125 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/707e4c13003bb7d3286c2454bf6229be.docx 412132b0c1284156c323028abb46f6bc https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/7150da86edd07ed9853e1f5b896df202.pdf d9c2b9d6620ba80b3908aceb73682368 PDF Text Text XVI. YÜZYILDA BOSNA VE AHISKA’DA SOSYAL VE EKONOMİK YAŞAM Shota BEKADZE Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Ankata / Türkiye Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Bosna Sancağı, Saraybosna, Gürcistan Cumhuriyeti, Ahıska Sancağı. ÖZET XVI. Yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti için büyük stratejik önem taşıyan iki bölge vardı. Birincisi, devletin batısındaki Bosna, ikincisi devletin doğusundaki Ahıska. Bosna Adriatik Denizi‟ne, ordan da Akdeniz‟e, Ahıska ise Kafkaslara ve daha sonra Hazar Denizi‟ne Osmanlıların yolunu açıyordu. Bosna ve Ahıska Sancakları arasında şu benzerlikleri görmekteyiz; Her iki sancak önemli stratejik konuma sahip olup; biri Batı‟da, diğeri Doğu‟da uç sancağı idi. Bosna‟nın fethi Osmanlı‟yı Adriatik Denizi‟ne kavuşturarak Akdeniz‟de hakimiyetini, Ahıska‟nın fethi de Osmanlı Devleti‟nin Kafkaslar yolunu açarak Hazar Deniz‟i kıyılarını kontrol altına alınmasını sağlıyordu. Bosna Avrupa ve Asya, Ahıska ise Anadolu ve Kafkasya arasında bir köprü idi. - Her iki sancak Osmanlı medeniyetinin yerleşim alanı olmakla aynı kaderi paylaşmışlardır. Bosna Doğu ve Batı, Ahıska ise Doğu ve Kafkasya dilleri ve medeniyetlerinin en önemli birleştiği noktalar idi. - Her iki sancağın başkentleri olan Saraybosna ve Ahıska‟da Müslüman, Ortadoks, Katolik, Musevi dinlerinden oluşan halk, huzur içerisinde yaşamakta idi. Bu yüzden Saraybosna Avrupa‟nın Kudüs‟ü, Ahıska ise Kafkasların Kudüs‟ü idi. Çalışmamızda Bosna, Saraybosna ve Ahıska‟nın etimoloji verilmiş ve tarihi şahsiyetlerden Bosnalı Gazi Hüsrev Bey, Ferhad Paşa ve Ahıskalı Hızır Paşa, Menüçöhr ve ünlü kadın siyasetçi Dedisimedi Debora hakkında bilgiler, Mençöhr ve ailesine Sultan IV. Murad‟ın verdiğü 1593 tarihli fermanı da yer almaktadır. Çalışmamızda XVII. Yüzyıl Osmanlı bilim adamlarından Evliya Çelebi‟nin „„Seyahatnamesi‟‟ ve Katip Çelebi‟nin „„Cihannüma‟‟sına göre Saraybosna ve Ahıska hakkındaki bilgiler verilmiştir. Çalışmamızda Saraybosna ve Ahıska‟nın kısa tarihini verdikten sonra bölgelerin sosyal- ekonomik durumu, vergi kalemleri, miktarları, ölçü ve tartı birimlerini incelemeye çalışılmıştır. Ahıska ile ilgili bilgiler, 1595 tarihli “Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan” tahrir defterine dayanarak „„Ahıska Sancağı Güney Nahiyesi‟‟ ışığında açıklığa kavuşturulmuştur. „„Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan‟‟ tahrir defterinin „„Ahıska Sancağı Güney Nahiyesi‟‟ bölümünün ilk defa olarak günümüz Türkçesine çevrilmesi çalışmamızın en önemli hususlarındandır. Bu çevirinin ve yapılan araştırmanın hem Türkiye, hem Gürcistan, hem de Kafkasya tarihçiliği için önemli olduğunu düşünülmektedir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2279 Title A name given to the resource XVI. YÜZYILDA BOSNA VE AHISKA’DA SOSYAL VE EKONOMİK YAŞAM Author Author BEKADZE, Shota Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Bosna Sancağı, Saraybosna, Gürcistan Cumhuriyeti, Ahıska Sancağı. ÖZET XVI. Yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti için büyük stratejik önem taşıyan iki bölge vardı. Birincisi, devletin batısındaki Bosna, ikincisi devletin doğusundaki Ahıska. Bosna Adriatik Denizi‟ne, ordan da Akdeniz‟e, Ahıska ise Kafkaslara ve daha sonra Hazar Denizi‟ne Osmanlıların yolunu açıyordu. Bosna ve Ahıska Sancakları arasında şu benzerlikleri görmekteyiz; Her iki sancak önemli stratejik konuma sahip olup; biri Batı‟da, diğeri Doğu‟da uç sancağı idi. Bosna‟nın fethi Osmanlı‟yı Adriatik Denizi‟ne kavuşturarak Akdeniz‟de hakimiyetini, Ahıska‟nın fethi de Osmanlı Devleti‟nin Kafkaslar yolunu açarak Hazar Deniz‟i kıyılarını kontrol altına alınmasını sağlıyordu. Bosna Avrupa ve Asya, Ahıska ise Anadolu ve Kafkasya arasında bir köprü idi. - Her iki sancak Osmanlı medeniyetinin yerleşim alanı olmakla aynı kaderi paylaşmışlardır. Bosna Doğu ve Batı, Ahıska ise Doğu ve Kafkasya dilleri ve medeniyetlerinin en önemli birleştiği noktalar idi. - Her iki sancağın başkentleri olan Saraybosna ve Ahıska‟da Müslüman, Ortadoks, Katolik, Musevi dinlerinden oluşan halk, huzur içerisinde yaşamakta idi. Bu yüzden Saraybosna Avrupa‟nın Kudüs‟ü, Ahıska ise Kafkasların Kudüs‟ü idi. Çalışmamızda Bosna, Saraybosna ve Ahıska‟nın etimoloji verilmiş ve tarihi şahsiyetlerden Bosnalı Gazi Hüsrev Bey, Ferhad Paşa ve Ahıskalı Hızır Paşa, Menüçöhr ve ünlü kadın siyasetçi Dedisimedi Debora hakkında bilgiler, Mençöhr ve ailesine Sultan IV. Murad‟ın verdiğü 1593 tarihli fermanı da yer almaktadır. Çalışmamızda XVII. Yüzyıl Osmanlı bilim adamlarından Evliya Çelebi‟nin „„Seyahatnamesi‟‟ ve Katip Çelebi‟nin „„Cihannüma‟‟sına göre Saraybosna ve Ahıska hakkındaki bilgiler verilmiştir. Çalışmamızda Saraybosna ve Ahıska‟nın kısa tarihini verdikten sonra bölgelerin sosyal- ekonomik durumu, vergi kalemleri, miktarları, ölçü ve tartı birimlerini incelemeye çalışılmıştır. Ahıska ile ilgili bilgiler, 1595 tarihli “Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan” tahrir defterine dayanarak „„Ahıska Sancağı Güney Nahiyesi‟‟ ışığında açıklığa kavuşturulmuştur. „„Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan‟‟ tahrir defterinin „„Ahıska Sancağı Güney Nahiyesi‟‟ bölümünün ilk defa olarak günümüz Türkçesine çevrilmesi çalışmamızın en önemli hususlarındandır. Bu çevirinin ve yapılan araştırmanın hem Türkiye, hem Gürcistan, hem de Kafkasya tarihçiliği için önemli olduğunu düşünülmektedir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1056611ea52aa3af46a621565f44a083.docx 96eb602b430ebdeb7500344511974541 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/29edef7b557d79377c32ab692f59257c.pdf 2a793f87e8af4a73b8a17bcd1e7f5b7d PDF Text Text ESKİ VE ORTA TÜRKÇEDE GEÇEN BAZI FİİLLERİN ÇEŞİTLİ ALTAY DİLLERİNDEKİ GÖRÜNÜMLERİ Mehmet Turgut BERBERCAN Çankırı Karatekin Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Çankırı / Türkiye Anahtar Kelimeler: Altay dilleri, Eski Türkçe, Orta Türkçe, Fiiller. ÖZET 7. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar, “Eski Türkçe” ve “Orta Türkçe” olarak anılan dil devreleri içinde ortaya konmuş çeşitli dil yadigârlarından alınmış bazı fiil örnekleri, çağdaş Altay dillerinin (Turki, Moğolca, Tunguzca, Mançuca vs.) sözvarlığında hâlihazırda bulunan benzer şekil ve örneklerle karşılaştırılarak ses bilgisel ve yapıbilgisel açıdan incelenmiştir. Elde edilen sonuçların ışığında, Eski ve Orta Türkçede geçtiği tespit edilen bu örnek fiillerin etimolojik yapısı ve geçiş yolları ortaya çıkarılmıştır. Bu vesileyle Altay dillerinin bazılarında bulunan ses ve yapı açısından değişime uğrasa da aynı kökten türemiş veyahut eşasıllı olması kesin ya da muhtemel olan fiillerin durumuyla ilgili olarak genel bir değerlendirme yapılmış, Altay dillerinin ortak söz varlığı Eski ve Orta Türkçeden seçilmiş fiil kök ve gövdelerinin baz alındığı bir zeminde karşılaştırmalı olarak irdelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2002 Title A name given to the resource ESKİ VE ORTA TÜRKÇEDE GEÇEN BAZI FİİLLERİN ÇEŞİTLİ ALTAY DİLLERİNDEKİ GÖRÜNÜMLERİ Author Author BERBERCAN, Mehmet Turgut Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Altay dilleri, Eski Türkçe, Orta Türkçe, Fiiller. ÖZET 7. