/6-TCB:1/2/4-G:1/7-G:24/3-G:125/4-G:439/1) Helâk oldı Ziyâ’î hançer-i hicrân ile ey dil Cefâ tîgin gidersün ol şeh-i gaddâra `arz eyle (G:401/5) Heves etmek: Bir şeye karşı istek duymak, eğilimli olmak. (http://www.tdk.gov.tr) "Eş’şebâbü şu`betün mine’l-cünûn" hasebince dîvânelügüm deminde ve mest-ânelügüm `âleminde `aşk u mahabbet `âlemine düşüp derd ü mihnet vâdîlerinde hayrân u ser-gerdân gezerken vuslat ümîdine heves idüp ol heves bâd-ı hevâ olup `ömr-i nâzenîn bâd-ı hevâ-âsâ gelüp gitdi. (D:s/2) Hiçe saymak (indirgemek): Önemsememek, önem vermemek. (http://www.tdk.gov.tr) Rub`-ı meskûnı bütün bahş itseler eksükliye Hîçe saymam bilürem kim yârı bilmem kandadur (G:114/4) Hile kurmak: Sözlükte ‘’düzen kurmak’’ şeklinde geçen deyim; işler duruma getirmek; düzenlemek; mec. hileye başvurmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:452/3) Çeşmi harâmîdür işi hep tutma urmadur Mu`tâdı dâm-ı kâkülinüñ hîle kurmadur (G:99/1) Huzurun uçurmak: Sözlükte ‘’huzurunu kaçırmak’’ şeklinde geçen deyim; tedirgin, rahatsız etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Huzûruñ uçurur zâg u zagan gibi `avâm ey dil Gözet vîrânı bûm ol taşrada seyrânı n’eylersin (G:374/3) İ İbret almak: Ders almak. (http://www.tdk.gov.tr) �`Âkılâne didi bir mecnûn anuñ târîhini Ey dil-i dîvâne gâhî `ibret al Behlülden (T:10/2) İçini dökmek: Derdini anlatmak, iç dünyasındaki duygu ve düşüncelerini bir bir anlatmak; ferahlamak, rahatlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Ag iderken yüzini dökdi sefîd içini bâd Zişt görinse bu dem pîre-zen-i dehr n’ola (K:2/4) İkide bir (birde): Sık sık. (Aksoy, 2015: s.875) Örnekleri için bkz: (MAM:2/1) İki nigâra baglanamaz m’ola bir göñül Bu hâtıruma tolanur oldı ikide bir (G:149/3) İki gözü iki çeşme: Sürekli ağlar durumda; sürekli ağlayan. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:437/4) Gül-istân-ı belâda pâdişâhum Akar her dem iki çeşmüm iki `ayn (G:320/3) İki yaka ıssı gelmemek: Sözlükte ‘’iki yakası bir araya gelmemek’’ şeklinde geçen deyim; geçim sıkıntısı çekmek, borçtan kurtulamamak (Aksoy, 2015:s.877) anlamındadır. Umarın olmaz idi iki yaka ıssı gelüp Sürmeseydi yüzini dergehüñe ger deryâ (K:1/13) İşi Allah’a kalmak: Kimsenin kendisine yardım etmediği bir durumda, çaresiz kalmak. (Aksoy, 2015: s.886) İşüm kaldı hemân şimdi kemâl-i lutf-ı Settâra Za`îfem pâdişâhum kıyma igen ben günâh-kâra (TCB:1/2/6) İyiliği dokunmak: Yararlı olmak, yararını görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Agyâra seng-i `işveñi atmak neden gelür Bir iylügüñ tokınmadı ey seng-dil baña (G:10/3) K Kadrini bilmek: Değerini bilmek, yararlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:181/6G:340/5-G:374/5-G:478/3) Kadrini bilmeze yâr oldı belâdur dil-ber Bir belâ bu biz anuñ kadrini bilsek bilmez (G:181/6) Kan ağlamak: Büyük bir üzüntü içinde bulunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:75/1G:90/3-G:132/4-G:208/5-G:321/3-G:355/5-G:453/3-G:471/2-KT:39/1) Baña râhm eylemezsin şimdi `âşık olasın katlin Gam-ı hicrüñle kan agladugum bir demden añlarsın (G:360/2) Kan dökmek: Ölüme yol açmak, cana kıymak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/25TCB:1/5/3-G:13/4-G:98/3-G:179/1-G:245/2-G:294/1-G:326/3-G:359/4) Dilâ gâfil gezersin sen bu der-bend-i mihnetde Meger kanlar döken ol gamze-i fettânı bilmezsin (G:340/2) Kanına girmek: Birini öldürmek yada öldürtmek; bir şeyi ziyan etmek. (Aksoy, 2015: s.905) Ey kemân-ebrû okuñ gibi geçersin cânuma Dem-be-dem ey yâr-ı hûnî girme bârî kanuma (G:390/1) �Kanlı yaş akıtmak: Sözlükte ‘’kanlı yaş (yaşlar) dökmek’’ şeklinde geçen deyim; büyük üzüntüyle ağlamak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Her demde kanlu yâş akıdursın Ziyâ’iyâ Sabr eyle çünki böyle ider iktizâ kazâ (G:14/5) Kan yutmak: Bir sebeple çok acı ve eziyet çekmek, derdini ve üzüntüsünü içine atıp gizlemek. (Sefercioğlu, 2010: s.187) Bagrumuñ pergâlesi dil gül-şeninde lâledür Her seher kan yutdugum derdüñle gûyâ jâledür (G:154/1) Karalar bağlamak (giymek): Yas tutmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:452/5) Tañ degüldür tâli`üm gibi karalar geyse yâr Zulmeti çün çeşme-i hayvân idinmiş cây-gâh (G:395/5) Kara topraga karmak: Ölmek, kara toprağa gömülmek. (Uyanıker, 2006: s.318) Yele virse hevâ karârumuzı Kara topraga karsa varumuzı (MSD:1/3/1) Kaşlarını çatmak: Kızmak, öfkelenmek. (http://www.tdk.gov.tr) O göz ucıyla bakışlar o kaşların çatmak Ol inciniş o sögüş âh o zâlim-âne `itâb (G:31/4) Nazar kıl hışm ile râ kaşlaruñ çat ey hilâl-ebrû Göñül kesb-i safâ eyler ider cânum bu râdan haz (G:207/2) Kendi hâline bırakmak: İlgilenmemek, karışmamak. (http://www.tdk.gov.tr) Belâ budur beni `aşkuñ komayur kendü hâlümde Cihân zevk ü safâda ben günâh ile vebâlümde (TCB:1/4/3) Baña ta`n eylemeñüz `âleme rüsvây olsam Kendü hâlümde komaz derd ü gam u `aşk u cünûn (G:347/4) Kendi kendinden gitmek: Sözlükte ‘’kendinden geçmek’’ şeklinde geçen deyim; bilinci işlemez olmak, kendini kaybetmek, bayılmak; bir şey karşısında coşkuya kapılmak, duygulanmak; uykuya dalmak, uyuyakalmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Ol kamer-ruh söylese kalmazdı cânumdan ramak Kendü kendümden giderdüm gelse ol mahbûb-ı cân (G:354/5) Kıpkızıl divane: Aşırı derecede deli çılgın. (Sefercioğlu, 2010: s.190) Örnekleri için bkz: (G:346/2G:457/2) Göreli ruhsâr-ı yârı kıpkızıl dîvâneyüz Lâle gibi daga düşdük kûh-ı mihnet beklerüz (G:169/5) Kış basmak: Kışın şiddetli soğukları başlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/18) Vefâda Rüstem iken Zâl-i dehri kış basdı Harâmi gibi soyar berg-i bîdi bâd-ı şimâl (K:5/9) Kış kıyamet: Yağmurlu, fırtınalı soğuk hava. (Aksoy, 2015: s.931) Üzüldi berg-i şecer şimdi kış kıyâmetdür �Görüñ ki yevm-i yefürr oldı ma`nîde fi’l-hâl (K:5/8) Kıyamet kopmak: Kıyamet günü gelmek; mec. bir yerde çok (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:107/2-G:332/4-G:393/3) Mukarrer mi kalur bu derd ü mihnet böyle cânumda Kıyâmet kopa şefkat gelmeye ol serv-i bâlâdan (G:357/2) gürültü ve telaş olmak. Kıyametler koparmak: Bir şeye çok kızarak bağırıp çağırmak, feryat etmek; aşırı gürültülere, kargaşaya yol açmak. (http://www.tdk.gov.tr) Dimeñ nev-restedür ol serv-i bâlâ Kıyâmet koparur eyleñ temâşâ (KT:1/1) Kıymetini bilmek: Önemini, değerini bilmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:240/7G:241/5-G:272/2) Ne bilsün kıymetini `âlem-i vasluñ bu `âlemde Mukayyeddür saçuñ zencîrine dîvânedür Mecnûn (G:349/3) Koynuna girmek: Biriyle yatıp sevişmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/1-G:17/2G:133/3-G:299/4) Hîle kurdum koynına girmek tedârik eyledüm Duydı atası anası Âdem ü Havvâ hakı (G:452/3) Kömür çiğner deli olmak: Delilerin kömürü bile çiğneyeceği düşünülerek karşısındakini hiçbir şeyden anlamaz sananlara karşı söylenir. (Beyzadeoğlu, 2006: s.12) Örnekleri için bkz: (KT:28/2) Zâhidâ sen de kömür çiyner deli sanma beni Bilürin küllî cehennem ahkerîdür ahkerî (K:11/31) Kulağına girmemek: Söylenilen sözlere önem vermemek, söylenenleri anlamamak, benimsememek. (http://www.tdk.gov.tr) Senüñ asla kulagına girmez Çıksa `ayyûka `âşıkuñ âhı (G:490/3) Kulak tutmak: Dinlemek, işitmek istemek. (http://www.tdk.gov.tr) Dimem ey sûfî saña `âşık olup dil-ber gör Söz güherdür kulaguñ tut bir iki gevher gör (G:73/1) Kul etmek: Kendine aşırı derecede bağlamak, boyun eğdirmek. (http://www.tdk.gov.tr) `Arz idüp elif kaddin kul itdi beni cânân “Men `allemeni harfen kadd sayyereni `abden” (G:373/3) Kul olmak: Aşırı derecede bağlanmak, boyun eğmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3) Pâdişâh-ı `aşka kul olalı bu `âlemde biz Mâlik-i mülk-i gamuz başka velâyet beklerüz (G:169/3) Kulp takmak: Kusur, bahane bulmak. (Aksoy, 2015: s.945) Örnekleri için bkz: (MHM:3/1/3) Kapuña öykündügiyçün kulb takdı çerhe mâh Her gice encümle eyler nâr u nûr anı güneş (K:4/34) Kulu kurbanı olmak: Bir kimseye karşı büyük bir saygı ve bağlılıkla fedakarlık yapmaya hazır olmak. (Aksoy, 2015: s.945) �Döne döne bezm-i cânâna kebâb olmak diler Oldı ol Mirrîh çeşmüñ kulı kurbânı güneş (K:4/14) Kuru efsane: Boş laf, bir işe yaramaz nasihat. (Sefercioğlu, 2010: s.163) Örnekleri için bkz: (G:137/7) Gör mâcerâ-yı eşkümi ol âsitânede Deryâyı añma kalma bu kuru efsânede (G:405/1) Kuru iftira (bühtan): Hiçbir dayanağı bulunmayan iftira. (Aksoy, 2015: s.946) Ugraduñ bir kurı bühtâna yaşuñ akmakda Yiridür gark ola ger bahr-ı sirişküñde zemîn (K:8/20) L Lazım gelmek (olmak): Gerekmek. (http://www.tdk.gov.tr) Müderrislik olaydı ger sakâl u taylasân ile Keçi lâzım gelirdi kim diye tefsîr-i Keşşâfı (KT:56/2) M Mecnunluğu tutmak: Sözlükte ‘’deliliği tutmak’’ şeklinde geçen deyim; delice davranmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Çıkup gitdüm mahalleñden Ziyâ’î gibi ey Leylâ Yine Mecnûnlugum tutmış gibi yabana çıkdum ben (G:365/5) Medet ummak (beklemek): Yardım beklemek. (http://www.tdk.gov.tr) Girdâb-ı bahr-ı derde düşüp dil meded umar Ol derd-mendi yâd ide yok mı bir âşinâ (G:29/3) Mekân tutmak: Bir yere yerleşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Hakka minnet kim yüzin gördi yine ashâb-ı `aşk Mustafâ gâr-ı belâda gerçi dutmışdı mekân (G:341/3) Mesken tutmak: Yerleşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Seng-dil bir sanemüñ derdini çekmek gibidür Böyle bir seng-i siyâh üzere tutmak mesken (K:9/4) Meydana çıkmak: Ortaya çıkmak, belli olmak (bir durum), ortada kendini göstermek (biri). (Aksoy, 2015: s.966) Bugün gam küştî-gîrin hâke saldum pây-mâl