129 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fa7459775f35af2658044e319a2264d4.docx 77260123d69ca9aa0cbf2ff1f6e7defc https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3e3d0b3ea418c51899c7a23c0f4c5b92.pdf 2232af2cd63f5f200ee2a38c8e7df352 PDF Text Text KIRIM’IN POLIETNIK ORTAMINDA TÜRK VE SLAV DILLERININ IŞLEVI: KIRIMTATAR, RUS VE UKRAYNA DİLLERİ ÖRNEĞİYLE Ranetta GAFAROVA Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniveritesi, Kırımtatar ve Türk Filolojisi Fakültesi, Simferopol / Ukrayna Anahtar Kelimeler: Alıntı, interferens, onomastik, Polietnik ortam. ÖZET Ukrayna’da çok milletli bölgelerin siyasi ve sosyal sorunlarıyla birlikte farklı dillerin işlevi sorunu üzerinde de araştırmalar yapılmaktadır. Kırım Yarımadası bazı milletlerin diasporası için yerleşke olmuş, bazı halklar içinse köklü ve tarihi yerleşme yeridir. Bununla Kırım çok önemli, bir o kadar da zor bir bölgeyi teşkil eder. Buradaki dil çeşitliliği tabii demografik sayıyla denktir. Rus ve Kırımtatar dilleri ilk sırayı alırken, Ukrain dili üçüncü pozisyondadır. Fakat bu üçü dil durumunu dengelemekten uzaklar. Çalışmamızın maksadı: çokdilli Kırım’da diller işlevinin teorik temelini oluşturulma denemesi. Böyle işleve dil taşıyıcılarının hazır olup olmamalarının tespiti. İnceleme esnasında çokdilli Kırım’da dillerin işlekliği kaydedilmiştir, farklı dil seviyelerinin interferens derecesi ölçülmüştür. Kırım Türk Tatar dilinin leksik zenginliği bölgenin yerli halklarına (aborjinlerine) dostluk münasebeti, refah ve eminlik ortamında hayatını sürdürme olanağını sunmaktadır. Kırım yer adları (kırımtatar toponimisi) Ukrayna’nın güneyini tamamıyla kaplamıştır. Kırımtatar dili ise Rus dilinin halk ibarelerini, deyimlerini almıştır. Tarihi, siyasi veya sosyokültürel etkiye bağlı olarak bir insan bireyi, etnik hüviyeti ne ise, psikolojik olarak değişebilir, farklı kültür etkisinde kalabilir ve anlam dünyası farklı manalarla zenginleşebilir. Kırım’ın Slav halkları Türk asıllı kelimeleri dillerinde alıntı olarak yaygın bir şekilde kullanıyorlar. Türkçeden alıntılar bir çok kategoride toplanabilir: esnaf terminolojisi, diğer profesyonel alanları terim sözler. Aynı süreci Kırımtatar dilinde de görebiliriz. Anadilimiz bu Polietnik(çok milletli) bölgenin aktif oyuncusudur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1868 Title A name given to the resource KIRIM’IN POLIETNIK ORTAMINDA TÜRK VE SLAV DILLERININ IŞLEVI: KIRIMTATAR, RUS VE UKRAYNA DİLLERİ ÖRNEĞİYLE Author Author GARAFOVA, Ranetta Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Alıntı, interferens, onomastik, Polietnik ortam. ÖZET Ukrayna’da çok milletli bölgelerin siyasi ve sosyal sorunlarıyla birlikte farklı dillerin işlevi sorunu üzerinde de araştırmalar yapılmaktadır. Kırım Yarımadası bazı milletlerin diasporası için yerleşke olmuş, bazı halklar içinse köklü ve tarihi yerleşme yeridir. Bununla Kırım çok önemli, bir o kadar da zor bir bölgeyi teşkil eder. Buradaki dil çeşitliliği tabii demografik sayıyla denktir. Rus ve Kırımtatar dilleri ilk sırayı alırken, Ukrain dili üçüncü pozisyondadır. Fakat bu üçü dil durumunu dengelemekten uzaklar. Çalışmamızın maksadı: çokdilli Kırım’da diller işlevinin teorik temelini oluşturulma denemesi. Böyle işleve dil taşıyıcılarının hazır olup olmamalarının tespiti. İnceleme esnasında çokdilli Kırım’da dillerin işlekliği kaydedilmiştir, farklı dil seviyelerinin interferens derecesi ölçülmüştür. Kırım Türk Tatar dilinin leksik zenginliği bölgenin yerli halklarına (aborjinlerine) dostluk münasebeti, refah ve eminlik ortamında hayatını sürdürme olanağını sunmaktadır. Kırım yer adları (kırımtatar toponimisi) Ukrayna’nın güneyini tamamıyla kaplamıştır. Kırımtatar dili ise Rus dilinin halk ibarelerini, deyimlerini almıştır. Tarihi, siyasi veya sosyokültürel etkiye bağlı olarak bir insan bireyi, etnik hüviyeti ne ise, psikolojik olarak değişebilir, farklı kültür etkisinde kalabilir ve anlam dünyası farklı manalarla zenginleşebilir. Kırım’ın Slav halkları Türk asıllı kelimeleri dillerinde alıntı olarak yaygın bir şekilde kullanıyorlar. Türkçeden alıntılar bir çok kategoride toplanabilir: esnaf terminolojisi, diğer profesyonel alanları terim sözler. Aynı süreci Kırımtatar dilinde de görebiliriz. Anadilimiz bu Polietnik(çok milletli) bölgenin aktif oyuncusudur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0f84cccf71ba8dd6c8b4990232312097.docx 17a981f5381a5659b889167f3aba9f1b https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/c5c8a7d33ed4a5850b4abeb481064b07.pdf 4671f67a42e7f143a381622099bbeb84 PDF Text Text İSMET ÖZEL ŞİİRLERİNDE BASKI VE OTORİTE DÜZENİNE YÖNELİK BAŞKALDIRI Sevda GEÇEN Bitlis Eren Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Bitlis / Türkiye Anahtar Sözcükler: İsmet Özel, şiir, kendilik değerleri, baskı ve otorite, sınırlandırılma. ÖZET Sözcük olarak “karşı gelme, boyun eğmeme, ayaklanma, isyan” anlamlarına gelen başkaldırı, İbrani ve Yunan tarihlerine göre koca bir insanlık tarihinin başlangıcını oluşturur. Tarih boyunca hemen her dönemde vuku bulmuş olan başkaldırı, devrim niteliğinde değişimlerin başlangıcı olmuştur. Temelinde haklı olma ve adalet duygusunun yattığı başkaldırının, çoğu kez sınırlandırılmaya, baskı ve otoriteye karşı ortaya çıkması durumu söz konusudur. Siyasi ve ideolojik bağnazlıkla ortaya çıkan, toplumlar üzerinde tek ve temel güç olmak isteyen düzen öncüleri tarafından uygulanan baskı, otorite ve sınırlandırmalar ise özgürlüğün tohumunu içinde taşıyan birey için kabul edilmezdir. Küçüklüğünden bu yana anti-otorite bir tavra sahip olan Özel, “kadirşinas itaatsiz’ kişiliğiyle dimdik bir yaşam sürmeyi arzular. Bu arzusunun önüne çıkan her türlü baskı, zorlama ve sınırlandırmalara ise başkaldırır. 60’lı yılların baskı dönemlerine şahit olan Özel, bu dönemlerde yoğun ruhi çatışmalar yaşar. Bir tarafta iç dünyasında haksızlığa, boyun eğmeye, adaletsizliğe, eşitsizliğe karşı koyan ateşin bir karakter; diğer tarafta dış dünyada bireyleri baskı altına alan, sınırlayan ve susturan bir anlayış. Sıkıyönetimin uygulanması, toplum üzerindeki baskının artması, yasaklar döneminin yaşanıyor olması; tüm bunlarla birlikte şairin kendi değerleriyle sistemin işleyişi arasındaki uçurum, onu, iç dünyasıyla dış dünya arasındaki çatışmanın trajedisine, dolaysıyla şiire yöneltir. Onun şiirlerinde, baskı ve otorite dönemlerine karşı duyulan öfkenin başkaldırı olarak dışa yansımasını görürüz. Çalışmamızda İsmet Özel şiirlerindeki baskı, otorite ve sınırlandırma dönemlerine yönelik başkaldırı unsurları incelenmiştir. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8d28e570da01792144beb64dc740b590.doc 26e8d602094d38f35d0d1d0cf55ffaa2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b39077d75d45c7dbbf66c3ed94b29641.pdf 4fe937a34a85e8242905166f4693c47d PDF Text Text İSMET ÖZEL ŞİİRLERİNDEBASKI VE OTORİTE DÜZENİNE YÖNELİK BAŞKALDIRI Sevda GEÇEN1 Özet Sözcük olarak “karşı gelme, boyun eğmeme, ayaklanma, isyan” anlamlarına gelen başkaldırı, İbrani ve Yunan tarihlerine göre koca bir insanlık tarihinin başlangıcını oluşturur. Tarih boyunca hemen her dönemde vuku bulmuş olan başkaldırı, devrim niteliğinde değişimlerin başlangıcı olmuştur. Temelinde haklı olma ve adalet duygusunun yattığı başkaldırının, çoğu kez sınırlandırılmaya, baskı ve otoriteye karşı ortaya çıkması durumu söz konusudur. Siyasi ve ideolojik bağnazlıkla ortaya çıkan, toplumlar üzerinde tek ve temel güç olmak isteyen düzen öncüleri tarafından uygulanan baskı, otorite ve sınırlandırmalar ise özgürlüğün tohumunu içinde taşıyan birey için kabul edilmezdir. Küçüklüğünden bu yana anti-otoriter bir tavra sahip olan Özel, “kadirşinas itaatsiz‟ kişiliğiyle dimdik bir yaşam sürmeyi arzular. Bu arzusunun önüne çıkan her türlü baskı, zorlama ve sınırlandırmalara ise başkaldırır. 60‟lı yılların baskı dönemlerine şahit olan Özel, bu dönemlerde yoğun ruhi çatışmalar yaşar. Bir tarafta iç dünyasında haksızlığa, boyun eğmeye, adaletsizliğe, eşitsizliğe karşı koyan ateşin bir karakter; diğer tarafta dış dünyada bireyleri baskı altına alan, sınırlayan ve susturan bir anlayış. Sıkıyönetimin uygulanması, toplum üzerindeki baskının artması, yasaklar döneminin yaşanıyor olması; tüm bunlarla birlikte şairin kendi değerleriyle sistemin işleyişi arasındaki uçurum, onu, iç dünyasıyla dış dünya arasındaki çatışmanın trajedisine, dolaysıyla şiire yöneltir. Onun şiirlerinde, baskı ve otorite dönemlerine karşı duyulan öfkenin başkaldırı olarak dışa yansımasını görürüz. Çalışmamızda İsmet Özel şiirlerinde baskı, otorite ve sınırlandırma dönemlerine yönelik başkaldırı unsurları incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: İsmet Özel, şiir, kendilik değerleri, baskı ve otorite, sınırlandırılma 1 Bitlis Eren Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, svd_gcn@hotmail.com �REBELLION ELEMENTS IN ISMET OZEL'S POETRY/ REBELLION AGAINST AN OPPRESSIVE AND AUTHORITARIAN SYSTEM Abstract According to Hebrew and Greek histories, rebellion -meaning “non-compliance, objection, uprising and rioting”- forms commencement of the colossal history of humanity. Taking place in almost every period during history, rebellion has been the starting point of revolutionary changes. Rebellion, at the basis of which lies the sense of rightfulness and justice, usually develops as a reaction against limitations, oppression and authority. Oppression, authority and limitations, arising from political and ideological bigotry and performed by the pioneers of the system who want to be the sole and master power in societies, are strictly unacceptable for an individual with an independent soul. Özel, having been an anti-authoritarian since his childhood, wishes to live an honourable life with his "appreciative disobedient" character. He revolts against all the pressures, enforcements and limitations against this will. Experiencing the oppressive periods of the 1960's, Özel goes through a deep mental conflict situation during this time. On the one hand stands his rebellious character resisting against unfairness, compliance, injustice and inequity, on the other hand there is the suppressing, limiting and quietening environment. Along with the gulf between his own values and the functioning of the system, the martial law, increasing oppression in society and the restrictions of his period directs him to the tragedy of conflict between his inner world and the world outside, and consequently to poetry. In his poetry, we observe and feel the reflection of rage against pressure and authority in the form of rebellion. The subject of our study is the research of the rebellion element against an oppressive and authoritarian system in İsmet Özel's poetry. Key Words: İsmet Özel, self-worth, oppression and authority, limitation 1. Başkaldırı Sözcük olarak “karşı gelme, boyun eğmeme, ayaklanma, isyan” anlamlarına gelen başkaldırı, İbrani ve Yunan tarihlerine göre koca bir insanlık tarihinin başlangıcını oluşturur. Tarih boyunca hemen her dönemde vuku bulmuş olan başkaldırı, devrim niteliğinde değişimlerin başlangıcı olmuştur. �Yunan mitolojisinde, Tanrı‟ya karşı gelerek başkaldırının evrensel boyuttaki simgesi haline gelen Prometheus, insanların daha iyi yaşam koşullarında yaşaması için Tanrı‟dan ateşi çalar ve insanlığın hizmetine sunar. Mitolojinin yanı sıra, Kutsal Kitapta geçen Âdem ve Havva‟nın Tanrı‟nın buyruğuna karşı gelerek yasak meyveyi yemeleri başkaldırının ilk insandan beri tarihte var olduğunun ifadesidir. Fromm‟a göre Âdem ile Havva “… ana rahminde ceninin varoluşu gibi doğanın içindeydiler. İnsandılar ama henüz insan değildiler. Derken bütün bu düzen, bir kurala itaatsizlik etmeleriyle değişti. Dünya ile anne arasındaki bağlarını kopararak, göbek bağını keserek insan öncesi uyumdan insan doğdu. Böylece de bağımsızlık ve özgürlük yolunda ilk adım atılmış oldu. İtaatsizlik Âdem ile Havva‟yı özgür kıldı. (2001, 8) Dolayısıyla insanoğlu, başkaldırı eylemiyle cennetten çıkıp kendi gücünü ve iradesini ortaya koyabileceği yeni bir dünyanın kapısını aralamış; koca bir insanlık tarihini başlatmıştır. Camus tarafından ahlaki bir edim olarak görülen ve Tanrısal erk tarafından insan fıtratına yerleştirilen başkaldırı, İslami inancın da özünü teşkil eder. İslamiyet‟in temel esaslarından olan Kelime-i Tevhit, Arapça “Hayır, yok” anlamına gelen “La” sözcüğü ile başlar. Bu bağlamda, Kelime-i Tevhit, Tanrının varlığını ve tekliğini mutlak gerçeklik olarak kabul eden bireyin bu gerçeklik karşısındaki her şeye karşı, önceden yapmış olduğu bir başkaldırısıdır. Tevhidin bir “başkaldırı serbestisi” ( Bekiroğlu 2008, 7) olan “La” sözcüğü ile başlaması, başkaldırının dini bir değer olduğunun sözcükbilimsel göstergesidir. Tarih sahnesinde çokça karşımıza çıkan başkaldıran insanları, Abert Camus “Hayır diyen biri.”(Camus 1995, 21) olarak tanımlar. Başkaldıran insan, saçma olanı kesin bir hayır çizgisiyle reddeder ve bu hayır‟ın karşısına, evet‟lediği/ onayladığı değerleri koyar. Haklarının ve varoluşunun bilincine varmış bir kişinin absurde karşısındaki tutumu olan başkaldırı, ontolojik bir değer arz eder. Aklını rehber yapan, düşünen ve sorgulayan bireyin, ahlaki değerleri önceleyerek yaşama yön vermesi ile yaşam içerisinde radikal biçimde “varım” deyişi, varoluşunu onaylayan kesin bir ifadesidir. Bununla birlikte “Başkaldırmada insan sadece kendini onaylamakla kalmaz, aynı zamanda başkalarıyla dayanışma içine girerek, başkalarının da varlığını onaylar.” (Gündoğan 1997, 169). Bu yönüyle başkaldırı, “ille ve yalnızca ezilmişte doğmaz, başka birinin ezilişini görmekten de doğabilir” (Gündoğan 1997, 14) Bireysel olarak başlayan başkaldırı, insanlığın felaketleri karşısında, toplumsal bir nitelik kazanır ve Camus‟ nün cogitosunda “Başkaldırıyorum öyleyse varız.” şeklini alarak toplumsal dayanışmayı sağlayan bir değer olarak belirir. Bu bağlamda başkaldırıya toplumsal sorumluluğun getirdiği bilincin ışığında varoluşsal bir anlam yüklenir. �Öte taraftan ahlaki bir değer olan başkaldırının temelinde yatan şey “haklı olma durumu ve adalet duygusu” dur. (Gündoğan 1997, 115-116) Dinamizmin tohumunu içinde taşıyan birey, bir noktadan sonra yanlış gördüğünü kabul etmez, boyun eğmez. Buna karşılık doğru olanın, kendisi ve toplumu için faydalı olanın gerçekliğini savunarak „geçerdeğer‟ olması yolunda mücadele eder. Doğruluğuna inandığı değer yargılarının karşısında saçma olanı gören birey kendi haklılığına inanır ve bu haklılığını savunma ihtiyacı hisseder. Ötekiler tarafından varlık alanına saldırıda bulunulan, ben‟i sınırlanan ve bu sınırlama içerisinde özgürlüğü yoksanan kişi, ötekinin bu yaptırımlarını durdurma adına sınırları çizen bir hayır ifadesiyle kendi varlığını ve değerlerini önceler; ötekinin varlık alanına müdahale etmesini engeller. “Kendi hakkını korumak durumunda olan başkaldıran insan, kendisine haksızlık etmek isteyen başkalarına karşı kendi varlığını onaylamakta ve kendini bir değer olarak ortaya koymaktadır. (…) başkaldıran insan, bir değer oluşturan insan olduğu için başkaldırma da, bir değer oluşturmaktadır.” (Gündoğan 1997, 168) Bununla birlikte belirtilmelidir ki “Başkaldırı hiçbir zaman tüm özgürlük isteme değildir. Tam tersine tüm özgürlükten davacıdır.” (Gündoğan 1997, 261) “Başkaldıran kişi kendinden güçlü olanın kendisine karşı kullandığı sınırsız özgürlüğe karşı çıkar. Bundan dolayı başkaldıran, kendisi için özgürlük ister ama onun istediği özgürlük, başkasının varlığı üzerinde egemen olma ya da başkasının varlığını ortadan kaldırmaya yönelik bir özgürlük değildir.”( Gündoğan 1997, 149) 2. İsmet Özel Şiirlerinde Otorite ve Baskı Düzenine Başkaldırı Hak ve özgürlüklerin kısıtlanması durumu olarak tanımlanabilecek baskı, “egemen olanın, aynı zamanda belirleyici ve genelgeçer olabilmek için kendi dışındakilere zorluklar çıkarması, zor kullanması” dır.