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar, “Eski Türkçe” ve “Orta Türkçe” olarak anılan dil devreleri içinde ortaya konmuş çeşitli dil yadigârlarından alınmış bazı fiil örnekleri, çağdaş Altay dillerinin (Turki, Moğolca, Tunguzca, Mançuca vs.) sözvarlığında hâlihazırda bulunan benzer şekil ve örneklerle karşılaştırılarak ses bilgisel ve yapıbilgisel açıdan incelenmiştir. Elde edilen sonuçların ışığında, Eski ve Orta Türkçede geçtiği tespit edilen bu örnek fiillerin etimolojik yapısı ve geçiş yolları ortaya çıkarılmıştır. Bu vesileyle Altay dillerinin bazılarında bulunan ses ve yapı açısından değişime uğrasa da aynı kökten türemiş veyahut eşasıllı olması kesin ya da muhtemel olan fiillerin durumuyla ilgili olarak genel bir değerlendirme yapılmış, Altay dillerinin ortak söz varlığı Eski ve Orta Türkçeden seçilmiş fiil kök ve gövdelerinin baz alındığı bir zeminde karşılaştırmalı olarak irdelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/19ec871d1f4388c2ac2530b0720b3463.docx 0b5328eafaae2c691db112adfcfe2aac https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a19b886267e5e8ba94c4f90dfe8f1d7a.pdf dc0c3f29d802756552bd83c4a8873683 PDF Text Text TEME U POEZİJİ POKRETA PRVİ NOVİ Melinda BOTALİĆ Tuzla Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Tuzla, / Bosna Hersek Ključne riječi: prvi novi, poezija, promjena, tematika, čovjek SAŽETAK Teme koje su obraĎivane u poeziji do pojave pokreta prvi novi bile su, manje ili više, poznate i nije se od njih mnogo odstupalo. MeĎutim, promjena koju je pokret prvi novi unio u tursku poeziju je to da su Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu i Melih Cevdet Anday smatrali da apsolutno sve može biti tema za pjesmu što nije bio slučaj u književnosti koja im je prethodila. Čovjek iz naroda kao i sve što ga okružuje imali su svoje mjesto u njihovoj poeziji. U književnom stvaralaštvu predstavnika pokreta prvi novi nailazimo na široku lepezu tema, od kojih su neke po prvi puta svoje mjesto našle u poeziji. MeĎu najzastupljenijim temama pokreta prvi novi nalazi se život običnog čovjeka, ljubav, Drugi svjetski rat, djetinjstvo, radost življenja, smrt, putovanje. Jedna od ključnih stvari za koje se pokret prvi novi zalagao bila je pridavanje važnosti društvu, odnosno malom, običnom čovjeku iz gradske društvene sredine čije je samo postojanje kao i sve ono što ga okružuje poput nesretne ljubavi, ratnih nedaća, smrti, putovanja i sl., bilo dovoljno važno da bude opjevano u njihovim pjesmama. Običan čovjek iz nižeg društvenog staleža, u njihovoj poeziji zaživio je sa svim ljudskim manama i vrlinama, ponekad je švorc, drugi put pak, pijan, neiskvaren je ali i nemoćan spram nepravde, on trpi, on se bori, živi jednoličnim životom, raduje se malim stvarima, pati zbog žulja, i sve svojstveno čovjeku ni njemu nije strano. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2019 Title A name given to the resource TEME U POEZİJİ POKRETA PRVİ NOVİ Author Author BOTALIC, Melinda Abstract A summary of the resource. Ključne riječi: prvi novi, poezija, promjena, tematika, čovjek SAŽETAK Teme koje su obraĎivane u poeziji do pojave pokreta prvi novi bile su, manje ili više, poznate i nije se od njih mnogo odstupalo. MeĎutim, promjena koju je pokret prvi novi unio u tursku poeziju je to da su Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu i Melih Cevdet Anday smatrali da apsolutno sve može biti tema za pjesmu što nije bio slučaj u književnosti koja im je prethodila. Čovjek iz naroda kao i sve što ga okružuje imali su svoje mjesto u njihovoj poeziji. U književnom stvaralaštvu predstavnika pokreta prvi novi nailazimo na široku lepezu tema, od kojih su neke po prvi puta svoje mjesto našle u poeziji. MeĎu najzastupljenijim temama pokreta prvi novi nalazi se život običnog čovjeka, ljubav, Drugi svjetski rat, djetinjstvo, radost življenja, smrt, putovanje. Jedna od ključnih stvari za koje se pokret prvi novi zalagao bila je pridavanje važnosti društvu, odnosno malom, običnom čovjeku iz gradske društvene sredine čije je samo postojanje kao i sve ono što ga okružuje poput nesretne ljubavi, ratnih nedaća, smrti, putovanja i sl., bilo dovoljno važno da bude opjevano u njihovim pjesmama. Običan čovjek iz nižeg društvenog staleža, u njihovoj poeziji zaživio je sa svim ljudskim manama i vrlinama, ponekad je švorc, drugi put pak, pijan, neiskvaren je ali i nemoćan spram nepravde, on trpi, on se bori, živi jednoličnim životom, raduje se malim stvarima, pati zbog žulja, i sve svojstveno čovjeku ni njemu nije strano. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2b10211099cf9f07a139d169cb4cfcec.docx ca893138b5677b46abb13a37629cad10 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a523d9c196c909dc982b3826648da3d6.pdf 6d4fc5ac9686014cf4b878d784d282bb PDF Text Text KÜLTÜR TARİHİMİZ AÇISINDAN BLAGAY (ALP-ERENLER ) TEKKESİNİN ÖNEMİ Ömer BOZKIR Kafkas Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Kars / Türkiye Anahtar Kelimeler: Tekke, Blagay Tekkesi, Bosna-Hersek. ÖZET Kültür tarihimiz açısından kültürümüzün yayılmasında ve yayılan bölgelerde derin izler bırakan alp-erenler ve kurdukları tekkeler önemli bir yere sahiptir. Alp-erenler, sahip oldukları sağlam kültür anlayışlarını dini değerlerle harmanlayıp kurmuş oldukları tekkeler sayesinde önemli fonksiyonlar ifa etmişlerdir. Sadece yerleşim alanlarıyla sınırlı kalmayıp Anadolu, Rumeli ve Avrupa’ya kadar uzanan bir ağ içerisinde birbirlerinden destek alıp sağlam bir kültür anlayışı ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada XIII. Yüzyıl’da bir Horasan eri olarak Anadolu’ya gelen, Anadolu ve Rumeli'nin fethi esnasında gazalara katılan, kahramanlığı ile bilinen bir Türk ereni Sarı Saltuk ve Blagay Tekkesi’nin (Alp-erenler Tekkesi) öneminden bahsedilecektir. Tekkeler kültür tarihi açısından önemli yere sahiptirler. Sarı Saltuğ’un Anadolu’da yaşadığı dönem, Selçukluların en karışık zamanı ve yıkılma sürecine girdiği dönemdir. Bu dönemde dağılmaya başlayan Türk Kültürünü yeniden bir araya getirme, yaşatma dervişler ve tekkeler sayesinde olmuştur. Bosna-Hersek’te Blagay Tekkesi, Alp-erenler Tekkesi olarak da bilinmektedir. Bu tekke dini, tasavvufi değerlerin yanı sıra sosyal ve kültürel anlamda önemli bir yere sahipti. Çünkü dini değerlerle birlikte yaşanan milli değerler bu bölgelerin fetihleri sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Balkan Coğrafyası’nda Tekkeler, genellikle yerleşim yerleri dışında tabir yerinde ise kuş uçmaz kervan geçmez yerlerde kurulmuşlardır. Öncelikle iç âleme hitap eden dünyanın cazibesinden uzak adeta gönülleri feth eden mekânlar tercih edilmiştir. Bu mekânlar ve münzevi hayat insanların manevi çekim alanları olup cazibe merkezleri haline gelmiştir. Böylece gönülleri fethedilen insanların dini ve kültürel etkileşimleri daha kolay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki fetih hareketlerinden kısa sürede sonuç alması bunun bir göstergesidir. Tekkenin kuruluş mekânı, mimarisi, iç donanımı adeta kültürümüzün bir parçası olduğunu gösteriyor. Özellikle son dönmelerde ziyaretçi sayısının artması buraya verilen önemi de beraberinde getirmiştir. Tekkenin bakım ve onarımının ülkemiz tarafından yapılmış olması bizim için ayrı bir önem arz eder. Çalışma üç bölümden müteşekkil olup; birinci bölümde; tekkeler ve fonksiyonları, ikinci bölümde; Saltuk-name destanı