itdüm Senüñ şevk-i mey-i `aşkuñla çün meydâna çıkdum ben (G:365/4) Meydan almak: esk. Gelişmek, yayılmak, geniş ölçüde olmak. (http://www.tdk.gov.tr) `Arsa-i nazm Ziyâ’înüñ atı oynagıdur Her kimüñ kim hüneri var ise meydân alsun (G:359/5) Mihnet çekmek: Sıkıntılı bir duruma katlanmak, sıkıntı çekmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:11/7-G:311/5) Saçuñ vasf itmede cânâ ne mihnetler çekilmişdür Beyâza çıkmada hattuñ ne zahmetler görilmişdür (G:77/1) Murat almak: Dileğine kavuşmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MAŞ:1/4/4-G:338/3G:371/1) �Ne dünyâdan murâd aldum ne oldum tâlib-i `ukbâ Ziyâ’î gibi dünyâmı vü `ukbâmı harâb itdüm (G:272/5) N Namus şişesini yere çalmak: Namus meselelerini hiçe saymak, umursamamak. (Gülüm, 2013: s.77) Ziyâ’î zulmet-i gamda ne kara günlere kaldum Döküldi yüz suyı ben câm-ı nâmûsı yire çaldum (MAŞ:1/4/1) Ne hacet: Gereksiz, gerek yok. (http://www.tdk.gov.tr) Ey Ziyâ’î şâh-ı hûbân oldugına ol sanem Zülfi dâll ü hüsni şâhiddür ne hâcet söylemek (G:244/5) Nispet etmek: Eşit tutmak, oranlamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:483/2) Cinânı kûy-ı yâra nisbet itme Be hey zâhid kusûrı var cinânuñ (G:243/4) O Ocağına su koymak: Sözlükte ‘’ocağını söndürmek, ocağına incir dikmek, ocağına darı ekmek’’ şeklinde geçen deyim; birinin evini barkını dağıtmak, bir daha şenlenemez duruma getirmek, çoluk çocuğunu yok etmek (Aksoy, 2015: s.983) evini barkını yıkmak (Beyzadeoğlu, 2006: s.12) anlamındadır. Su koyup ocagına düşmen-i dînüñ bârân Umarın memleketin gark ide ekser deryâ (K:1/6) Ö Ölüp ölüp dirilmek: Çok sıkıntı, acı çekmek veya çok ağır hastalık geçirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:299/2-G:332/3) Âhir ölüp dirilüp bir dirlik ıssı olmadum Bilmezin yohsa bu halk içmiş midür âb-ı hayât (KT:15/2) Ömrü vefa etmemek: Bir sonuca ulaşmadan ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Didiler giderek ol cevri çok dil-ber cefâ itmez Cefâya sabr iderdüm korkarın `ömrüm vefâ itmez (G:180/1) P Parmağında oynatmak: Birini kukla gibi kullanmak, ona istediğini yaptırmak. (Aksoy, 2015: s.1006) Güzellikde tutalum mâhı bir barmakda oynatduñ Gel ey hurşîd-i `âlem-bînüm olma hüsnüñe magrûr (G:134/4) Parmakla gösterilmek: Çok ünlü bir kimse olmak. (Aksoy, 2015: s.1007) Örnekleri için bkz: (K:4/40) Şehr halkı birbirine gösterür barmagıla Sen hilâl itdüñ beni derdüñle beñzer ey melek (G:244/2) Pay mal olmak: Sözlükte ‘’ayak altında kalmak’’ şeklinde geçen deyim; çok gelinip geçilen yerde bulunmak; çevresince hor görülmek, kendisine karşı kötü davranılmak (Aksoy, 2015: s.600) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:8/23-MHM:1/4/2-G:177/3-G:476/4) Ziyâ’î biz edânî-i zamâna pây-mâl olduk Kemâl ile ma`ârif ehlin ancak zü-fünûn añlar (G:166/5) R �Rağbet etmek (göstermek): İstemek, beğenmek, istekle karşılamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:340/5-KT:16/1) Şâ`ir-i fâzıla bir ragbet ider kalmadı hîç Ne `acebdür bu ki şâ`ir geçinür her nâdân (K:7/17) Ramak kalmak: Bir şeyin olmasına çok az kalmak. (Baran, 2015: s.141) (Örnekleri için bkz: (G:343/3) Ol kamer-ruh söylese kalmazdı cânumdan ramak Kendü kendümden giderdüm gelse ol mahbûb-ı cân (G:354/5) Rast gelmek: Karşılaşmak (biriyle); düşünülmediği halde kendisini bulmak (bir şey); isteğine uygun olmak (iş); hedefi bulmak (atılan şey). (Aksoy, 2015: s.1017) Örnekleri için bkz: (G:306/3-G:414/4-G:490/2KT:25/2-KT:26/2) Geldi fâlumda elif takdîre oldum muntazır Rast geldüm togrusı yâruñ kad-i bâlâsına (G:431/2) Renk etmek: Sözlükte ‘’renk vermek (katmak)’’ şeklinde geçen deyim; çamaşır rengi solmak; neşe, canlılık veya değişiklik kazandırmak; açık etmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Mekr ider zülfüñ meger ey dil-ber-i Yûsuf-cemâl Ehl-i şevke renk ider la`l-i ruh-ı rengînüñ al (G:266/1) Reva görmek: Bir davranışı, bir olayı bir kimse için uygun görmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:8/23-G:149/2) Hîç Hakk revâ görür mi ki ben derdini çekem Agyâr ile safâlar ide ey Ziyâ’î dost (G:39/5) Revan olmak: Yola çıkmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:3/3-G:354/1-G:354/3-G:362/5MAM:8/1) Cân virürken mürdeye `âşıklar anuñ vaslına Şimdi `İsâ cân virüp firdevse olmışdur revân (G:332/2) Rızkını taştan çıkarmak: Sözlükte ‘’ekmeğini taştan çıkarmak’’ şeklinde geçen deyim; geçimini sağlamakta çok becerikli olmak; en zor koşullarda bile kazancını sağlamak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (KT:9/1) Lâle-veş rızkuñı taşdan çıkar olma dil-teng Dâg-ı gam var ise sîneñde Ziyâ’î katlan (K:9/20) Rüsva olmak: Toplum içinde ayıplanacak bir duruma düşmek. (http://www.tdk.gov.tr) Korkarın `âr ide benden seg-i kûy-ı dil-ber Yohsa ben kendüm olurdum katı çokdan rüsvâ (G:2/3) S Saçını başını yolmak: Üzüntüsünden dövünmek. (Aksoy, 2015: s.1021) Derdi mi dökdi saçın pîre-zen-i dehr yolar Dökilen ak saçıdur berf degüldür hakkâ (K:2/15) Sakalı değirmende ağartmak: Yaşlılığına karşın bilgisiz olmak. (Aksoy, 2015: s.1025) Hoş degirmende agarmışdur sakalı kim senüñ Âsitânuñ beklemez ey lutf-ı `ummânî güneş (K:4/32) Sayesine girmek: Bir kişinin gölgesine yıkılmak, birinin koruması altına girmek. (Gedik, 2013: s.84) �Ey Ziyâ’î geye çün sâdesin ol serv-i sehî Zevk anuñ sâyesine girmek imiş dünyâda (G:415/5) Sefa sürmek: Rahat, sakin ve eğlenceli yaşamak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:3/10G:112/1-G:259/2-G:352/2-G:355/3) Lâyık-ı vasl olmadur bu eşk-i dîdemden garaz Bir safâ sürmekdür âhir şimdiki demden garaz (G:201/1) Selam vermek: Selamlamak; başını sağ ve sol (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (MAM:9/1) Rast gelse lutf ile agyâra virürmiş selâm Togrusı söylendi ol serv-i gül-endâm üstine (G:414/4) omuzlarına çevirerek namazı bitirmek. Sevk etmek: Göndermek, götürmek; mec. sürüklemek, itmek. (http://www.tdk.gov.tr) Taş atdı habîbüm baña sevk itdi rakîbüm Tokındı baña elüñi göñlümce yaşasun (MFvMT:22/1) Silip süpürmek: Evi, ortalığı temizlemek; ne var ne yoksa hepsini yemek; ne var ne yok hepsini alıp götürmek veya yok etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Niçe kez âsitân-ı yârı silmişdür süpürmişdür İki çeşmüm iki sakkâsı bâd-ı âh ferrâşı (G:437/4) Sizden iyi olmasın: Birinin, orada bulunmayan bir kimseyi överken karşısındakine söylediği bir nezaket sözü. (http://www.tdk.gov.tr) Didüm şehâ rakîbden a’lâ itüñ olmaya Güldi ayıtdı hazretüñüzden yeg olmaya (MFvMT:1/1) Soğuk çekmek: Sözlükte ‘’soğuk almak’’ şeklinde geçen deyim; üşüyerek hastalanmak (Aksoy, 2015: s.1040) anlamındadır. Ben niçe ıssı sovuk çekmişem ey lutf ıssı Dergehüñ oldı sovukdan baña âhir me’vâ (K:2/17) Sözü kesmek: Kendi konuşmasını bitirmeden susmak; başkasının konuşmasını durdurmak. (Aksoy, 2015: s.1046) Añduk âşnâ-yı kelâm içre ser-i agyârı Kerem eyle sözümüz burada cânâ keselüm (G:296/2) Sözünde durmak: Verdiği sözü yerine getirmek. (Aksoy, 2015: s.1046) Gice ol meh gele diyü oyalanıgördüm Durmadı `ahdine âhir o yalanı gördüm (G:274/1) Sözünü tutmak: Verdiği sözü yerine getirmek (kendisinin); davranışlarında birinin sözüne, öğüdüne uymak. (Aksoy, 2015: s.1047) Vâ`ız didi günehdür koynına girme yâruñ Hîç tutmadum sözini nâ-geh günâha girdüm (G:299/4) Şehit düşmek (olmak): Kutsal bir ülkü veya inanç uğrunda ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (TCB:1/4/2) Murâdum bu ki göñlüm mürşîd-i `aşka mürîd olsun Yolında cânumuz ol şâhid-i cânuñ şehîd olsun (G:319/1) �Şevk vermek: İsteklendirmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:146/3-G:300/3) Ehl-i bezme şevk virdi câm-ı mey mey-hânede San ki mescid rûşen oldı pertev-i kandîlden (G:314/4) Şevke gelmek: İsteği, hevesi artmak; neşelenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:10/26G:48/5-G:58/5-G:85/5-G:118/5-G:191/5-G:211/5-G:262/5-G:265/5-G:344/5-G:488/5) Ziyâ’î şevke geldi göñli bir fânûs-ı hikmetdür Ki anda rûz u şeb `aşk âteşi turmaz yanar tenhâ (G:17/5) Şeyda kılmak: Delirtmek, aklını oynattırmak. (Gülüm, 2013: s.231) Örnekleri için bkz: (G:242/3) İftihârumdur beni bu resme rüsvâ kılduguñ İştihârumdur cihânda böyle şeydâ kılduguñ (G:242/1) Şeyda olmak: Deli olmak, delirmek, aklını kaçırmak. (Gülüm, 2013: s.231) Örnekleri için bkz: (G:285/3) Ol hilâl-ebrû işitdi böyle şeydâ oldugum Derd ile cismüm hayâl itdi ki “men yesma` yuhîl” (G:265/3) Şeytana uymak: Doğru yoldan ayrılarak kötü bir iş yapmak. (Aksoy, 2015: s.1059) Yârum agyâra enîs olmasa hoş hem-dem idi Ol perî uymasa şeytâna melek âdem idi (G:453/1) Şeytanlık etmek: Uygunsuz, kötü bir is yapmak, karsındakini kandırmak, aklını çelmek. (Uyanıker, 2006: s.373) Sen melek-sîmâya zemm itmiş bizi bir müdde`î Lâ-cerem şeytânlık iden `âkıbet merdûd olur (G:102/3) T Takati kalmamak (kesilmek): Gücü azalmak, bitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Niçe iş`âr ideyin derd-i derûnum yâra N’ideyin kalmadı âh eylemege tâkatüm âh (G:386/2) Takati tak olmak (etmek): Dayanamamak, gücü yeterli olmamak. (Kaya, 2011: s.118) Tâkatüm tâk olur görmeyeli hâk-i derüñ Derüñi mesken ideyin bulur isem fırsat (G:33/3) Firâk-ı tâk-ı ebrû tâkatüm tâk itdi va’llâhi Gamuñla kıl gibi kılduñ beni hey mû-miyânum gel (G:252/4) Talihi açılmak: Sözlükte ‘’bahtı açılmak’’ şeklinde geçen deyim; talihi dönüp uygun duruma veya arzulanan sonuca gelmek (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:174/5) Ola kim açılaydı tâli`ümüz Ruh-ı cânâneden nikâb alalum (G:287/6) Tana kalmak: Şaşakalmak, şaşırmak. (Gülüm, 2013: s.234) Örnekleri için bkz: (G:289/4) Seher