(Emre 2004, 50) Tarihte de çokça yaşanan ve çoğu zaman siyasi ve ideolojik bağnazlıkla ortaya çıkan baskı, psikolojik bağlamda irdelendiğinde bir „korkaklık ve özgüvensizlik‟ zafiyetlerinin ürünü olduğu söylenebilir. Nitekim kendi gücüne inanmayan, yargılarının doğruluğunu ve yeterliğini savunamayan egemen/düzen öncüleri, egemenliğini kaybetme korkusunu taşırlar. Farklılıkları hiçe sayan, farklı olan görüşlerin doğruluk ve değer payını sıfıra indirgeyen düzen öncüleri, sahip oldukları siyasi ve ideolojik bağnazlıkla istedikleri düzeni sağlamak adına, toplumlar üzerinde tek ve temel güç olmak isterler. Egemenliklerini korumak için diğerleri üzerinde zorbalığa dayanan bir baskı ve otorite düzeni kurmayı temel çözüm yolu olarak görürler. Ne var ki uygulanan bu baskılar kimi zaman bir takım kesimlere boyun eğdirmeyi başarmışsa da çoğu zaman özgürlük tohumunu içinde barındıran insanın karşı koyuşuyla/başkaldırısıyla karşılaşmıştır. �Küçüklüğünden bu yana anti-otorite bir tavra sahip olan Özel, “kadirşinas itaatsiz‟ kişiliğiyle dimdik bir yaşam sürmeyi arzular. Bu arzusunun önüne çıkan her türlü baskı, zorlama ve sınırlandırmalara ise başkaldırır. 60‟lı yılların baskı dönemlerine şahit olan Özel, bu dönemlerde yoğun ruhi çatışmalar yaşar. Bir tarafta iç dünyasında haksızlığa, boyun eğmeye, adaletsizliğe, eşitsizliğe karşı koyan ateşin bir karakter; diğer tarafta dış dünyada bireyleri baskı altına alan, sınırlayan ve susturan bir anlayış. Sıkıyönetimin uygulanması, toplum üzerindeki baskının artması, bir yasaklar döneminin yaşanıyor olması; şairi, bu trajik durumu isyancı bir söylemle dile getirmeye yöneltir. “Sanatın ve şiirin kaynağında insanın trajedisi vardır. İnsanın trajedisi, onun „‟iç dünya‟‟sıyla „‟dış dünya‟‟sı arasındaki çatışmadır.”(Güdek, 2005) Yaşadığı yasaklar döneminde kendi değerleriyle sistemin işleyişi arasındaki uçurum, onu, iç dünyasıyla dış dünya arasındaki çatışmanın trajedisine, dolaysıyla şiire yöneltir. Onun şiirlerinde, baskı ve otorite dönemlerine karşı duyulan öfkenin başkaldırı olarak dışa yansımasını görürüz. Gür sesin derin haykırışlara dönüşerek şiiriyet kazandığı “Evet! İsyan” şiiri her kelimesiyle ruhta derin etkiler yaratan bir başkaldırı şiiridir. Şiirdeki başkaldırı, baskı ve sınırlandırılmışlık dönemlerine yönelik bir tarzda hayata tutunma ile belirir: Demirden sağnaklar altında uyur sevdiğim göğsünde hazin ayak izleri eski Şubatların … Evet!İsyan/Erbain, s. 97 Darbe ve baskıların yaşandığı tarihimizde 28 Şubatların acısının ruhunda yarattığı derin acıların dile getirildiği şiirde dönemin mahpusluğu „demirden sağnaklar‟ ifadesiyle imlenir. Sevdiğim olarak nitelendirilen hayat, acı çekmiş, şefkate muhtaç bir sevgili olarak belirir. Nitekim darbe ve baskılarla en çok ona zulmün yapıldığı bir düzende yaşam nice baharlarını, güzel günlerini ve sabahlarını darbelere kurban vermiştir: Keserle yontulmuş bir ağzı var sabahın varınca bayrakları, marşları duyuyorum başım çılgınca sarsılan dallarla uğraşıyor durup dineliyorum bütün taframla bütün taframla, bütün yumruklarım, bütün hantal yüreklerin olduğu orda. �Evet!İsyan/Erbain, s. 97 Günün en temiz, en yeni ve ilk zamanı olanı sabahın tüm güzellikleri rejim öncüleri tarafından yontulmuştur. Bu yontulma işlevi ise zihinlerde yine baskı ve zorlamayı uyandıran bir alet olan „keser‟ ile gerçekleştirilmesi varolan zorbalığın simgesel ifadesidir. Öte taraftan var olan zorbalığın/darbelerin zafer nidaları olarak beliren marşlara, bu marşların esir aldığı dünyaya ve bütün bunlara karşı hiçbir eylemde bulunmayan “hantal yüreklere” karşı isyan bayrakları çekilir. Öfkeyle beliren bu başkaldırı ise, öfkenin biyolojik dışavurumu olan „yumruk‟ ile somutlaştırılır. „Dinelmek/dimdik durmak‟ sözcükleri ise başkaldırının/ karşı koymanın bedensel bir ifadesi olarak belirir. Özel şiirlerinde ahlaki bir değer olarak kabul edilen ve yüceltilen mücadele, genel itibariyle „aşk, sevda, yaşam‟ gibi metaforlar dahilinde daimi bir olumlama ile belirir. Evet!İsyan şiirinde de aşk diye karşımıza çıkan mücadelenin ta kendisidir: Kesik kolları var aşkın döl ve inat barındıran. Evet!İsyan/Erbain, s. 98 Mücadelenin simgesel ifadesi olan aşk, „çoğaltan, bütünleyen, oluşturan‟ olmasıyla varoluşsal bir öz taşır ve daimi bir tutkuyu imler. Ne var ki şiirde aşkın kolları kesilmiştir. Baskı ve otorite rejimine karşı verilen mücadelenin aldığı darbeler „aşkın kesik kollarının olması‟ durumuyla imlenir. Birincil anlamıyla insan uzuvlarından olan ve insanın iş görmesi için önemli işleve sahip olan kolların yokluğu şiirde mücadelenin durdurumuna yönelik darbeleri imler. Öte taraftan mücadelenin şimdi‟sinin umutsuzluk ile verilen hal‟i gelecekte umutluluk durumu ile birlikte verilir. Nitekim aşk içinde “inat ve döl” barındırır. Rejimin yok etmek istediği ancak yok edemediği mücadelenin simgesi olan “aşk”ın, bu yok ediciliğe karşı öfkesi “döl ve inat” barındırması ile imlenir. İnatla düzenin kaosuna karşı koyan, tümleştirici ve çoğaltıcı özellikleriyle yaşamın manevi değerlerini koruyan aşk/mücadele, henüz „kirlenmemiş, ötekileşmemiş bireylerin tohumunu‟ da içinde taşır. Bu bağlamda aşkın içinde döl ve inat barındırması, her şeye rağmen yitirilmeyen umutluluk durumunu imler. Yitirilmeyen umutlar ise, yok edilen değerlerin yeniden gelişinin müjdecisi olması itibariyle düzene ve düzenin yok ediciliğine karşı yapılmış bir başkaldırıdır. Şiirin devamında umudun gece karanlığındaki „ay ışığı‟ ile vücut bulduğuna şahit oluruz: Ay vurunca çatlatır göğsümdeki mahşeri �çünkü kavganın göbeğidir benim yerim canlarım, kollarında Parti pazubentleri dik başlar, erkek haykırışlarla göndere, en yukarlara çekiyorlar En yukarlara çatlıycak kadar aşkî yüreklerini. Evet!İsyan/Erbain, s. 99 İnanılan değerler uğruna verilen mücadelelerin anlatıldığı şiirde, mücadele atmosferi „kavganın göbeği‟ olarak betimlenir. Şiirde kavganın/mücadelenin ortasında inandıklarını haykıran ve inançlarının karşısında yer alan her şeye başkaldıran bir sesin “erkeksi haykırışlarını” duyarız. Gecenin/kaosun içerisindeki aydınlığın simgesi olan „ay ışığı‟ şairin ruhunda uyarıcı bir işlev görür. Işığını güneşten alan ve geceyi aydınlatan ay, karanlığın içerisindeki umudun simgesidir. Kaosun içerisinde az da olsa ışığı gören şair, ışığın karanlığı tamamen örtmesi arzusuyla ruhunda derin çatışmalar yaşar. Bu çatışmalar ise şiirde „mahşer‟ metaforuyla imlenir. Mahşer sözcüğü; kalabalığın, kargaşanın, bilinmezliğin simgesel açılımı olması itibariyle ruhtaki çatışmaların yoğunluğunu ifade eder. Öte taraftan şiirde „bayrak‟ imgesinin zihinlerde uyandırdığı özgürlük, bağımsızlık kavramları aşkın barınağı olan yürek imgesine yüklenmiştir. Bu bağlamda “göndere çekilen yürek” in ruhta yarattığı imgelem gücü, özgürlük sevdasının en gür haykırışı olmuştur. “Marksist söylemin ilk boyutlu ve öncü şiiri olması bakımından” (Korkmaz 2005, 292) önem arz eden Partizan şiiri “1960 sonrası devrimci gençliğin yaşadığı çarpıntıların, arayışların, bulguların şiiridir”( Behramoğlu 1995, 108; Korkmaz 2005, 292) : Gırtlağımda bir harf büyüyor buna dayanacağım dişlerim kamaşıyor yıldızlardan buna da. Kabaran bir çarpıntı oluyor şehir. Artık yırtarak açtığımız zarflarda ne kargış, ne infilak yalnız �koynunda çaresiz, çıplak isyan işaretleri taşıyan bir ergen cesedi. Partizan/Erbain, s. 65 Bireyin içinde biriken öfkenin kusmuğu olarak her an ağızdan çıkması muhtemel olan sövgü harf metaforuyla imlenir. Bu öfke ise düzene ve düzene boyun eğen şehirli insanlara yöneliktir. Kapitalist sistemin, yabancılaşmanın konumlandığı mekan olarak beliren şehirler labirent sokaklarında bireylerin kendilik değerlerini kaybettiği yerlerdir. Bütün bu düzene ve kaybedilen değerlere yönelik başkaldırı ise genç bir ergenin cesediyle dile getirilir. “Yaşamın umuda dönük yüzü olan çocuklar”(Korkmaz 2008, 156) ve gençler Özel anlatılarında kaybedilen değerlerin taşıyıcısı olması itibariyle düzenin yok etmek istediği fertler olarak ortaya çıkar. “Koynunda isyan işaretleri” taşıyan sisteme boyun eğmeyen bireyin sonunda düzene yenik düşerek yok oluşa sürüklenmesi „çaresiz‟ liğin açımlanmış halidir. Bu fertlerin ölümlerinin ise zarflardan gelen bir haberle öğrenilmesi modernizmin getirdiği değer yitiminin trajik bir göstergesidir. Gelenekte sevgiliden haberi, müjdeyi simgeleyen mektup/ zarf, taşıdığı önem açısından hassasiyetle açılırken, yeni düzende yırtılarak açılmaktadır. Nitekim zarflar/mektuplar ruhunu yitirerek sistemin bir nesnesi olmuştur. Artık sevgiliden haber getiren bu yönüyle kutsi önem arz eden bir değer değil, düzenin kurumsal bildirilerinin iletimini sağlayan bir araçtır. Şiirin devamında ise başkaldırı radikal söylemlerle vücut bulur: Radyodan silah sesleri geliyor ter kokusu geliyor, ayak aksayan bir şey örtüyor yüreğimin kabzasını olmadık sesler geliyor radyodan beynimde korkunç bir vida olarak ergen ölüleri artık ellerimi bu rahlelerden ayırsam boyunbağımın ve gülüşümün o kirli rahatlığından, yırtık uğultusundan şehrin. �… Partizan/Erbain, s. 69 Radyodan gelen ter/emek kokularına, mücadele çağrılarına(silah sesleri) ve inandıkları için savaşanların yaşamlarını yitirmesine evinden radyo dinleyerek iştirak eden bireyin, düzenin içindeki esareti sunulur. Şiirde, İhtilal‟ in mücadele boyutu silah sesleri imlenir ve bu sesler ise düzen içerisine hapsolmuş bireylere bir çağrıdır. Düzenin köleliğini benimsemiş insanına, ihtilal/başkaldırı çağrısı olan „silah sesleri‟, „emek‟i sembolize eden „ter kokusu‟ ile birlikte modernizmin simgesi olan radyodan ulaşır. Savaş hengamesinin radyodan öğrenilmesi, mücadele dışında oluşun göstergesidir. Mücadele dışında olan birey bu mücadeleyle birlikte mücadelede yaşamını yitiren ergen ölümlerini de radyodan duyar. Önüne gelen her şeyi yok eden bir canavar görünümüne sahip rejim, inandıklarını savunan ergenleri genç yaşlarında ölüme mahkum etmiş, yaşamın geleceğe dönük yüzlerini yok ederek geleceği kaosa gebe kılmıştır. Tüm bu yaşananlar olayları dışarıdan seyreden ve şehrin içinde hapsolan bireyin ruhunda derin çatışmalara ve huzursuzluklara yol açar. Öyle ki şiirde beyne çivilenen ergen ölümleri haberinin, ruhunda yarattığı derin kırılmalar, bir nesneyi duvarı delerek monte etmeye yarayan vida nesnesi ile somutlaştırılır. Nitekim o mücadelenin dışında kalmış şehrin bürokrasisine hapsolmuştur. Şiirde bu hapislik boyunbağı/kravat ile imlenir. Şiirde kravat sözcüğünün yerine “boyunbağı” sözcüğünün tercih edilmesi, çağın esaretine mahkum olan bireylerin kölelik vasıflarını imlemesi açısından manidardır. Öte taraftan darlaşan mekan olan şehirde, sistemin insanlara giydirdiği kıyafetler içerisindeki duyarsızlık hali, mücadele karşısında tüm olanlara seyirci kalmak “kirli bir rahatlık” olarak ifadelendirilir. Zulüm ve baskı dünyanın neresinde olursa olsun aynı duyarlılık ve samimiyetle bu vahşete başkaldıran Özel, isyanını evrensele ulaşan bir söylemle dile getirir. Şair, baskı ve zulmün tüm dünyaya yayıldığı bir dönemde, olan bitene sessiz kal(a)maz ve insanlığın gördüğü zulme engel olmaya, ezilenlerin haklarını savunmaya çalışır. Bu mücadeleyi ise şiirlerinde zulme karşı yapılan savaş olarak nitelendirir ve bu savaşın gerekliliğini isyankar bir söylemle ifade eder: … etlerimiz kokar gökyüzünü kokutur çünkü biz savaşmasak �Uzak Asya’dan çekik gözlerimiz Küba’dan kıvırcık sakallarımızla Savaşmasak Güm güm vurur mu kömürün kalbi Kozlu’da Ke San’da, Kandehar’da ümüğüne basılır mı vahşetin. Sevgilim Hayat/Erbain, s. 110 Şiirde zulmün, bireyin ve kozmosun ontolojik tükenişine sebep olması durumuna “etlerin gökyüzünü kokutması” ile gönderme yapılır. Kozmosun yaşamı imleyen, var eden, huzur veren tanrısal yüzünün, “insan etleri ile kokması”; zulüm karşısında başkaldırmayan, mücadele etmeyerek yaşananlara göz yuman kişilerin gerçekleşen tinsel ölümlerinin habercisidir. Baskı ve zulmün ulusal biçimi Kozlu‟daki kömür ocakları ile imlenirken, evrensel mahiyetteki tezahürleri “Uzak Asya, Ke San, Kandehar” olarak simgeleşir. Öte taraftan şiirde savaşın/mücadelenin merkezi olarak beliren Küba, komünist duyarlılıkla yürütülen mücadelenin evrenselliğini imler. Özel, „Aynı Adam‟ şiirinde hayat için verilen mücadele karşısında baskı ve otorite düzeninin zorbalığını eleştirel bir söylemle dile getirirken bu düzene yönelik başkaldırısını „dünyaya doğru yürümek‟ le dile getirir: Ben dünyaya doğru yürümekle meşhurum … Hayatın bana başat Bana avrat oluşunu öğrendim İşçiler bunu kurşunlanarak öğrendi On beşinde bir arkadaş İnancını savunurken yargıca Anladı bulana durula akmakta olan şeyi Aynı Adam/Erbain, s. 116 Yaşamı boyunca inandığı değerlerin savunucusu olan şair, inandıklarını savunanların yaşantılarını isyan dolu sözlerle anlatırken, “dünya üzerine yürümek” ile “yaşanan zulümlere boyun eğmeyeceğinin” haberini verir. İnançlarını savunanların inançlarıyla beraber temel gerçeklikleri olan yaşamlarının da ellerinden alınarak susturuluşu var olan zulmün trajikliğinin �göstergesidir. Nitekim “kafalarını kullananların kafalarının kesildiği”(Dündar 2010) baskı ve otorite toplumlarında, düşünmeyen, sorgulamayan, haklarını aramayan sömürülmeye açık bireyler arzulanır. Yaşamı ıskalama lüksü olmayan, yaşamak için tek şansları olan ezilenler, bu şanslarını mücadeleden yana kullanmış ne var ki bu mücadele zulme yenik düşmüşlerdir. Şiirde “işçiler ve on beşinde genç” inancın savunucuları olarak belirirken “kurşun, yargıç ve baskı” susturulmuşluğun simgesel açılımlarıdır. Özel, yaşamı ve insanı irdelediği Amentü şiirinde baskı ve sınırlandırma dönemlerindeki ruh halini, düzenin kaosu imleyen kirliliği ile birlikte verir: “Kar yağarken kirlenen bir şeydi benim yüzüm Her sevinç nöbetinde kusmak sunuldu bana Gecenin anlamı tıkansın diye ıslık çalar Resimli bir kitaptan çalardım hayatımı” Amentü/Erbain, s. 177 Beyaz rengi ile saflığın, temizliğin sembolü olan kar, kışın berrak yüzüdür. Gökyüzünün tabiata naif bir hediyesidir. Var edici ve temizleyici gücüyle tanrısal olanı imler. Tinsel bağlamda ise arınmışlığın simgesidir. Şiirde kar kirli dünyanın karşısına konumlandırılır. Öyle ki kötücül unsurların hüküm sürdüğü dünya ontolojik bir kirlenme içerisindedir. “Kar yağarken kirlenen bir şeydi benim yüzüm” ifadesiyle karın temizleyici gücünün, düzenin kirliliğine etki edemediği gerçeği verilir. Tanrısal bir arındırma işlevine sahip olan karın yağması temiz simaların kirlenmesine engel olamaz ve bu temiz simalar kirli dünyadan nasibini alırlar. Ruhlara sinmiş bu kirlilik ise kolay kolay temizlenmeyecek niteliktedir. Öyle ki şair, düzenin kirlettiği ruhunu temizlemek için “kusmak” eyleminin kurtarıcı işlevine sığınır. Midenin kabul etmediği besinlerin dışarıya atılması olarak ifadelendirilebilecek kusma eylemi şiirde ruhun temizlenmesi arzusunun somut görüngüsüdür. Birey kendine bulaşan tüm iğretileri ve kirlilikleri kusarak ruhunu temizlemek/ arındırmak ister. Öte yandan şiirde “gece” imgesi kötü oluşların habercisi olarak belirir. Işığın yokluğu ile beliren karanlığın tüm kainatı kapladığı gece, tehlikelerin dorukta olduğu bir zaman dilimi olması itibariyle kargaşa, güvensizlik, korku gibi duyguların zihinsel uyarıcısıdır. Dünyanın içerisinde bulunduğu kaos hali şiirde gece imgesiyle verilir. Tüm bunlara karşı yaşama tutunma ile başkaldıran ben, düzenin yok edici yönünü ve kirlenen ruhların tükenişe sürüklenme korkusunu „ıslık‟ ile aşmaya çalışır. Sesin var edici gücüne sığınır. Şiirde kaosun aşılması için sığınılan bir diğer unsur ise sanatın/resmin var edici gücüdür. Anlatıcı ben, içinde bulunduğu dünyadan kaçmak ister ve gerçekte başaramadığı bu durumu zihninde, �kitaplardan kalma bir görüntüyle yakalamaya çalışır. Varolan dünyanın korkunç gerçekliği resmin/sanatın hayaldeki koruyuculuğu ve güzelliği ile aşılmak istenir. Resimdeki hayatın ödünçlenmesiyle „gerçekliğin korkunçluğu‟ ndan „hayalin huzuru‟ na sığınılır. Özel şiirlerinde