ve Sarı Saltuk, üçüncü bölümde; Blagay Tekkesi ve kültür tarihi açısından önemi değerlendirilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2023 Title A name given to the resource KÜLTÜR TARİHİMİZ AÇISINDAN BLAGAY (ALP-ERENLER ) TEKKESİNİN ÖNEMİ Author Author BOZKIR, Omer Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Tekke, Blagay Tekkesi, Bosna-Hersek. ÖZET Kültür tarihimiz açısından kültürümüzün yayılmasında ve yayılan bölgelerde derin izler bırakan alp-erenler ve kurdukları tekkeler önemli bir yere sahiptir. Alp-erenler, sahip oldukları sağlam kültür anlayışlarını dini değerlerle harmanlayıp kurmuş oldukları tekkeler sayesinde önemli fonksiyonlar ifa etmişlerdir. Sadece yerleşim alanlarıyla sınırlı kalmayıp Anadolu, Rumeli ve Avrupa’ya kadar uzanan bir ağ içerisinde birbirlerinden destek alıp sağlam bir kültür anlayışı ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada XIII. Yüzyıl’da bir Horasan eri olarak Anadolu’ya gelen, Anadolu ve Rumeli'nin fethi esnasında gazalara katılan, kahramanlığı ile bilinen bir Türk ereni Sarı Saltuk ve Blagay Tekkesi’nin (Alp-erenler Tekkesi) öneminden bahsedilecektir. Tekkeler kültür tarihi açısından önemli yere sahiptirler. Sarı Saltuğ’un Anadolu’da yaşadığı dönem, Selçukluların en karışık zamanı ve yıkılma sürecine girdiği dönemdir. Bu dönemde dağılmaya başlayan Türk Kültürünü yeniden bir araya getirme, yaşatma dervişler ve tekkeler sayesinde olmuştur. Bosna-Hersek’te Blagay Tekkesi, Alp-erenler Tekkesi olarak da bilinmektedir. Bu tekke dini, tasavvufi değerlerin yanı sıra sosyal ve kültürel anlamda önemli bir yere sahipti. Çünkü dini değerlerle birlikte yaşanan milli değerler bu bölgelerin fetihleri sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Balkan Coğrafyası’nda Tekkeler, genellikle yerleşim yerleri dışında tabir yerinde ise kuş uçmaz kervan geçmez yerlerde kurulmuşlardır. Öncelikle iç âleme hitap eden dünyanın cazibesinden uzak adeta gönülleri feth eden mekânlar tercih edilmiştir. Bu mekânlar ve münzevi hayat insanların manevi çekim alanları olup cazibe merkezleri haline gelmiştir. Böylece gönülleri fethedilen insanların dini ve kültürel etkileşimleri daha kolay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki fetih hareketlerinden kısa sürede sonuç alması bunun bir göstergesidir. Tekkenin kuruluş mekânı, mimarisi, iç donanımı adeta kültürümüzün bir parçası olduğunu gösteriyor. Özellikle son dönmelerde ziyaretçi sayısının artması buraya verilen önemi de beraberinde getirmiştir. Tekkenin bakım ve onarımının ülkemiz tarafından yapılmış olması bizim için ayrı bir önem arz eder. Çalışma üç bölümden müteşekkil olup; birinci bölümde; tekkeler ve fonksiyonları, ikinci bölümde; Saltuk-name destanı ve Sarı Saltuk, üçüncü bölümde; Blagay Tekkesi ve kültür tarihi açısından önemi değerlendirilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/b92004903f14e8469121da8711ebb0ea.docx 455d901fcfed94a15891f9e8969fb3d9 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6ed2be8d21c67364eb0169f76a7a4cba.pdf 2716ff6b8f2c7c48be58b7c5a54cd944 PDF Text Text GÜNEŞ MECMUASINDA TENKİT Birol BULUT Kırklareli Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Kırklareli / Türkiye Anahtar Kelimeler: Güneş, Tenkit, Mecmua. ÖZET Edebi mecmualar, geçmişten günümüze gerek edebi toplaşmalarla gerek kalem kavgalarıyla Türk edebiyatına yön veren ve edebiyatımızın izlediği süreci gösteren en önemli kaynaklardan biridir. Dolayısıyla mecmuaların incelenmesi ve buradaki yazıların gün yüzüne çıkarılması edebiyatın seyrini takip edebilmemiz açısından önemlidir. Biz de bu bağlamda Orhan Seyfi (Orhon) tarafından yayınlanan, 1 Ocak 1927 - 15 Ekim 1927 tarihleri arasında yayın hayatını sürdürmüş bir sanat ve edebiyat dergisi olan “Güneş” mecmuasında yayınlanan tenkit yazıları ele alınmıştır. Tenkit yazılarını konularına göre sınıflandırıp, bu yazıların içeriklerini ve münekkitlerin konuyu ele alış tarzı incelenmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2206 Title A name given to the resource GÜNEŞ MECMUASINDA TENKİT Author Author BULUT, Birol Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Güneş, Tenkit, Mecmua. ÖZET Edebi mecmualar, geçmişten günümüze gerek edebi toplaşmalarla gerek kalem kavgalarıyla Türk edebiyatına yön veren ve edebiyatımızın izlediği süreci gösteren en önemli kaynaklardan biridir. Dolayısıyla mecmuaların incelenmesi ve buradaki yazıların gün yüzüne çıkarılması edebiyatın seyrini takip edebilmemiz açısından önemlidir. Biz de bu bağlamda Orhan Seyfi (Orhon) tarafından yayınlanan, 1 Ocak 1927 - 15 Ekim 1927 tarihleri arasında yayın hayatını sürdürmüş bir sanat ve edebiyat dergisi olan “Güneş” mecmuasında yayınlanan tenkit yazıları ele alınmıştır. Tenkit yazılarını konularına göre sınıflandırıp, bu yazıların içeriklerini ve münekkitlerin konuyu ele alış tarzı incelenmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f3b17949c88579051565e42f6e22fb40.docx 6d3f3b5c544f024993a0406f1ef2c864 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/87706ec99816d93477c6be3dc57b6efd.pdf d3d1dafa29cc251a3ab31cfd3f58a642 PDF Text Text KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HAYÂLLE OLUŞTURULAN EDEBÎ TERİMLERİN KULLANIMLARI İhsan BULUT İshık Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Erbil / Irak Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Hayâl, Hayâl-i Dakik, Edebî Terim, Tezkire. ÖZET Hayâl kavramı gerek edebî, tasavvufî ve gösteri sanatlarına ait bir terim olarak gerekse gerçek anlamıyla divan şiirinde sıkça kullanılan bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Pek çok bilim dalında olduğu gibi klasik edebiyatta da geçmişte kullanılan edebî terimlerin divan ve tezkirelerdeki yüklendikleri manaları tam tespit etme önemli bir problem olarak önümüzde durmaktadır. Bu bağlamda edebî terimler arasında çok önemli bir yer tutan hayâl ve hayâlden müştâk kavramların da kullanımları örneklerle aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir. Bildirimizde, divan şiirinde bir edebî terim olarak hayâlin, “şi‘r-i hayâl-engîz, ebyât-ı hayâlengîz, nâzım-ı dakîk-hayâl, hayâlât-ı garîb, hayâl-güster, hayâl-i hâs, rengîn hayâl, muhayyel söz, şebistân-ı hayâl, nâzik hayâl, ince hayâl, kej hayâl, yanlış hayâl, hayâl-i hâm, fânûs-ı hayâl, hayâl-i zıll tamlamalarıyla değişik asırlardan seçilmiş divan ve tezkirelerdeki kullanımlarını ve anlamlarını örnekler üzerinden izah etme amacı güdülmüştür. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2224 Title A name given to the resource KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HAYÂLLE OLUŞTURULAN EDEBÎ TERİMLERİN KULLANIMLARI Author Author BULUT, İhsan Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Hayâl, Hayâl-i Dakik, Edebî Terim, Tezkire. ÖZET Hayâl kavramı gerek edebî, tasavvufî ve gösteri sanatlarına ait bir terim olarak gerekse gerçek anlamıyla divan şiirinde sıkça kullanılan bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Pek çok bilim dalında olduğu gibi klasik edebiyatta da geçmişte kullanılan edebî terimlerin divan ve tezkirelerdeki yüklendikleri manaları tam tespit etme önemli bir problem olarak önümüzde durmaktadır. Bu bağlamda edebî terimler arasında çok önemli bir yer tutan hayâl ve hayâlden müştâk kavramların da kullanımları örneklerle aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir. Bildirimizde, divan şiirinde bir edebî terim olarak hayâlin, “şi‘r-i hayâl-engîz, ebyât-ı hayâl- engîz, nâzım-ı dakîk-hayâl, hayâlât-ı garîb, hayâl-güster, hayâl-i hâs, rengîn hayâl, muhayyel söz, şebistân-ı hayâl, nâzik hayâl, ince hayâl, kej hayâl, yanlış hayâl, hayâl-i hâm, fânûs-ı hayâl, hayâl-i zıll tamlamalarıyla değişik asırlardan seçilmiş divan ve tezkirelerdeki kullanımlarını ve anlamlarını örnekler üzerinden izah etme amacı güdülmüştür. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/35a1a57c53e374300475c9ca2903d6a5.docx 8ce7a637219adab317adf4e5d659f620 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/e1f7d44950711c5c8a24861ddb23e68f.pdf f931621c253d388ab9994ada6f3f61c6 PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Tokat / Türkiye Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. � https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/932ce8f0c7994c1b05b6ce6f576c01d7.docx 1fb210dc0b1a4ebbcaced7406cb2ee39 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/6d49c5cf98e03d000ec5bd31d590e9c9.pdf fccac82a5c980abbad03f18a7566223c PDF Text Text HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ‘ATÜ'L-FEVÂYİD ADLI ESERİ Tuncay BÖLER1 Özet Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet‟in Catalogue des Manuscrits Turcs‟ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France‟de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû‟atü‟lFevâ‟id adlı eseri tanıtılacaktır. DOCTOR BEŞİR ÇELEBİ AND HIS MASTERPIECE MECMÛ'ATÜ'LFEVÂ'İD Abstract Beşir Çelebi is an important physician who lived in the period of Fatih Sultan Mehmet. Besides his masterpiece the history of Edirne and the history of Ottoman ascribed to him, he has also an important medical book titled Mecmû'atü'l-Fevâ'id. This voluminous masterpiece consists of 282 leaves and it was mentioned by E. Blochet in his Catalogue des Manuscrits Turcs and inscribed at SUP TURC 234 in Bibliothèque Nationale de France. After a brief information on Beşir Çelebi, his masterpiece Mecmû‟atü‟l-Fevâ‟id will be introduced. Giriş Türklere ait en eski yazılı tıp metinleri Turfan seferleri sırasında bulunan Uygur dönemi yazmalarıdır. Şu anda Berlin Üniversitesi Turfan Yazmaları Koleksiyonunda bulunan bu metinler Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat tarafından Zur Heilkunde der Uiguren I, II (1930- 1 Yrd. Doç. Dr., Gaziosmanpaşa üniversitesi, Türk dili ve edebiyatı bölümü, tuncayboler@gmail.com �1932) adlı Almanca kitapta ele alınıp incelenmiştir.2 Söz konusu eserde ele alınıp incelenen yazmalardan anlaşıldığına göre, bu dönemde Türkler, hastalıkların tedavisinde kuş eti, yılan derisi, kunduz hayası gibi hayvansal tedavi maddeleri ve soğan, sarımsak, turp, ayva, bal gibi muhtelif sebze-meyveler, otlar ve gıdalar kullanmışlardır. Selçuklular dönemine bakıldığında ise açılan birçok darüşşifa, bu dönemde de tıp ilmine verilen önemin devam ettiğini göstermesi bakımından kayda değerdir. Tarihî sırayla bu önemli darüşşifalardan bazıları şunlardır: 1205‟te Kayseri‟de Gevher Nesibe Darüşşifası ve Gıyasiyye Tıp Mektebi, 1217‟de Sivas‟ta Keykâvus Darüşşifası, 1217-1236‟da Konya Darüşşifaları, 1235‟te Çankırı‟da Selçuklu Emirlerinden Atabey Ferruh Darüşşifası, 1272‟de Kastamonu‟da Ali Pervane‟nin Darüşşifası, 1275‟te Tokat‟ta Pervane Bey‟in Darüşşifası, 1288‟de Turan Melik Sultan‟ın Divriği‟de inşa ettirdiği darüşşifa vb. Yukarıda adı geçen müesseselerde pek çok değerli hekim yetişmiş ve yetişen hekimlerin birçoğu da bu darüşşifalarda çalışmıştır. Yine bu dönemde başka İslam memleketlerinden hastanelere davet edilen hekimler de olmuştur. Musullu Şemsüddin ibn-i Hibl, Tiflisli Ebulfadl, Cerrah Fasil, Tabib Kutbüddin bu isimlerden sadece birkaçıdır.3 Osmanlı dönemine gelindiğinde tababetin esasen Selçuklu ve dolayısıyla İslam tıbbının bir devamı olduğu söylenebilir. Osmanlılar Anadolu‟yu fethettikten sonra Selçuklulardan kalma bütün sıhhi müesseseleri muhafaza etmekle beraber Anadolu ve Rumeli‟de bazı katkılarda bulunmuşlardır. 1399‟da II. Sultan Murad Edirne‟de bir leprozeri4, 1470‟te Fatih Sultan Mehmed İstanbul‟da ve 1486‟da II. Sultan Bayezid Edirne‟de birer hastane yaptırmışlardır. Edirne‟de açılan bu son hastanede delilere mahsus bir kısım olduğu gibi burada maddi ve ruhi tedaviler de yapıldığı, hatta müzikoterapiye bile başvurulduğu söylenir (Atabek 1977: 27-30). Tıp ilmini konu alan eserlerin diline bakıldığında ise, Anadolu Selçukluları döneminde yazılan eserlerin daha çok Arapça ya da Farsça olduğu görülmektedir. Türk Beylikleri Dönemi ve Osmanlı Devleti‟nin kuruluşu ile birlikte artık Türkçe telif ve tercüme eserler ortaya konduğunu söylemek mümkündür. 2 Uygur dönemi tababetini ele alan başka bir çalışma da Arat‟ın eserinden hareketle Prof. Dr. A. Süheyl Ünver tarafından hazırlanan Uygurlarda Tababet (İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 1936) adlı kitaptır. 3 Ayrıntılar için bk. Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. 4 Miskinler yurdu, cüzzamhane. �XIV ve XV. yüzyılda birçok hekim yetişmiş olmakla birlikte bilhassa şu isimler mühim addedilir: Hekim Bereket, Geredeli İshak bin Murad, Sivaslı Hekim Ali, Hacı Paşa, Ahmedi, Şeyhi (Yusuf Sinaneddin), Ahmedi Dai, İbni Şerif, Akşemseddin, Şirvani, Eşref bin Muhammed, Kutbeddin Ahmed, Altuncuzade (Altunizade, İbni Zehebî), Mehmed bin Lütfullah, Beşir Çelebi, Lârî (Abdühamid Çelebi), Yakup Paşa, Hekim Arap, Hoca Ataullah, Ahi Ahmed Çelebi, Amasyalı Mehmed bin Abdullah, Sabuncuoğlu Şerefeddin vb. Bizim burada ele alıp tanıtacağımız Mecmû‘atü'l-Fevâyid adlı eserin müellifi yukarıda adı geçen -15. yüzyılın önemli hekimlerinden- Beşir Çelebi‟dir. Bildirimizde söz konusu esere geçilmeden önce, Beşir Çelebi ve onun Mecmû‘atü'l-Fevâyid dışında kalan eserleri hakkında da kısa bilgi verilecektir. Beşir Çelebi Beşir Çelebi Karamanlıdır.5 Doğum tarihi kesin olarak belli değildir. Babası Mahbûb Çelebi‟dir.6 Fatih Sultan Mehmet‟in hekimi ve sohbet arkadaşıdır (Ünver 1953: 17). Onun Fatih‟e intisabı ve kaynaklarda Fatih‟in sohbet arkadaşı olarak gösterilmesi Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı risalede geçen şu ibarelere dayanmaktadır7: “…Ol zamânda Sultân Mehemmed Hân-ı Gâzî tâbe serâhu8 şehr-i Edirne‟de yeni tahtı sa„âdete cülûs9 buyurup pâdişâh oldukları zamânda ittifâk Beşir Çelebi anılup hazâkati10 evsâfı11 meclis-i şerîflerinde zikr olunup ziyâde ta„rîf ve tavsîf itdüklerinde Sultân Mehemmed hekîm-i mezbûra12 derûn-ı dilden meyl idüp derhâl Karamanoğlı İbrâhîm Beg‟e nâme tesvîd olunup13 kâsıd14 birle irsâl olunup15 hekîm-i mezbûr taleb olunmağa emr 5 Bazı kaynaklarda Beşir Çelebi‟nin Konyalı olduğuna dair bilgiler yer alsa da Ali Gülcan onun Karamanlı olduğunu birtakım delillerle ispatlamaya çalışmıştır (Gülcan 1978: 5-6). Burada Beşir Çelebi‟nin Karaman‟ın Ermenek ilçesinden olduğu şeklinde bilgiler bulunduğunu da ifade etmek gerekir. 6 Ayrıntılar için Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi‟nin 23. sayfasındaki dipnota bakınız. 7 Zaten Beşir Çelebi hakkında kaynaklarda bulunan bilgilerin hemen hepsi Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlar kadarıyladır. 8 Kabri iyi ve temiz olsun. 9 Tahta çıkma, tahta oturma. 10 Hekimlikteki ustalığı, becerisi. 11 Vasıfları, özellikleri. 12 Adı geçen hekime. 13 Mektup yazılıp. 