vaktinde mâhum gün yüzüñ gördüm tañakaldum Fenâ olur vücûdum diyü kapuñda bakakaldum (G:291/1) Tanrı hakkı için: Sözlükte ‘’Rabbena hakkı için’’ şeklinde geçen deyim; ant içerken inandırmak için kullanılan bir sözdür. (http://www.tdk.gov.tr) �Safâ-yı câm-ı sahbâyı cihân bezminde benden sor Niçe kez pâdişâhum Tañrı hakkıyçün fakîr itdi (G:454/2) Tapusundan sürmek: Makamından uzaklaştırmak, huzurundan uzak tutmak, ayrı koymak. (Gülüm, 2013: s.234) Ey gözlerümüñ nûrı beni sürme tapuñdan Hâk-i kademüñ kuhlı Sifehânda bulınmaz (G:176/4) Tasa çekmek: Kaygılanmak, üzüntü içinde olmak, üzülmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:250/5) Cân gussa çeker cümle cihân vâsıl-ı cânân Dil derdini çekmekde sürer zevkini `âlem (G:294/2) Taşa tutmak: Taş saldırısına uğratmak, üzerine arka arkaya taşlar atmak. (Aksoy, 2015: s.1066) Ugramasun kabrüme mecnûn rakîb-i bed-nihâd Makberüm taşından anı taşa tutmakdur murâd (MFvMT:5/1) Taş bağırlı: Sözlükte ‘’katı (taş) yürekli’’ şeklinde geçen deyim; acıklı şeylerden üzüntü duymayan, acıması olmayan (Aksoy, 2015: s.915) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:400/1) Taş bagırlı dil-berüñ `aşkıyla göñlüm hânesin Muhkem olsun diyü tâ evvelde bünyâd eyledüm (G:301/3) Taşra çıkmak: Dışarı çıkmak, uzaklaşmak, uzaktan bakmak. (Gülüm, 2013: s.237) Örnekleri için bkz: (G:141/1) Ey Ziyâ’î kalb-i fâsık gibi zulmetdür içi Taşra çık görmek dilerseñ âfitâb-ı hâveri (K:11/33) Tavus gibi cevlan etmek: Tavus kuşu gibi oradan oraya yürümek, ortalıkta dolanmak, gezinmek. (Gülüm, 2013: s.238) Gül-i rengîn ile her şâh-ı gül gül-zâr-ı `âlemde Ziyâdan cilve eyler sanasın cevlân ider tâvus (G:186/3) Terk-i can etmek: Canını vermek, bir amaç uğruna canını ortaya koymak, ölmek, canını saçmak, canından vazgeçmek. (Gülüm, 2013: s.270) Yiridür terk-i cân itsem çü sen terk-i diyâr itdüñ Sıduñ ahdi bizi gâyetde şimdi dil-figâr itdüñ (G:231/1) Tersine dönmek: Beklenildiği, umulduğu gibi gerçekleşmemek, aksi olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Ey dirîgâ ki döner `aksine bu devr-i zamân Düşdi bir hüsn-i gurûra yine nev`-i insane (K:7/1) Miyâncı olmayınca bilini kuçdurmaz ol âfet Cihân aksine döndi şimdi ortalık temâşâlık (G:215/3) Teselli bulmak: Avunmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:302/5) İderken `arbede bahtumla ben hâl ise diger-gûn Tesellî buldı kalbüm kıssa-i Kaysı añup ol gün (MŞ:1/3/3) Tevekkül kılmak: Kaderine razı olmak, kadere boyun eğmek. (Gülüm, 2013: s.242) Âh idüp hakka tevekkül kıldı �Didi “e’l-leyletü hublâ” Mecnûn (KT:37/2) Toprağa salmak: Dünyaya yollamak, topraktan yapılma bedenlere sokmak, insan şekline bürünmek, toprağa gömmek, üstünü toprakla örtmek. (Gülüm, 2013: s.243) Örnekleri için bkz: (G:164/5) Salar anca garîbi topraga Nâz ile çün o dil-rübâ salınur (G:129/3) Toprağa yüz sürmek: Secde etmek, alnını toprağa sürmek, yerlere kadar eğilmek, toprağı öpmek. (Gülüm, 2013: s.244) Yüzümi topraga sürdüm eyledi yüzbiñ cefâ Olmışam her vech ile kendü yüzümden bî-haber (G:90/4) Toprak olmak: Ölümünün üzerinden çok zaman geçtiği için artık çürümüş olmak, toprağa karışmış olmak; ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Varayın hâk olayın kûy-ı dil-ârâda hemân Yok mıdur kimse baña ögredecek bir efsûn (G:347/2) Tut ki: Varsay ki. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (D:s/2-K:2/12-K:9/12-G:83/2-G:83/5G:165/3-G:316/5-G:318/4-G:440/2) Rindler `îd olıcak kûy-ı harâbata gider Tut ki bayrâm ayıdur mey-gedenüñ miftâhı (G:434/3) Tülû' etmek: Doğmak, meydana gelmek. (Gülüm, 2013: s.247) Bir güneşdür zâtı kim ebr-i siyâh içindedür Yâ tulû` itmiş karañu gicede şevk ile mâh (G:395/3) Ü Ümit kesmek: Umut etmekten, ummaktan vazgeçmek, beklenen bişeyin olmayacağına inanmak. (Gülüm, 2013: s.249) Örnekleri için bkz: (G:59/2-G:94/2-G:297/2-G:306/2-G:357/3-G:371/5) Hasûd-ı lâ-yesûduñ baña bugzı bir zarar kılmaz Murâdumdan ümidüm kesmişem bir merd-i me’yûsem (G:278/4) Üstüne gelmek: Bir kişi, bir şeyin yapılması yada konuşulması sırasında gelmek. (Aksoy, 2015: s.1091) Çeşmi hayâli ile gözüm uykuya varur Ey cân gelürse üstüme uyarıgör (G:128/4) Üstüne yürümek: Saldırırcasına ona doğru gitmek. (Aksoy, 2015: s.1092) Germ olup `ârız-ı cânânuma öykünmişsin Şafak üstüñe yüridi tutul ey mâh tutul (G:268/2) V Vefa görmek: Birinin verdiği sözleri yerine getirmesi, sözüne sadık kalması. (Gülüm, 2013: s.252) O servüñ râst geldüm şevkine bir bûse `ahd itdi Dehân-ı yârdan ben zerre mikdârı vefâ gördüm (G:306/3) Vücuda gelmek: Ortaya çıkmak, oluşmak, meydana gelmek, olmak. (http://www.tdk.gov.tr) Deşt-i `ademde iken o gün zîver-i cihân Şehr-i vücûda geldi be-nâ-gâh ser-be-ser (K:3/14) Y �Yabana çıkmak: Sözlükte ‘’gurbete çıkmak’’ şeklinde geçen deyim; doğup yaşanılan yerden uzaklaşmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Çıkup gitdüm mahalleñden Ziyâ’î gibi ey Leylâ Yine Mecnûnlugum tutmış gibi yabana çıkdum ben (G:365/5) Yabana gitmek: Tanınmayan, bilinmeyen biriyle, bir yabancıyla evlendirilmek; bulunduğu yerden başka bir yere yaşamak için gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Gice kasd eylemiş âheng-i âhum çıkmaga çerhe Senüñ kûyuñ koyup yabana gitmişdür yañılmışdur (G:77/3) Yabana söylemek: Uygun olmayan, saçma birşey söylemek. (Aksoy, 2015: s.1099) Yabana söylemege başladı yine bülbül Meger ki mest ider anı şarâb-ı jâle-i gül (G:270/1) Yabanda kalmak: Geride kalmak, arkada kalmak. (Gülüm, 2013: s.255) Leylî-i zülf-i nigâruñ biz dahı Mecnûnıyuz Kalmışuz yabanda sahrâ-yı firkat beklerüz (G:169/6) Yakası açılmadık söz: Kimsenin bilmediği, işitmediği (küfür, açık saçık söz), (Aksoy, 2015: s.1102) söylenmesinden kaçınılan söz, övgü veya açık saçık nükte. (Gürgendereli, 2013: s.11) Ey Ziyâ’î yakası açılmaduk sözdür bu kim Başa çıkmaz gül gibi çâk-ı girîbân itmeyen (G:338/5) Yakasını yırtmak: Büyük bir üzüntü ve çaresizlik içinde bulunmak, (Kaya, 2011: s.121) dertten dövünmek, kıyafeti parçalamak, yakasını iki parçaya bölmek. (Gülüm, 2013: s.256) Örnekleri için bkz: (K:1/15TCB:1/1/3-G:159/2-G:271/1-G:308/1-G:338/5-G:445/3-G:482/3) Dest-i hasret çekdi çâk itdi girîbânuñ dilâ Kûy-ı dil-ber seglerinden bârî dâmânuñ gözet (G:35/4) Yakasın yırtup eyleñ `aybın izhâr Açılmasun gül-i gül-zâra söyleñ (G:239/6) Yakam çâk itdügine muhtesib derdüm yok oldur derd Şarâb u câmı sûfî zîr-i dâmân eyledi kaçdı (G:440/4) Yakıp yıkmak: Çok büyük zarar vermek, harap etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Göñlüm yıkıldı cânuma od düşdi hak bu kim Sultân-ı `aşk kanda ki konsa yıkar yakar (G:127/2) Yanıp kül olmak: Çok dertlenme, büyük sıkıntı içinde olmak, (Gülüm, 2013: s.257) Örnekleri için bkz: (G:145/4-G:365/2) Gam külheninde yandı kül oldı vücûdumuz Nâr-ı kazâ efendi bizi ol kadar yakar (G:127/4) Yanıp yakılmak: Derdini döküp sızlanmak. (Aksoy, 2015: s.1106) Örnekleri için bkz: (MHM:1/3/3G:49/1-G:242/5-G:267/1-G:284/2-G:363/1-G:382/4-G:390/4-G:391/4-G:415/4-G:463/1-G:486/1-G:493/5) Gice meclisde bir hâl itdüñ ey pervâne bi’llâhi Yanup yakıldugum nâr-ı gam-ı hicrânum añdurduñ (G:226/3) Yaş dökmek: Ağlamak. (Aksoy, 2015: s.1109) �Tonandı jâle ile gitdi bergi eşcârı Yaşın döküp benüm içün meger yolındı cabal (K:5/10) Yele vermek: Savurup telef etmek, boşuna harcamak. (Aksoy, 2015: s.1113) Örnekleri için bkz: (MHS:3/2/3) Yele virse hevâ karârumuzı Kara topraga karsa varumuzı (MSD:1/3/1) Yelkenleri indirmek: Sözlükte ‘’yelkenleri suya indirmek’’ şeklinde geçen deyim; önce yükseklerde uçan kişi, sonunda durumunu yumuşatmak, direnmekten vazgeçmek (Aksoy, 2015: s.1113) anlamındadır. Sakınur keştî-i hüsnini muhâlif yilden İndürür yelkenin ol şeh katı âh itsem eger (G:155/3) Yerden göğe kadar (dek): Pek çok, anlatılamayacak kadar çok. (Aksoy, 2015: s.1115) Âh kim râz-ı nihânum duyılur nâlemden Baña yirden göge dek zulm ideyor feryâdum (G:277/2) Yerden yere vurmak: Birini çok hırpalayarak acınacak duruma sokmak. (Aksoy, 2015: s.1115) Pervâne gibi kendümi yirden yire ursam Şevküm var iken yanmaga ey şem`-i mesâkîn (G:353/2) Yere çalmak: Yere atmak, yere fırlatmak. (http://www.tdk.gov.tr) Nerde mâ’ildür güzeller ey Ziyâ’î söyle kim Yirlere çaluñ meded tek bunda zâr eyleñ beni (G:471/5) Yere (yerlere) girmek: Sözlükte ‘’yerin dibine geçmek (batmak veya girmek)’’ şeklinde geçen deyim; pek çok utanmak, o anda kimsenin kendisini görmemesini istemek (Aksoy, 2015: s.1116) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:474/6) Dem-i âhirde sanmañ menzilüm zîr-i türâb itdüm Günâhum çoklugından yirlere girdüm hicâb itdüm (G:272/1) Yeridir: Layıktır, uygundur, münasiptir anlamında kullanılan bir söz. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:1/36-K:4/8-K:4/42-K:8/20-K:9/17-G:28/3-G:72/3-G:180/3-G:223/2-G:227/3- G:231/1-G:393/2G:438/6) Yine ben vâsıf-ı hatt-ı leb-i cânân oldum Levh-i yâkûta yazılsa yiridür bu sözler (G:160/4) Yıldızı düşmek: Sözlükte ‘’yıldızı düşük, yıldızı sönmek’’ şeklinde geçen deyim; talihsiz, bahtsız olmak, gözden düşmek, ününü yitirmek, itibarını kaybetmek (Aksoy, 2015: s.1119) anlamındadır. Tâli`üm yokdur güneş yüzlülere meyl itmede Yıldızum düşmiş meh-i tâbânum incinmiş gibi (G:479/2) Yok olmak: Ortadan kalkmak, kaybolmak; mec. varlığı sona ermek. (http://www.tdk.gov.tr) Yakam çâk itdügine muhtesib derdüm yok oldur derd Şarâb u câmı sûfî zîr-i dâmân eyledi kaçdı (G:440/4) Yok yere: Gereği yokken, hiç bir neden bulunmadığı halde. (Aksoy, 2015: s.1121) Örnekleri için bkz: (K:5/11-G:23/3) Mesnedümdür her gice der-gâhuñ ey meh-rû diyü Kendüme bu töhmeti yok yire isnâd eyledüm (G:301/4) �Yola düşmek: Bir yere gitmek üzere yola çıkmak. (Aksoy, 2015: s.1121) Der-i maksûd ümîdiyle dirîgâ bagrumı deldüm `Aceb-vâr yollara düşdüm `aceb sahrâlara geldüm (MŞ:1/4/3) Yol bulmak: Sonuca varmak için uygulanması gereken davranış biçimini bulmak; çözüm, çare bulmak. (Aksoy, 2015: s.1122) Ey Ziyâ’î zulmet-i firkatde kaldum yaluñız Menzil-i maksûda yol bulmak muhâl oldı baña (G:21/5) Yolda kalmak: Kaza, doğal afet vb. sebeplerden dolayı yolda ilerleyememek, gideceği yere varamamak. (http://www.tdk.gov.tr) Eflâke çıkdı âhum bir demde menzil aldı Üftâde eşküm ammâ bir yirde yolda kaldı (G:470/1) Yoluna can (canını) vermek: Birinin uğruna ölmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:297/3G:235/5-G:322/2-G:351/4-G:421/3) Yolına `âşıklar anuñ cân virür dörder beşer Dir görenler ol melek-sîmâyı mâhirü’l-beşer (G:65/1) Yolunu yanılmak: Sözlükte ‘’yolunu sapıtmak, yolunu şaşırmak’’ şeklinde geçen deyim; doğru yoldan ayrılmak, kötü yola sapmak (Aksoy, 2015: s.1124) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (G:314/2) Şevk-i ruhuñ çün oldı delîli Ziyâ’înün Tutdı reh-i mahabbeti yolın yañılmadı (G:463/5) Yol vermek: Geçmesine izin vermek; işten çıkarmak. (Aksoy, 2015: s.1124) Örnekleri için bkz: (K:1/3K:1/23-K:1/24-K:1/26) Tañ degüldür aña dahl eylese her âb-ı revân Yol virür `asker-i küffâra bu ebter deryâ (K:1/11) Yuva tutmak: Sözlükte ‘’yurt tutmak’’ şeklinde geçen deyim; bir yeri yurt edinmek, bir yerde yerleşmek (Aksoy, 2015: s.1127) anlamındadır. Bir Hudâyî kayalardur ki Hudâ ide halâs Şâhin-i tab`umı bu yirde yuva tutmakdan (K:9/16) Yüreği oynamak: Birden heyecanlanmak. (Aksoy, 2015: s.1131) Mihrüñ ile gün başına pîr-i çerhüñ her seher Yüregi oynar ferâhdan görse sen cânı güneş (K:4/33) Yüreği titremek: Duygulanmak, endişe, korku duymak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:2/28) Heybetüñden yüregi ditrer eyâ bahr-ı kerem Sanma kim kıldı temevvüc bu hüner-ver deryâ (K:1/16) Yüz bulmak: İlgi ve yakınlık görmek. (Aksoy, 2015: s.1132) Yüz bulup ruhsârına öykünmek istersin yine Ey gül-i ter yâr elinde olımazsın sag sol (G:263/2) Yüz çevirmek: Gösterdiği ilgiyi kesmek. (Aksoy, 2015: s.1132) Örnekleri için bkz: (G:203/1-G:317/5) Zâhidâ çün yüz çevirdüñ sübha-i sad dâneden �Bu riyâdan yeg degül miydi ferâgat eylemek (G:244/3) Yüz suyu: Şeref, itibar, hatır. (Demir, 2013: s.17) Örnekleri için bkz: (MAŞ:1/4/1-G:383/2-G:439/1G:471/2) İftirâ taşı ile şîşe-i `ırzuñ sıdılar Gitdi yüz suyı sevinmekde `adû-yı bî-dîn (K:8/19) Yüz sürmek: Büyük sevgi, saygı gösterilen birinin katına çıkarken eşiğine, ayağına… doğru eğilmek. (Aksoy, 2015: s.1134) Örnekleri için bkz: (K:1/13-G:191/2-G:412/1-G:487/3) Ayagına yüz sürem derd-i derûnum söyleyem Sâye-âsâ ol boyı servüñ düşersem yanına (G:394/3) Yüz tutmak: Bir şey, olmak üzere bulunmak; giderek biçim ve renk değiştirmek, (http://www.tdk.gov.tr) olma yönünde ilerlemek. (Aksoy, 2015: s.1134) Örnekleri için bkz: (G:74/1-G:98/4-G:252/3) Sıdı peymâne-i kalbüm çün o peymân-şiken Dîdeden hûn-ı ciger akmaga yüz tutsa n’ola (G:6/2) Yüz urmak: Başvurmak, müracaat etmek, yüz sürmek, secdeye kapanmak, yere kapanmak, yönelmek, gitmek, rağbet etmek, aksetmek, yansımak. (Gülüm, 2013: s.277) İtsün ol mîr içün du`â dil ü cân Yüz urup bâb-ı rabb-ı erbâba (K:10/27) Yüzü gülmek: Neşelenmek, sevinmek, sevindirici bir duruma kavuşmak; (Aksoy, 2015: s.1134) sevinci yüzünden belli olmak; feraha kavuşmak; temiz, tertipli duruma gelmek. (http://www.tdk.gov.tr) Şebnemden ayruk aglamadı kimse çerhden Her kanda baksa kişi cihânuñ yüzi güler (K:3/9) Yüzün aydın: Sözlükte ‘’gözün aydın’’ şeklinde geçen deyim; kavuştuğun sevinçli gün (yada sevindirici olay) kutlu olsun. (Aksoy, 2015: s.818) Örnekleri için bkz: (G:135/5) Gün yüzini ol meh-rû gösterdi Ziyâ’îye Didi ki yüzüñ aydın gel şevke be hey miskîn (G:344/5) Yüzünü ak etmek: Sözlükte ‘’yüzünü ağartmak’’ şeklinde geçen deyim; yaptığı işle birine övünç duyacağı bir durum kazandırmak; yaptığı işle kendisi övüneceği bir duruma kavuşturmak (Aksoy, 2015: s.1137) anlamındadır. Ag iderken yüzini dökdi sefîd içini bâd Zişt görinse bu dem pîre-zen-i dehr n’ola (K:2/4) `Ârızuñ üzre hâl ü zülfüñle Sayd-ı mürg-ı dil eyledüñ yüzüñ ag (G:211/3) Yüzünü göstermek: Uzun süre görünmeyen birini ya da bir şeyi görmek, hasreti dindirmek, nasip olmak, kısmet olmak, kendini göstermek, meydana gelmek. (Gülüm, 2013: s.281) Örnekleri için bkz: (K:2/23G:100/2-G:207/5-G:443/3) Ne yüzin gösterür ol meh ne göñül şevke gelür Ne o meh-pârede ay var ne Ziyâ’îde güneş (G:191/5) Yüzünü kıble edinmek: Yüzünü birine dönmek, kendinden üstün olan birine doğru yönelmek. (Gülüm, 2013: s.282) Ka`be hakkı çün ehl-i mahabbet cemâlüñi �Kıble idindiler sanemâ gör ne kıldılar (G:124/3) Yüzünü yere düşürmek: Sözlükte ‘’surat asmak’’ şeklinde geçen deyim; kaşlarını çatıp yüzüne küskün ve dargın bir anlam vermek (Aksoy, 2015: s.1050) anlamındadır. Yüzini düşürür mihrüñ yire ruhsârı cânânuñ Meh-i bedri hilâl eyler o mâh-ı enverüñ kaşı (G:437/3) Yüzü sararmak: Korku, üzüntü, coşku vb. sebeplerle yüzün rengi solmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:115/5) Seni sevdüm görüp ey sâde geyen nakşı güzel Baña renk oldı sarardı yüzüm ol sevdâda (G:415/3) Yüzü sıcak olmak: Çok sevilmek, hoşlanılmak. (http://www.tdk.gov.tr) Beglerüñ gerçi yüzi ıssıdur ammâ var ümîd Seni sovutmaya nevmîd idüp ol kân-ı sahâ (K:2/30) Yüzü yere düşmek: Sözlükte ‘’yüzü yere gelmek (geçmek)’’ şeklinde geçen deyim; çok utanmak (http://www.tdk.gov.tr) anlamındadır. Örnekleri için bkz: (K:1/23-G:28/2) Şâh-ı `aşk öñinde hacletden yüzüm düşer yire Ger koyup tâc-ı melâmet hırka-i `ârı geyem (G:284/4) Yüzü yere urmak: Saygıyla yerlere kadar eğilmek. (Gülüm, 2013, s.261) Niyâz idüp yire urmam yüzüm bâb-ı erâzilde Ganî-i Lem-yezelden gayra `âlemde sücûdum yok (G:224/3) Yüzü yok: Bir kusuru bulunduğu yada daha önce çok şey istemiş olduğu kimseden yeni bir istekte bulunmaya utanmak. (Aksoy, 2015: s.1139) Şöyleyem bakmaga yüzüm yokdur Rûy-ı yârâna vech-i ashâba (K:10/10) Z Zahmet çekmek: Güçlükle karşılaşmak, sıkıntıya katlanmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:11/10-KT:47/2) Kendüye dost beni kendüye bed-hvâh bilür Çekdügüm zahmeti bilmez henüz Allâh bilür (G:121/1) Zahmete girmek (katlanmak): Zahmet etmek. (http://www.tdk.gov.tr) Zahmete girme cefâ eyleme didüm didi yâr Sen de sabr eyle cefâma ne kadar zahmet ise (KT:45/2) Zahmet vermek: Birine maddi manevi yük olmak, sıkıntı yaşatmak. (Gülüm, 2013: s.285) Cân virürdüm yolına makbûli olmaz korkaram Katlüm isterdüm velî kattâlüme zahmet virür (G:63/2) Zari kılmak: Dertle, kederle ağlamak. (Gülüm, 2013: s.286) Ey perî dîvâneñem var ise yâ mest-i meyem Kılurın zârî vü nâle bezmde bilmem neyem (G:284/1) Zebun olmak: Zayıflatmak, güçsüz kılmak, gücünü kırmak. (Gülüm, 2013: s.286) `Aceb mu`tâd imiş göñlüm belâ-yı `aşkı çekmede �Zebûn olurdı gerdûna eger yüklense bu a`râz (G:203/3) Zevk etmek: Eğlenmek. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (K:7/16-K:7/26-K:8/4-G:12/4-G:132/1G:370/2-G:377/4-KT:28/2) Ziyâ’înüñ efendi şevki rûy-ı meh-veşüñdendür Gam-ı hicrân ile zevk itdügi yâd-ı lebüñdendür (G:76/5) Zevk sürmek: Zevk içinde olmak, durumundan, halinden memnun olmak. (Gülüm, 2013: s.287) Cân gussa çeker cümle cihân vâsıl-ı cânân Dil derdini çekmekde sürer zevkini `âlem (G:294/2) Ziyan etmek: Yersiz, boş yere harcamak; zarara uğratmak. (http://www.tdk.gov.tr) Örnekleri için bkz: (G:140/2-G:250/2-G:263/4-G:268/5) Ziyâ’î gibi `ömrüm nakdini harc eyledüm bir bir Ticâret bilmedüm âhir tasavvurdan ziyân itdüm (G:273/5) Ziyaret etmek: Birini görmeye gitmek; bir yeri görmeye gitmek. (http://www.tdk.gov.tr) Hâk-i mezâr-veş göñül alçaklugın kılup İtsün du`â ziyâret idenler mezârumı (G:491/4) Divanda yer alan bazı deyimlerin günümüzde kullanımı ve karşılığı bulunmadığı veya deyim sözlüklerinde geçmediği tespit edilmiştir. Ahdan kurumak: Kat`â rakîb kurımaz âhdan (MFvMT:24/1) Ahı yelinden söyinmek: Gördi kasr-ı dehrde âhum yelinden söyinür (MHM:2/4/4) Alçağa düşmek: Ayakda kalmış ednâ alçaga düşmiş türâbuz biz (G:183/4) Ayağı toprağına varmak: `Ârızın görmez iseñ var ayagı topragına (G:178/4) Ayağı toprağına yüz sürmek: Biz ayagı topragına degmedük yüz sürmege (G:412/1) Ayağı tozundan haber almak: Bâd-ı seher ayagı tozından haber aldı (G:487/2) Ayıbını izhar etmek: Yakasın yırtup eyleñ `aybın izhâr (G:239/6) Azad etmek: Beni bu gamdan ey servüm iderseñ vaktidür âzâd (G:51/1) Azad olmak: Firkatüñden eger ey servüm olursa âzâd (G:247/3) Niçe âzâd olam ol kâmet-i şimşâdumdan (G:335/1) Baş terkin etmek: Hevâ-yı `aşkuñ ile `âkıbet baş terkin itmekdür (G:183/3) Başına bela gelmek: Mihnet-i Leylâ ile geldi belâlar başına (G:404/5) Başına parelenmek: N’idelüm başumuza pârelenür anca mihen (K:9/14) Başına toplanmak: Başına cem` oldı Leylâ kûyınuñ hâr u hası (G:435/4) Başını galtan etmek: Başını galtân iden itmez galat (G:205/4) Başını top etmek: Başumuz tob itmişüz meydân-ı `aşk-ı yâra biz (G:350/4) Başı top olmak: Başum tob oldugı meydân-ı `aşka gabgabuñdandur (G:76/1) Tob olsa gerek başum meydânda o gabgabdan (G:373/1) Baş sıymak: Ziyâ’î tîşe-i gamla sıyam Ferhâd-veş başum (G:271/5) Baş yarmak: Er ol baş yar diyü Şîrîn-edâ eylerse cânânum (G:271/5) Caba (cebe) satmak: Cünd-i a`dâya meger kim cebe satar deryâ (K:1/2) Canına od düşmek: Göñlüm yıkıldı cânuma od düşdi hak bu kim (G:127/2) Cismini siper kılmak: Siper kılmaga cismüm cân atardum ey kemân-ebrû (G:439/2) Kalkup eylerdi siper cismini tîr-i