masumiyetin, kirlenmemişliğin simgesi olan çocuklar, gelecek tasarımları olarak belirirler. Bu yönüyle geleceği yeniden kurmak isteyen şair, onları korumak için elinden gelen her şeyi yapar ve yaşamı „onlar adına savaşma‟ olarak nitelendirerek yaşamının kaynağına onları koyar. Ne var ki tüm mücadelelere rağmen çocukların da bu düzen oyunlarına kurban verilmesinin önüne geçemez. „Of Not Being A Jew‟ şiirde bu duruma yönelik başkaldırı dikkat çeker: … Çocuklar acıları paylaşmaz demiştim omuz silkerek Acılardır paylaşan çocukları Gün geldi paylaşıldı acılar Çocuklar paylaşıldı Of Not Being A Jew, s.160 Şiirde bozulan düzenin sonunda çocuklara ulaşmasının trajedisi sunulur. „Acıları paylaşmaz‟ diye ifadelendirilen çocuklar yaşamın acı yüzüne rağmen gülmeyi başarabilen, mutlu olabilen umut tohumlarıdır. Acılardan uzak yaşaması gereken/acıları paylaşmayan çocuklar, acılar tarafından paylaşılan birer nesne konumuna indirgenmiştir. Geleceğin umut yüzü olan çocukların paylaşılma eyleminin edilgenliğine büründürülmesi, metalaştırılması düzenin bozulmuşluğuna gönderilen eleştiri oklarıdır. Düzen öncülerinin/ dünya patronlarının, tüm dünyaya hakim olma isteğinin bir dışavurumu olan paylaşma, “DasMann‟laşmış”(Magill 197, 25) insanın içindeki sınırsız arzularının hırsla bütünleşen yaptırımlarıdır. Bu hırsın çocukları da kapsaması, düzenin ve geleceğin bozulmuş, karanlık yönünü ifade eder. Düzenin karanlık yönüyle birlikte kapitalist sistemin tüketimi aşılayan reklamcı anlayışının ironi ile birlikte verildiği „Esenlik Bildirisi‟ susturulmuşluğa yönelik bir başkaldırıdır: Yargı kesin: Acı duymak ruhun fiyakasıdır Kin, kusturur insanı; adına çıdam denir Susulunca tutulan çetele simsiyahtır �O siyah öcalmakcasına gür ve bereketlidir. Esenlik Bildirisi/Erbain, s. 173 Düzenin reklamvari sloganlarıyla süren yaşam, tüm acıları ört pas eden bir yapaylığa sahiptir. Öyle ki bireyin içinde bulunduğu acı çekme haline sloganı imleyen bir ifadeyle olumluluk kazandırılmaya çalışılır. Şiirde bu durumun eleştirisi ise “Acı duymak ruhun fiyakasıdır.” ifadesiyle vücut bulur. Yaşanan acılara sabır göstererek katlanma, yapılanlar karşısında susma/susturulma ise derin bir kinin oluşumuna neden olur. Susturulmuşluğun karanlık dünyası, içinde derin bir öfke ve kin barındırır. Düzenin baskı ve zorbalığı karşısında susma/ susturulma durumu, içindeki kini gelecek günlere taşıması ile şiirde “gür ve bereketli” olarak ifade edilir. Bu bağlamda şiirde düzene ve düzenin susturucu otoritesine karşı gelecekteki intikamı haber verme ile başkaldırılır. Öte taraftan, zorbalığı benimseyen bir düzende, şair başkaldırısını da zorbalığı ifade eden bir söyleme dile getirir: Vandal yürek! Görün ki alkışlanasın Ez bütün çiçekleri kendine canavar dedir Haksızlık et, haksız olduğun anlaşılsın Yaşamak bir sanrı değilse öcalınmak gerektir. Esenlik Bildirisi/ Erbain, s. 174 Zorba düzenin zorba insanı başkalarının değerini hiçe sayan, elindeki gücü hak olmayan bir durumda kullanan, tiranlaşmış bir canavardır. Ne var ki toplumun, yapılan yanlışlar ve bu zorbalıklara verdiği karşılık “başkaldırma, karşı gelme” yerine onları alkışlama ile belirmiştir. Haklıların hor görüldüğü ezildiği, zorbaların ise alkışlandığı, kahraman ilan edildiği düzende tiran tiplere duyulan saygı ve hürmet şairi isyana zorlar. “Ez, canavar dedir, haksızlık et” haykırışlarıyla şiirde yer edinen başkaldırı, doğruyu gösterebilmek için yanlışın ne olduğunu anlatmak gerektiğine dair empatiye dayanan bir yol ile varlık kazanır. Öte taraftan hayatın; ezilen, hakkı yenen, hor görülen için mücadele edenlerin yanında değil de, tiran tiplerin yanında oluşu şairi isyana sürükleyen başka bir sebeptir. Öyle ki bu isyan adaletini yitiren yaşamdan “öç almak” istemiyle dışa vurulur. Baskı ve otorite düzeni, insanı sadece düzenin var olmasını sağlayan bir meta olarak görür ve ona verdiği değer de dolayısıyla meta değeridir. İnsan hayatının hiçlenmesi, insani değer ve kutsiyetlerin değersizleştirilerek varlık alanına yönelik suçlar işlenmesi şairin ruhunda �derin çatışmalara sebep olur. Bu durumun isyanı “Kanla Kirlenmiş Evrak” şiirinde şöyle vücut bulur: “Karanlık sözler yazıyorum hayatım hakkında Aşklarım, inançlarım işgal altındadır Tabutumun üstünde zar atıyorlar Cebimdeki adreslerden umut kalmamıştır.” Kanla Kirlenmiş Evrak/Erbain, s.159 Kişinin birincil değerleri diğer insanlar için önem arz etmez ise bu durum diğerlerinin ötekileşmesine ve birey ile ötekiler arasında çatışmaların var olmasına sebep olur. Şiirde, birey için önem arz eden değerlerin diğerleri/ötekiler tarafından hiçlenişi isyankar bir söylemle belirir. Şiirde birey için en temel/en birincil gerçeklik olan yaşam metalaştırılmış, başkalarının üzerinde oyun oynadığı bir kumar hüviyetine büründürülmüştür. Şans oyunlarının birincil nesnesi olan „zar‟ yaşamın metalaştırılmasının simgesel ifadesidir. Tabut ise ölümü sembolize eder. Bireyin ölümü üzerine oynanan oyunlar, onun birincil gerçekliği olan yaşamının başkaları tarafından hiçlendiğinin göstergesi olarak belirir. Öte taraftan yine var eden, çoğaltan, açımlayan değerler olarak beliren “aşk ve inançlar”ın durumu da yaşamla benzerdir. Varlık alanına yönelik işlenen bir suç olarak beliren „işgal‟, bireyin ötekilere karşı güçlü bir öfke duymasına sebep olur. Bu öfke ise işgali anlatan isyankar bir söylemle belirir. Öte taraftan “Yazdığım her dizenin bir hikayesi vardır.”(WSNBD, 26) diyen Özel‟in şiirlerinin bir „ben şiiri‟ olduğu göz önüne alınırsa şiirde geçen “cebimdeki adreslerden umut kalmamıştır” ifadesi hayatındaki değişimlere paralel olarak yorumlanabilir. Öyle ki, yaşamının her döneminde eninde sonunda yalnızlık ile baş başa kalan Özel, babasının ölümüyle de tüm aile çevresi ve akrabalarıyla iletişimi kesilir. Yalnızlık ve bırakılmışlık duygularını derinden duyumsayan şair, yalnızlığını eski dostlarından/adreslerinden umut kalmayışı ile ifade eder. Bu bağlamda değerlerinin ve birincil gerçekliklerinin hiçlendiği ve yalnızlığını derinden duyumsadığı bir dünyada, şairin hayatı hakkında karanlık sözler yazması tabii karşılanmalıdır. Sonuç Sonuç olarak kendini “Tevarüs edilmemiş asalet ve kadirşinas itaatsizlik” özellikleriyle tanımlayan ve yaşamı boyunca otantiklik arayışı içerisinde olan Özel‟in temelde tek bir amacı vardır: “Hayatı dokunulur kılmak.” Öte taraftan bu amacını sadece kendisi için �değil, tüm bir insanlık için güder ve amacına ulaşmak için bireyselden toplumsala açılan bir perspektiften yaşam boyu süren bir mücadele sergiler. Yaşamsal bir anlam yüklediği şiir ise mücadelesinde onu yalnız bırakmayan yegane dostudur. Ona göre şiir bir hak arama dilidir. Şiirle yaşama tutunmaya çalışan şair, yine şiir ile bu yaşamı anlamlı kılmaya, yaşanılabilir hale getirmeye çalışır. Zulüm ve haksızlığa yönelik başkaldırıyı şiirleri aracılığıyla dile getirir. KAYNAKÇA Bekiroğlu, Nazan, (2008), La Sonsuzluk Hecesi, Timaş Yay., İstanbul Camus, Albert, (1995), Başkaldıran İnsan, (Çev. Tahsin Yücel), Can Yay., İstanbul Deveci, Mutlu, (2012), Varoluş ve Bireyleşme Açısından Ferit Edgü Anlatılarında Yapı ve İzlek, Akçağ Yay. Ankara Emre, Ali, (2004), Yozlaşma ve Baskı Ortamında Sanat, Hece Dergisi “Hayat- EdebiyatSiyaset Özel Sayısı, S.90/91/92, Hece Yay., Ankara Fromm, Erich, (2001), İtaatsizlik Üzerine, (Çev. Ayşe Sayın) Kariyer Yay. İstanbul Gündoğan, Ali Osman, (1997), Albert Camus ve Başkaldırma Felsefesi, Birey Yay., İstanbul Korkmaz, Ramazan, (2005), Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı, Grafiker Yay. Ankara _______, _______, (2008) Aytmatov Anlatılarında Ötekileşme Sorunu ve Dönüş İzlekleri, Ankara, Grafiker Yay. Magill, Frank N., (1971), Egzistansiyalist Felsefenin Beş Klasiği, (Çev.Vahap Mutal) Hareket Yay. İstanbul Özel, İsmet, (2011), Erbain, Şule Yay., İstanbul ____, ____, 2011), Of Not Being A Jew, Şule Yay., İstanbul ____, ____, (2011), Waldo Sen Neden Burada Değilsin?, Şule Yay., İstanbul ____, ____, (2010), Şiir Okuma Kılavuzu, Şule Yay., İstanbul Tüzer, İbrahim, (2008), İsmet Özel Şiire Damıtılmış Hayat, Dergah Yay., İstanbul Dündar, Can, (2010), Günümüz Gerçekleri, http://kamilece.blogspot.com/2010/12/gunumuzgerceklerican-dundar.html �Güdek, Orhan, (2005) İsmet Özel’in Şiir Okuma Kılavuzu, Akademik Yazılar, http://turkoloji.cu.edu.tr/YENI%20TURK%20EDEBIYATI/orhan_gudek_ismet_ozel.pdf KISALTMALAR WSNBD : Waldo Sen Neden Burada Değilsin? � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2291 Title A name given to the resource İSMET ÖZEL ŞİİRLERİNDE BASKI VE OTORİTE DÜZENİNE YÖNELİK BAŞKALDIRI Author Author GEÇEN, Sevda Abstract A summary of the resource. Anahtar Sözcükler: İsmet Özel, şiir, kendilik değerleri, baskı ve otorite, sınırlandırılma. ÖZET Sözcük olarak “karşı gelme, boyun eğmeme, ayaklanma, isyan” anlamlarına gelen başkaldırı, İbrani ve Yunan tarihlerine göre koca bir insanlık tarihinin başlangıcını oluşturur. Tarih boyunca hemen her dönemde vuku bulmuş olan başkaldırı, devrim niteliğinde değişimlerin başlangıcı olmuştur. Temelinde haklı olma ve adalet duygusunun yattığı başkaldırının, çoğu kez sınırlandırılmaya, baskı ve otoriteye karşı ortaya çıkması durumu söz konusudur. Siyasi ve ideolojik bağnazlıkla ortaya çıkan, toplumlar üzerinde tek ve temel güç olmak isteyen düzen öncüleri tarafından uygulanan baskı, otorite ve sınırlandırmalar ise özgürlüğün tohumunu içinde taşıyan birey için kabul edilmezdir. Küçüklüğünden bu yana anti-otorite bir tavra sahip olan Özel, “kadirşinas itaatsiz’ kişiliğiyle dimdik bir yaşam sürmeyi arzular. Bu arzusunun önüne çıkan her türlü baskı, zorlama ve sınırlandırmalara ise başkaldırır. 60’lı yılların baskı dönemlerine şahit olan Özel, bu dönemlerde yoğun ruhi çatışmalar yaşar. Bir tarafta iç dünyasında haksızlığa, boyun eğmeye, adaletsizliğe, eşitsizliğe karşı koyan ateşin bir karakter; diğer tarafta dış dünyada bireyleri baskı altına alan, sınırlayan ve susturan bir anlayış. Sıkıyönetimin uygulanması, toplum üzerindeki baskının artması, yasaklar döneminin yaşanıyor olması; tüm bunlarla birlikte şairin kendi değerleriyle sistemin işleyişi arasındaki uçurum, onu, iç dünyasıyla dış dünya arasındaki çatışmanın trajedisine, dolaysıyla şiire yöneltir. Onun şiirlerinde, baskı ve otorite dönemlerine karşı duyulan öfkenin başkaldırı olarak dışa yansımasını görürüz. Çalışmamızda İsmet Özel şiirlerindeki baskı, otorite ve sınırlandırma dönemlerine yönelik başkaldırı unsurları incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/dfecf1e536501bb60b3a66447794aaea.docx 2c23e8135ed937ae57c9f40228dbbf3d https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/157c4a8877ea0252ed911abb21eaabd9.pdf 33be2b3e267e6957b6c7777317db86d7 PDF Text Text BOSNA-HERSEK’TE MEHMET AKİF ETKİSİ Genç Osman GEÇER Niğde Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Niğde / Türkiye Anahtar Kelimeler: Bosna-Hersek, Mehmet Akif, Sebilürreşat, Misbah/Yeni Misbah. ÖZET Türk edebiyatı tarihinde çok az sayıda yazar hem yaşadığı dönemde hem de öldükten sonra doğup yetiştiği ülke sınırlarının dışında da tanınıp bilinmiş, fikirleri ve sanat anlayışı uzak coğrafyalara ulaşmak suretiyle geniş bir alanda etkili olabilmiştir. Mehmet Akif Ersoy daha hayatta iken bu geniş etki alanına ulaşmış ve başta İstanbul olmak üzere fikirleri ve sanat anlayışı bugünkü Anadolu sınırlarını aşarak geniş Türk kültür coğrafyasına yayılmıştır. Bu kültür coğrafyalarından biri de Bosna-Hersek’tir.1878’de Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan Devleti tarafından işgali, bu ülkede başta siyaset olmak üzere, kültürel alanda da çok ciddi sorunların doğmasına neden olmuştur. Daha önce yüzünü İstanbul’a dönük tutan ve her anlamda buradan beslenen Bosna-Hersek aydını yüzünü Viyana başta olmak üzere Batı’ya çevirmiştir. Bu dönüş, Bosna-Hersek’in en geniş manada Osmanlı kültür dairesinden çıkmaya başladığının ifadesi olmuştur. Bu kopuştan rahatsızlık duyan ve ilişkileri güçlendirmek isteyen bazı Boşnak aydınları İstanbul ile yeniden temasa geçmeye başlamışlardır. Bunların başında Salih Safvet Başiç gelmektedir. Başiç, tahsil hayatını İstanbul’da tamamlamış ve 1910 yılında BosnaHersek’e dönmüştür. 1912 yılında Bosna-Hersek Cemiyeti İlmiyesi tarafından çıkarılmaya başlanan Misbah, sonradan Yeni Misbah adını alan mecmuada Türkçe makaleler yazmış; makalelerinde sık sık Akif’e atıfta bulunmuştur. Misbah ve Yeni Misbah sadece Başiç’in makaleleriyle değil aynı zamanda Sebilürreşat’ta yayınlanan Akif’in makalelerini “Akif’ten Bir Vaaz” genel başlığı altında Arap harfli Boşnakça olarak tercüme etmek suretiyle okuyucularına ulaştırmıştır. Mehmet Akif Ersoy’un Bosna-Hersek’te tanıtılması ve dolayısıyla geniş bir etki alanı oluşturması hem Sebilürreşat aracılığı ile hem de İstanbul’da tahsil görmüş Boşnak aydınları vasıtasıyla olmuştur. Bu sayede Akif sınırlarımızın çok uzağındaki Müslümanların uyanışına vesile olmuştur. Boşnakları da çilesine ortak eden Akif Türkiye’deki kadar etkili olmuştur. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b76e8eb7ea583ec8bf9c91824df8643d.docx f43727a0aef1f807b42cb402b855ddb0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/cda28c73eaf62029e2dc7f568c46d5fb.pdf a260e4543f19c4f502b3568ccfcd0db1 PDF Text Text BOSNA-HERSEK’TE MEHMET AKİF ETKİSİ Genç Osman GEÇER1 Özet Türk edebiyatı tarihinde çok az sayıda yazar hem yaĢadığı dönemde hem de öldükten sonra doğup yetiĢtiği ülke sınırlarının dıĢında da tanınıp bilinmiĢ, fikirleri ve sanat anlayıĢı uzak coğrafyalara ulaĢmak suretiyle geniĢ bir alanda etkili olabilmiĢtir. Mehmet Akif Ersoy daha hayatta iken bu geniĢ etki alanına ulaĢmıĢ ve baĢta Ġstanbul olmak üzere fikirleri ve sanat anlayıĢı bugünkü Anadolu sınırlarını aĢarak geniĢ Türk kültür coğrafyasına yayılmıĢtır. Bu kültür coğrafyalarından biri de Bosna-Hersek‟tir. 1878‟de Bosna-Hersek‟in Avusturya-Macaristan Devleti tarafından iĢgali, bu ülkede baĢta siyaset olmak üzere, kültürel alanda da çok ciddi sorunların doğmasına neden olmuĢtur. Daha önce yüzünü Ġstanbul‟a dönük tutan ve her anlamda buradan beslenen Bosna-Hersek aydını yüzünü Viyana baĢta olmak üzere Batı‟ya çevirmiĢtir. Bu dönüĢ, Bosna-Hersek‟in en geniĢ manada Osmanlı kültür dairesinden çıkmaya baĢladığının ifadesi olmuĢtur. Bu kopuĢtan rahatsızlık duyan ve iliĢkileri güçlendirmek isteyen bazı BoĢnak aydınları Ġstanbul ile yeniden temasa geçmeye baĢlamıĢlardır. Bunların baĢında Salih Safvet BaĢiç gelmektedir. BaĢiç, tahsil hayatını Ġstanbul‟da tamamlamıĢ ve 1910 yılında Bosna-Hersek‟e dönmüĢtür. 1912 yılında Bosna-Hersek Cemiyeti Ġlmiyesi tarafından çıkarılmaya baĢlanan Misbah, sonradan Yeni Misbah adını alan mecmuada Türkçe makaleler yazmıĢ; makalelerinde sık sık Akif‟e atıfta bulunmuĢtur. Misbah ve Yeni Misbah sadece BaĢiç‟in makaleleriyle değil aynı zamanda SebilürreĢat‟ta yayınlanan Akif‟in makalelerini “Akif‟ten Bir Vaaz” genel baĢlığı altında Arap harfli BoĢnakça olarak tercüme etmek suretiyle okuyucularına ulaĢtırmıĢtır. Mehmet Akif Ersoy‟un Bosna-Hersek‟te tanıtılması ve dolayısıyla geniĢ bir etki alanı oluĢturması hem SebilürreĢat aracılığı ile hem de Ġstanbul‟da tahsil görmüĢ BoĢnak aydınları vasıtasıyla olmuĢtur. Bu sayede Akif sınırlarımızın çok uzağındaki Müslümanların uyanıĢına vesile olmuĢtur. BoĢnakları da çilesine ortak eden Akif en az Türkiye‟deki kadar etkili olmuĢtur. Anahtar Kelimeler: Bosna-Hersek, Mehmet Akif, SebilürreĢat, Misbah/Yeni Misbah 1 Yrd. Doç. Dr., Niğde Üni. Fen-Ede. Fak. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, gencgecer@hotmail.com 1 �MEHMET AKİF’S EFFECT ON BOSNIA-HERZEGOVINA Abstract At the history of Turkish Literature very few writers have been known not only in his country but also out of his country‟s borders both during his life and after his death. Such writers‟ thoughts and art have had great effect by reaching far countries. While Mehmet Akif was alive, he could reach such great effect and first in Ġstanbul and then out of Anatolia‟s borders to wide Turkish cultural area. One of these cultural areas is Bosnia-Herzegovina. In 1878, due to the occupation of Bosnia-Herzegovina by the Austro-Hungarian Empire, some serious problems first at politics then at cultural area occured. The intellectuals of Bosnia-Herzegovina who formerly were affected by Ġstanbul inclined to the West foremost to Vienna. This turn showed that Bosnia-Herzegovina became out of the Ottoman cultural effect widely. Some Bosnian intellectuals who were disturbed by this disengagement and would prefer to strengthen the relationship started to contact with Ġstanbul again. Salih Safvet BaĢiç was the leading of these Bosnian intellectuals. BaĢiç was educated in Ġstanbul and returned to Bosnia-Herzegovina in 1910. BaĢiç wrote Turkish articles at Misbah published by „The Community of Bosnia-Herzegovina Education‟ in 1912 under the name of Yeni Misbah and often refered to Akif at his articles. At Misbah and Yeni Misbah not only BaĢiç‟s articles but also Akif‟s articles published at SebilürreĢat under the general name of „A Sermon from Akif‟ were reached to readers by translating in Bosnian with Arabic letters. Mehmet Akif‟s publicizing in Bosnia Herzegovina and consequently his great effect succeeded by favour of both SebilürreĢat and some Bosnian intellectuals educated in Ġstanbul. Thus Akif contributed to the awakening of Muslims living far from our borders. Akif who added Bosnians to his suffering had influence at least as much as he had in Turkey. Key Words: Bosnia-Herzegovina, Mehmet Akif, SebilürreĢat, Misbah/Yeni Misbah Giriş Türk edebiyatı tarihinde çok az sayıda yazar hem yaĢadığı dönemde hem de öldükten sonra doğup yetiĢtiği ülke sınırlarının dıĢında da tanınıp bilinmiĢ, fikirleri ve sanat anlayıĢı uzak coğrafyalara ulaĢmak suretiyle geniĢ bir alanda etkili olabilmiĢtir. Mehmet Âkif Ersoy daha hayatta iken bu geniĢ etki alanına ulaĢmıĢ ve baĢta Ġstanbul olmak üzere fikirleri ve sanat 2 �anlayıĢı bugünkü Anadolu sınırlarını aĢarak geniĢ Türk kültür coğrafyasına yayılmıĢtır. Bu kültür coğrafyalarından biri de Bosna-Hersek‟tir. Bosna-Hersek‟in fethinden baĢlayıp 1878‟de bu ülkenin Avusturya-Macaristan Devleti tarafından iĢgaline kadar geçen dört yüzyıldan fazla zaman zarfında, hem siyasi hem de kültürel iliĢkiler sorunsuz bir seyir izlemiĢtir denilebilir. Ancak iĢgal sonrası Bosna-Hersek‟te Ģartlar baĢta siyaset olmak üzere, kültürel alanda da çok ciddi sorunların doğmasına neden olmuĢtur. Daha önce yüzünü Ġstanbul‟a dönük tutan ve her anlamda buradan beslenen BosnaHersek aydını yüzünü Viya‟na baĢta olmak üzere Batı‟ya çevirmiĢtir. Bu dönüĢ, BosnaHersek‟in en geniĢ manada Osmanlı/Türk kültür dairesinden çıkmaya baĢladığının ifadesi olmuĢtur. Bu kopuĢtan rahatsızlık duyan ve iliĢkileri yeniden güçlendirmek isteyen bazı BoĢnak aydınları Ġstanbul ile yeniden temasa geçmeye baĢlamıĢlardır. Bunların baĢında Salih Safvet BaĢiç gelmektedir. Bosna-Hersek ile Ġstanbul arasındaki bağları yeniden güçlendirme görevini BaĢiç‟in üstlenmiĢ olması tesadüfî değildir. Ġstanbul ile kurulan yeni köprünün iki önemli ayağı vardır. Bunlardan birincisi SebilürreĢad mecmuası ikincisi ise bu mecmuada baĢmuharrirlik de yapan Mehmet Âkif Ersoy olmuĢtur. Mehmet Âkif Ersoy‟un Bosna-Hersek‟te tanıtılması, fikirlerinin yayılması, SebirürreĢad mecmuasında yayınladığı makalelerin BoĢnakçaya tercüme edilmek suretiyle yayınlanması Misbah mecmuası aracılığı ile olmuĢtur. Misbah mecmuası “Bosna-Hersek Cemiyet-i Ġlmiyesi” adıyla kurulan cemiyetin yayın organıdır. 28 Eylül 1912‟de kurulan cemiyet Misbah adında bir de mecmua çıkarmaya karar verir. Arap harfli BoĢnakça ve Osmanlı Türkçesi ile iki dilde yayınlanan Misbah mecmuası (Geçer, 2009: 43) Haziran-Temmuz 1913 tarihli 16.17. sayıların bir arada neĢredildiği bu nüshanın baĢ sayfasında “Tefsir-i ġerif” ana baĢlığının hemen altında “SebilürreĢad‟dan Aynen” ifadesiyle Mehmet Âkif‟in bir Ģirini yayınlamıĢtır (Misbah, 1913: S. 16-17, s. 1). Metin besmele ile baĢlar, Kur‟an-ı Kerim‟den alınan ve “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? (Kur‟an, 2005: (39-9), 460) Anlamındaki ayetin ardından Ģiirin tamamı yayınlanır. “Olmaz ya… Tabî‟î… Biri insan biri hayvan! Öyleyse, “cehalet” denilen yüz karasından, Kurtulmaya azmetmeli baĢtanbaĢa millet. Kâfî mi değil yoksa, bu son ders-i felâket?” 3 �… mısraları ile baĢlayan manzume; … “Ey millet, uyan! Cehline kurban gidiyorsun! Ġslâm‟ı da “batsın!” diye tutmuĢ yediyorsun! Allah‟tan utan! Bâri bırak dini elinden… Gir leĢ gibi topraklara kendin, gireceksen! Lâkin ne demek bizleri Allâh ile iskât? Allah‟tan utanmak da olur ilm ile… Heyhât!2 mısraları ile sona erer. Âkif‟in bu manzumesi Safahat‟ın Üçüncü Kitabı olan “Hakkın Sesleri” bölümünde yer almaktadır (Düzdağ, 2009: 189-190). Bu manzume 24 Nisan 1913 yılında ilk olarak SebilürreĢad mecmuasında neĢredilmiĢtir (Ceyhan, 1991: 405). Âkif‟in bu manzumesi SebilürreĢad mecmuasında yayınlandıktan yaklaĢık olarak 2 ay sonra Bosna-Hersek‟te yayınlanmıĢtır. 1913 yılının Osmanlı Devleti açısından Ģartları düĢünüldüğünde, böylesine zor bir zamanda bu manzumenin 2 ay gibi kısa bir süre sonra Bosna-Hersek‟te üstelik de Türkçe yayınlanıyor olması oldukça dikkat çekicidir. Âkif, Kur‟an‟dan bir ayeti tefsir etmek amacıyla kaleme aldığı bu manzumede, “cehalet”i yüzkarası olarak nitelendirmekte ve Balkan SavaĢı‟nın yol açtığı maddî ve manevî yıkıma iĢaret ederek “…bu felaketten de gerekli ders çıkarılmaz ve ölüm uykusundan uyanılmaz ise bunun sonunun ölüm olacağı…” hatırlatılmaktadır. Manzumenin vermek istediği mesaj açıktır: “Millet cehaletten kurtulmalı ve gaflet ve atalet uykusundan uyanmalıdır.” Manzumenin Misbah mecmuasının baĢ sayfasında yayınlanmıĢ olması benzer bir durumun Bosna-Hersek‟te de hüküm sürdüğü, yani buradaki Müslümanların da cehaletten kurtulmaları ve bir an önce uyanmaları gerektiği fikrini yaymak içindir. Misbah mecmuasını çıkaran irade Âkif‟in manzumesinde ifade ettiği Ģeyleri Bosna-Hersek için de geçerli saymıĢtır. Misbah‟ın 10 Aralık 1913 tarihli 7 numaralı nüshasından itibaren “Mehmet Âkif: Jedan Vaz” yani “Mehmet Âkif‟ten Bir Vaaz” baĢlığı ile bir yazı dizisi baĢlatılır. Aynı baĢlık altında ve numaralandırılmak suretiyle yapılan bu tefrika Misbah‟ın 8. Sayısında, 2. sayfada 2 Bu manzumenin Misbah mecmuasında yayınlanan tam ve asıl metnini görmek için bk. EK.I. 4 �“Mehmet Âkif: Jedan Vaz 2”, 12 Aralık 1913 tarihli 9. Sayının 2. Sayfasında “Mehmet Âkif: Jedan Vaz 3”, Misbah‟ın 12. Sayısında yine 2. Sayfada “Mehmet Âkif: Jedan Vaz 4”, 22 Ocak 1914 tarihli 13. Sayısında 2. Sayfada “Mehmet Âkif: Jedan Vaz 5”, 29 Ocak 1914 tarihli 14. Sayısında birinci sayfadan “Mehmet Âkif: Jedan Vaz 6” ve son olarak 15. Sayının 2. Sayfasında “Mehmet Âkif: Jedan Vaz” baĢlığı ile tefrika son bulur. Bu yazı dizisi de yine Mehmet Âkif‟in SebilürreĢat mecmuasında yayınlamıĢ olduğu yazılarının BoĢnakçaya tercüme edilmek suretiyle Arap harfli olarak yayınlanmıĢ halidir. Bu bakımdan yazıların içeriği hakkında bilgi verebilmek için Arap Harfli BoĢnakçayı okuyup anlayabilmek gerekmektedir. Böyle bir çalıĢma bir BoĢnak tarafından yapılmalıdır. Bu ve benzer pek çok mecmua baĢta Türkçe ve Osmanlı Türkçesi bilen BoĢnak araĢtırmacıları beklemektedir. Kanaatimizce Avusturya-Macaristan iĢgali ile I. Dünya SavaĢı arasında kalan dönemdeki Bosna-Hersek tarihi, edebiyatı, siyasi ve sosyal hadiseleri bahsi geçen süreli yayınların gün yüzüne çıkarılmasıyla daha anlaĢılır bir hale gelecektir. Sebilürreşat mecmuasında Mehmet Âkif tarafından kaleme alınan makalelerin BoĢnakçaya tercüme edilmesi ve Misbah mecmuasında yayınlanması Mehmet Âkif‟in fikirlerine verilen önem ve desteğin bir göstergesidir. Sebilürreşad‟da daha pek çok kiĢinin makalesi yayınlandığı halde Âkif‟in tercih edilmesi bir tesadüf olmasa gerektir. Bu bir bakıma Âkif‟in iĢaret ettiği yolu doğru kabul etmek, onun fikirlerini Bosna-Hersek‟e de yaymak anlamına gelmektedir. Mehmet Âkif‟in Bosna-Hersek‟te tanıtılmasına katkı sağlayan en önemli isim ise Salih Safvet BaĢiç‟tir. Bosna-Hersek‟in Mehmet Âkif‟i olarak nitelendirilebilecek olan BaĢiç Âkif‟le aynı yıl doğumludur. BaĢiç‟in Mehmet Âkif‟e olan hayranlığına ve onu BosnaHersek‟e nasıl tanıttığına geçmeden önce BaĢiç‟in hayatından kısaca söz etmek gerekir. Salih Safvet BaĢiç, geniĢ toprak sahibi, varlıklı ve saygın bir ailenin ilk erkek çocuğu olarak 11 Haziran 1873‟te Hersek bölgesinde küçük bir kasaba olan bugün Tomislavgrad diye bilinen Duvno‟da dünyaya gelir. Babası Aliya Bey, annesi Prozor‟lu Nura Hanım‟dır. Ġlköğrenimini doğduğu yerde tamamlayan BaĢiç Ġstanbul‟daki teyzesinin yanına gönderilir. Liseyi tamamladıktan sonra, Fatih Camisi Medresesinde Ġslâmi ilimler alanında tahsilini tamamlar ve 1904 yılında icazet alır (Geçer, 2009: 41). 1905-1910 yılları arasında Ġstanbul‟da Mekteb-i Saadet‟te ġarkiyat ve Din dersleri verir. 1908 MeĢrutiyet hareketine de Ģahitlik eden BaĢiç 1910 yılında Bosna-Hersek‟e, doğum yeri olan Duvno‟ya geri döner (Geçer, 2009: 42). Ġstanbul‟da pek çok önemli tarihi olaya tanıklık eden, kendini çok iyi yetiĢtiren ve yüksek 5 �tahsili sırasında teĢkilatçılığı da öğrenen BaĢiç vatanına döndüğünde 37 yaĢındadır (Geçer, 2009: 43). Duvno‟da kendi halinde sakin bir hayat süren BaĢiç, 1912 yılında fikirlerini ve teĢkilatçılığını gösterebileceği çok önemli bir fırsat yakalar. Bu dönemde Bosna-Hersek ulemasından birkaç değerli bilim adamı Ocak 1912‟de Saraybosna‟da toplanır ve “BosnaHersek Cemiyet-i Ġlmiyesi” adıyla bir dernek kurmaya karar verir. Dernek 28 Eylül 1912 günü resmen kurulur ve cemiyet Misbah adında bir de mecmua çıkarmaya karar verir (Geçer, 2009: 43). Salih Safvet BaĢiç de cemiyetin resmi yayın organı olan ve Arap harfli BoĢnakça ve Osmanlı Türkçesi ile iki dilde yayınlanan Misbah‟ın 6. Sayısından itibaren Türkçe makaleler yayınlamaya baĢlar (Geçer, 2009: 43). Makalelerini doğru ve düzgün bir Osmanlı Türkçesi ile yazan Salih Safvet, Mehmet Âkif Ersoy‟u çok sever ve yazılarında sık sık ona göndermeler ve Ģiirlerinden alıntılar yapar. Misbah ve Yeni Misbah mecmualarını SebilürreĢad mecmuasının Bosna-Hersek‟teki yansıması saymak nasıl mümkünse, Salih Safvet BaĢiç‟i de Mehmet Âkif Ersoy‟un BosnaHersek‟te nesir ile yükselen sesi olarak kabul etmek mümkündür. BaĢiç toplumsal meselelere yaklaĢırken Âkif gibi düĢünür (Geçer, 2009: 20). BaĢiç, 30 Nisan 1914 tarihli Yeni Misbah‟ın 5 numaralı sayısında yayınladığı “Matbuatın Ehemmiyeti” baĢlıklı makalesinde SebilürreĢad‟ı övdükten sonra bu mecmuada yazan isimleri ve ehemmiyetlerini Ģu cümlelerle ifade eder: “Bugün merkez-i muallâ-yı hilafette çıkan ve Ferid, Fatin, Âkif, ġemseddin beyler gibi esatize-i kiram hazeratının dinî, ahlakî, felsefî, ictimaî makalat-ı müfidesini neĢreden Sebilürreşad gazetesinin âlem-i Ġslâmiyet‟e ettiği ve etmekte bulunduğu hizmetlerin fevkinde bir hizmet etmek adeta beĢeriyetin vüsati haricindedir.” BaĢiç makalesinin devamında ise SebilürreĢad mecmuasının önemine dikkat çeker ve bu mecmuayı almayı, okumayı ve tavsiye etmeyi dini bir vazife sayarak Ģunları söyler: “SebilürreĢad‟a abone olmak ve öyle bir mecmua-i ilmiyeyi her yerde istemek, talep etmek Müslümanlar üzerine bir vazife-i umumiyedir. SebilürreĢad gazetesini okumak bir kütüphaneye kapanıp da, daima tetebbuat-ı zatiyede bulunmaktan daha faidelidir. Zira bir adam ne kadar âlim, ne kadar muktedir olursa olsun SebilürreĢad‟ın sütunlarını makalat-ı müfide ile tezyin eden mütehassısların fevkinde olamaz. Hulaseten Ģunu diyebiliriz ki SebilürreĢad adi bir gazete değildir; mütalaası umuma lazım bir mecmua-i ilmiyedir. NeĢr-i maarif vazife-i mühimmesiyle mükellef olan cemiyetimizin azasından her birisine lazım bir 6 �kitab-ı müstecmiü‟l-fevaittir. Binaenaleyh SebilürreĢad‟ı umum ihvana tavsiye eylemeyi vecaibden addeylerim.” BaĢiç, SebilürreĢad ve dolaysıyla Mehmet Âkif‟in fikirlerine çok büyük bir önem verir. Onun kurtuluĢ reçetesine inanmıĢtır. Hayranlığı Âkif‟e bir methiye yazacak kadar estetik bir düzlemede kendini gösterir. BaĢiç, 26 ġubat 1914 yılında Misbah‟ın 18. Numaralı sayısında “Tahdis-i Nimet” baĢlıklı bir makale yayınlar. Misbah‟ın birinci sayfasında yayınlanan bu makale ve içerisinde yer alan manzum methiye tamamen Mehmet Âkif‟e hasredilmiĢtir. “Hakikat ve selamet gibi iki lâzıme-i edebiye ile icra-yı ihtiĢam eden ve maa‟l-iftihar genç üdebamız tarafından peyderpey lisan-ı mahallimize tercüme edilen dinî ve içtimaî makalatın muharriri, Darülfünun-ı Osmanî muallimlerinden Ģair-i hikmet-güftar, edib-i celilasar “Safahat” sahibi Mehmet Âkif Beyefendi Hazretlerine: Olmamak mümkün mü meftûn fazlına âlî-himem? Safha-yı kırtası tezyîn eyledikçe Ģiirlerin Âlem-i Ġslâmı ikaz eyleyen hikmetleri Lef ü neĢr etmektedir sanatça ulvî Ģiirlerin Vâcib-i tebcîl ü takdîs-i umum, “Hak Sesleri” Pek büyük bir aĢk ile ifhâm edendir Ģiirlerin Menba-ı ilm ü hikemdir nüsha-i vaaz u edeb Câmi-i ahkâm-ı Kur‟andır musanna Ģiirlerin Her dü âlemde saadet-i mucip insâniyeti Pek suhûletle bize ta‟lim edendir Ģiirlerin Nev-usûl üzre küĢâd ettin bize ders-i edeb Hikmet-i Ġslâm‟ı takdîr eyleyendir Ģiirlerin Az mı mazmûn, az mı mana, az mı hikmet gösterir? Çok mu meĢgul etse her sahib-i kemâli Ģiirlerin Dâim ol fazlına istidad-ı umum-ı müslimîn NeĢr-i nûr etsin cihâna hikmet-âmiz Ģiirlerin” (Misbah, 1914: S. 18, s. 1) 7 �Âkif nasıl ki bütün Ġslâm âleminin yegâne kurtuluĢunu ilimde, fende ilerlemek ve gerçek dini öğrenerek hurafelere kapılmadan dosdoğru yaĢamakta gördüyse BaĢiç de bütün bu fikirleri Bosna-Hersek Müslümanları için bir tavsiye olarak sürekli onlara hatırlatmıĢtır. BaĢiç, Âkif‟ten aldığı bu enerjiyle baĢta Bosna-Hersek Müslümanları olmak üzere diğer Ġslâm ülkelerinin geri kalmıĢlığını tembelliğe ve bilgisizliğe bağlar. BaĢiç de, tıpkı Âkif gibi, Ġslâm âleminin tembellikten ve cahillikten kurtulabileceğine inanır. Tavsiyesi durmadan çalıĢmaktır. “O halde, sosyal ve fen bilimlerinde, ahlakta yükselmek ve ilerlemek idealimiz olmalı, bu konuda çok çalıĢmalıyız!..” der. Ümitsiz değildir ve bu konuda BaĢiç, Âkif‟in ümitsizliği asla onaylamayan Ģu mısralarına sığınır: “Âtiyi karanlık görerek azmi bırakmak Alçak bir ölüm varsa, eminim, budur ancak.” Mehmet Âkif, hayatında Bosna-Hersek‟e hiç gelmemiĢtir. Hicaz‟a gitmiĢ, Almanya‟ya gitmiĢ, Mısır‟da bulunmuĢ, ancak bu topraklara hiç ayak basmamıĢtır. ġair, yazar, düĢünür, dava adamı, idealleri olan bir mustarip olarak henüz hayatta iken gelmediği bu yerlerde tanınmıĢ, bilinmiĢ ve de sevilmiĢtir. Onun manzumeleri Balkan Ģehirlerinin bu en uzak noktasında da o dağdan bu dağa çarparak kalpleri ve gönülleri tutuĢturmuĢtur. Bu ateĢin yanmasında ve yayılmasında elbette Bosna-Hersek Müslümanlarının büyük payı vardır. Âkif‟le aynı çağda yaĢayan kaç Ģair Bosna-Hersek‟te bilinir. Kaçının bir mısraı sınırları aĢıp ovalara, dağlara çarpa çarpa yayılmıĢ ve umutsuzlara umut olmuĢtur? Mehmet Âkif‟in BosnaHersek‟te tanınmasına, bilinmesine elbette zemin hazırlayan en önemli kiĢi Salih Safvet BaĢiç ve onun baĢmuharrir olarak yazılarını yayınladığı Misbah ve Yeni Misbah mecmuaları olmuĢtur. Ama bütün bunların ötesinde Âkif‟i buralara getiren mucize yine onun mısralarında gizlenen samimiyet, inanmıĢlık ve iradedir diye düĢünüyorum. Kaynakça CEYHAN, Abdullah, (1991), Sırat-ı Müstakîm ve Sebîlürreşad Mecmuaları Fihristi, Ankara, Diyanet ĠĢleri BaĢkanlığı Yayınları. DÜZDAĞ, M. Ertuğrul (2009), Safahat, Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. GEÇER, G. Osman (2009), Bosna-Hersek’te Bir Osmanlı Aydını: Salih Safvet Başiç, Tuzla, Bosna-Hersek, Tuzla Kantonu ArĢivi Yayınları. Kur‟an (2005), (Haz: Elmalılı Hamdi Yazır), Ġstanbul, Huzur Yayınevi. Misbah, I. Sene, Nu: 16-17, 15 Recep-1 ġaban 1331 (Haziran-Temmuz 1913), Saraybosna. 8 �Misbah, II. Sene, Nu. 18, 30 Rabiulevvel 1332/26 ġubat 1914, Saraybosna. Misbah, II. Sene, Nu: 7, 11 Muharrem 1332/10 Aralık 1913, Saraybosna. 