14 Ulak, haberci. �eylediler çünki nâme birle kâsıd İbrâhîm Beg‟e vâsıl oldı emr-i „âlîleri üzre imtisâl idüp16 hekîm-i merkûmı tamâm ikrâm ve hürmet birle âsitâne-i devlet-bahşlarına irsâl itdüklerinde menâzil kat„ idüp gelüp şehr-i Edirne‟de Sarây-ı „Atîk‟de pâdişâh hazretlerine mülâkât idüp haylî musâhabet eylediler17. Zîrâ Sultân Mehemmed „âlim ve kâmil pâdişâh idi ve „ulemâya muhabbet idüp ve muhibb olup her kanda18 bir âlim ve fâzıl istimâ„19 buyursalar elbette tâlib olup getürüp musâhabetleri ile müşerref olurlardı. Pes hekîmden ol tabaka hazz eylediler ki „ilm ü hazâkatine küllî tahsîn idüp bir nice rûzigâr20 hidmet-i şerîflerinden gidermeyüp bir ân ve bir sâ„at musâhabet-i „ilmîden hâlî olmazlardı…” (Erdoğru 2006: 177-178) Yukarıdaki metinde de anlatıldığı gibi, Fatih Sultan Mehmed 1451‟de yeniden tahta oturduğunda ilk işlerinden birisi tanınmış âlimleri çevresinde toplamak olmuştur. Ayrıca, onun tıbba ve felsefeye özel ilgisinin bulunduğu bilinmektedir. Fatih‟in hekimliğe gösterdiği özel ilgi, kütüphanesinde bulunan eserlerinde de açık bir şekilde anlaşılmaktadır. O, yaşadığı dönemde mesleklerinde başarılı olmuş, ün yapmış bilim adamlarını nerede olursa olsun bulup, hiçbir fedakârlıktan kaçınmadan sarayına davet etmiş, zaman buldukça onlarla günlerce süren konuşmalar yapmış, bilimsel tartışmalarda bulunmuştur (Kazancıgil 2009: 36). İşte, Beşir Çelebi de bu şekilde Fatih tarafından saraya çağrılan âlimlerden biridir. Karamanoğlu İbrahim Bey‟in21 hassa hekimi olan Beşir Çelebi‟nin bilgisi ve mesleğinde göstermiş olduğu başarısından doğan ününü duyan Fatih, İbrahim Bey‟e özel mektup yazarak, Beşir Çelebi‟yi Edirne‟ye davet etmiş ve o da bu davet üzerine Edirne‟ye gelmiştir. Fatih, Çelebi‟yi Edirne‟de Eski Saray‟da yani Saray-ı Atik‟te kabul ederek, onunla görüşmüştür. 15 Gönderilip, yollanıp. 16 Alınan emre uyup. 17 Sohbet ettiler. 18 Nerede. 19 İşitme, duyma. 20 Zaman. 21 Karamanoğlu II. İbrahim Bey, Karamanoğullarından II. Mehmed Bey‟in oğludur. Büyük babası Ebulfeth Alaaddin Ali Bey zamanında henüz on beş yaşında iken devlet kademesinde görev almaya başlamış, Akşehir dolaylarının yönetimi de kendisine verilmiştir. Osmanlı-Karamanlı mücadelelerinde Timurtaş Paşa ve Sinan Paşa kumandasındaki Osmanlı ordularına karşı direnişlerde bulunmuş; Karamanoğulları ve Ertanaoğulları arasındaki sürekli ve çetin savaşlarda yararlılıklar göstermiştir. 1424‟te de Karaman Beyliği tahtına oturmuştur. Hükümranlığı müddetince Karamanoğlulları Beyliği içindeki bütün şehir, kasaba ve köylerde birçok sosyal, kültürel ve dinî müesseseler kurmuştur. Bu eserlerin yaşaması ve işletilmesi için gelir kaynağı olarak da pek çok emlak ve arazi vakfetmiştir. Beşir Çelebi‟nin Mecmû‘atü’l-Fevâyid‟i, Hatiboğlu Mehmed‟in de Ferahname‟yi onun adına yazdığı bilinmektedir. �Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde anlatılan ve bizim de buraya aldığımız aşağıdaki bölümden Beşir Çelebi‟nin mizacına/karakterine dair ipuçları da buluyoruz: “İttifâk Sultân Mehemmed Hân nehr-i Tunca kenârında muhtasarca bir köşki var idi ki merhûm Sultân Murâd Hân-ı Gâzî binâ etdürmiş idi gâhîce22 su havâsına bazı muhtasarları ile varup müşerref olur idi bir gün pâdişâh Beşir Çelebiyi zikrolunan su kenârında olan köşke vardukda da‟vet edüp murâd-ı şerîfleri hekîmün musâhabeti ile müşerref olmak idi fasl-ı temmûz olmağla havâsı katı ıssı23 idi ve hekîm-i mezbûr ol vakt iki kat kürkler giymiş idi ve gâyet ile nahîf-mizâc idi kat‟â soğuğı sevmez idi hattâ hammâma girse ferş-i hammâm24 döşedürdi ve eydürdi25 kim mermerün zâtı bâriddir26 insânun bedenine zararı vardur pes27 zikrolunan köşke pâdişâh hazretleri saâdet ile taht-ı „izzet bahtlarıyla karâr edüp hekîm-i hâzıka dahi pâyitahta karîb28 kürsî kodılar geçüp edâyla oturup esnâ-yı musâhabetde hekîm ditreyüp benzi mütegayyir oldı29 pâdişâh ayıtdı ne garîbdür bu zamânda üşümek ale‟l-husûs ma‟lûmdur ki „ilm-i hikmetde fasl-ı temmûzda kırk gün havâ gâyet ıssı olur rûzgâr-ı subhî vakt-i „asr geçince hareket etmez şimdi hod vakt degüldür zuhrdur30 bu kadar yelden üşürsiz dedüklerinde Beşir Çelebi eytdi…” (Erdoğru 2006: 178-179) Beşir Çelebi‟nin doğum tarihi gibi ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemekle birlikte 1400‟lü yılların sonu ile 1500‟lü yılların başında vefat ettiği düşünülebilir. Eserleri 1. Tarih-i Edirne Tıpkıbasımı Prof. Dr. İsmail Hikmet Ertaylan tarafından 1946‟da (ikinci baskı 1960) yapılan bu eser, Millet Kütüphanesinin kataloğunda olduğu gibi kimi kataloglarda tıp risalesi olarak geçse de esasında tıpla ilgili olmayıp isminden de anlaşıldığı gibi doğrudan doğruya Edirne tarihini konu almaktadır. Ayrıca, bu eser Tarih-i Edirne, Tarihçe-i Edirne, Belde-i 22 Ara sıra, kimi zaman. 23 Sıcak. 24 Hamam örtüsü, hamam yaygısı. 25 Söylerdi, derdi. 26 Soğuktur. 27 Ondan sonra. 28 Yakın. 29 Değişti, başkalaştı. 30 Öğle vaktidir. �Edirne, Menakıb-ı Medine-i Edirne yanında Menakıb-ı Beşir Çelebi, Risale-i Beşir Çelebi ve Hikâyet-i Beşir Çelebi gibi isimlerle de adlandırılmaktadır. Bu durum yazmanın başında Hikâyet-i Beşir Çelebi adıyla Beşir Çelebi‟den bahseden bir bölümün bulunmasından kaynaklanmaktadır. Söz konusu bölümde anlatılanlardan buranın Beşir Çelebi tarafından yazılmadığı anlaşılmaktadır.31 Eserin Edirne tarihini konu alan kısmının da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığını düşünenler olmakla birlikte Muharrem Ergin bu bölümün Beşir Çelebi tarafından yazıldığı görüşündedir (Ergin 1948: 319). 2. Tevarih-i Âl-i Osman 1946 yılında Prof. Dr. İ. Hikmet Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman ve Tarih-i Konstantiniyye adıyla tıpkıbasımını32 yayımladığı nüshadaki müstensih kaydından bu eserin Beşir Çelebi‟ye ait olduğu anlaşılmaktadır.33 31 Eserin birçok nüshası olup tespit edebildiklerimizi aşağıda veriyoruz: Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi 1736/2 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 21b-29a) kayıtlı nüsha. Edirne Bâdi Ahmed Efendi Kütüphanesi 2573 numarada (Tarihçe-i Edirne adı ile) kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (Tarih-i Edirne adı ile) 297.7 numarada kayıtlı nüsha. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi 8304 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile) kayıtlı nüsha. Kastamonu İl Halk Kütüphanesi 548/2 numarada (Hikâyât-ı Beşir Çelebi adı ile, 46b-52a) kayıtlı nüsha. Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesi Yazma Eserler Kataloğu 13478 numarada kayıtlı nüsha. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu 174 numarada kayıtlı nüsha. (Bu nüsha Kütüphane kataloğunda ve www.yazmalar.gov.tr‟de sehven “tıp risalesi” olarak geçmektedir.) Millî Kütüphane 248/5 numarada (Risale-i Beşir Çelebi adı ile, 158b-168b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 2471/6 numarada (Hikâye-i Beşir Çelebi adı ile, 339b-350b) kayıtlı nüsha. Millî Kütüphane 489/35 numarada (Kıssa-i Beşir Çelebi adı ile, 184b-196b) kayıtlı nüsha. Ratip Kazancıgil özel kütüphanesinde bu eserin bir kopyasının olduğundan bahsetmektedir (Kazancıgil 1999). Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Koleksiyonu 1050/26 numarada (Menakıb-ı Beşir Çelebi adı ile, 300 ile 308. varaklar arası) kayıtlı nüsha. Topkapı Sarayı Hazine Kitaplığı Türkçe Yazmalar 251 ve 1783 numaralarda kayıtlı nüshalar. Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi 321/2 numarada (Tevarih-i Edirne, Beşir Çelebi Risalesi adı ile, 46b-55a) kayıtlı nüsha. 32 Ertaylan‟ın Tevarih-i Âl-i Osman neşri Koyunoğlu Müze ve Kütüphanesinde 13477 numarada kayıtlı nüshaya dayanmaktadır. Bu nüsha 1669‟da istinsah edilmiştir ve 189 sayfadır. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kitaplığı numara 3018 numarada kayıtlı bir nüshası daha vardır. Bu nüsha ile ilgili detaylı bilgiyi Akdoğan vermektedir: Bu yazmanın başlangıcında manzum ve mensur dibace yoktur. Nüshanın �Tevarih-i Âl-i Osman Osmanlı Beyliği‟nin kuruluşundan 1471 yılına kadarki olayların anlatıldığı tarihî nitelikte bir eserdir. Akdoğan‟ın eserin içeriği ile ilgili verdiği bilgiler şöyledir: 189 sayfanın, ilk 118 sayfalık kısmında İstanbul‟un fethine kadarki Osmanlı tarihi anlatılmaktadır. Geri kalan 71 sayfalık kısımda ise Fatih‟in üçüncü defa tahta geçmesi ile birlikte yaptığı ıslahatlar ve İstanbul‟u fehti, fetihten sonra gelişen hadiseler söz konusu edilmiştir (Akdoğan 1985: 151). Eserin başında yer alan 44 beyitlik manzumenin, ilk olarak Beşir Çelebi‟ye ait olduğu (Ertaylan 1946: 2-3, Ergin 1948: 320) sanılmış, Yaşar Akdoğan söz konusu beyitlerin Ahmedî‟nin İskendername‟sinden alındığını tespit etmiştir. (Akdoğan 1985: 156-157). 3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid Tıp ilmine dair bu önemli eserin tespit edebildiğimiz üç nüshası vardır. Bunlardan ilki Paris Bibliothéque Nationale‟de Suplement Turc 234‟te kayıtlı nüshadır. Bu nüshanın fotoğraf baskısı Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk tarafından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Kütüphanesine hediye edilmiştir. Fotoğraflar bugün bu Kütüphanede saklanmaktadır. muhteviyatındaki manzum kısımlar faksimile (İ. Hikmet Ertaylan‟ın yayımladığı T.B.) nüshaya göre daha da azaltılmıştır. Sondan üç varak eksik olan bu nüshanın da telif tarihi, müellifi, istinsah tarihi, müstensihi belli değildir. Harekeli nesihle yazılmış olan bu nüsha, tertip itibarıyla güvenilir değildir (Akdoğan 1985: 153). Öte yandan, Ali Gülcan‟ın Agâh Sırrı Levend Hoca‟dan Atatürk Üniversitesince alınan ve bu Üniversite kitaplığında bulunması gereken (Gülcan 1978: 6) diye bahsettiği yazmaya Atatürk Üniversitesi Kütüphanesinde yaptığımız araştırmada rastlayamadık. 33 Tarih-i Edirne gibi Tevarih-i Âl-i Osman‟ın da Beşir Çelebi‟ye ait olmadığı yönünde görüşler olduğunu burada ifade etmek gerekir. Ertaylan, Tevarih-i Âl-i Osman yayınının ön sözünde konuyla ilgili olarak şunları yazmaktadır: Üslup, ifade ve mündericat itibarıyla Tevarih-i Âl-i Osman adlı anonim vekayinamelere pek benzeyen bu eser, hatıra iki mühim cihet getirmektedir: Biri Beşir Çelebi‟nin de diğer birçok eski tarihçilerimiz gibi, bu eski anonim Tevarih-i Âl-i Osmanlardan istifade etmiş olması keyfiyetidir. Diğeri ise, Beşir Çelebi tarihinin, bu anonim tarihlere mehaz olarak bir eser ve belki de aynen o anonimlerden birinin aslı olması ihtimalidir. Her hâlde bu eserin de Edirneli Oruç İbni Adil‟in Tevarih-i Âl-i Osman‟ı gibi müellifi malum bir eser olmak itibarıyla kıymeti büyüktür. Beşir Çelebi‟nin de Oruç‟un muasırı olduğu görülüyor. Biz burada bu iki mühim noktayı araştırarak, tarihî hakikati ortaya koymaya çalışacak değiliz. Bu işi ihtisası olan arkadaşlara bırakarak, sadece Fatih zamanı dil ve edebiyatına tarihî bir örnek ve bir vesile olan bu değerli eseri istifade alanına alarak, ilgililerin faydalanmalarını sağlamak istiyoruz. (Ertaylan 1946). Burada yazılanlardan Ertaylan‟ın eserin Beşir Çelebi‟ye aidiyeti noktasında bir endişesinin olmadığı anlaşılmaktadır. Muharrem Ergin de Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat adlı yazısında, müstensihin İ. Hikmet Ertaylan tarafından yayımlanan nüshayı Beşir Çelebi‟nin yazdığı orijinalinden istinsah ettiğini söylediğini bildirmektedir (Ergin 1948: 320). �Bibliothéque Nationale‟deki Türkçe yazmaların kataloğunu hazırlayan Blochet, söz konusu Türkçe yazmayı ayrıntılı bir şekilde tavsif etmiştir: Türkçe nesih yazı, 18. yüzyıl, 281 vr., 20x14,5 cm, Türk karton kapak (Blochet 1932: 275). Katalog kaydında telif tarihini H. 840/M. 1436 olarak bildiren Blochet, söz konusu yazmanın istinsah tarihini 18. yüzyıl olarak vermektedir (Blochet 1932: 274-275). Blochet tarafından verilen söz konusu istinsah tarihini doğrulayacak bir bilgiye yazmada rastlayamadık.34 Beşîr Çelebi Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟i Karamanoğlu İbrahim Bey'in emrinde iken yazmış ve ona ithaf etmiştir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in başında el yazısıyla yazılmış olan bir kayda göre eser, General Menou tarafından Mısır‟dan getirilerek Paris Bibliothéque Nationale‟e konmuştur. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟in Paris nüshası otuz bölümden oluşmaktadır. Yazmanın başında eserin bölümlerini gösteren başlıklar Arapça olarak yazılmış, fakat yazmanın içinde Türkçe olarak yazılanlar da olmuştur.35 Yine eserin iki bölümü (yirmi üç ve yirmi sekizinci bölümler) Türkçe olmayıp Arapçadır. 34 Blochet‟in yazmanın istinsah tarihi olarak 18. yüzyılı göstermesi, eserin kâğıdından, mürekkebinden vb. hareketle olabilir ve ihtiyatla karşılanmalıdır. Çünkü, incelediğimiz kadarıyla eser, dil olarak daha eskicil özellikler taşımaktadır. 35 Metin içinde Türkçe olarak yazılan bölüm başlıklarını aşağıda veriyoruz: BÀbü evvel: AèøÀ-ı reyyisenüñ øaèfı beyÀnındadur. 3a/15 BÀbü åÀliå: ZerÿrÀt ve keóóÀlÀt-ı èayn beyÀnındadur ve tÿtiyÀlar beyÀnındadur. 6b/21 BÀbü'r-rÀbiè: TiryÀúlaruñ beyÀnında ve fetìl-i buòÿr beyÀnındadur. 9a/1 BÀbü tÀsiè: SufÿfÀt ve aúrÀs ve luèÿúÀt beyÀnındadur. 19b/7. BÀbü åÀnì èaşer: MesÿóÀt ãıfatların beyÀn ider taúviyet-i cimÀè içün. 27a/18. BÀbü èişrÿn: LibÀnlar terkìbidür ziyÀde-i bÀh içün. 41b/11. BÀbü óÀdì ve'l-èişrÿn: BÀh ziyÀde iden meşmÿmÀt beyÀnındadur. 42b/27-28. BÀbü åÀnì ve èişrÿn: BÀha taúviyet viren terkìb olunmış àıdÀlar beyÀnındadur. 43a/5-6. BÀbü rÀbiè ve èişrÿn: Õekeri uzadur ve galìô iden eşyÀ beyÀnındadur. 47b/56. BÀbü sÀdis ve èişrÿn: èAvrat edviyÀt beyÀnındadur. 51b/22. yüklü olmasına müsebbib-i muèÀvenet olan �Eserin planı şu şekildedir: 1. 2b-57a (3-5736) varaklar arası 1. baptan 29. baba kadar (Mecmû‘atü'l-Fevâyid) Birinci bölüm: Ana/temel organların zayıflığı hakkındadır. 3a/15 İkinci bölüm: Ruh ve bedeni rahatlatan hareketler hakkındadır. 4b/1 Üçüncü bölüm: Göz için kullanılan zerûrlar37 hakkındadır. 6b/21 Dördüncü bölüm: Tiryâklar38 ve fetîl-i buhûr39 hakkındadır. 9a/1 Beşinci bölüm: İçecekler, tohumlar, şiyâflar40 ve müshiller hakkındadır. 9b/18 Altıncı bölüm: Cuvârişler41 ve hummaların tedavisi hakkındadır. 12b/11 Yedinci bölüm: Natûller42 ve merhemler hakkındadır. 15a/13 Sekizinci bölüm: Çeşitli terkipler hakkındadır. 17a/30 Dokuzuncu bölüm: Süfûflar43, kurslar44 ve lu‟ûklar45 hakkındadır. 19b/7 Onuncu bölüm: Bâhı46 artıran terkipler hakkındadır. 21b/16-17 On birinci bölüm: Bâhı artırıcı yağlar hakkındadır. 23a/7 On ikinci bölüm: Bâhı artırıcı mesûhlar47 hakkındadır. 27a/18 BÀbü sÀbiè ve èişrÿn: İótibÀle mÀniè olan edviyeleri bildürür ve baèøı óarekÀt sebebin beyÀn ider. 53a/18. BÀbü åÀmin ve èişrÿn: BÀha muèìn olan edviyeleri õikr ider. 53b/17. 36 Paris nüshası numaralandırılmış olup parantez içinde verilen numaralar yazmanın üzerinde yer alan söz konusu varak numaralarını göstermektedir. 37 Özellikle göz hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir grup ilaca verilen genel ad. 38 Genellikle panzehir olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 39 Eserde “bir tiryâk çeşidi” olduğu ifade edilmektedir. 40 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 41 Bir grup macunun genel adı. 42 Kompres, pansuman, dekoksiyon. 