gama cân (G:466/2) Dert başa düşmek: Ne derd olur bu ki bu derd başa düşmiş ola (G:22/1) Devleti gelmek: Uyan ey baht-ı hâb-âlûdum uşta devletüñ geldi (G:476/1) �Dirlik ıssı olmak: Rahata kavuşmak, hayatı bir düzene girmek, işleri yoluna girmek. Âhir ölüp dirilüp bir dirlik ıssı olmadum (KT:15/2) Dirlik ıssı olımaz olsa eger ehl-i hüner (K:7/11) Dolaba döndürmek: Beni döndürdi çerh dolâba (K:10/8) Elek asmak: Elek asdı benüm fikr-i dakîküm hâleden mâha (G:280/4) Eli yufka: Eli yufka çenâra beñzetdüm (G:279/4) Eski derdi tazelenmek: Eski derdüm tâzelendi tâze dil-ber mi sever (G:254/3) Eski derdüm tâzeler bir nev-cevânum yok benüm (G:283/2) Yeñi dîvâne oldum eski derdüm tâzelenmişdür (G:310/2) Etek (damen) doldurmak: Ziyâ’î dirhem-i eşkümle her dem toldurur dâmen (G:346/5) Feryadı (ahı) göklere çıkmak: Cefâ kılar o cellâdum çıkar eflâke feryâdum (G:312/4) Eflâke çıkdı âhum bir demde menzil aldı (G:470/1) Feryadını göklere uçurmak: Göñül âhlar ider feryâdın eflâke uçurmışdur (G:75/1) Geyik destanı: Döndi sözi cihânda geyik dâstânına (G:427/4) Gözüne gelmemek: `Aynuma gelmezdi mahmûr-ı mey-i `aşk oldugum (G:286/3) Gözyaşı sel olmak-akmak: Eşk-i çeşmüm seyl olup akmazdı zâhir dem-be-dem (G:36/4) Seyl-i eşk-i `âşıkı akıtma ey sultân-ı `aşk (G:250/2) Dem-â-dem gözlerümden seyl-i hûn olup akan yaşdan (G:311/3) İgen seyl olma ey eşküm nem alursın bu mezra`dan (G:346/4) Evvel ol şûh-ı cihân eşkümi seyl-âb itdi (G:488/1) Güneş yüzlü: Tâli`ümdür bir güneş yüzlüyi sevsem dostlar (G:162/3) Tâli`üm yokdur güneş yüzlülere meyl itmede (G:479/2) Huzuru uçmak: Huzuru kaçmak, tedirgin, rahatsız olmak. Şeh-bâz-ı `aşk irişdi mürg-ı huzûrum uçdı (G:470/4) Kanı boynunda kalmak: Revâ mıdur gidem zulm ile boynuñda kala kanum (TCB:1/1/8) Kanına kanmamak: Kanmadı kanına ben teşne dilüñ hây meded (G:472/5) Kara günlere kalmak: Ziyâ’î zulmet-i gamda ne kara günlere kaldum (MAŞ:1/4/1) Kara düşler görmek: Ne uyu makberelerde ne kara düşler gör (G:73/4) Kendini taşlardan uçurmak: Ümmîd odur ki kendüyi taşlardan uçurur (K:3/21) Kendüm uçurmaz isem şimdi eger taşlardan (K:9/7) Körle taş döğüşü etmek: Fi’l-mesel taşla dögüşmek gibidür a`mâ ile (G:400/1) Kulağını almak: Kulagum aldı diyü bülbüle bakmaz gül-i ter (G:93/5) Meydanı tutmak: Tutdı gûyâ esb-i hüsn ile bu meydânı güneş (K:4/26) Egriler tutdı şimdi meydânı (TKB:1/1/8) Semend-i tab` ile şimdi Ziyâ’î tutdı meydânı (G:482/5) Od vurmak: Tâ beytine gelüp od urmaya lüsûs (G:199/5) Âhum sipihr sakfına od urdı dün gice (G:382/2) Cümle dünyâya od urdı Odabaşı-zâde (G:415/4) Gice âhum od urdı câme-i çerhe degül encüm (MAM:10/1) Pul olmak: Pul oldı zâr benem râh-ı yârda pâ-mâl (K:5/7) Sağar çekmek: Şeh-i iklîm-i hicrânsın belâ bezminde sâgar çek (G:235/2) Sırrına vakıf etmek: Her kişiyi vâkıf itme sırruña (KT:36/2) Sipihre ağmak: Sipihre agdı destüñle berâber olmaga el-hak (G:222/5) Soğuk sözlü: Sovuk sözlü rakîbe degme lutf it (G:139/3) Su gibi ezber okumak: Dest ü vasf-ı `ârızın su gibi ezber okurın (G:300/5) Şad olmak: Sevinmek, mutlu olmak. Aglamakdan yeg gelür vasluñla şâd olmak baña (G:391/3) Örnekleri için bkz: (K:3/3-K:7/3-G:97/1-G:103/2-G:111/1-G:112/4-G:487/5-T:9/3) Şeytan eline girmek: Gördüm ol demde yahûd şeytân eline girdügüm (G:301/2) Taş yasdanup toprak döşenmek: Su gibi taş yasdanup toprak döşensin muttasıl (G:448/3) Terkiye asmak: Terkiye asmaz sipihr üzre hilâli zerrece (K:4/27) Toz kopmak: Seyr idüñ tokundugı yirde ne tozlar kopdugın (G:389/2) Üstüne düşmemek: İlgilendirmemek, alakadar etmemek. Bilürüz gerçi düşmez üstümüze (MFvMT:23/1) Yabana düşmek: Önemsenmemek. Togrılar ok gibi yabana düşüp (TKB:1/1/8) �Yad eylemek: Hatırlamak, hatırına getirmek, anmak. Ey âşinâ-yı cân u dil ben bendeñi yâd eyle gel (G:264/1) Örnekleri için bkz: (TKB:1/5/5-TCB:1/9/5-G:126/4-G:301/1-G:306/2-G:331/3-G:375/1-G:456/3G:493/4) Yolsuzluk etmek: Bir görevi, bir yetkiyi kötüye kullanmak. Bilmedüñ yolsuzluk itdüñ hürmet-i meyhâneyi (G:492/1) Yolundan sapmak: Yön değiştirmek, doğruluktan ayrılmak. Hîç lâyık degül ammâ ki yolından sapa sag (G:212/2) Mostarlı Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet farklı deyim tespit edilmiştir. Divan’da atasözlerine de fazlaca yer verilmiştir. Divanda geçen atasözlerinin bazıları şunlardır: TÜRK ATASÖZLERİ Çıkmadık candan umut kesilmez: Çıkmayan cândan ümîdin kesmez ammâ ehl-i hâl (G:255/1) Delinin eline değnek (bıçak) verilmez: `Âkil virür mi destine dîvânenüñ bıçâg (G:210/2) Delinin sözü kaleme alınmaz (beyhûdedir): Çünki dîvânelerüñ sözleri bî-hûde gerek (G:238/5) Derviş olan sofraya kurulur: Kurılur derviş olanlar hân-ı in`âm üstine (G:414/3) Dilin kemiği yok: Çiyner dilin inanmañ aña dilde kemik yok (G:241/2) Eden bulur: İtme efendi çün ki cihânda iden bulur (G:80/3) El elden üstündür (ta arşa kadar): El elden üstün oldugın işitdi var ise hurşîd (G:222/5) El için ağlayan gözden olur: El içün aglayan gözsüz kalur dirler gözüm nûrı (G:493/4) Erde ya mal ya kemâl gerektir: Ki gerek erde yâ kemâl yâ mâl (G:253/6) Geçen macera anılmaz: Didi kim añılmaz geçen mâcerâ (KT:12/2) Herkes kendi atasını Hızır İlyas sanır: Her kişi kendü atasın Hızır İlyâs sanur (G:87/2) İt yalancıdan yeğdir: Ol âhû didi ki gerçek yalancıdan it yeg (G:249/3) Kimi kızını kimi anasını sever: Bir meseldür kimi kızın kimi anasın sever (G:153/4) Köpek seherde uyurmuş: Aceb degül ki uyurmış seherde dirler seg (G:249/5) Son pişmanlık fayda vermez (etmez): Gâfil olma assı itmez son peşîmânı güneş (K:4/11) Suda ateş gizlenmez: Suda od gizlenmez ammâ ey Ziyâ’î lâ-cerem (G:237/5) Tuz nimete lezzet verir: Eyle dirler dostum tuz ni`mete lezzet virür (G:63/5) Üstadların başı ağrımaz: Üstâdlaruñ başı agrımaz didi Leylâ (G:26/4) Yanlış hesap Bağdat’tan döner: Yol yañulduñ gitme gel yañlış döner Bagdâddan (G:314/2) ARAP ATASÖZLERİ el-insâfu nısfü’d-dîn (insaf dinin yarısıdır): Ki dirler ey vefâsız yâr “el-insâfu nısfü’d-dîn” (G:337/2) küllü leyletün hubla “e’l-leyletü hublâ” (geceler gebedir): Âh idüp hakka tevekkül kıldı Didi “e’l-leyletü hublâ” Mecnûn (KT:37/2) fi’s-sayf-i dayy`atü’l-leben (sen yoğurdu yaz günü kaybetmişsin): Hoş peşîmânem bugün “fi’s-sayf-i dayy`atü’l-leben” (G:314/1) vele’l kerimü bahilün vele’l hasudü yesud ‘’el hasûdu lâ yesûd’’ (cömert kişi cimri, hasetçi kişi de muvaffak olmaz): Hasûd-ı lâ-yesûduñ baña bugzı bir zarar kılmaz (G:278/4) izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ (kaza geldiğinde gök daralır): Hak dimişlerdür “izâ câe’l-kazâ zâka’l-fezâ” (G:4/2) külli sırrın câveze’l isneyni şa` (iki (dudak)yi aşan her sır yayılır): “Külli sırrın câveze’l isneyni şa`” İmdi ey dil sırruñı eyle nihân (KT:36/3) râhatü’l-insân fi samtü’l-lisân (insanın rahatlığı, dilinin sessiz olmasındadır): Her kişiyi vâkıf itme sırruña “Râhatü’l-insân fi samtü’l-lisân” (KT:36/2) �SONUÇ Mostarlı Ziya’î divanında toplam 393 adet farklı deyim tespit edilmiştir. Bunların bir kısmı günümüzde aynı şekilde kullanılmaktadır. Bazıları kelime değişikliklerine uğramıştır. Divanda ‘’adı seksene çıkmak’’ şeklindeki deyim günümüzde ‘’adı çıkmış dokuza inmez sekize’’ şeklinde karşılık bulmuştur. Bazı deyimlerin günümüzde kullanımı ve karşılığı olmadığı yada sözlüklerde yer almadığı görülmektedir. Ziya’i’nin divanında deyimleri oldukça zengin bir şekilde kullanmış olması Türkçe’ye fazlasıyla hâkim olduğunu göstermektedir. Deyimlerde genellikle Türkçe kelimeler tercih edilmiş olmasına rağmen zaman zaman Arapça ve Farsça karşılıkları da kullanılmıştır. Yad eylemek, gussa çekmek, pay-mal olmak, dest-gir olmak, ferdaya salmak, gibi deyimler bunlardan birkaçıdır. Bazen vezin ve kafiyeye uyum nedeniyle deyimi oluşturan kelimelerin yerlerinin değiştirildiği ve deyimi oluşturan kelimeler arasına kelime ya da kelime gruplarının girdiği görülmektedir. Bazı deyimler yardımcı fiiller ile oluşturulmuştur. Divanda en fazla geçen deyim 32 defa tekrar edilen can vermek deyimidir. Feryat etmek, figan etmek, ayakta kalmak, kan ağlamak, helak etmek, helak olmak gibi deyimlerde divanda en fazla tekrar edilen deyimler arasındadır. Mostarlı Ziya’i’nin hayatı zorluklarla geçen bir şair olması nedeniyle acı ve çileyi anımsatan deyimlere şiirlerinde daha fazla yerverdiği görülmektedir. Deyim bakımından oldukça zengin olan Divan’da atasözlerine de fazlaca yer verilmiştir. Ziya’i Divan’ında hem Türk atasözlerine hem de Arap atasözlerine sıkça rastlanmaktadır. Divan’da toplam 26 adet atasözü tespit edilmiştir. KAYNAKÇA Albayrak, Nurettin (2009), ‘’Türkiye Türkçesinde Atasözleri’’, Kapı Yayınları, İstanbul. Aksoy, Ömer Asım (2015), ‘’Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’’ C. I-II. İnkılap Yayınevi, İstanbul. Baran, Burhan (2015), ‘’ Cevahirü’l-Ahbar Fi Hasayili’l-Ahyar’da Güncel Türkçe Sözlük’le Anlamca Örtüşen Deyimler’’, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/4 Winter 2015, p. 129-148 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7859 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY Beyzadeoğlu, Süreyya (2006), ‘’Osmanlı Dönemi Atasözleri Ve Deyimlerinden Dîvân Şiirinde Yer Alan 20 Atasözü Ve Deyim’’, makale. Bulut, Süleyman (2011), ‘’101 Deyim 101 Öykü’’, Tudem Yayınları, İstanbul. Dalkılıç, Leyla Çiğdem (2015), ‘’Kültürdilbilim Çerçevesinde Rus Dilinde “Gibi” Bağlacı İle Yapılan Benzetmeler Ve Deyimlerin İncelenmesi’’, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 55, 1 (2015) 343-362 Demir, Nurettin (2013), ‘’Geleneksel Türk Sanatında Ve Edebiyatımızda Su’’, Aski Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. Demir, Recep (2015), ‘’Divan Şiirinde Kırmızı Renk’’, Türkiyat Mecmuası, C. 25/Bahar, 2015. Demirkazık, H. İbrahim (2013), ‘’ “El Arkası Yerde” Deyimi ve Bu Deyimin Divan Şiirindeki Kullanımı’’, Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/4 Spring 2013, p. 617-633, Ankara. �Gedik, Sadi (2013), ‘’Çağatayca Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi’nde Deyimler’’, KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi / KSU Journal of Social Sciences 10 (1) 2013 Gölpınarlı, Abdülbaki (2004), ‘’Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri’’, İnkılap Kitabevi, İstanbul. Güler, Zülfi (2011), ‘’Şeyh Galib Divanında Deyimler’’, e-Journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 3, Article Number: 4C0102 Gülüm, Emrah (2013), ‘’XV. Yüzyılın İlk Yarısında Telif Edilen Divanlarda Atasözleri Ve Deyimler’’, Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Gürgendereli, Müberra, ‘’Mostarlı Hasan Ziya’i Divanı’’, www.kulturturizm.gov.tr Gürgendereli, Müberra (2013), ‘’Mostarlı Ziya’i Ve Şiirlerindeki Orijinal Söyleyişler’’, Uluslararası Türk Dili Ve Edebiyatı Kongresi, Saraybosna. Kaya, Bayram Ali (2011), ‘’Atasözleri ve Deyimlerin Dîvân Şiirinde Kullanımı ile Dîvânların Bu Söz Varlıklarımız Bakımından Önemi’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 6, İstanbul 2011, 11-54. Kaya, Hasan (2011), ‘’Emrî Divanı’nda Deyimler’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 6, İstanbul 2011, 55-130. Devellioğlu, Ferit (2004), ‘’Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat’’, Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara. Poyraz, Yakup - Tergip, Ayhan ‘’18. Yüzyıl Divan Şairlerinden Hakim’in Şiirlerinde Atasözleri, Deyimler Ve Halk Söyleyişleri’’, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Volume: 3 Issue: 15 Sefercioğlu, M.Nejat (2010), ‘’Helâkî Divanı’nda Türkçe Deyimler’’, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 4, İstanbul 2010, 155-202. Taş, Ayşe Işıl (2013), ‘’Şeyh Galib Divanı’nda Sevgilinin Güzellik Unsurları’’, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Edirne. Uyanıker, Nursel (2006), ‘’Pervane Beg Mecmuasının İlk Yüz Varağında (1a - 100b) Halk Kültürü İle İlgili Unsurlar (Atasözleri-Deyimler-Halk İnanışları)’’, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. Yazar, Sadık, ‘’XIV.-XV. Ve XVI. Yüzyıl Türkçe Divanlarında Yer Alan Arap Meseller (Atasözler) i’’, makale. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_atasozleri&view=atasozleri � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3600 Title A name given to the resource Mostarlı Ziya’i Divanı’nda Deyimler The Idioms In Mostarli Ziya’s Divan Author Author ERDOĞAN, Ozlem Abstract A summary of the resource. ÖZET Türk dili; atasözleri, deyim ve halk söyleyişlerinin sıkça kullanımı bakımından zengin bir dildir. Klasik Türk edebiyatı şairleri de bu zenginlikten yararlanmış ve edebiyatımıza bu konuda önemli eserler kazandırmışlardır. Mostarlı Ziya’i Divan’ı atasözleri ve deyimlerin zengin kullanımı bakımından önemli bir eserdir. Bu çalışmada 16.yy. balkan şairi olan Mostarlı Hasan Ziyai’nin divanı deyimler açısından incelenmiştir. Ziya’i Divan’ında toplam 393 adet deyim tespit edilmiştir. Divanda yer alan bu deyimlerin çoğu günümüzdeki kullanımlarıyla birebir örtüşmektedir. Bazıları divanda kelime değişiklikleri ile yer almış bazılarının ise günümüzde karşılığı olmadığı ve kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bunların divanda geçtiği yerler örnek verilerek gösterilmiştir. Ayrıca deyimlerin yanısıra divanda oldukça fazla atasözü ve halk söyleyişleri de yer almaktadır. Bunlardan 26 adet atasözü de çalışmada kaydedilmiştir. Bu deyim ve atasözleri Ziya’i’nin şiirlerine özgün bir anlatım ve akıcılık kazandırmıştır. Ayrıca şairin Türkçe’ye hakimiyetini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Divan şiiri, 16.yy. Balkan şairi, Mostarlı Ziya’i, Deyimler. ABSTRACT Turkish language; is a rich language in terms of the frequent use of folk proverbs, idioms and common public sayings. Classical Turkish literature’s poets also have benefited from this wealth of literature and have contributed significant works of our literature on this subject. Divan of Mostarli Ziya is an important work in terms of the rich use of proverbs and idioms. In this study the Divan of Hasan Ziya was analyzed in terms of idioms , who was one of the 16th century Balkan poets. A total of 393 idioms have been identified in the poems of Ziya. Many of these statements in the Divan coincides exactly with the use of today. Some of the idioms have taken place within the poem by changing some words where as some of the idioms used in poems are not in use anymore. These changes have been highlighted by giving examples in the poems. In addition to the idioms, many proverbs and public sayings are also included in the Divan. 26 proverbs are identified in this study. These idioms and proverbs have given a unique expression and fluency to Ziya's poetry. It also shows the poet's Turkish language domination (power of use). Key words: Classical Turkish literature, Divan poetry, 16th century Balkan poets, Mostarli Ziya, İdioms. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e36f89700bd6dfe2f8061ad182c05d10.pdf aedb1726abc18c0b609d467f536d9d20 PDF Text Text Şanlıurfa Kültürünü Koruma ve Gelecek Nesillere Aktarma Bakımından Sıra Gecelerinin Yapı, İşleyiş ve İçerik Olarak İncelenmesi Cavit Gelez1Ali Rıza Özuygun Abstract A study on the research for ‘Sıra Geceleri’ considering its structure, mechanism and contents in terms of maintaining the conservation of Sanliurfa Culture and its transfer to the next generation. This study presents the research that remarks the significance of the conservation of the unequalled city culture, which is called Urfa Sıra Geceleri, which is still current but began to disappear rapidly in today’s global world and its major role for the next generations. The study comprises the history of “Urfa Sıra Geceleri” and its attribute provided with conceptual words, the music and literature, especially ‘Divan Edebiyatı’ and ‘ghazel’ at those nights. When considered socially and culturally, the nights, which are dating back to very old ages, are understood to have a great role in the city culture although nowadays they are seen as a means of entertainment. Especially nowadays, whilst social media causes diversity and gaps between the generations, this cultural event, which is still active, has an important role in terms of minimizing the differences. Key Words: Sıra Gecesi, Culture, Ghazel-Ghazelhânlık, Urfa Özet Bu çalışmanın amacı, kültür miraslarımızdan olan ve hâlâ tertip edilen “Urfa Sıra Geceleri”nin günümüzde hızla yok olmaya başlayan veya küresel bir kimlik kazanan şehir kültürlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasındaki rolü; bu gecelerin tarihçesi, mahiyeti, bu gecelere ait kavramlar, bu gecelerde müzik ve edebiyatın -özellikle divan edebiyatı ve gazel- incelenmesidir. Sosyal ve kültürel açıdan ele alındığında çok eski bir gelenek olan bu geceler, her ne kadar günümüzde bir eğlence aracı olarak görülse de şehir kültüründe çok ciddi bir yer aldığı anlaşılacaktır. Özellikle sosyal medyanın kuşaklar arasında meydana getirdiği farklılık ve uçurumların çok belirgin olduğu günümüzde, hâlâ faal olan bu 1 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni, cavit.gelez@gmail.com �kültür kurumu kuşaklar arasındaki farklılıkları minimize etme açısından da ayrıca bir öneme sahiptir. Anahtar Sözcükler: Sıra Gecesi, Kültür, Gazel-Gazelhânlık, Urfa Giriş Yaklaşık on iki bin yıllık geçmişiyle ve kültür birikimiyle Anadolu ve Mezopotamya’nın en eski şehirlerinden olan Urfa, geleneklerini günümüze kadar koruyabilmiş ve yaşatmaya çalışan bir şehirdir. Kültürel zenginliğini Türk, Kürt, Arap, Türkmen kültürlerinin bir anlamda yüzyıllar boyunca yoğrulmasıyla bugünlere taşımayı başarmış olan Urfa özellikle mutfağı ve müzik birikimiyle de Anadolu’nun en bilinen marka şehirlerinden biridir. Geleneklerini “şehir” olarak yaşaması da ayrıca şehir kültürünün korunması bakımından önemlidir. Bu geleneklerden en önemlilerinden biri de özellikle günümüzde Türkiye’nin birçok ilinde (daha çok turistik amaçlı da olsa), televizyon kanallarında, otellerde, restoranlarda ve çeşitli etkinliklerde sadece çiğköfte ve müzik kısmı gösterilen “Sıra Geceleri”dir. Oysa günümüzde dar bir çerçevede ele alınan sıra geceleri tarih, misyon ve içerik olarak hiç de bunu hak etmemektedir. Sıra Gecelerinin Tarihi Bu gecelerin veya bilinen adıyla “gezmelerin” tarihi hakkında bir bilgi-belge yoksa da halkın genel kanaati yüzyılları aşan bir geçmişi olduğudur. IV. Murad’ın Bağdat Seferi sırasında Urfa’da konaklaması ve huzurunda Kuloğlu Mustafa adlı bir aşıktan günümüzdeki hoyrat formatında bir parça dinlemesi folklor araştırmacıları tarafından Urfa musiki meclislerine dolayısıyla da sıra gecelerine bir referans olarak gösterilmiştir. Bu bilgiler dikkate alındığında 17. yüzyıldan beri bu gecelerin tertip edildiği sonucuna ulaşılır. Ayrıca Urfa’nın Fransızlar tarafından işgali sırasında bu gecelerini gizliden gizli-ye tertip edildiği, bu gecelerde toplanan paraların Urfa’nın işgalden kurtarılması amacıyla toplandığı ve kurtuluş mücadelesinin planlarının bu gecelerde yapıldığı da halk tarafından bilinen bir gerçektir. “Peki, bu tarihî gelenek sadece müzik ve çiğköfteden mi ibaret? 