9 �EK. I. “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” Misbah, I. Sene, Nu: 16-17, 15 Recep-1 ġaban 1331/20 Haziran-6 Temmuz 1913, Saraybosna. 10 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2194 Title A name given to the resource BOSNA-HERSEK’TE MEHMET AKİF ETKİSİ Author Author GEÇER, Genç Osman Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Bosna-Hersek, Mehmet Akif, Sebilürreşat, Misbah/Yeni Misbah. ÖZET Türk edebiyatı tarihinde çok az sayıda yazar hem yaşadığı dönemde hem de öldükten sonra doğup yetiştiği ülke sınırlarının dışında da tanınıp bilinmiş, fikirleri ve sanat anlayışı uzak coğrafyalara ulaşmak suretiyle geniş bir alanda etkili olabilmiştir. Mehmet Akif Ersoy daha hayatta iken bu geniş etki alanına ulaşmış ve başta İstanbul olmak üzere fikirleri ve sanat anlayışı bugünkü Anadolu sınırlarını aşarak geniş Türk kültür coğrafyasına yayılmıştır. Bu kültür coğrafyalarından biri de Bosna-Hersek’tir.1878’de Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan Devleti tarafından işgali, bu ülkede başta siyaset olmak üzere, kültürel alanda da çok ciddi sorunların doğmasına neden olmuştur. Daha önce yüzünü İstanbul’a dönük tutan ve her anlamda buradan beslenen Bosna-Hersek aydını yüzünü Viyana başta olmak üzere Batı’ya çevirmiştir. Bu dönüş, Bosna-Hersek’in en geniş manada Osmanlı kültür dairesinden çıkmaya başladığının ifadesi olmuştur. Bu kopuştan rahatsızlık duyan ve ilişkileri güçlendirmek isteyen bazı Boşnak aydınları İstanbul ile yeniden temasa geçmeye başlamışlardır. Bunların başında Salih Safvet Başiç gelmektedir. Başiç, tahsil hayatını İstanbul’da tamamlamış ve 1910 yılında Bosna-Hersek’e dönmüştür. 1912 yılında Bosna-Hersek Cemiyeti İlmiyesi tarafından çıkarılmaya başlanan Misbah, sonradan Yeni Misbah adını alan mecmuada Türkçe makaleler yazmış; makalelerinde sık sık Akif’e atıfta bulunmuştur. Misbah ve Yeni Misbah sadece Başiç’in makaleleriyle değil aynı zamanda Sebilürreşat’ta yayınlanan Akif’in makalelerini “Akif’ten Bir Vaaz” genel başlığı altında Arap harfli Boşnakça olarak tercüme etmek suretiyle okuyucularına ulaştırmıştır. Mehmet Akif Ersoy’un Bosna-Hersek’te tanıtılması ve dolayısıyla geniş bir etki alanı oluşturması hem Sebilürreşat aracılığı ile hem de İstanbul’da tahsil görmüş Boşnak aydınları vasıtasıyla olmuştur. Bu sayede Akif sınırlarımızın çok uzağındaki Müslümanların uyanışına vesile olmuştur. Boşnakları da çilesine ortak eden Akif Türkiye’deki kadar etkili olmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/3fc105aea12131d845ad22987b837106.docx 6e74f0209730a0fd28eb2ec8640bb11e https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6ff972d52451456efd430eb2e8e215d3.pdf 1f7147b6bf4e122308ede420a80acdb2 PDF Text Text BERDİ KERBABAYEV’İN “ÖTEN GÜNLER” ROMANINDA TÜRKMEN TOPLUMUNA YÖNELİK SOSYOLOJİK BİR ÇÖZÜMLEME Ahmet GÖKÇİMEN Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Berdi Kerbabayev, Öten Günler, Türkmen Toplumu, Sosyolojik Çözümleme. ÖZET Berdi Kerbabayev (1984-1974), sosyalist dönem Türkmen edebiyatında nazım ve nesir türlerinde eserler kaleme alan önemli isimlerden biridir. O; şiir, hikâye, inceleme ve roman türlerinde birçok eser verir ve eserlerinden bazıları yaşadığı dönem için ilk numuneler kabul edilir. Örneğin yazar, 1940’ta “Aygıtlı Edim” adlı yapıtıyla ilk sosyalist gerçekçi eseri, 1974’te “Öten Günler” ile de ilk otobiyografik romanı vücuda getirmiştir. Öten Günler, yazarın yaşlılık devrinde kaleme aldığı bir eseri olmasının yanı sıra son romanı ve yapıtıdır. Bu eserde Kerbabayev, doğumu 1894’ten diğer bir deyişle çocukluğundan 1924 yılına kadar yaşadığı devri konu edinir. 1894-1924 yılları arasında yazarın başından geçen hadiseler (mesela doğduğu coğrafya, ailesi ve eğitimi) ve tanık olduğu vakalar, ustaca bir anlatımla başkahraman Mırat üzerinden aktarılır. Öten Günler, 1884-1924 yılları arasında özellikle eğitim, bozulan dinî müesseseler, siyasal yapı ve toplumda yaşanan kültürel değişimi beyan eden bir edebî vesikadır. Bu incelemede, Kerbabayev’in gözünden Öten Günler romanında verilen Türkmen halkına ait bilgiler, sosyolojik olarak 1. Kültürel Yapı, 2. Dinsel Yapı, 3. Ekonomik Yapı ve 4. Siyasal Yapı başlıkları altında incelenmiş, büyük değişimlerin yaşandığı devre ayna tutan ve çağın tanığı eserin toplumsal arka planı ortaya konmuştur. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1852 Title A name given to the resource BERDİ KERBABAYEV’İN “ÖTEN GÜNLER” ROMANINDA TÜRKMEN TOPLUMUNA YÖNELİK SOSYOLOJİK BİR ÇÖZÜMLEME Author Author GOKCIMEN, Ahmet Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Berdi Kerbabayev, Öten Günler, Türkmen Toplumu, Sosyolojik Çözümleme. ÖZET Berdi Kerbabayev (1984-1974), sosyalist dönem Türkmen edebiyatında nazım ve nesir türlerinde eserler kaleme alan önemli isimlerden biridir. O; şiir, hikâye, inceleme ve roman türlerinde birçok eser verir ve eserlerinden bazıları yaşadığı dönem için ilk numuneler kabul edilir. Örneğin yazar, 1940’ta “Aygıtlı Edim” adlı yapıtıyla ilk sosyalist gerçekçi eseri, 1974’te “Öten Günler” ile de ilk otobiyografik romanı vücuda getirmiştir. Öten Günler, yazarın yaşlılık devrinde kaleme aldığı bir eseri olmasının yanı sıra son romanı ve yapıtıdır. Bu eserde Kerbabayev, doğumu 1894’ten diğer bir deyişle çocukluğundan 1924 yılına kadar yaşadığı devri konu edinir. 1894-1924 yılları arasında yazarın başından geçen hadiseler (mesela doğduğu coğrafya, ailesi ve eğitimi) ve tanık olduğu vakalar, ustaca bir anlatımla başkahraman Mırat üzerinden aktarılır. Öten Günler, 1884-1924 yılları arasında özellikle eğitim, bozulan dinî müesseseler, siyasal yapı ve toplumda yaşanan kültürel değişimi beyan eden bir edebî vesikadır. Bu incelemede, Kerbabayev’in gözünden Öten Günler romanında verilen Türkmen halkına ait bilgiler, sosyolojik olarak 1. Kültürel Yapı, 2. Dinsel Yapı, 3. Ekonomik Yapı ve 4. Siyasal Yapı başlıkları altında incelenmiş, büyük değişimlerin yaşandığı devre ayna tutan ve çağın tanığı eserin toplumsal arka planı ortaya konmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/0d4f44043dfc589095b4ca7f209f036d.docx fd781d3c2610752b17fbe093a15024fa https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7baeda0677623ed3e100c424ae6bc20e.pdf a5c639c5e9e640427147158385b0012f PDF Text Text TÜRK FİLMLERİNDE EDEBİYAT ÖĞRETMENİ VE EDEBİYAT DERSLERİ Meltem GÖNDEN Akdeniz Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo TV ve Sinema, Antalya / Türkiye Anahtar Kelimeler: Türk sineması, edebiyat öğretmeni, edebiyat eğitimi, film incelemesi. ÖZET Gerek okul hayatı gerekse öğretmenlik mesleği sinemacıların her dönem ilgisini çeken konular arasında yer almıştır. Nitekim hem dünya hem de Türk film tarihi, öğretmenlerden öğrencilere, sınıf ortamlarından okul koridorlarına kadar okul ve eğitim hayatının çeşitli boyutlarıyla beyazperdeye taşındığı yüzlerce örnekle doludur. Öyle ki günümüzde “okul filmleri”, sinemada özel bir alt tür olarak adından söz ettirmeye başlamıştır. Eğitime ilişkin konuların sinema açısından elverişli bir kaynak oluşu, filmleri bu konular ekseninde ve tarihseltoplumsal bakış açısıyla incelemeyi de önemli kılar. Bu yaklaşım çerçevesinde bu nitel çalışmada Türk filmlerinde edebiyat öğretmeni tipolojisi ve edebiyat eğitimi konusu mercek altına alınacaktır. Yapılan ön araştırma, tamamına yakını “okul filmi” olarak nitelenebilecek olan filmlerde edebiyat öğretmeni figürünün az sayıda filmde ve genelde geri planda yer almakla birlikte gerek kişisel özellikler gerekse mesleki tutum ve davranışlar açısından belirgin hatlarla çizildiğini göstermiştir. Bu anlamda niteliğin gözetildiği, dolayısıyla da bu az ama belirgin temsiliyetin değişen dönem ve koşullar çerçevesinde irdelendiği çalışmanın Türkiye’de edebiyat eğitimi konusuna farklı bir pencereden bakılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk ve dünya sinemasında okul ve eğitim hayatının ön plana çıktığı filmlere ilişkin kısa bir bilgilendirmenin ardından dünya sinemasındaki edebiyat eğitmeni profillerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde çalışmanın bulguları, Türk filmlerinin edebiyat öğretmeni ve edebiyat dersine ilişkin içeriği ortaya konmuş, üçüncü ve son bölümde de Türkiye’de edebiyat eğitimi konusu bulgular ve Türk ve dünya sineması karşılaştırması ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1857 Title A name given to the resource TÜRK FİLMLERİNDE EDEBİYAT ÖĞRETMENİ VE EDEBİYAT DERSLERİ Author Author GONDEN, Meltem Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Türk sineması, edebiyat öğretmeni, edebiyat eğitimi, film incelemesi. ÖZET Gerek okul hayatı gerekse öğretmenlik mesleği sinemacıların her dönem ilgisini çeken konular arasında yer almıştır. Nitekim hem dünya hem de Türk film tarihi, öğretmenlerden öğrencilere, sınıf ortamlarından okul koridorlarına kadar okul ve eğitim hayatının çeşitli boyutlarıyla beyazperdeye taşındığı yüzlerce örnekle doludur. Öyle ki günümüzde “okul filmleri”, sinemada özel bir alt tür olarak adından söz ettirmeye başlamıştır. Eğitime ilişkin konuların sinema açısından elverişli bir kaynak oluşu, filmleri bu konular ekseninde ve tarihsel-toplumsal bakış açısıyla incelemeyi de önemli kılar. Bu yaklaşım çerçevesinde bu nitel çalışmada Türk filmlerinde edebiyat öğretmeni tipolojisi ve edebiyat eğitimi konusu mercek altına alınacaktır. Yapılan ön araştırma, tamamına yakını “okul filmi” olarak nitelenebilecek olan filmlerde edebiyat öğretmeni figürünün az sayıda filmde ve genelde geri planda yer almakla birlikte gerek kişisel özellikler gerekse mesleki tutum ve davranışlar açısından belirgin hatlarla çizildiğini göstermiştir. Bu anlamda niteliğin gözetildiği, dolayısıyla da bu az ama belirgin temsiliyetin değişen dönem ve koşullar çerçevesinde irdelendiği çalışmanın Türkiye’de edebiyat eğitimi konusuna farklı bir pencereden bakılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk ve dünya sinemasında okul ve eğitim hayatının ön plana çıktığı filmlere ilişkin kısa bir bilgilendirmenin ardından dünya sinemasındaki edebiyat eğitmeni profillerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde çalışmanın bulguları, Türk filmlerinin edebiyat öğretmeni ve edebiyat dersine ilişkin içeriği ortaya konmuş, üçüncü ve son bölümde de Türkiye’de edebiyat eğitimi konusu bulgular ve Türk ve dünya sineması karşılaştırması ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e27494e814c13b421ae4b08550a15294.docx 53510b32db886fbc4552741446f04060 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/067565bc3e384f53893359a2752c3925.pdf fcda9a1f8335a629a03acddf88b8d8f5 PDF Text Text KOMPLİMENTİ U TURSKİM DARAMAMA Merima GRABČANOVİĆ Tuzla Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Tuzla / Bosna Hersek Ključne riječi: Pragmatika, učtivost, kompliment, drama SAŽETAK Pragmatika je naučna disciplina koja se bavi isključivo upotrebom jezika u komunikaciji. Tačnije, ona proučava komunikativna sredstava kao što su: na koji način čovjek daje i prima saopštenja i od čega komunikacija zavisi u određenoj situaciji. Učtivost nas uči kako da budemo pažljivi prema ljudima oko nas. Ovo je zapravo primjer pozitivne učtivosti. Pozitna učtivost olakšava nam prijatnu komunikaciju. Međutim, postoji i negativna učtivost i ona stvara neprijatnost, sukob i stres. Drama je književni oblik koji je napisan uglavnom da bi se izveo na daskama. Dramski dijalog je dosta pogodan za analizu teorije govornih činova. Dijalog u drami se znatno razlikuje od govora koji svakodnevno vodimo. Kompliment je riječ francuskog porijekla (compliment) i označava pohvalu, laskanje ili udvaranje. Za komplimente možemo reći da su najbolji primjer pozitivne učtivosti. Davanjem komplimenata činimo da se naš sagovornik osjeća bolje i ugodnije u datom trenutku. Možemo reći da je kompliment upućen sagovorniku jedna vrsta poklona koji nema materijani oblik. Da bismo razdvojili kompliment iz konteksta svakodnevnog govora, moramo uočiti pretjerivanje. Pretjerivanje daje komplimentu konačan oblik. Komplimenti su veoma bitni jer uspostavljaju bliskost sa sagovornikom i na taj način čine da se sagovornik osjeća bolje. Komplimenti se daju najčešće za izgled, zatim za postignuće, ličnost, imovinu i na odnos koji imaju sagovornici. U turskom jeziku kompliment (iltifat) ima značenje poštovanje ili uljudnost. Ljudi mogu odgovoriti na komplimente na razne načine: prihvatanje, odbijanje i izbjegavanje. Tursko društvo karakteriše pozitivna učtivost. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2018 Title A name given to the resource KOMPLİMENTİ U TURSKİM DARAMAMA Author Author GRABCANOVIC, Merima Abstract A summary of the resource. Ključne riječi: Pragmatika, učtivost, kompliment, drama SAŽETAK Pragmatika je naučna disciplina koja se bavi isključivo upotrebom jezika u komunikaciji. Tačnije, ona proučava komunikativna sredstava kao što su: na koji način čovjek daje i prima saopštenja i od čega komunikacija zavisi u određenoj situaciji. Učtivost nas uči kako da budemo pažljivi prema ljudima oko nas. Ovo je zapravo primjer pozitivne učtivosti. Pozitna učtivost olakšava nam prijatnu komunikaciju. Međutim, postoji i negativna učtivost i ona stvara neprijatnost, sukob i stres. Drama je književni oblik koji je napisan uglavnom da bi se izveo na daskama. Dramski dijalog je dosta pogodan za analizu teorije govornih činova. Dijalog u drami se znatno razlikuje od govora koji svakodnevno vodimo. Kompliment je riječ francuskog porijekla (compliment) i označava pohvalu, laskanje ili udvaranje. Za komplimente možemo reći da su najbolji primjer pozitivne učtivosti. Davanjem komplimenata činimo da se naš sagovornik osjeća bolje i ugodnije u datom trenutku. Možemo reći da je kompliment upućen sagovorniku jedna vrsta poklona koji nema materijani oblik. Da bismo razdvojili kompliment iz konteksta svakodnevnog govora, moramo uočiti pretjerivanje. Pretjerivanje daje komplimentu konačan oblik. Komplimenti su veoma bitni jer uspostavljaju bliskost sa sagovornikom i na taj način čine da se sagovornik osjeća bolje. Komplimenti se daju najčešće za izgled, zatim za postignuće, ličnost, imovinu i na odnos koji imaju sagovornici. U turskom jeziku kompliment (iltifat) ima značenje poštovanje ili uljudnost. Ljudi mogu odgovoriti na komplimente na razne načine: prihvatanje, odbijanje i izbjegavanje. Tursko društvo karakteriše pozitivna učtivost. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/fd10a2c5cb02729f2dae1dfa37d34cd4.docx 40af831539e6b31299b8ca68cadac4bb https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/29cb5e1b1dd81c7ef89ff66019b305f9.pdf 5bf497712e40968b6bcde2da9a9a2fcb PDF Text Text ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USÛLÜ Taner GÖK Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Çanakkale / Türkiye Anahtar Kelimeler: Şem’î, klasik şerh, tercüme. ÖZET 16. yüzyılda yaşamış olan Şem’î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şarihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem’î’nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî’nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem’î’nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî’nin Subhatü’l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem’î, şerhlerinde, kelimelerin lügat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem’î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şarihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem’î’nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1a6c1a0d954696cdee32a5b114eda1c0.docx 23574fdaa861ed9e522e17a88e7d24f3 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/296ee947f0c5a42edc160f00c8e24999.pdf ed35f3735a7e4d9bd22e03f625433d2a PDF Text Text ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USULÜ Taner GÖK Özet 16. yüzyılda yaşamış olan Şem‟î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şârihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem‟î‟nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî‟nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem‟î‟nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî‟nin Subhatü‟l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem‟î, şerhlerinde, kelimelerin lugat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem‟î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şârihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem‟î‟nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Şem‟î, klasik şerh, tercüme. THE INTERPRETIVE STYLE IN ŞEM’Î’S ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR Abstract Şem‟î- a sixteenth century author- was the first writer to put together an analysis of the first Turkish Mesnevi. Şem‟î set the foundations for poetry analysis which has taken an important role in Classical Turkish Literature. Apart from the Mesnevi analysis Şem‟î is the author of numerous analysis's of Sadî, Hâfız and Molla Câmî's literary works.  