43 Toz hâlindeki ilaç. 44 Yuvarlak, hap hâlinde ilaç. 45 Yalanmak üzere hazırlanmış, ilaç olarak kullanılan bir grup macunun genel adı. 46 Cinsel istek, güç, şehvet. �On üçüncü bölüm: Bâhı artırıcı zımâdlar48 ve merhemler hakkındadır. 27b/19 On dördüncü bölüm: Bâhı artırmak ve bâh hastalıkları için cuvâriş terkipleri hakkındadır. 29a/13-14 On beşinci bölüm: Bâhı artırıcı macunlar hakkındadır. 29b/18-19 On altıncı bölüm: Bâhı artırıcı sufûflar hakkındadır. 30a/23 On yedinci bölüm: Bâhı artırıcı hukne49 terkibi hakkındadır. 30b/11 On sekizinci bölüm: Bâhı artırıcı fitiller ve hamileler hakkındadır. 32a/24-25 On dokuzuncu bölüm: Bâhı artırıcı macun terkibi hakkındadır. 32b/11 Yirminci bölüm: Bâhı artırıcı libân50 terkipleri hakkındadır. 41b/11 Yirmi birinci bölüm: Bâhı artırıcı kokular hakkındadır. 42b/27-28 Yirmi ikinci bölüm: Bâhı artırıcı gıda terkipleri hakkındadır. 43a/5-6 Yirmi üçüncü bölüm51: Bâhı azaltan şeylerin zikri hakkındadır. 46a/3 Yirmi dördüncü bölüm: Tenasül uzvunu büyütüp uzatan şeylerin terkibi hakkındadır. 47b/5-6 Yirmi beşinci bölüm: Cimayı keyifli hâle getiren ilaçlar hakkındadır. 49a/10-11 Yirmi altıncı bölüm: Kadının hamile kalmasına yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 51b/22 Yirmi yedinci bölüm: Hamileliğe engel olan ilaçlar hakkındadır. 53a/18 Yirmi sekizinci bölüm: Bâha yardımcı olan ilaçlar hakkındadır. 53b/17 Yirmi dokuzuncu bölüm52: Bâhta mühürler, tılsımlar ve isimler hakkındadır. 56a/14 47 Ovalanarak uygulanan bir tür ilaç. 48 Merhemli sargı, yakı. 49 Şırınga; lavman. 50 Süt. 51 Bu bölüm Arapçadır. 52 Arapça olan bu bölümde sinirsel rahatsızlıklara karşı muskayla tedavi yolları da söz konusu edilmiştir. �2. 57a-233b (57-235) varaklar arası 30. bölüm (İhtiyârâtü'l-Bedî‘et'in53 Özeti) Yazmanın mukaddimesinde (3a14) otuzuncu bölümün “insanların şehvetinin bölünmesi” hakkında olduğu belirtilse de bu bölüm varak 233b‟de kaydedildiği ve Blochet‟in de belirttiği gibi, Hacı Zeynelattar adıyla bilinen Ali bin Hüseyin el-Ensari‟nin İhtiyârâtü'lBedî‘et adlı Farsça eserinin Türkçe özeti mahiyetindedir. Burada harf sırasına göre Farsça olarak verilen bitki isimlerinin başta Türkçe olmak üzere çeşitli dillerdeki karşılıkları verilmiş ve her bir bitkinin hangi hastalığa iyi geldiği ifade edilmiştir. 3. 234a-237b (235-239) varaklar arasındaki Arapça bölüm Yazmanın bu kısmı, Yemen‟de H. 694-696/M. 1295/1297 yılları arasında hüküm sürmüş Melik el-Eşref bin Ömer bin Yusuf bin Ömer bin Ali bin Resul‟ün eserinden alıntıdır.54 Burası iki küçük bölümden oluşmakta olup birincisinde farklı dillerdeki bitki/ilaç isimlerinin karşılıkları söz konusu edilmiştir. İkinci bölüm bitkilerin yetiştirilmesini işler. Burada ilaçlar Ebulkasım ez-Zehravi‟ye göre tarif edilmiş ve incelenmiştir. Bu bölümün son kısım ise İbni Sina‟ya ayrılmış ve her şey karıştırılmıştır. Gerçekten de burada madenlerin iyileştirici etken olarak kullanılması söz konusu olduğu gibi bitki ve hayvanlardan elde edilen şifalı maddelerden de bahsedilmiştir (Blochet 1932: 275). 4. 238a ile 275a (239-277) varakları arasında yine İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in Türkçeye tercümesi yer almaktadır.55 Bu bölümde tıp kitaplarındaki edviyât (bitkilerin/ilaçlar)‟ın Arapça, Farsça, Türkçe, Süryanice ve Yununca adları alfabetik olarak verilmiştir. Bu durum 238a‟nın başında şu şekilde anlatılmaktadır: Müéellif-i kitÀb èAli bin Óüseyin el-EnãÀrì el-meşhÿr beóÀcì Zeynel-èÀùùÀr raómetullÀhi èÀleyh şöyle èayÀn ve beyÀn eyledi ki: DiyÀr-ı èacemde mütedÀvel olan edviyÀt esmÀları ki èArabì ve èAcemì ki ùıb kitÀblarında münderic ve meõkÿr edviyÀt elfÀôı èArabì ve FÀrisì ve Türkì ve SüryÀnì ve YÿnÀnì ola, bu luàatde èalÀ-úadri'l-imkÀn bi'l-cümle icmÀlen derc olunup beyÀn olması içün bu risÀleéi yazup iôhÀr itdüm. TÀ kim 53 Bu eser daha çok İhtiyârât-ı Bedi‘î adıyla bilinmektedir. 54 Hangi eserden alıntı yapıldığına dair bilgi kaydı ise yoktur. 55 Yazmanın bu kısmı, ikinci bölümde Türkçeye tercümesi yapılan İhtiyârâtü'l-Bedî‘et‟in yeni/başka bir tercümesine yer verildiği düşüncesi uyandırmaktadır. �ùÀlibler lÀzım olduúça naôar idüp bulunması ÀsÀn-ı tarìú ile bulunup iktifÀ idineler. 5. 275b-279b (278-282) varakları arasında göz hastalıkları ile ilgili bir kitaptan alınmış bir bölüm mevcuttur. Bu bölümle birlikte yazma nihayete ermektedir. Sonuç itibarıyla, yukarıdaki plandan da anlaşılacağı gibi Paris nüshası beş bölümden oluşmakta ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmanın 1b ile 57a varakları arasında kalmaktadır. Yazmanın bundan sonraki kısmında ise yukarıdaki plan dâhilinde verdiğimiz bölümler bulunmaktadır. Yazma aslında bu görüntüsüyle “tıbba dair çeşitli eserlerden seçilmiş faydalı bilgilerin bir araya getirildiği bir mecmua” intibaı vermektedir. Bibliothéque Nationale nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm56 Elóamdüli'llÀhi òayri'l-enÀm rabbi'l-èÀlemìn58 nebiyyinÀ ve bi-hi veã-ãalÀtü nestaèìn.57 ve's-selÀm seyyidi'l-mürselìn ve èalÀ òÀtemi'n- nebiyyìn59 ve èalÀ Àlihi ve aãóÀbihi'ù-ùayyibìne'ù-ùÀhirìn.60 AmmÀ baèdü ey èazìz, veffeúallÀhu teèÀlÀ61 ve esèadekallÀhu fi'd-dÀreyn62. Bu kitÀb ki baèøı terkìbÀt mecmÿèıdur ãÿret-i raúama63 ve taórìr-i úaleme64 gelmesine bÀèiå65, óaøret-i sulùÀnü'l-eèÀcim66, mÀlik-i riúÀbü'l-ümem67, ãÀóibü's-seyf ve'lúalem68, kÀfil-i meãÀlióü'l-èarab ve'l-èacem69, vÀriå-i mülk-i 56 Rahman ve rahim olan Allah‟ın adıyla. 57 Ondan (Allah‟tan) yardım dileriz 58 Âlemleri yaratan Allah‟a şükürler olsun. 59 Canlıların en şereflisi, gönderilenlerin (peygamberlerin) sonuncusu ve mührü olan (peygamberler devrini kapatan) Peygamberimize salat ve selam olsun. 60 Ayrıca onun (Peygamberimizin) temiz olan ailesi ve ashabına da (salat ve selam olsun.) 61 Allah seni başarılı kılsın. 62 Allah seni her iki dünyada mutlu kılsın. 63 Yazı suretine. 64 Kalemin yazmasına. 65 Sebep. 66 Acem sultanı. 67 Milletin boyunlarına malik (herkesi yöneten, milletin sahibi). 68 Kalem ve kılıca sahip. 69 Arap ve Acem (illerinde) asayişin güvencesi. �DÀrÀ ve Cem70, rÀfiéu elviyeti'l-eman71, aèdel-i mülÿk-ı cihÀn72, òıdiv-i zamÀn74, İbrÀhìm 76 sulùÀnehu ve bin Muóammed ebhera iútidÀrehu79 münìfi81 olmışdı. nÀãır-ı ÒÀn bürhÀnehu 77 óaøretlerinüñ el-ÚarÀmÀnì fi'z- óalledallÀhu enãÀrahu78 aèazzallÀhu emr-i Melikü'l-óükemÀ82, óaúÀyıúu'l-eşyÀ84, şerìèati'l-àarrÀ bi-nuãreti'l-meliki'l-kerìmi'l-müsteèÀn75 el-manãÿru SulùÀn øÀèafe YÿnÀn73, memÀlik-i efêalü'l-eùibbÀ85, şerìfi80 ve mersÿm-ı úıdvetü'l-fużalÀ83, mevlÀnÀ Beşìr ve èÀlimü Çelebi òıdmetlerine ki kendü úarìóa-ı naúúÀdından86 ve øamìr-i münìr-i münúÀdından87 bu risÀle zuhÿra gelüp88 ve tecribe olunup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olmış envÀè-ı terkìbÀtdan89 bir nice terkìb cemè idüp ol daòı el-maùlabu li'l-mülÿk90 taãavvur idüp emr-i 70 Dârâ ve Cem‟in varisi. [Cem: Pişdadiyan sülalesinin uzun ömürlü ve ihtişamlı hükümdarı olup hayatı efsaneleşmiştir. 700 ya da 1000 yıl yaşadığı söylenir. Dârâ: Keyaniyan sülalesinin sonuncu hükümdarıdır. Tacı, tahtı ve ihtişamlı hükümdarlığı ile bilinir.] 71 Merhamet sancaklarını dalgalandıran. 72 Cihan sultanlarının en âdili. 73 Yunan memleketlerinin hâkimi. 74 Zamanın İslam şeriatına yardım eden. 75 Kendisinden yardım istenen ve cömert hükümdar (Allah)‟ın yardımıyla galip gelen. 76 Allah saltanatını daim kılsın. 77 (Allah) delillerini, hünerlerini parlak kılsın. 78 (Allah) yardımcılarını yüceltsin. 79 (Allah) iktidarını güçlendirsin (artırsın). 80 Kutsal emri. 81 Yüksek (değerli) yazısı (isteği). 