35 yıl boyunca sıra gecesiyle ilgili bilgiler toplayan Urfalı folklor araştırmacısı Abuzer Akbıyık, sıra gecesinin bugünkü manâsıyla değerlendirilemeyeceğini, tarihte önemli fonksiyonlar üstlendiğini ayrıntılarıyla ortaya koyan bir çalışmaya imza attı. Akbıyık'ın "Şanlıurfa Sıra Gecesi" isimli çalışmasında Millî Mücadele döneminde Urfa'daki direniş kararının bir sıra gecesinde alındığı ortaya çıkıyor. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Urfa şubesinin işgal altında bir sıra gecesinde �kurulduğu da belgeleriyle tespit ediliyor. Sadece belgeler değil, Akbıyık şu anda hayatta olmayan; ancak geçmişte görüştüğü şahitlerin verdiği bilgilerle de olayı teyit ediyor. Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi gereğince 24 Mart 1919'da İngilizler (daha sonra Fransızlara devredeceklerdir) Urfa'yı işgal eder. Yanlarına yörede yaşayan Ermenileri de alan işgal kuvvetleri, halkı sindirme politikası başlatır. Bu baskıya daha fazla tahammül edemeyen bir grup Urfalı, gözlerden ırak bir yerde buluşarak 'çıkış için' nasıl bir metod izleyeceklerini kararlaştırmak ister. Ancak herkesin takip edildiği işgal ortamında bir araya gelmek mümkün değildir. Ermeni işbirlikçiler, haberi anında işgal komutanına ulaştırıyordu çünkü. Ama büyük buluşma için mutlaka bir yol bulunmalıydı. İşte tam da bu hengâmede devreye “sıra gecesi” girer. Bir Urfa geleneği olan sıra gecesi, zaten her zaman yapılan 'sıradan' bir eğlence değil miydi? Bu fikir Binbaşı Ali Rıza Bey'in aklına yatar. Bir defasında Urfa'nın ileri gelenlerinden Hacı Mustafa ile konuşurken sözü işgale getirir: "Urfalılardan şüpheleniyorlar. Bilmiyorlar ki çiğköfte ile meşguller." mesajı alan Hacı Mustafa, vakit kaybetmeden arkadaşlarını yine bir sıra gecesinde Ali Rıza Bey ile buluşturur. Güllü Osman Efendi'nin evinde toplanan on iki kişi, çiğköfte yoğurup çalıp söyler. Aynı zamanda işgal kuvvetlerine karşı başlatacakları hareketin planlarını da hazırlamayı ihmal etmezler. Bu gecenin sonunda (5 Eylül 1919) Müdafaa-i Hukuk Urfa şubesi gizlice kurulur ve başkanlığına Ali Rıza Bey getirilir. On iki arkadaş, şehirlerini düşman işgalinden kurtarmak için Kur'an-ı Kerim'e el basıp yemin ederken maddî güçlerini de ortaya koyarlar. Eğlence bitip herkes evine dağılırken kurtuluş hareketi için o gece 2 bin altın toplanır.”2 Sıra Geceleri ile ilgili Kavramlar a) Sıra Günü: Geleneksel format genellikle gece yapılmasıdır. Haftanın belli bir günü olan bu güne sıra günü denir. b) Sıra Gezme: Arkadaş grubunun bir araya gelmesi, toplanması anlamındadır. c) Sıra Arkadaşlığı: Sıra gecesi grubundaki kişilerin birbiriyle olan yakınlığını ifade eder. d) Sıra Başkanlığı: Grup üyeleri tarafında seçilen kişidir. Sırayı temsil etme, idare etme, sıranın kasasını tutma, üyeler arasındaki koordinasyonu sağlama, üyeleri ziyaret etme, disiplini sağ-lama gibi görevleri vardır. Başkanın bir de yardımcısı olur. Başkan olacak kişinin örnek bir kişiliğe sahip olması gerekmektedir. 2 SÖYLEMEZ, Haşim. Aksiyon Dergisi, 2006, sayı 620 �e) Sıra Kasası: Sırada toplanan paralara denir. Toplanan paralar sıra başkanı veya görevlendirilen biri tarafından muhafaza edilir. Bu paralar gerekli yerlere, ihtiyaç sahiplerine, maddi sıkıntıya girmiş üyelere harcanır. Sıra Gecelerinin İcra Metodu ve Kuralları Her şeyden önce, Sıra geceleri Urfa kültür hayatında önemli bir yere olup “sıradan gece” değildir. Arkadaş guruplarının her hafta olarak birinin evinde sıra ile yaptıkları için bu gecelere sıra, sıra gezme veya sıra gecesi denilmektedir. Sıra geceleri; sohbet, muhabbet ve musiki geceleridir. Geleneksel oyunların oynandığı, çiğköfte, tatlı ve mırra kahvesinin ikram edildiği, tanışma, yardımlaşma ve dayanışma geceleridir. Bu gecelerin yazılı kuralları barındıran bir metni olmasa da halk arasında belli olan ve çok az değişkenlik gösteren bazı kural ve kalıpları vardır: a) Başkan: Sıra geceleri ya da sıra gezmelerinin olmazsa olmazlarından birincisi bir başkanın seçilmesidir. Başkan olan kişi genellikle ilk sıra gecesinde oy birliğiyle seçilir. Grubu toparlama, yer ve zamanı tayin etme, toplanan yardımlara nezaret etme bakımından faal olması gereken başkanının bilgi ve görgüsüyle de bilinip tanınması gerekmektedir. Başkan sıra gecesinin disiplinin sağlama, geç gelen veya gelmeyen üyelere ceza verme gibi görevleri de yapar. b) Geliş Saati: Çok önemli bir kuraldır. Buna uymayan üyeler genellikle cezalandırılır. Bu saat genellikle akşam saatleridir. Yılın ilk sıra gecesinde kararlaştırılır. c) Oturma Düzeni: En yaşlı kişi, varsa sohbet yapacak kişi ve çağrılan misafirler en baş köşeye oturur. Geleneksel Urfa ev salonları uzundur. Yöresel halı ve yastıklarla döşeli olan bu odalarda yere oturulur. Uzanmak, ayak uzatmak, yerini bilmemek ayıp karşılanır. Ev sahibi kapıya yakın oturur. Büyüklerden gerekli terbiye görsün diye getirilen çocuklar ve gençler de kapıya yakın oturur. d) İkramlar: Eğer yemekli olması daha önceden kararlaştırılmışsa yöresel yemekler ikram edilir. Ama böyle bir karar yoksa genellikle çiğköfte, ayran, bostana, mırra, çay, künefe, şıllık tatlısı, baklava gibi ikramlar sıra gecelerinin sofralarında yer alır. e) Misafir Çağırma: Başkanın ve üyelerini bilgisi dahilinde zaman zaman sıra gecelerine misafirlerin davet edildiği söz konusu olabilir. Ancak başkan ve üyelerin onayı olmadan misafir getirenler cezalandırılır. �f) Cezalar ve Disiplin: Kurallar herkse tarafından bilinir ve onaylanır. Bunun dışında çıkanlar para cezası gibi, sıranın kendisine verilmesi gibi cezalar alınır. Sıra Gecelerinin İçeriği Urfa halkı kış gelince gruplar halinde sıra gezme geleneğini halen sürdürmektedir. Halkın kendi arasında ve kendi evlerinde gezdiği sıralarda herhangi bir sorun yoktur. Kendi tabii seyrinde gitmektedir. Evlerde yapılan sıra gecelerinde sıranın içindeki etkinlikler değişmektedir. Bazı sıra gecelerinde ağırlıklı olarak memleket meseleleri, bazılarında siyaset, bazılarında mesleki konular veya dini mevzular konuşulur, bazılarında ise hem sohbet edilir hem de musiki icra edilir. Yani sıra gezenlerin meslekleri, tahsilleri ve ilgi alanlarına göre sıradaki etkinlik değişiklik gösterir. Sıra gecelerinde çoğu zaman sohbet olur. Sohbetler daha çok dini konularda olsa da grubun sosyal ve kültürel statüsüne göre değişkenlik arz edebilir. Konusunda uzman olan kişiler tarafından sohbet verilir. Bu sohbetlerin özellikle gençlere yol gösterme, onları terbiye etme gibi önemli fonksiyon ve amaçları da vardır. Sıra Gecelerinin Kültüre Katkısı UNESCO bünyesinde 2003 yılında imzalanan bir sözleşmeyle ülkeler için uluslararası bir sorumluluk alanı haline getirilen Somut Olmayan Kültürel Miras, gelecek kuşaklar için korunması gereken kültür varlığı olarak tanımlanmakta ve “toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar” olarak kabul edilmektedir. 2006 yılında attığı imza ile Türkiye de bu sözleşmeye taraf olmuş ve böylece bu mirasın araştırılması, derlenmesi, etkin bir bicimde değerlendirilmesi vs. gibi koruma önlemlerini yerine getirme konusunda yükümlülük almıştır. Urfa Sıra Geceleri, çok işlevli ve çok boyutlu bir folklor olayı olarak Türkiye’nin önemli bir somut olmayan kültürel mirası olduğu gibi Aralık 2010’da “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi‘ne girmeye de hak kazanmıştır. Sıra geceleri içinde çırak-usta ilişkisi, müzik, yöresel oyunlar, yöresel kıyafetler, yöresel yemekler ve en önemlisi de dil olarak Urfa ağzını barındırdığından bir nevi kültür merkezleri gibidir. Popüler kültüre karşı belli bir duruşu olan muhafazakar bir yapısı vardır. Sosyal yardımlaşmaya önem veren ta-rafıyla da bir bakıma vakıflar gibi, Âhilik Teşkilatı gibi bir işlevi vardır. Ayrıca çoğu zaman kadınların da kocalarıyla birlikte aynı evde fakat kendi aralarında toplanması bakımından da aile kurumunu göz ardı etmeyen bir işlevi vardır. �Bu tarz gecelerin bir şehirde yüzlerce belki binlercesinin haftalık tertip edilmesi bir toplum için çok önemli olan birlik ve beraberliğin sağlanması adında yadsınamaz bir öneme sahiptir. Sıra Gecelerinde Müzik: Gazeller ve Gazelhânlık Günümüzde sıra gecelerinde ve medya organlarında icra edilen gazelhânlık geleneğinin geçmişini 17. yüzyıla kadar dayandıranlar vardır. Hatta Kuloğlu Mustafa adlı bir âşıkla IV. Murat arasında geçtiği rivayet edilen bir öykü anlatılır. Büyük olasılıkla âşık edebiyatının 17. yüzyılda yetiştirdiği Kuloğlu Mustafa’nın gazelhânlık geleneğinin ilk temsilcisi sıfatına büründürüldüğü Urfa folklorunda anlatılan bu rivayete göre IV. Murat Bağdat seferinden dö-nerken Urfa’da konakladığı sırada Kuloğlu Mustafa’yı dinlemek ister. Ancak Kuloğlu Mustafa padişahın huzuruna çıkmayı kabul etmez. Bunun üzerine kılıç zoruyla kendisini padişahın hu-zuruna çıkarırlar ve padişaha mahur makamına yakın maya ile başlayan “ Ya bülbül güle kon dikene konma” adlı türküyü okur. Padişah hiç duymadığı bu türkünün makamını sorduğunda Kuloğlu Mustafa, “Kılıçlı makamıdır.” diye cevap verir. O günden sonra Urfa’da bu makamda okunan eserlere “Kılıçlı Makam” adı verilmiştir. 19. yüzyılda Urfa’da gazelhânlık geleneğinin en önemli temsilcisi Mihiş’in oğlu Ali Hafız’dır. Bütün makamları çok iyi bildiği söylenir. Tasavvuf erbabından Dede Osman Avni’nin müezzinliğini yapmıştır. 