Arş. Gör., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, tanergok@comu.edu.tr �In this essay, Şem‟î's analysis, results and techniques of the famous Persian master Molla Câmî's Subhatü‟l-Ebrâr will be taken into consideration. His innovative approach to literary interpretation has made him a true master. Following his analysis of the dictionary, abstract and original text meanings of the words Şem‟î examines the writers essential meaning by conforming to the classical analysis techniques, meanwhile adding a personal approach. Şem‟î does not analyze the literary piece word by word, instead he chooses to put forth the core meaning of the piece; he does this by analyzing and interpreting the couplets and key words used in the work; as for the remaining parts he simply translates. In this interpretation by Şem‟î the use of the following sets him apart from his contemporaries: the word by word translation of the verses and couplets, the detailed explanation of the Persian couplets and most importantly and something rarely seen in his predecessors and successors was his elaborate explication based on syntactic difference. It is these specific techniques which stand out in the work analyzed in this essay. This work based on the interpretation put forth by Şem‟î one year before his death will help spread and develop his interpretive style. Key Words: Şem‟î, classical interpretation, translation Şem’î Şem’ullâh Şem‟î, şerh ettiği eser sayısının çokluğuyla dikkat çeken bir şârihtir (Serh-i Gülistân, Serh-i Dîvân-ı Hâfız, Serh-i Divân-ı Sâhî, Serh-i Bahâristân, Serh-i Pend-i Attâr (Saâdetnâme), Tuhfetü‟l-Âsıkîn, Serh-i Bostan, Serh-i Mantık-ı Tayr, Şerh-i Mesnevî, Serh-i Tuhfetü‟l- Ahrâr, Serh-i Subhatü‟l- Ebrâr, Serh-i Mahzen-i Esrâr). Ancak eser sayısının bu derece fazla olmasına rağmen, Şem‟î hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Şârihin eserleri üzerine yapılan çalışmaların neticeleri de birkaç ek bilginin haricinde kaynaklarda yer alan bilgileri tekrar etmektedir. Üzerinde çalıştığımız eser, telif tarihi ve Şem‟î‟nin bu şerhini yaşlılık dönemlerinde yazdığını belirtmesiyle, onun ölüm tarihi konusunda son yıllarda ortak kabul gören 1602-1603 tarihini desteklemektedir. Şerh-i Subhatü‟l-Ebrâr‟da şârihin hayatına dair diğer kaynaklarda olmayan ek bilgiler yer almadığı için biz burada daha önce Şem‟î üzerine yapılan çalışmalardan (Akat 1999, Dündar 1998, Öztürk 2007, Özkırımlı 1984, Ünver 1985, Ünver 1981, Keyik 2001, Koçoğlu 2009, Karavelioğlu 2005, Dağlar 2009) yararlanarak onun hayatını özetlemekle yetineceğiz. �Adı kaynaklarda, Şem‟î Şem‟ullah, Şem‟î Mustafa bin Çelebi Muhammed, Mustafa Şem‟î, Şem‟î Dede, Molla Şem‟î, Şem‟î Çelebi olarak geçen Şem‟î‟nin hayatına dair en önemli bilgilere Nev‟îzâde Atâyî‟nin Şakâyık zeylinde rastlanmaktadır. Burada yer alan bilgilere göre Şem‟î, birçok alanda ilim tahsil etmesine rağmen dünya işlerinden feragat ederek tasavvufa yönelmiştir. Mesnevî, Bostan, Gülistan gibi eserleri şerh etmiş olması onun hem bir mutasavvıf hem de derin bilgilere sahip bir alim olduğunu kanıtlar niteliktedir. Nitekim Keşfü‟z-Zünûn ve Sicill-i Osmanî‟de onun medresede dersler veren bir bilgin olduğunu belirten bilgiler mevcuttur (Koçoğlu, 2009:23). Şem‟î hakkında bilgi veren kaynakların birçoğunda onun nerede doğduğu ve yaşadığına dair kesin bilgiler bulunmamaktadır. Hediyyetü‟l-İhvân‟da yer alan bilgiye göre Şem‟î, Anadolu kökenlidir ve İstanbul‟da yaşamıştır. Esrâr Dede ise onun Konya asıllı olduğunu ve İstanbul‟da yaşadığını dile getirmiştir (Genç, 2000:66-67). Şem‟î, her ne kadar Mesnevî‟yi şerh etmiş olsa da gerek bu şerhinde gerekse diğer şerhlerinde Mevlevîliği konusunda açıklayıcı bilgiler vermemiştir. Ancak Mesnevî şerhinin VI. cildinde “Ol Âsitâne‟ye bu kadar nisbet ü intisâb, müsebbib-i saâdet-i dâreyn idügüne hiç sekk ü reyb yokdur.” şeklindeki ifadelerinden onun Mevlevî olduğu anlaşılmaktadır. Onun bu özelliğini destekleyen bilgilere Mevlevî kökenli bilginlerin eserlerinde de rastlanmaktadır. Nitekim Derviş Mahmud Dede onu şârih-i elfâz-ı Mesnevî ve Azîz-i Uhrevî lakaplarıyla anmıştır (Öztürk, 2007:58 ). Şem‟î‟nin ölüm tarihiyle ilgili kaynaklarda muhtelif bilgiler yer almaktadır. Atâyi, Bursalı Mehmed Tahir, Nâimâ, Şem‟î‟nin ölüm tarihini 1000/1591-2 olarak, Kâtip Çelebi Fezleke‟de 1000/1591-2, Keşfü‟z-Zünûn‟da ise 1005/1596-97 olarak verir. İsmail Ünver‟in bu konuda yapmış olduğu çalışma Şem‟î‟nin ölüm tarihinin 1011/1602-3‟ten önce olamayacağını göstermiştir. Zira Şem‟î, Mahzenü‟l-Esrâr şerhini 1011/1602-3‟te bitirmiştir (Ünver, 1985: 38-43). Şeyda Öztürk de Sahih Ahmed Dede‟nin Şem‟î‟nin ölüm tarihini 1010‟nun sonları olarak verdiği bilgisini bize aktarmıştır. Şerh-i Subhatü’l-Ebrâr Subhatü‟l-Ebrâr, Câmî‟nin en özgün sayılabilecek mesnevisidir. Zira Câmî, bu mesnevisini hiçbir şairin eserini örnek almadan yazmıştır. Ayrıca bu eserde kullanılan vezin Câmî‟den önce hiçbir şair tarafından mesnevi yazımında kullanılmamıştır. 2875 beytten oluşan bu mesnevi Hüseyin Baykara‟ya sunulmuştur (Câmî (Çev: Kırlangıç), 2011:17-18). �Şem‟î, bu mesnevinin şerhini 1009 tarihinde tamamlayarak III. Mehmed‟in kapı ağası olan Gazanfer Ağa‟ya sunmuştur. Şem‟î, bu şerhinde diğer şerhlerinde olduğu gibi akademik şerh tekniğini kullanmakla birlikte şerhte kendine has tasarruflarda bulunmuştur. Şem‟î‟nin şerhlerinde tercüme önemli bir yer tutmaktadır. Bu durumun farkında olan Esrâr Dede, onun şerh tekniğine dair oldukça isabetli bir tespitte bulunmuştur; “Mesnevî-yi şerîfün elfâz u lügâtını terceme tarzında bir matbu‟ şerh yazup Allâh Allâh muktezâ-yı intisâb u hulûsları berekâtiyle bir rütbede meşhûr-ı âfâk olmışdur ki her diyarda nüshası ve belki her hücrede birkaç varakası bulınmak derkârdur.” (Esrâr Dede, 2000:261) Şem‟î‟nin tercümelere ağırlık vermesindeki önemli etken ise onun şerhlerini halkın anlaması için yapmasıdır. Önemli gördüğü eserlerden halkın da faydalanması amacını güden Şem‟î, şerhlerinde anlaşılır bir dil kullanarak uzun şerhler yapmak yerine tercümeye ağırlık vermiştir. Nitekim Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde de aynı amacı güttüğünü dile getirmiştir. Der-beyān-ı sebeb-i şerḥ-şüden-i Subḥatü’l-ebrār Mevlānā Cāmī kaddesa’llāhu sırrahu’l-‘azīz Mevlānā Cāmī ḥażretlerinüŋ kaddesa‟llāhu sırrahu‟l-„azìz Subḥatü‟l-ebrār nām kitābı ki sırr-ı tevḥìd-i sübḥānī ve rumūz u nikāt-ı yezdānī ve esrār u ma„ārif-i ṣamedānī ve daḳāyık u ḥaḳayıḳ-ı raḥmānī ve işārāt-ı pinhānī ve naṣāyiḥ-i rūḥānī ile memlū vü pür idügi aṣḥāb-ı dile ziyāde rūşen ü ẓāhirdür, lā-cerem bu kitāb-ı şerīfüŋ nef„i ṭālibīne „umūm üzre olsun içün bu Şem‟ī-i ḥaḳīr-i pür-taḳsīr bu kitābı şerīfi cihānda ziyāde lutf u kerem ve nām-ı nīk ve aḫlāk-ı ḥamīde ve ef„āl-i pesendīde ile meşhur ḫāṣṣ u „avāmm cāh u celāl ve „izz ü iḳbāl ṣaḥibi bir ṣaḥib-i sa„ādetüŋ ṭalebi sebebiyle lisān-ı Türkīyle şerḥ idüp dībācesini anuŋ ism-i şerìfi ile muʿanven ve vaṣf-ı laṭīfi ile müzeyyen eyledi ve Ḫudā-yı azze ve celle ol kimseyi raḥmeti deryāsına ġarḳ eylesün ki bu kitābdan müntefi„ ü behrever olduḳda ol ṣāḥib-i sa„ādete ve bu ḥaḳīre cān u dilden ḥayr du„ā eyleye. (Hüdâî Efendi, 2a) Şem‟î‟nin bu şerhini usul açısından ele alırken metne genel ifadelerle yaklaşmak yerine şerhte başlıkların ve beytlerin nasıl tercüme ya da şerh edildiği ayrı ayrı incelenmiş ve şârihin şerhinde hangi usurlardan ne ölçüde yararlandığı da detaylarıyla çıkarılmaya �çalışılmıştır. Örnekler doktora çalışması yürüttüğümüz tenkitli metinden alınmasına rağmen nüsha farkları bu yazıda gösterilmemiştir. Başlıkların Tercüme ve Şerhi Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde, başlıkların tercüme ya da şerhinde tek bir yöntem kullanılmamıştır. Başlıkların bazıları, bütün olarak önce birebir tercüme edilmiş sonra da söz konusu başlığın şerhi yapılmıştır. Şerhte ise beytlerde olduğu gibi önce başlıkta geçen kelimeler hakkında bilgi verilmiş, daha sonra da yaʿnī ile başlayan kısa açıklamalar eklenmiştir. Münācāt der-işārāt be-bī-karārī-i şecere-i dil der-mehebb-i riyāḥ-ı ḫavāṭır-ı muḫtelife ve ṭaleb-i tevfīḳ-i taḥḳīḳ-i suḫan ki åemere-i ān şecerest Bu maḥall-i münācātdur ḫavātır-ı muḥtelife riyāhınuŋ mehebbinde dil şeceresinüŋ bīḳarārlıġına işāret beyānında ve taḥḳīḳ-i suḫanuŋ tevfīḳini ṭalebdür ki suḫan ol şecerenüŋ åemeresidür. Mehebb bunda maṣdar-ı mīmī olmaḳ ensebdür ki esmek maʿnāsına olur ve ism-i mekān olmaḳ hem ḳābildür, riyāḥ cemʿ-i rīḥdür, ḫavāṭır cemʿ-i ḥāṭıradur (åemere mīve maʿnāsınadur, şecere dıraḫt] (Hüdâî Efendi, 33a). Ḥikāyet-i ʿaynül-ḳużāt Hemedānī ki ez-Hemedānī mūy-şikāft her çend çün mūy ber-ḫod ne-yāft tā be-soḥbet-i Aḥmed Ġazālī ne-şitāft ser-rişte-i īn kār ne-yāft ʿAynü‟l-ḳużāt Hemedānī ki bisyār u cemīʿ-i ʿulūmı bilicilik sebebinden ḳılı yarardı yaʿnī ziyāde müdeḳḳiḳ idi, sülūk aḥvāline vuṣūl bulmayup ʿaşḳ-ı İlāhīden bī-behre olduġıçün ziyāde elem ü ġamından kendü üzre mūy gibi ḳurılurdı yaʿnī ḥadden bīrūn mużṭarib ü munḳabıż olurdı. Mādām ki Aḥmed Ġażālī‟nüŋ ṣoḥbetine müsāraʿat eylemedi yaʿnī mādām ki aŋa mürīd olmadı, bu kāruŋ aṣlını bulmadı yaʿnī ʿaşḳ-ı İlāhīden behrever olup sülūkda müntehī olmadı (Hüdâî Efendi, 32a). Eserde geçen başlıklar, yukarıdaki gibi bütün olarak tercüme ve şerh edilmelerinin yanı sıra parçalara ayrılarak da ele alınmışlardır. Eserde normalde tek parça olan başlığı Şem‟î, üçe ayırarak tercüme ve şerh etmiştir. ʿIḳd-ı evvel der-derde-güşā-yı ez-güşādegī-i dil �Evvelki ʿıḳd göŋül güşādeligünden perde-güşāylık beyānındadur yaʿnī dil nedür ve andan murād nedir anı beyān eyler ve beyān-ı ān ki der-pehlū-yı rāstān be-vey tüvān resīd ve anuŋ beyānındadur rāstlaruŋ yanında irişmek mümkindür yaʿnī mādām ki bir kimse bir mürşidüŋ ḥıdmet ü ḥużūrunda çoḳ zamān sākin olmaya ol dilden behrever olup ṣāḥib-i dil olmaz ve ḥaḳīḳat-i dilden ḫaber bulmaz. Rāstāndan murād mürşidlerdür [resīd bunda resīden maʿnāsınadur], maḥrūm māned her ki der-pehlū-yı çepeş ṭalebīd her kim ki anı ṣol ṭarafında ṭaleb eyledi ol dilden maḥrūm ḳaldı, zīrā dilden murāḍ ṣol ṭarafda olan et pāresi degüldür ki aŋa yürek dirler, zīrā dilden murād eger ol olaydı cemīʿ-i müʾmin ü kāfir belki cemīʿ-i ḥayvānāt heb ṣāḥib-i dil olurdı, ḥālā ki bisyār kimseden bir kimse ṣāhib-i dildür (Hüdâî Efendi, 28b). Şem‟î, beytlerde olduğu gibi başlıklarda da zaman zaman şerh yapmadan sadece tercüme yapma yoluna gitmiştir. Şârihin beytlerden oldukça uzun olan başlıkları, aslına uygun olarak birebir tercüme etmesi dikkat çekicidir. Münācāt der-şükr-güẕārī-i niʿmet-i kelām-ı mevzūn u ṭalebkārī-i tevfīk ber āverden delāyil hestī-i Ḫudāvendi bī çün celle ẕikruhu ve ʿamme nevāluhu Bu münācāt mevzūn kelām niʿmetinüŋ şükrini edā idiciligüŋ beyānındadur ve bīçūn Ḥüḍavend‟üŋ vücūdınuŋ delīllerini aşikār u beyān eylemege tevfīḳ ṭaleb idiciligüŋ beyānındadur celle ẕikruhu ve ʿamme nevāluhu (Hüdâî Efendi, 42b). Beytlerin Tercüme ve Şerhi Şem‟î, eserdeki beytlerin hepsini şerh etmemiştir, birçok beyti ya sadece tercüme etmekle yetinmiş ya da kısa bir açıklama yapmıştır. Her çi deryūze zi-cūd-ı tü küned Senüŋ cūd u keremüŋden her ne ki suʾāl u ṭaleb eyleye. �Sarf-ı burhān-ı vücūd-ı tü küned Senüŋ vücūduŋuŋ burhān u delīline ṣarf eyleye (Hüdâî Efendi, 43a). Şem‟î, bazı mısralarda anlamın daha iyi anlaşılabilmesi için tercümelere küçük eklemeler de yapmıştır. Aşağıdaki mısrada şeyh ve rāh-zen olmamasına rağmen şârih, mısranın önceki beyitlerle olan bağını devam ettirmek adına, adları daha önce geçen şeyh ve rāh-zen‟e mısranın tercümesinde yer vermiştir. Güft der-ceyb pey-i tūşe-i rāh Şeyḫ ol rāh-zene cevāb virüp didi yoluŋ azıġı içün ḳoynumda. Nīst dīnār-ı zerem cüz-i pencāh Elliden ġayrı dīnār-ı zerüm yoḳdur yaʿnī hemān elli dīnārum vardur (Hüdâî Efendi, 148b). Anlamca birbirini tamamlayan mısralar, bu durumlarına dikkat edilerek bütün halde tercüme edilmiş, şerhleri de bu tercümenin ardından yapılmıştır. Z’ān teḳābül ki miyān-ı şeb u rūz Hest bā-berd-i dey ü ḥarr-ı temmūz Ol teḳābül ü żıddiyet sebebinden ki ḳışuŋ berdi ve temmūzuŋ ḥarrı ile şeb u rūz ortasında vardur yaʿnī bunlaruŋ mābeyninde teḳābül ü żıddiyet muḳarrer olduġı gibi ehl-i ẓāhir ü ehl-i bāṭın mābeyninde hemçünān teḳābül ü żıddiyet åābit olduġından ötüri bu beytüŋ maʿnāsı mābaʿdında vāḳiʿ olan üç beyte bile maṣrūfdur. Berd ṣovuḳ, dey ḳış, ḥarr ıssı, temmūz maʿrūfdur [teḳābül żıddıyet] (Hüdâî Efendi, 48a). Bazı beytler de şerh yapılmadan bir arada tercüme edilmiştir. Gerd ez-ān bāz rehā kerde zi ḳayd Müteʿāḳib dü se mürġābī ṣayd �Ol ḳayddan rehā eylenmiş ṭoġandan birbiri ardınca iki üç ördek ṣayd u şikār eyledi (Hüdâî Efendi, 78b). Şem‟î, tercümelerinde bazen bütünlüğü sağlamak adına birinci mısrada yer alan kelimeyi ikinci mısraya bağlayarak açıklamış ve bunu neden yaptığını da izah etmiştir. Gerçi der-baḥr-i büved keştīvār ʿĀḳibet ḫuşk leb āyed be-kenār Egerçi deryāda ola līkin ʿāḳibet kenāre keştī gibi ḫuşk leb gele keştīvaruŋ maʿnāsı mıṣrāʿ-ı åānīnüŋ maʿnāsına ṣarf olınmaḳ enseb idügi rūşendür, egerçi mıṣrāʿ-ı evvelüŋ maʿnāsına ṣarf olınmaḳ hem mümkindür [vār bunda teşbīh içündür] (Hüdâî Efendi, 122a). Farklı Tercüme-Şerh İmkan ve İhtimallerinin Değerlendirilmesi Şem‟î‟nin şerhlerini diğer şerhlerden ayıran en önemli özelliklerden biri, şârihin kelimelerin sıralanışına, gramer özelliklerine, anlamlarına, harekelenişine ve birbiri arasındaki terkiplerine göre beyitlere birden fazla anlam vermesidir. Klasik şerhlerde bir beytin ya da mısranın birden fazla tercümesinin yapılması pek karşılaşılan bir durum değildir. Şem‟î, yeri geldikçe beytlerin “Bu hem vechdür” kalıp ifadesiyle alternatif tercümelerini yapmıştır. Aşağıdaki mısrada geçen hüner kelimesini hem gerçek anlamıyla hem de “hüner sahibi kişiler” olarak iki şekilde anlamlandırmak mümkündür. Şem‟î, bu iki ihtimali de dikkate alarak tercümesini iki değişik şekilde yapmıştır. Genc-i zer-i pīş-i hüner çīzī nīst Sīm ü zer genci üzre yaʿnī hüner ḳatında ve hünere nisbet bir nesne degüldür. Bu hem vechdür, genc-i zer erbāb-ı hüner ḳātında bir nesne degüldür (Hüdâî Efendi, 196a). Şem‟î, aşağıdaki mısrayı vasıta ve yönelme hali eki göreviyle kullanılabilecek olan bā ekininin iki anlamına göre de tercüme etmiştir. Bā-ḫod ān beyt mükerrer bi-kerd Kendüsine ol beyti mükerrer eylerdi yaʿnī mirāren oḳurdı. Bu hem vechdür ol beyti kendüsiyle mükerrer eylerdi (Hüdâî Efendi, 42b). �Aşağıdaki beytte Şem‟î, önce neden terkibe dikkat etmediğini açıklamış, ardından da mısranın terkibe dikkat edildiğinde nasıl olacağını belirtmiştir. Pāy ber-tārem-i eflāḳ zedem Ayaġumı ṭārem-i eflāk üzre ḳodum yaʿnī murāḳabeye varup bu ʿālemden ve ten ḳafesinden ʿārī vü mücerred olup ʿālem-i ʿulvīye vuṣūl buldum. Baʿżı maḥalde terkīb maʿnāsına taʿarruż olınmaduġına sebeb maʿnā rūşen olsun içündür cehlimüzden degüldür terkīb maʿnāsı böyledür. Kendüm üzre bu teng ḳafese çāk urdum, ṭārem meåābesinde olan eflāk üzre ayaḳ urdum. Ḳafe deri taḳdīrindedür ve andan murād tendür, ṭārem ḳara ev maʿnāsınadur ki siyāh keçeden olur (Hüdâî Efendi, 26a). Birçok eserde hareke işaretleri olmadığı için kelimeler metnin anlamına uygun olacak şekilde okunur. Kelimenin eğer iki anlamı da metne uygunsa genellikle biri seçilerek kelimenin çevirisi yapılır. Şem‟î, şerhini yaparken kelimenin farklı harekelenişine göre oluşacak anlamara dikkat etmiş ve şerhlerinde bu anlamları da belirtmiştir. Sāʿideş pence-bür-i ṣıdḳ u yaḳīn Anuŋ sāʿidi ṣıdḳ u yaḳīnüŋ pencesini ḳaṭʿ idicidür yaʿnī dünyā peresti ṣıdḳ u yaḳīnden dūr eyler. Pencebürde bür bānuŋ ḍammiyle olmaḳ maḥalle ensebdür egerçi bānuŋ fetḥiyle olmaḳ hem laṭīfdür ki maʿnā böyle olur, anuŋ belki ṣıdḳ u yaḳīninüŋ pencesini burucı vü çeviricidür (Hüdâî Efendi, 82b). Gramer özelliklerine göre farklı tercümeler yapılmış ve iki durumdaki gramer özellikleri belirtilmiştir. Düzdī vü rāh-zenī bihter ez-īn Sirḳat eyleyesin ve yol urasın bundan evlādur. Kefen ez-mürde keşī bihter ez-īn �Mürdenüŋ kefenini çekesin yaʿnī ṣoyasın bundan evlādur. Mıṣrāʿ-ı evvelde bu maʿnā hem mümkindür, düzdlük ve yol urucılık bundan evlādur. Vech-i evvel iʿtibāri üzre düzdī ve zenī fiʿl-i mużāriʿ-i muḫāṭabdur, vech-i åānī iʿtibāri üzre düzdīde yā maṣdar içündür ve rāh-zenī vaṣf-ı terkībīdür ve anda olan yā hem maṣdar içündür [mürde meyyit] (Hüdâî Efendi, 77a). Şem‟î, tercümesini yaparken kelimelerin sıralanışında değişiklikler yaptığında bunu belirtmiş ve sıralanıştaki farklara göre iki tercüme yapmıştır. El-minnetü lillāh ki be ḫūn ger ḫuftem Yek-çend çü ġonce ‘āḳıbet bi-şükuftem Egerçi bir zamān ḳan içinde yatdım ammā el-minnetu‟lillāh ki „āḳıbet ġonca gibi açıldum. Ya„nī egerçi bu kitāb-ı şerīfin taṣnīfinde zaḥmet ü meşaḳḳat çekdüm, līkin „āḳıbet murād ḥāsıl olup āsūde-ḥāl ü müreffehü‟l-bāl oldum. Murād bu idügi beyt-i åānīden ẓāhirdür. Ġoncanuŋ ma„nāsı mıṣrā„-ı ẟāniye ṣarf olınup maʿnā bu vechle olmaḳ latīf degüldür egerçi ġonca gibi bir zamān ḳan içinde yatdum ya„nī bir zamān zaḥmet ü meşaḳḳat çekdüm, līkin elḥamdu‟lillāh ki „āḳıbet açıldum (Hüdâî Efendi, 2b). Beytteki Kelimelerin Anlamlarının Verilmesi Beytlerde geçen kelimelerin anlamının verilmesi, şerhlerde olmazsa olmaz durumlardan biridir. Şem‟î, derkenalardan da yararlanarak beytlerde geçen kelimelerin anlamlarını değişik şekillerde ve yerlerde vermiştir. Birinci mısrada geçen kelimenin anlamı çoğunlukla ikinci mısranın altında verilmiştir. Sāʿid-i kec raḳamān sāz ḳalem Kec raḳamlaruŋ sāʿidini ḳalem eyle yaʿnī ḥıyānet idici kātiblerüŋ dest ü sāʿidini ḳaṭʿ eyle. Zen ez-ān ḳāʿide-i rāst raḳam Andan rāst ḳāʿideye raḳam ur yaʿnī rāst raḳam kātiblere riʿāyet eyle. Ḳalem bunda ḳaṭʿ maʿnāsınadur (Hüdâî Efendi, 22b). �Şem‟î, bazen kelimeler hakkında detaylı bilgiler vermiştir. Kelimenin gramer özelliği, etimolojisi, şiirlerde nasıl geçtiği gibi geniş açıklamalarda bulunmuştur. Kām-ı şīrīn-kün-i şīrīn-kārān Şīrīn-kārlaruŋ kāmını şīrīn idici. Şeker-güftārāndan murād ol şā„irlerdür ki şi„rlerinde esrār-ı ma„rifet-i sübḥānī ve nikād-ı „aşḳ u muḥabbet-i yezdānī münderic ola, şīrīn-kārāndan murād evliyādur ki “ümītu inde Rabbī yutʿimunī ve yusḳınī“ (Hadîs-i Şerîf: Rabbim katında gecelerim, Rabbim beni doyurur ve sular.) ḫānından behrever olup ebedī şīrīn kām olurlar. Kām bunda ṭamaḳ maʽnāsınadur, egerçi kāf-ı Fārisī ile meşhūrdur ve luġatlerde hem böyle mesṭūrdur, līkin kāf-ı ʿArabī ile ṣaḥḥ u faṣīḥdür bu ḥālet fuṣaḥānıŋ eşʽārından rūşen ü ẓāhirdür (Hüdâî Efendi, 12b). Kelimelerin Telaffuz ve Anlam Farklarına İşaret Sürḫ-rūyī zi-zer-i ḫˇāce me-cūy Ḫˇāce ve aġniyānuŋ altunundan naḍāret ü sürḫ-rūyluḳ isteme. Vech bunda ḥüsn ü leṭāfetden ʿibāretdür, sürḫ-rūyī yüz aḳlıġı maʿnāsına istiʿmāl olınur, vech baʿżı maḥalde ḫarclıḳ maʿnāsına gelür ammā bunda mümkin degüldür (Hüdâî Efendi, 86b). Kelimelerin harekeleniş farklarına da işaret edilmiştir. Vü ez-telḫī-i īn be-şīrīnī-i ān gürīḫten Ve bunuŋ acılıġından anuŋ şīrīnligine kaçmaḳ beyānındadur. Āndan murād ṣabr ve īnden murād şükrdür. Ḫulāṣa-i kelām budur ki ṣabr egerçi acıdur, līkin anuŋ acılıġına ṣabr idüp şükr-i Ḫüdā‟ya muḳayyed olıncaḳ anuŋ acılıġı refʿ olur. Ṣabr bānuŋ kesri ile maḥmūre didikleri bir otuŋ ismidür ki ziyāde acı daḫı müshildür, līkin Fārisīde bānuŋ sükūnı ile istiʿmāl olınur ammā bunda murād bu ṣabr degüldür (Hüdâî Efendi, 95a). Kelimelerin Fasih ve Galat Olma Durumları �Zen be-farḳ-ı ser-i her ḫīre serī her bir lecūcuŋ başınuŋ depesine ur yaʿnī ʿÖmer raḍıya‟llāhu ʿanhu sīretlü bir ʿādil kimse gönderür tā ki aḥkām-ı şerīʿatda ʿinād iden bed-baḫtları teʾdīb ide. Dırre dāluŋ kesri ile ol nesnedür ki ʿavām taḥrīf idüp töre dir ve baʿżı maḥalde keåret-i leben maʿnāsına hem gelür [ḫīre ser-lecūc] (Hüdâî Efendi, 22a). Kelimenin yanlış kullanımları hakkında da bilgiler verilmiştir. Kām-ı evvel zi-vey u kām-ı neheng Ol deryādan evvel kām-ı neheng kāmı yaʿnī ol deryā nehengle memlū vü pür ola. Ḫarçeng sereṭān maʿnāsınadur. Be-Türkī yengec ve ḫarçengden murād bunda felekde olan sereṭān burūcıdur. Mıṣrāʿ-ı åānīde kām-ı evvel kāf-ı Fārisī iledür ki ḫaṭve maʿnāsınadur, be-Türkī adım ve kām-ı åānī ṭamaḳ maʿnāsınadur ki kāf-ı ʿArabī iledür egerçi luġatlerde kāf-ı Fārisī iledür līkin ḫaṭā olınmışdur (Hüdâî Efendi, 67b). Şârihin Beyitlerden Ders Çıkarması Şem‟î, şerh ettiği beyitlerden ne anlaşılması gerektiğini çoğu zaman dile getirmiştir. Şerhin bir gereği olarak beytlerde geçen kelimelerden, olaylardan ya da şahıslardan aslında neyin kastedildiğini açıklamıştır. Ki be-ṣaḥrā-yı vücūd üftādest Ki vücūd ṣaḥrāsına düşmişdür ya„nī mevcūdāt Ḥaḳḳ te„ālānuŋ ṣun„ıyla ẓuhūr-ı vücūd bulmışdur. Yuḳaruda ẕikr olınan deryādan murād zāt-ı bārī olmaḳ rūşendür zīrā cemī„-i mevcūdāt anuŋ ṣun„ıyla vücūd bulmışdur (Hüdâî Efendi, 9b). Der-ṣaf-ı bī-ḫıredān ārāmī Bī-ḫıredlerüŋ ṣaffından ārām u ḳarār eyleyesin, ḫulāṣa-i kelām budur ki Ḫudā-yı ʿazze ve celleden ḫavf idüp ṭāʿat ü ʿibādetde olmaḳ ulıdur, bu ḥāletden ki ḫavfdan bī-behre olup �ḥarāmdan perhīzlik olmayup iḫtilāṭ u muṣāḥabetüŋ ʿavāmla ola, beytde vāḳiʿ olan be beyt-i sābıḳa maṣrūfdur (Hüdâî Efendi, 101a). Edebî Sanatlar Şem‟î, şerhini yaparken zaman zaman beyitlerdeki edebî sanatlara da değinmiştir. Bazı durumlarda sanatı açıklayarak göstermiş bazılarında ise hangi sanat olduğunu söylemekle yetinmiştir. Fikret ġavvāsa ve nuṭḳ sāḥile teşbīh olınmışdur (Hüdâî Efendi, 3a). Mısrāʿ-ı evvelde ḳıdem bāġa ve besmele ġoncaya teşbīh olınmışdur ve mıṣraʿ-ı ẟānīde Ḫudā-yı „azze ve cellenüŋ keremi budaġa ve besmele mīveye teşbīh olınmışdur ve bu teşbīh ġāyet ḥūb vāḳi„ olmışdur (Hüdâî Efendi, 5a). Ki felek gevher-i ūrast ṣadef Ki felek anuŋ gevherinüŋ ṣadefidür ve ḳadri felekden ʿālīdür. Kefden murāḍ bunda destdür ki cūd u keremden ʿibāretdür köpük maʿnāsına degüldür, güher ve gevher egerçi bunda ẕāt maʿnāsınadur līkin deryāya nisbet bunlar ve ṣadef ve kef hem īhām ṭarīḳi ile ḥūb vāḳiʿ olmışdur [ṣadefest taḳdīrindedür] (Hüdâî Efendi, 23b). Sāḫtend ez-pey-i ān mīḫ u ṭınāb Ol ḫaymeden ötüri mīḫ u ṭınāb düzdiler mīḫ aḫtere ve ṭınāb şihāba göredür ki bunlarda ṣanʿatı tecrīd vardur çünki mühre-i gilüŋ tīreligi ḫaymeye teşbīh olındı, lā-cerem istiʿāre-i taḫayülliyye iʿtibāriyle aŋa mīḫ u ṭınāb iåbāt olındı (Hüdâî Efendi, 25b). Konuyu Açıklayıcı Alıntılarda Bulunma Ayet Şem‟î, şerhlerinde sık sık ayetlerden yararlanmıştır. Şârih, ayetleri genellikle anlattığı durumu destklemesi için kullanmış, bazı durumlarda ise müellifin asıl kastettiği anlamın bir �ayet olduğunu vurgularken ayetleri zikretmiştir. Ayetler bazen tam olarak yazılmış bazen de ayetin bir kısmının yazılmasıyla yetinilmiştir. Şem‟î, metinde asıl kastedilenin bir ayet olduğunu vurgulamak istediğinde “bu āyet-i kerīmeye işāretdür” şeklinde ifadelerle söz konusu ayetin hangisi olduğunu söyler. Bā uli’l-ecnihā murġān-ı fasīḥ Cenāḥlar ṣāḥibi fasīḥ murġlara ki murād melāʾikedür ve bu āyet-i kerīmeye işāret vardur. “Uli‟lecniḥatin meånā ve åülāåe ve rübāʿ” (Fâtir-1: Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler yapan Allah‟a mahsustur.), (Hüdâî Efendi, 10b). Rīḥt envār-ı hüdā beyne yedeyhi anuŋ öŋinde hüdā nūrlarını dökdi. Bu āyet-i kerīmeye işāret olunur, “ẟümme ectebāhü Rabbühu fe tābe ‘aleyhi ve hedā” (Tâ Hâ -122: Sonra Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve ona doğru yolu gösterdi), (Hüdâî Efendi, 12a) Ger ne be-şikestīşān seng-i ufūl Eger üfūl u ġurūb ṭaşı anları ṣımabıdı yaʿnī ol yıldızlara üfūl vāḳiʿ oldı beyt Seng ber-bütgede-i āzerzen Der-cihān ṣıyt (18) ḫalīle efgen Eger üfūl vāḳiʿ olmayaydı İbrāhīm Peyġamber ʿaleyhi‟s-selām anlara Rabbī diyüp ol iʿtiḳād üzre ḳalurdı. Bu āyāt-ı kerīmeye işāretdür. “Fe lemmā cenne ʿaleyhi‟l-leylu reā kevkebā kāle hāẕā rabbī fe lemmā efele ḳāle uḥıbbu‟l-āfilīn, fe lemmā reel ḳamere bāziġan ḳāle hāẕā rabbī fe lemmā efele leʾin lem yehdinī rabbī le ekūnenne mine‟l-ḳavmi‟ḍ-dallīn, fe lemmā ree‟şşemse bāziġaten ḳāle hāẕā rabbī hāẕā ekber fe lemmā efelet ḳāle yā ḳavmi innī berīʾun mimmā tüşrikūne” ( En‟ām-76-77-78: Üzerine gece karanlığı basınca, bir yıldız gördü. “İşte Rabbim!” dedi. Yıldız batınca da, “Ben öyle batanları sevmem” dedi. Ay‟ı doğarken görünce de, “İşte Rabbim!” dedi. Ay da batınca, “Andolsun ki, Rabbim bana doğru yolu göstermezse, mutlaka ben de sapıklardan olurum” dedi. Güneşi doğarken görünce de, “İşte benim Rabbim! Bu daha büyük” dedi. O da batınca (kavmine dönüp), “Ey kavmim! Ben sizin Allah‟a ortak koştuğunuz şeylerden uzağım” dedi.) (Hüdâî Efendi, 50a) �Şem‟î, ayetlerin büyük çoğunluğunu anlattığı durumu örneklendirmek ya da anlattıklarına şahit göstermek amacıyla kullanmıştır. Bāng-i mevceş lemine’l-mülk āmed Ol deryānuŋ mevcinüŋ bāngi “limeni‟l-mülk” (Mü‟min-16: Bugün mülk (hükümranlık) kimindir?) geldi yaʿnī anuŋ mevcinüŋ bāngi “limeni‟l-mülk”dür murād “ḳuli‟llāhümme mālike‟l-mülki” (Âl-i İmrân-26: De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah‟ım!) ḥasebince ḥaḳīḳatde mālik hemān Ḫudāyı „azze ve celle olup mülk aŋa maḫṣūṣ u müsellem olduġın iş„ārdur “ve yebḳā vechu rabbike” (Rahmân-27: Ancak azamet ve ikram sahibi Rabbinin zâtı bâki kalacaktır.) ḥasebince çünki rūz-ı ḥaşrde evvel bir kimse zinde ḳalmaya ol vaḳt Ḥaḳḳ sübḥānehu ve te„ālā ḥażreti celle şānuhu “limeni‟l-mülkü‟l-yevm” (Mü‟min-16) diye çünki cevāb virür kimse olmaya Ḥaḳḳ te„ālā cevāb virüp diye “Lillāhi‟l-vāḥidi‟l-ḳahhār” (İbrâhim-48: O gün yer, başka bir yere, gökler de başka göklere dönüştürülür ve insanlar bir ve kahhar (her şeyin üzerinde yegâne hâkim) olan Allah‟ın huzuruna çıkarlar.) nite ki buŋa işāret olınur (Hüdâî Efendi, 10a). Heme ū āmed u bāḳī heme hīç Cemī„an o geldi ve bāḳī mevcūdāt cemī„an hīç geldi yaʿnī “küllü şey‟in hālikun illā vechehu” (Kasas-88: kesinlikle O‟na döndürüleceksiniz.) ḥasebince ḥaḳīḳatde mevcūd hemān Ḫudā-yı „azze ve celledür, vücūd aŋa müsellemdür bāḳī cemī„-i mevcūdāt hīç ü nīstdür (Hüdâî Efendi, 10a). Hadis Şem‟î, şerhinde hadislere ayetler kadar yer vermemiştir. Şârih, hadislerin sahih olmasına dikkat etmemiş ve sahih olmayan hadislere de şerhinde yer vermiştir. Zūr-ı peyvend-i dil ez-ḫod-güzilān İfnā-yı vücūd sebebi ile kendülerden dil ü ümīẕ ḳaṭʽ idicilere tīz vāṣıl olıcıdur yaʽnī “mūtū ḳable ente mūtū” (Hadîs-i şerîf: Ölmeden önce ölünüz.) ḥasebince her kim ki mevt-i iḫtiyārīden behrever ola aŋa fī‟l-ḥāl ḳurb-i viṣāl-i İlāhī müyesser olur. Zīrā anlaruŋ teveccühi hemān cenāb-ı ʽizzete olur (Hüdâî Efendi, 12b). �Kām-ı şīrīn-kün-i şīrīn-kārān Şīrīn kārlaruŋ kāmını şīrīn idici. Şeker-güftārāndan murād ol şā„irlerdür ki şi„rlerinde esrār-ı ma„rifet-i sübḥānī ve nikād-ı „aşḳ u muḥabbet-i yezdānī münderic ola, şīrīn-kārāndan murād evliyādur ki “ümītu inde Rabbī yutʿimunī ve yusḳınī” (Hadîs-i şerîf: Rabbim katında gecelerim, Rabbim beni doyurur ve sular) ḫānından behrever olup ebedī şīrīn kām olurlar. Kām bunda ṭamaḳ maʽnāsınadur, egerçi kāf-ı Fārisī ile meşhūrdur ve luġatlerde hem böyle mesṭūrdur, līkin kāf-ı ʿArabī ile ṣaḥḥ u faṣīḥdür bu ḥālet fuṣaḥānıŋ eşʽārından rūşen ü ẓāhirdür (Hüdâî Efendi, 12a). Şiir Şem‟î‟yi diğer şârihlerden ayıran özelliklerinden biri, şerhlerinde bol miktarda örnek beytlere yer vermesidir. Şerhte anlatılanların kuvvetlendirilmesi adına ayetlerden, hadislerden, peygamberler tarihinden vs. örnekler verilmesi sıkça başvurulan bir durumdur. Anlatılanların beytlerle desteklenmesinde oldukça fazla sayıda örneğe yer verme ise Şem‟î‟ye özgü bir durumdur. Şem‟î Beyt, Mısraʿ, Mesnevī, Ḳıṭʿa gibi başlıklar altında şiir örneklerini sunmuştur. Çoğu zaman beytleri sadece yazarak geçmiş nadiren de olsa bu beytleri şerh etmiştir. Subhatü‟l-Ebrâr Şerhi‟nde 148 beyt, 11 mesnevi, 27 mısra, 5 tane de kıt‟a örneği vardır. Şem‟î, beytleri çeşitli amaçlar için kullanmıştır. Şerh ettiği beytlere yakın anlamlı beyt örnekleri vermiştir. Curʿa ber ḫāk-i tehī-destān rīz Tehī destlerüŋ ḫāki üzre bir curʿa dök yaʿnī muḥtāclara iḥsān eyle [rīz emr-i ḥāżırdur], beyt Eger şarāb ḫori curʿaī feşān ber-ḫāk Ez-ān günāh ki nefʿī resed be-ġayr çi bāk (Hüdâî Efendi, 25a) �Baḥr peydāst çi der-kūze küned Ẓāhirdür ki deryā kūzede ne eyler yaʿnī deryādan kūzeye ne miḳdār āb ṣunduġı ziyāde ẓāhirdür beyt Ger be-rīzī baḥr-rā der-kūzeī Çend genced ḳısmet-i yek rūzeī (Hüdâî Efendi, 25b) Bişküfānīd gül ez-nār-ı ḫalīl Ḥażret-i Ībrāhīm‟üŋ ʿaleyhi‟s-selām āteşden gül açıldı yaʿnī İbrāhīm peyġamber ʿaleyhi‟sselām Nemrūd-ı laʿīnüŋ cefāsına ṣabr eyledügi içün āteşden aŋa gül ẓāhir oldı, mıṣrāʿ Gülistān künend āteşī ber-ḫalīl (Hüdâî Efendi, 92b) Söylediklerine şahit gösterme amacıyla beyitlerden yararlanmıştır. Nāy-ı bülbül zi-nevā-yı tü bi-sāz Bülbülüŋ boġazı senüŋ nevāŋdan yaʿnī sen istimāʿ eyleyesin diyü sāzladur, murād budur ki bülbülüŋ nevā vü terennümi ki ḳalbe sürūr u ḥālet viricidür. Senden ötüridür. Sāz bunda düzen maʿnāsınadur. Nāy bunda boġaz maʿnāsınadur. Nergisden murād zerrīn ḳadeḥ idügi Ḫˇāce Ḥāfıż‟uŋ raḥmetu‟llahi ʿaleyh bu beytinden ẓāhirdür. Beyt: Resīd mevsim-i ān k‟ez-ṭarab çü nergis-i mest Nihed be-pāy ḳadem her ki şeş direm dāred (Hüdâî Efendi, 80b) Reh-zen-i bāde perestān gerded �Bāde perestlerüŋ yolını urucı olur. Reh bunda īhām ṭarīḳi ile ḫūb vāḳiʿ olmışdur, zīrā reh ü rā sāzda olan maḳām ve perde maʿnāsına gelür. Nite ki ḥˇāce Ḥāfıẓ‟uŋ raḥmetu‟llāhi ʿaleyh bu beytinde vāḳiʿdür, [reh-zen vaṣf-ı terkībīdür], beyt Rāhī bizen ki āhī ber-sāzān tüvān zed Şiʿrī biḫān ki bā-ān rıṭl-ı girān tüvān zed (Hüdâî Efendi, 40b) �Sonuç Şerh edebiyatının en üretken şârihlerinden biri olan Şem‟î, şerhlerinde kendine özgü bir usul oluşturmuş ve Subhatü‟l-Ebrâr şerhinde de bu usulünü devam ettirmiştir. Şem‟î, bu şerhinde bol miktarda derkanar kullanmış ve kelimelerin anlamlarından, gramer özelliklerine dair birçok bilgiyi derkenarlar vasıtasıyla vermiştir. O, şerhinde öncelikli olarak anlaşılır olmayı hedeflediği için sade bir dil kullanmasının yanı sıra ayetlerden, hadislerden ve örnek beytlerden geniş ölçüde yararlanmıştır. Vermek istediği manayı, bu unsurlar vasıtasıyla örneklendirerek daha net bir şekilde okuyucusuna sunmuştur. Şem‟î, bunlara ek olarak eserdeki birçok mısrayı, iki farklı şekilde tercüme ederek bu alanda nadir görülen bir uygulama yapmıştır. Klasik Türk edebiyatının dilde mükemmelleştiği bir devirde yaşamış olan Şem‟î, bu şerhinde kullandığı sade ve anlaşılır dil vasıtasıyla da o dönemin nesir dilinde sade üslubun ne ölçüde kullanıldığına dair bize kıymetli bilgiler vermiştir. �Kaynakça Akat, Davut, (1999), Şem‟î Şerh-i Baharistan (Giriş-Metin), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bursa, Uludağ Üniversitesi SBE. Dağlar, Abdulkadir, (2009), Şem‟î Şem‟ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kayseri, Erciyes Üniversitesi SBE. Dündar, Seyhan, (1998), Şem‟î Şem‟ullah‟ın Şerh-i Gülistân‟ı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir, Ege Üniversitesi SBE. Genç, İlhan, (2000), Esrar Dede Tezkire-i Şu‟arâ-yı Mevleviyye, Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Hacıselim Ağa Kütüphanesi, Hüdâî Efendi 1331. Karavelioğlu, Murat A., (2005), “Klasik Türk Edebiyatında Şem‟î Mahlaslı Şairler ve Prizrenli Şem‟î”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Sayı 32, İstanbul, s.65-80. Keyik, Elif, (2001), XVI. Yüzyıl Sanatçılarından Şem‟î‟nin Şerh-i Pendnâme‟si, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir, Ege Üniversitesi SBE. Kırlangıç, Hicabi, (2011), İyilerin Tesbihi (Subhatu‟l-Ebrâr), İstanbul, Kurtuba Kitap. Koçoğlu, Turgut, (2009), Şem‟î Şem‟ullâh Şerh-i Mesnevî (II. Cilt) (İnceleme-Tenkitli MetinSözlük), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kayseri, Erciyes Üniversitesi SBE. Özkırımlı, Atilla, (1984), “Şem‟î”, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, IV. Öztürk, Şeyda, (2007), Şem‟î‟nin (15.