20. yüzyılın başından itibaren Dede Halil, Kirişçi Halil, Cürre Mehmet, Saatçi Yusuf, Hacı İbiş, Kekeç Muhittin, Damburacı Derviş, Kuşcu Yusuf, Mukim Tahir, Herli Ahmet Ağa, Hafız Ahmet, Bekçi Bakır, Tenekeci Mahmut, Hacı Mahmut Ağa, Kazancı Bedih, Halil Hafız, Kel Hamza, Demir İzzet gibi gazelhânları yetiştiren Urfa’da bu gelenek günümüzde sürdürülmektedir. Sıra gecelerinde gazelhânlar ve okudukları gazeller musiki faslının olmazsa olmazıdır. Öyle ki içinde gazel okunmayan bir meclise pek de itibar edilmez. Herhangi bir resmi formatı olmamasına karşın bu meclislerin teknik olarak icrâsı hemen hemen aynıdır. Urfa Divanı ile başlayan fasıl daha sonra gazel, hoyrat ve türkülerle devam eder. Gazel ve hoyratlar bir kişi tarafından okunurken türküler koro halinde ve cura, çöğür, kanun, keman, ud, Urfa tanburu, kaval, zurna def, dabruka, bağlama gibi zengin bir enstrüman birlikteliğiyle söylenir. Ancak gazel ve hoyratlar daha çok kemanla okunur. Urfa musiki meclislerinde icra edilen gazeller arasında Abdî, Kânî gibi mahallî klasiklerin, Kuddusî gibi mutasavvıfların, Ahmet Paşa, Nabî ve Fuzulî gibi divan şairlerinin şiirleri de yer almaktadır. Aşağıda Urfalı gazelhanların okuduğu gazeller şairlerinin mahlaslarına göre alfabetik olarak verilmiştir: �Abdî (1857-1941) 1. Söyle ey nâzik beden kastın mı vardır cânıma Ahd ü peymânı unuttun gelmez oldun yanıma 2. Hüsnün senin ey dilber-i nâdîde kamer mi Hûri misin ey âfet-i can yoksa beşer mi 3. Nice bir narı askınla ciğer yansın kebaba olsun Bu ateşle nasıl cisme-i nizaımı zevk-yâb olsun 4. Güzeldir sevdiğim ağyâre akran eylesem azdır Hayâl ü fikrim hasr-ı cânân eylesem azdır 5. Nice bir mastaba-i dehrde nâşâd olalım Çıkalım çille-i gamdan yeter âzâd olalım 6. Zâhidâ sanma ki nev-güfte makâlât okuruz Mey-i aşkı içeriz hüsn-i makâmât okuruz Ahmed Paşa (?-1497) Bir dil mi kalmıştır bu tîr-i gamzeden kan olmamış Bir cân mı vardır ol kemân ebrûya kurban olmamış Fehîm (1837-1900) Yanıp bir lale ruhsâre çerâğ olduğun var mı Seni pervâne veş şem‘e şebistân olduğun var mı Furûğî (1877-?) Karadan ağa dönüp ders-i dilârâ okuruz Mekteb-i aşka varıp şimdi elifbâ okuruz Fuzulî (ö.1556) 1. Meni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı Felekler yandı âhımdan murâdım şem‘i yanmaz mı 2. Hâsılım yoh ser-i kûyunda belâdan gayrı Garazım yoh reh-i aşkında fenâdan gayrı �3. Kerem kıl kesme sâkî iltifâtın bî-nevâlardan Elinden geldiği hayrı dirîğ etme gedâlardan 4. Mende Mecnûndan füzûn âşıklık isti‘dâdı var Âşık-ı sâdık menem Mecnûnun ancak adı var 5. Cân verme gam-ı aşka ki aşk âfet-i cândır Aşk âfet-i cân olduğu meşhûr-ı cihândır 6. Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedür Men kimem sâkî olan kimdür mey-i sahbâ nedür Hatâyî (1823-1900?) Bugün gam tekye-gâhında fedâ bir cânımız vardır Gönül abdâl-ı aşk olmuş gelin kurbânımız vardır Kânî (1845-?) 1. Gam-ı askınla ahvâlım perîşân oldu gittikçe Cefâ vü cevr-i hicrinle ciğer kan oldu gittikçe 2. Nûş etmediğim dehrde peymâne mi kaldı Yaslanmadığım gûşe-i meyhâne mi kaldı Kuddusî (1769-1849) Aldanma gönül devlet-i ikbâle güvenme Vârislere âhir kalacak mâla güvenme Leylâ Hanım (1850-1936) Rahm eyle bu dil-haste-i nâ-çâra İlâhî Zahm-ı dilime senden olur çâre İlâhî Lûtfî (1888-1938) Nice bu hasret-i dildâr ile giryân olayım Yanayım âteş-i aşkın ile büryân olayım Nâbî (1642-1712) Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâdır bu Nazargâh-ı İlâhîdir makâm-ı Mustafâdır bu �Nezihe Hanım (1880-1971) 1. Aşkım ebedîdir erecek sanma zevâle Dönsem elem-i kahr-ı firâkınla hilâle 2. Gül-ruhlarını gonca-i zibâya değişmem Endâm-ı dil-ârânızı tûbâya değişmem 3. Bir perînin aşkına düştüm çok efgân eyledim Râz-ı aşkı çok zaman kalbimde pinhân eyledim 4. Dil-i nâ-şâdımın ne sabrı ne ârâmı kalmıştır Ne yârin lutfu ne bahtın bana in’âmı kalmıştır 5. Gönül bir bî-vefâ bir âfet-i bî-dâda düşmüştür Hülâsâ gayr-ı mümkün gamze-i cellâda düşmüştür 6. Sabret gönül eyyâm-ı safâ yâre de kalmaz Gam çekme ki vuslat demi ağyâre de kalmaz 7. Mecnûn isen ey dil sana Leylâ mı bulunmaz Bu goncaya bir bülbül-i şeydâ mı bulunmaz 8. Lâyık mı bu hicran ile ömrüm keder etsin Gelsin melekü’l-mevt beni mahv u heder etsin Râsih (?-1731) 1. Süzme çeşmin gelmesin müjgân müjgân üstüne Urma zahm-ı sineme peykân peykân üstüne 2. Tükendi nakd-i ömrüm dilde ser-mâyem bir âh kaldı Ne vasl-ı ârız-ı dilden ne yârândan nigâh kaldı Ruhî (?-1605) Terkib-bend Sûretde eger zerre isek ma‘nide yûhuz Rûhu’l-kudüsün Meryeme nefh etdiği rûhuz �Sabrî (1800-1871) Şerh ederken yine tahrîr-i derûn-ı sitemim Yakdı evrâk-ı dil-i sûzu zebân-ı kalemim Safvet (1866-1950) Erbâb-ı safâ taht-ı Cemi bâğda kursun Sultân-ı kadeh elden ele hükmünü sürsün Şem‘î Ben beni bilmem neyim dünyâ nedir ukbâ nedir Söyleyen kim söyleten kim aşk nedir sevdâ nedir Ziya Paşa (1829-1880) Terkîb-bend 1. III. Bend Bir katre içen çeşme-i pür-hûn-ı fenâdan Başın alamaz bir dahi bârân-ı belâdan 2. Âsâfın mikdârını bilmez Süleymân olmayan Bilmez insan kadrini âlemde insân olmayan Bir Gazel İcrası Örneği Tenekeci Mahmut tarafından bestelenen ve daha sonra Kazancı Bedih ile ünlenen aşağıdaki gazel Şair Fehîm’e aittir: (Nevrûz) Yanıp bir nar-ı ruhsâre çerâğân olduğun var mı Senin pervâne ve şem’a şebistân olduğun var mı (Hüseynî) Demişsin ey sabâ yok bağ-ı dilde sümbül-i efkâr Hevây-ı zülfü yâr ile perişân olduğun var mı (Kürdî) Gürûh-i zenperestânın demişsin pîriyim zahid Senin beyt-i senemde Şeyh-i Sen’an olduğun var mı (Tâhir) Visal-i iyd-i atâyı nice ümmid edersin sen O şuhun vaslına iydinde kurban olduğun var mı �(İbrahimî) Niceler tâlib-i feyzi muhabbet olmak isterler Senin o tekkey-i uşşâke mihmân olduğun var mı (Kürdî) Züleyhâ-yı murade nail olmak hayli müşküldür Azizim Yusuf-âsâ bend-i zindân olduğun var mı (Hüseynî) Per-i rü’yâyı teshir eylemekse maksadın ey dil Fehimâ mülk-ü Belkıs’e Süleymân olduğum var mı Yukarıdaki gazelin icrâ biçiminde de görüldüğü üzere Urfalı gazelhânların müzik eğitimi almış ve belli bir sanat disiplini ile sanatlarını icrâ eden İstanbul gazelhânlarından aşağı kalır bir yanı yoktur. Gazellerin musiki ile okunması her ne kadar Osmanlının payitahtı olan İstanbul’da Klasik Türk musikisi kalıpları içinde ve bu sanatın eğitimini ciddi olarak almış gazelhânlar tarafından yapılmışsa da asırlardan beri Türk müziğine en çok katkı yapan ve sanatçı kazandıran şehirlerden biri olan Urfa’da da devam etmektedir. Sonuç olarak Urfa kültürüne ve müziğine; halkın birlik ve beraberliğine katkılarıyla günümüzde hâlâ faal olarak devam eden sıra geceleri çok değerli bir kültür hazinesidir. Kaynaklar 1. AKBIYIK, Abuzer. Şanlıurfa Sıra Gecesi, Şanlıurfa: Elif Matbaası, 2006 2. ÖZDEM, Filiz - Güler, Ara - Güllüoğlu, Fahri. Uygarlıklar Kapısı Urfa, İstanbul: YKY, 2002 3. YILMAZ, Dr. Muge. Geleneksel Bir Sohbet Toplantısı & Urfa Sıra Geceleri, Grafiker Yayınları, 2012 4. MACİT, Prof. Dr. Muhsin. Urfa sıra Gecelerinde ve Musiki Meclislerinde Okunan Gazelleri İşlevi ,Millî Folklor, 87. Sayı, s. 86-73, 2010 5. AKBIYIK, Abuzer - KÜRKÇÜOĞLU, Sabri - GÜZELGÖZ, Osman. Şanlıurfa Halk Müziği, Ankara: Şanlıurfa Valiliği Kültür Yayınları, 1999 6. SÖYLEMEZ, Haşim. Urfa Şanını Sıra Gecelerine Borçlu, Aksiyon Dergisi, 620. Sayı, 2006 7. ÖZGÜ, M., S , Turhan, K. Dökmetaş “Notaları İle Uzun Havalarımız”, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1996 8. ÖZBEK, Mehmet, Türk Halk Müziği El Kitabı I Terimler Sözlüğü, Atatürk Kültür Merkezi Başknalığı Yayınları, Ankara, 1998 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3590 Title A name given to the resource Şanlıurfa Kültürünü Koruma ve Gelecek Nesillere Aktarma Bakımından Sıra Gecelerinin Yapı, İşleyiş ve İçerik Olarak İncelenmesi Author Author Gelez, Cavit ÖZUYGUN, Ali Rıza Abstract A summary of the resource. Abstract A study on the research for ‘Sıra Geceleri’ considering its structure, mechanism and contents in terms of maintaining the conservation of Sanliurfa Culture and its transfer to the next generation. This study presents the research that remarks the significance of the conservation of the unequalled city culture, which is called Urfa Sıra Geceleri, which is still current but began to disappear rapidly in today’s global world and its major role for the next generations. The study comprises the history of “Urfa Sıra Geceleri” and its attribute provided with conceptual words, the music and literature, especially ‘Divan Edebiyatı’ and ‘ghazel’ at those nights. When considered socially and culturally, the nights, which are dating back to very old ages, are understood to have a great role in the city culture although nowadays they are seen as a means of entertainment. Especially nowadays, whilst social media causes diversity and gaps between the generations, this cultural event, which is still active, has an important role in terms of minimizing the differences. Key Words: Sıra Gecesi, Culture, Ghazel-Ghazelhânlık, Urfa Özet Bu çalışmanın amacı, kültür miraslarımızdan olan ve hâlâ tertip edilen “Urfa Sıra Geceleri”nin günümüzde hızla yok olmaya başlayan veya küresel bir kimlik kazanan şehir kültürlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasındaki rolü; bu gecelerin tarihçesi, mahiyeti, bu gecelere ait kavramlar, bu gecelerde müzik ve edebiyatın -özellikle divan edebiyatı ve gazel- incelenmesidir. Sosyal ve kültürel açıdan ele alındığında çok eski bir gelenek olan bu geceler, her ne kadar günümüzde bir eğlence aracı olarak görülse de şehir kültüründe çok ciddi bir yer aldığı anlaşılacaktır. Özellikle sosyal medyanın kuşaklar arasında meydana getirdiği farklılık ve uçurumların çok belirgin olduğu günümüzde, hâlâ faal olan bu kültür kurumu kuşaklar arasındaki farklılıkları minimize etme açısından da ayrıca bir öneme sahiptir. Anahtar Sözcükler: Sıra Gecesi, Kültür, Gazel-Gazelhânlık, Urfa Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed L Education (General)