-16. yy) Mesnevî Şerhi (İlk Türkçe Tam Mesnevî Şerhi), (Doktora Tezi) İstanbul, Marmara Üniversitesi SBE. Ünver, İsmail, (1985), “Şem‟î Şem‟ullâh”, Türk Dili, C.XLIX, sayı:397, Ankara. s.38-43. (1981), “Şem‟î, Mustafa”, Türk Ansiklopedisi, Ankara, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, c.30. s.249-250. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2275 Title A name given to the resource ŞEM’Î’NİN ŞERH-İ SUBHATÜ’L-EBRÂR’INDAKİ ŞERH USÛLÜ Author Author GÖK, Taner Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Şem’î, klasik şerh, tercüme. ÖZET 16. yüzyılda yaşamış olan Şem’î, ilk Türkçe tam Mesnevî şerhinin şarihidir. Edebiyatımızda klasik şerh geleneğinin temellerinin atıldığı bir dönemde şerhlerini yapan Şem’î’nin, Mesnevî şerhi haricinde, başta Sadî, Hâfız ve Molla Câmî’nin eserleri üzerine olmak üzere birçok şerhi bulunmaktadır. Bu çalışmada, Şem’î’nin Fars edebiyatının ünlü alimi Molla Câmî’nin Subhatü’l-Ebrâr adlı mesnevisine yaptığı şerhteki serh usûlü ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Şem’î, şerhlerinde, kelimelerin lügat, mecaz, ve metinde kazandıkları anlamları verdikten sonra müellifin asıl söylemek istediği manaya ulaşma şeklinde yorumlanabilecek klasik şerh yöntemine uymaya çalışmakla birlikte kendine has yöntemler de kullanmıştır. Şem’î, metinlerdeki her kelimeyi tek tek şerh etmemiştir. O, şerhlerinde manayı ön plana çıkarmayı hedeflediği için mana açısından derin olan kelime ya da beyitleri şerh etmiş, diğerlerinin tercümesini vermekle yetinmiştir. Onun bu şerhinde, mısra ya da beyitlerin çoğu zaman birebir tercümelerinin yapılması, Farsçadan birçok beyit ya da mısraların alıntılanması ve en önemlisi de çağdaşı ya da sonraki dönem şarihlerinde görülmeyen bir teknik olan metinleri sözdizimsel farklarına göre de yorumlaması öne çıkan şerh özellikleridir. Şem’î’nin ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı eseri üzerinde yapılan bu çalışma, onun şerh usûlünün gelişme çizgisinin belirlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/19fda9d2be1c2be1105bf6256bc7eea0.docx 49d899cb4ee8b44293ebbc1e83079ce2 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2ae582786cd861afdd6f45ffd0a93672.pdf aced7d6a152e62eb062a3d113c0a20de PDF Text Text TÜRK MESNEVİ EDEBİYATINDA HENÜZ TANINMAYAN BİR ŞAİR: YUSUF CAN VE YUSUF U ZÜLEYHA MESNEVİSİ Melike GÖKCAN TÜRKDOĞAN Erzurum Teknik Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Yusuf Can, mesnevi, Yusuf u Züleyha. ÖZET Dünyada tespit edilebilen tek nüshası Almanya Milli Kütüphanesinde (Ms.or.oct.3691) kayıtlı olan “Yusuf u Züleyha” adlı mesnevinin şairi olan “Yusuf Can” henüz bilim dünyasında tanınmamaktadır. Tezkirelerde bu isimde bir şair hakkında bilgiye rastlanmadığı gibi Türkiye yazmaları kataloglarında da “Yusuf Can” ismine kayıtlı herhangi bir eser bulunmamaktadır. Ancak, Kültür Bakanlığı’nın elyazmaları veritabanında Almanya Milli Kütüphanesinde yazara ait bir Yusuf u Züleyha mesnevisi olduğu bilgisi yer alır. Müstensih ismi olabileceğini düşündüren kayıttaki bilgi, mesnevinin giriş bölümlerinde şairin kendi dilinden tam üç yerde zikredilince şair adı olarak doğrulanmış olmaktadır. Yusuf u Züleyha, konunun işlenişi ve temel epizotları açısından Camî’nin eseriyle büyük ölçüde benzerlik içindedir. Buna rağmen şair, ne mesnevinin Camî’nin eseriyle olan bu serbest tercüme/nazire ilişkisine ne de kendisiyle aynı konuda eser veren herhangi bir şaire atıfta bulunmaksızın, doğrudan Kur’an kıssasına gönderme yapmaktadır. Mesnevilerin “sebeb-i te’lif” bölümlerinde, şairlerin kendi poetik görüşlerine ve mesnevi edebiatının neresinde durduklarına dair neredeyse ritüele dönüşmüş, klişeleşmiş söylemleri yer alır. Bu kısımlarda genellikle mesnevi şairinin kendi eserini mevcut “mesnevi kanonu” ile ilişkilendirdiği görülür. Şair, mesnevi kanonu içinde kendi yolunu orijinal, eserini emsalsiz görebilir; ama bunu yine mevcut eserlerle karşılaştırma yoluyla açıklar. Bu kalıplar, şairin edebi ufkunu çizen, yol haritasını gösteren ve eserinin mesnevi edebiyatına hangi katkıyı sağladığını ifade eden edebi beyanlardır. Yusuf Can’ın, mesnevisinde herhangi bir şairi anmaması mevcut mesnevi yazıcılığı geleneğine pek uygun değildir. Ayrıca, eserde görülen bazı şekilsel özellikler de şairin, XVI. yüzyılda yerleşmiş bazı edebi tarz ve teamüllerin uzağında olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, XVI. yüzyılın yetiştirdiği rindâne, âşıkâne edalı söylemiyle mesnevi edebiyatına bir renk katan şair Yusuf Can’ın kimliği ve edebi şahsiyeti hakkında değerlendirmeler yer almaktadır. Yusuf u Züleyha mesnevisi kurgu, üslup yönünden incelenirken eserden hareketle şairin karanlıkta kalan bazı yönlerine ışık tutmak ve bu şekilde edebiyat tarihine ve mesnevi edebiyatı birikimine katkı sağlamak hedeflenmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2252 Title A name given to the resource TÜRK MESNEVİ EDEBİYATINDA HENÜZ TANINMAYAN BİR ŞAİR: YUSUF CAN VE YUSUF U ZÜLEYHA MESNEVİSİ Author Author GÖKCAN TÜRKDOĞAN, Melike Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yusuf Can, mesnevi, Yusuf u Züleyha. ÖZET Dünyada tespit edilebilen tek nüshası Almanya Milli Kütüphanesinde (Ms.or.oct.3691) kayıtlı olan “Yusuf u Züleyha” adlı mesnevinin şairi olan “Yusuf Can” henüz bilim dünyasında tanınmamaktadır. Tezkirelerde bu isimde bir şair hakkında bilgiye rastlanmadığı gibi Türkiye yazmaları kataloglarında da “Yusuf Can” ismine kayıtlı herhangi bir eser bulunmamaktadır. Ancak, Kültür Bakanlığı’nın elyazmaları veritabanında Almanya Milli Kütüphanesinde yazara ait bir Yusuf u Züleyha mesnevisi olduğu bilgisi yer alır. Müstensih ismi olabileceğini düşündüren kayıttaki bilgi, mesnevinin giriş bölümlerinde şairin kendi dilinden tam üç yerde zikredilince şair adı olarak doğrulanmış olmaktadır. Yusuf u Züleyha, konunun işlenişi ve temel epizotları açısından Camî’nin eseriyle büyük ölçüde benzerlik içindedir. Buna rağmen şair, ne mesnevinin Camî’nin eseriyle olan bu serbest tercüme/nazire ilişkisine ne de kendisiyle aynı konuda eser veren herhangi bir şaire atıfta bulunmaksızın, doğrudan Kur’an kıssasına gönderme yapmaktadır. Mesnevilerin “sebeb-i te’lif” bölümlerinde, şairlerin kendi poetik görüşlerine ve mesnevi edebiatının neresinde durduklarına dair neredeyse ritüele dönüşmüş, klişeleşmiş söylemleri yer alır. Bu kısımlarda genellikle mesnevi şairinin kendi eserini mevcut “mesnevi kanonu” ile ilişkilendirdiği görülür. Şair, mesnevi kanonu içinde kendi yolunu orijinal, eserini emsalsiz görebilir; ama bunu yine mevcut eserlerle karşılaştırma yoluyla açıklar. Bu kalıplar, şairin edebi ufkunu çizen, yol haritasını gösteren ve eserinin mesnevi edebiyatına hangi katkıyı sağladığını ifade eden edebi beyanlardır. Yusuf Can’ın, mesnevisinde herhangi bir şairi anmaması mevcut mesnevi yazıcılığı geleneğine pek uygun değildir. Ayrıca, eserde görülen bazı şekilsel özellikler de şairin, XVI. yüzyılda yerleşmiş bazı edebi tarz ve teamüllerin uzağında olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, XVI. yüzyılın yetiştirdiği rindâne, âşıkâne edalı söylemiyle mesnevi edebiyatına bir renk katan şair Yusuf Can’ın kimliği ve edebi şahsiyeti hakkında değerlendirmeler yer almaktadır. Yusuf u Züleyha mesnevisi kurgu, üslup yönünden incelenirken eserden hareketle şairin karanlıkta kalan bazı yönlerine ışık tutmak ve bu şekilde edebiyat tarihine ve mesnevi edebiyatı birikimine katkı sağlamak hedeflenmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/5817603a45f964658380d105437287c8.docx 4769e326a89f033ead7c01ec846dae56 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e32962d1fa2d5e2863d0ab8352d6475f.pdf 0b343070facbc4def539252dada56672 PDF Text Text AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ŞİİR” ADLI METNİNİN DİL BİLİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Bekir GÖKÇE Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Rize / Türkiye Anahtar Kelimeler: Dil, dil bilimi, şiir, Tanpınar. ÖZET Dil, “bildirişimi sağlayan göstergeler dizgesi” olarak tanımlanabilir. “Doğru, yerinde göstergeleri bulup dizelere yerleştirmek” biçiminde tanımlanan ve Çetişli’nin, “coşkulu anlatım esasına bağlı eserler/türler (şiir, mensur şiir)” içinde değerlendirdiği şiir ise dile dayanan ve dilin imkânlarıyla varlığını ortaya koyan, edebî bir türdür. Dil bilimi, dili bütün yönleriyle inceleyen bir alandır. Dilin sesleri, seslerin uyumu, sözcüklerin temel ve yan anlamları, çağrışım değerleri, sözcük/söz öbeklerinin metnin bağlamı içinde kazandığı anlamları, duygu değeri, benzetmeler, aktarmalar, sapmalar ve bunların ışığında metnin yorumlanması, dil bilimi açısından şiire bakışın temelini oluşturur. Bu açıdan şiir, dil biliminin birçok alanını yakından ilgilendirir. Şiir, biçim (sunuluş) ve içerik (öz) ögelerinin varlığıyla temel kimliğine kavuşur. En eski örneklerinden bugüne dek, belli bir bildiriyi aktarırken “metin” olma özelliğini gösteren şiirde bütünlük, bu kimliğin vazgeçilmezidir. Şiirin dil bilimi açısından en önemli yönü bütünlük taşıması, sanatçının zihnindekilerini bütün hâlinde aktarmasıdır. Bu çalışmada şair, romancı ve çok yönlü bir sanatçı olan A. H. Tanpınar’ın Şiir adlı metni, dil bilimi ışığında incelenmiştir. Şairinin zihin ve yaratıcılık gücünü yansıtan bu şiirde kullanılan imgeler, değişik tasarımlar, çağrışımlar özgün bir anlatımı ortaya çıkarmıştır. Tanpınar’ın; “rüyalarımızın sarışın buğdayı”, “sükûtun bahçesi”, “kaderin gülümseyen yüzü”, “yıldızların altın bahçesi” “ezelî bahar”, “tükenmez yarın” gibi değişik kullanımları, sözlüklerde yer almayan, “kişisel kullanım”ını yansıtması açısından dikkat çekicidir. “Onun şiirinde belirleyici olan belli başlı kavramlar; rüya zaman, musıkî, resim, ebediyet, mükemmeliyet, aydınlık ve aşktır.” görüşü belirgindir. Dil biliminin verileri ile aydınlatılmaya çalışılan bu metnin, Tanpınar’ın şiir estetiğini taşıyan bir yapıda olduğu görülmüştür. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2186 Title A name given to the resource AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ŞİİR” ADLI METNİNİN DİL BİLİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Author Author GÖKÇE, Bekir Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Dil, dil bilimi, şiir, Tanpınar. ÖZET Dil, “bildirişimi sağlayan göstergeler dizgesi” olarak tanımlanabilir. “Doğru, yerinde göstergeleri bulup dizelere yerleştirmek” biçiminde tanımlanan ve Çetişli’nin, “coşkulu anlatım esasına bağlı eserler/türler (şiir, mensur şiir)” içinde değerlendirdiği şiir ise dile dayanan ve dilin imkânlarıyla varlığını ortaya koyan, edebî bir türdür. Dil bilimi, dili bütün yönleriyle inceleyen bir alandır. Dilin sesleri, seslerin uyumu, sözcüklerin temel ve yan anlamları, çağrışım değerleri, sözcük/söz öbeklerinin metnin bağlamı içinde kazandığı anlamları, duygu değeri, benzetmeler, aktarmalar, sapmalar ve bunların ışığında metnin yorumlanması, dil bilimi açısından şiire bakışın temelini oluşturur. Bu açıdan şiir, dil biliminin birçok alanını yakından ilgilendirir. Şiir, biçim (sunuluş) ve içerik (öz) ögelerinin varlığıyla temel kimliğine kavuşur. En eski örneklerinden bugüne dek, belli bir bildiriyi aktarırken “metin” olma özelliğini gösteren şiirde bütünlük, bu kimliğin vazgeçilmezidir. Şiirin dil bilimi açısından en önemli yönü bütünlük taşıması, sanatçının zihnindekilerini bütün hâlinde aktarmasıdır. Bu çalışmada şair, romancı ve çok yönlü bir sanatçı olan A. H. Tanpınar’ın Şiir adlı metni, dil bilimi ışığında incelenmiştir. Şairinin zihin ve yaratıcılık gücünü yansıtan bu şiirde kullanılan imgeler, değişik tasarımlar, çağrışımlar özgün bir anlatımı ortaya çıkarmıştır. Tanpınar’ın; “rüyalarımızın sarışın buğdayı”, “sükûtun bahçesi”, “kaderin gülümseyen yüzü”, “yıldızların altın bahçesi” “ezelî bahar”, “tükenmez yarın” gibi değişik kullanımları, sözlüklerde yer almayan, “kişisel kullanım”ını yansıtması açısından dikkat çekicidir. “Onun şiirinde belirleyici olan belli başlı kavramlar; rüya zaman, musıkî, resim, ebediyet, mükemmeliyet, aydınlık ve aşktır.” görüşü belirgindir. Dil biliminin verileri ile aydınlatılmaya çalışılan bu metnin, Tanpınar’ın şiir estetiğini taşıyan bir yapıda olduğu görülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8a89e6d45d26af6b82b483f5720560e4.docx 6209ce0075988bcd757a4387bf3ec667 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/41c97ce69f07f21e9b61bc9e99a66195.pdf abc4053888e93269d817404366c32db7 PDF Text Text MUSTAFA KUTLU ANLATISINDA SİNEMA DİLİ VE GÖRSEL ARKA PLAN Orhan GÜDEK Milli Eğitim Bakanlığı, İstanbul / Türkiye Anahtar Kelimeler: Mustafa Kutlu, Hikâye, Sinema, Gelenek ÖZET Bu çalışmada Mustafa Kutlu’nun, ‘’Uzun Hikâye’’ anlatısı bağlamında, eserlerindeki sinema dili ve görsel arka plan ele alınmıştır. Çalışmamızda sinemanın kendine özgü anlatım dili üzerinde durulmuş ve bu dilin, Kutlu’nun eserlerindeki izdüşümleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Edebiyat ile sinema’nın anlatım imkânları ve dili farklıdır. Ancak bize göre doğu anlatı gelenekleri, sinema dilinin görsel kodlarını da içinde barındırmakta ve sinema sanatı için bir kaynak teşkil etmektedir. Hem biçim hem de içerik olarak Mustafa Kutlu anlatısının, yazı dili ile görsel dil arasındaki geçişkenliğinin ve birbirine dönüştürülebilirliğinin arkasında, doğu anlatı geleneklerinin görsel anlatım diline ve dolayısıyla sinema sanatına yakınlığı ve yatkınlığı vardır. Eserlerinde geleneksel anlatı biçimlerinden faydalanan ve ‘’hikâyesini’’ doğu anlatı üslubu üzerine kuran Kutlu’nun anlatısının, özgün bir biçim/biçem arayışı içinde olan ‘’Türk Sineması’’ için de özel bir örnek teşkil edeceği düşünülmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2297 Title A name given to the resource MUSTAFA KUTLU ANLATISINDA SİNEMA DİLİ VE GÖRSEL ARKA PLAN Author Author GÜDEK, Orhan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Mustafa Kutlu, Hikâye, Sinema, Gelenek ÖZET Bu çalışmada Mustafa Kutlu’nun, ‘’Uzun Hikâye’’ anlatısı bağlamında, eserlerindeki sinema dili ve görsel arka plan ele alınmıştır. Çalışmamızda sinemanın kendine özgü anlatım dili üzerinde durulmuş ve bu dilin, Kutlu’nun eserlerindeki izdüşümleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Edebiyat ile sinema’nın anlatım imkânları ve dili farklıdır. Ancak bize göre doğu anlatı gelenekleri, sinema dilinin görsel kodlarını da içinde barındırmakta ve sinema sanatı için bir kaynak teşkil etmektedir. Hem biçim hem de içerik olarak Mustafa Kutlu anlatısının, yazı dili ile görsel dil arasındaki geçişkenliğinin ve birbirine dönüştürülebilirliğinin arkasında, doğu anlatı geleneklerinin görsel anlatım diline ve dolayısıyla sinema sanatına yakınlığı ve yatkınlığı vardır. Eserlerinde geleneksel anlatı biçimlerinden faydalanan ve ‘’hikâyesini’’ doğu anlatı üslubu üzerine kuran Kutlu’nun anlatısının, özgün bir biçim/biçem arayışı içinde olan ‘’Türk Sineması’’ için de özel bir örnek teşkil edeceği düşünülmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548