82 Hikmet sahiplerinin başı. 83 Faziletlilerin uydukları kimse. 84 Nesnelerin gerçekliğini (varlığını, inceliğini) bilen. 85 Tabiplerin en faziletlisi. 86 İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayıran zihninden. 87 (Allah‟a) itaatkâr ve nurlu kalbinden. 88 Meydana gelip. 89 Çeşitli karışımlardan. 90 Sultanlar için isteneni. �ÀèlÀya imtiåÀlen91 bu mecmÿèaı iòtirÀè idüp92 yazılan terÀkìbi93 iòtiyÀr úılup94 ãÿret-i taórìre getürdi ve ismini Mecmÿèatü'lFevÀyid úodı. BÀrgÀh-ı ÀsmÀn-ı rifèatlerine erişdürdi. Anlar daòı her bÀr95 ki lÀzım olurdı bu mecmÿèaya mürÀcaèat idüp mefhÿmıyıla èamel iderlerdi ve her biri mirÀren96 ãınanmış ve tecribe olunmışdur ve bu risÀle otuz bÀb üzerine tertìb olundı. V'allÀhu'l-muvaffıúu ile'ş-şifÀ ve'l-mürşidu ile'l-hudÀ97 Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi Nüshası Eserin ikinci nüshası Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesinde 684 (eski 328/2) numarada kayıtlıdır. Cerrahpaşa Tıp Tarihi Müzesi tadilat dolayısıyla hizmet veremediği için, her türlü çabamıza rağmen, bu nüshayı inceleme imkânımız olmadı. Konya Nüshası Eserin bilinen bir başka nüshası Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğünde E-106 numarada kayıtlıdır. Daha önce Karaman Müzesinde 106 numarada bulunan ve Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğüne devredilen bu yazma on dört bölümden oluşmaktadır ve en hacimli bölümü son kısımdır. Burada birçok hastalık için faydalı terkipler sıralanmıştır. Konya nüshası harekesiz nesih ile yazılmış olup her bir sayfada on beş satır bulunmaktadır. Eser Hüseyin bin Muhammed tarafından 20 Şevval 986/20 Aralık 1578‟te istinsah edilmiştir. Bu nüshanın planı şu şekildedir: BÀbü evvel: MaèÀcìn98 bildürür ve èilmin bildürür. 2a/6 BÀbü åÀnì: Müferrióleri99 ve èilmini bildürür. 4a/5. 91 Alınan buyruğa uygun davranarak. 92 Meydana getirip, yazıp. 93 Terkipleri, ilaç terkiplerini. 94 Seçip. 95 Defa, kez, kere. 96 Defalarca. 97 Başarılı kılan şifa nasip eden Allah‟tır. 98 Macunlar. 99 Ferahlatıcılar. �BÀbü åÀliå: CuvÀrişleri bildürür ve èilmini bildürür. 5b/4. BÀbü rÀbiè: TÿtiyÀlar100 ve göz otlarnı bildürür. 5b/10. BÀbü òÀmis: Müshil ve şarÀb101 ve óab ve şÀf102 bildürür. 6b/13. BÀbü sÀlis: Úurslar103 ve óablar èilmini bildürür. 9a/1. BÀbü sÀbiè: Merhemleri ve èilmini bildürür. 12b/3. BÀbü åÀmin: Yaàları ve èilmini bildürür. 13a/10. BÀbü tÀsiè: Yaúular ve èilmini bildürür. 14b/12. BÀbü èÀşir: NÀfiè ùılÀlar104 èilmini bildürür. 16b/10. BÀbü iódÀ èaşer: Óumreleri105 ve ÀúsÀmın bildürür. 20a/3. BÀbü iånÀ èaşer: Naùÿl ve naónaóÀı106 bildürür. 21b/11. BÀbü åÀliå èaşer: Süfÿflar óablar bildürür. 22a/10. BÀbü erbaèa èaşer: Terkìb èilmin her bÀbında [bildürür]. 23a/3. Mecmû‘atü'l-Fevâyid 32. varakta sona ermekte ve bundan sonra yazmada aynı kalemden çıkmış yine tıp konulu başka bölümler yer almaktadır. Ayrıca yazmanın bundan sonraki kimi yaprakları birbirine karışmış olup bu ikinci kısımla ilgili bilgi kaydı da yoktur. Konya nüshasının mukaddimesi: Bi'smi'llÀhi'r-raómÀni'r-raóìm èÀlemìn ve'ã-ãalÀtü òÀtemi'n-nebiyyìn ùayyibìn.107 veffeúallÀh109 èalÀ ve AmmÀ işbu èalÀ baèdü terkìbÀt elòamdüli'llÀhi nebiyyihi Àlihi bilgil ki bu ve kim rabbi'l- seyyidi'l-mürselìn ve asóÀbihiù-ùÀhirìne'ùey mecmÿèada èazìz-i men108 ãÿret-i raúama 100 Göz hastalıklarında kullanılan, çinkodan yapılan bir ilaç. 101 Şurup. 102 Uzun ve yuvarlak şekil verilmiş hap veya fitil. 103 Yuvarlak, hap şeklindeki ilaçlar. 104 Sürülerek kullanılan ilaçlar, merhemler. 105 Yılancık, alazlama. 106 Öksürük; hırıltılı bir şekilde soluma. 107 Hamd âlemlerin rabbi olan Allah‟a; salat, peygamberlerin seyyidi Hz. Muhammed‟in, ailesinin ve temiz ashabının üzerine olsun. 108 Ey aziz kişi. 109 Allah seni başarılı kılsın. �geldi ve taórìr-i úaleme ãÿret bulduàı bu óaúìr diyÀr-ı şarúdan vilÀyet-i ÚaramÀna gelüp ÚaramÀn oàlınuñ òıdmetinde iken anlaruñ emr-i şerìfi mÿcibince110 úıdvetü'l-fużalÀ èÀlim Beşìr Çelebìnüñ úarìóa-i naúúad ve òÀùır-ı veúúÀdından111 ôuhÿra gelüp ve tecribe olup nefèi ve fÀyidesi ôÀhir olup envÀè-ı terkìbÀtdan cemè idüp ol daòı eù-ùıbbu li'l-mülÿk112 yÀd idüp ve emr-i èÀlìye imtiåÀl gösterüp113 bu evrÀúda yazılan terkìbÀtı iòtiyÀr úıldı114, ãÿrete getürdi ve Mecmÿéatü'l- FevÀyid diyü ad virdi ve on dört bÀb üzere cemè itdi. Her bÀr ki bu risÀleden fÀyide ùutıla, müéellifini òayrıla yÀd ideler inşÀèallÀhu teèÀlÀ.115 Sonuç Hayatına dair bilgileri ancak Hikâyet-i Beşir Çelebi risalesinde bulabildiğimiz 15. yüzyılın önemli hekimlerinden Beşir Çelebi‟ye atfedilen üç eser vardır: Tarih-i Edirne, Tevarih-i Âl-i Osman ve Mecmû‘atü'l-Fevâyid. Bunlardan Edirne tarihini konu alan Tarih-i Edirne, baş tarafında bulunan ve Beşir Çelebi‟ye dair bilgilerin yer aldığı Hikâyet-i Beşir Çelebi adlı bölümden dolayı bu adla da bilinmektedir. Hikâyet-i Beşir Çelebi‟de anlatılanlardan bu risalenin Beşir Çelebi‟nin kaleminden çıkmadığı anlaşılmakla birlikte, yazmanın Tarih-i Edirne bölümünün de Çelebi‟ye aidiyeti noktasında da tereddütler söz konusudur. Beşir Çelebi‟nin eseri olduğu müstensih kaydından anlaşılan bir diğer tarihî nitelikteki eser ise, Tevarih-i Âl-i Osman‟dır. Tarihî nitelikteki böyle bir eserin varlığı Tarih-i Edirne‟nin de Beşir Çelebi‟ye ait olduğu fikrini desteklemektedir. Mecmû‘atü'l-Fevâyid‟e gelince; yukarıda konu planlarını verdiğimiz Paris ve Konya nüshalarını birbirinden bağımsız iki farklı eser olarak değerlendirmek mümkündür. Çünkü eldeki yazmalar incelendiğinde, bunları iki aynı eserin farklı nüshaları olarak görmenin güçlüğü ortadadır ve her iki yazma da apayrı eserler olarak karşımızda durmaktadırlar. 110 Gereğince. 111 Parlak zihninden. 112 Melikler için tıp. 113 Uyup. 114 Seçti. 115 Allahü Teala dilerse (Allah‟ın izniyle). �Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarıyla ilgili yapılabilecek başka bir yorum da şudur: Hem Paris hem de Konya nüshalarında Mecmû‘atü'l-Fevâyid adıyla Beşir Çelebi‟ye ait olduğu belirtilen bölümlerden sonra, farklı eserlerden alındığı belli olan kısımlar yazmaya dâhil edilmektedir. Esasında eski yazmalarda bu tür tasarruflar olabilmekte ve müstensihler bir eseri kaleme aldıktan hemen sonra aynı yazma içinde başka bir eseri yazmaya devam edebilmektedirler. Elimizdeki Mecmû‘atü'l-Fevâyid yazmalarında da böyle bir durum olabileceği gibi, aslında Mecmû‘atü'l-Fevâyid, adından da anlaşılacağı üzere hekimliğe dair “faydalı bilgeler içeren eserlerden seçilmiş bölümlerin yer aldığı bir tıp mecmuası” da olabilir. �Kaynaklar Acıduman, Ahmet (2012), “Hekîm Beşîr Çelebi ve Mecmû„atü'l-Fevâyid”, (İbrahim Ceylan, Türklerde Cerrahinin Gelişimi adlı eserin içinde), Türk Cerrahi Derneği Yayınları, Ankara, s. 41-44. Akdoğan, Yaşar (1985), “Beşir Çelebi ve Beşir Çelebi‟ye Ait Olduğu Zannedilerek Yanlış Tanıtılan Manzum Bir Mukaddime”, Türk Dünyası Araştırmaları, Nisan 1985, S. 35, s. 145-160. Atabek, Emine M. (1977), Ortaçağ Tababeti, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları. Blochet, Edagar (1932), Bibliothèque Nationale Catalogue des Manuscrits Turcs I, Paris, Bibliotheque Nationals. Erdoğru, M. Akif (2006), “Hikâye-i Tabib Beşir Çelebi ve Tarih-i Edirne İsimli Yazma Eser”, Doğumunun 65. Yılında Prof. Dr. Tuncer Baykara‟ya Armağan, Tarih Yazıları, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, s. 174-203. Ergin, Muharrem (1948), “Türk Dili ve Edebiyatını İlgilendiren Neşriyat”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C, II, S. 3-4, s. 301-326. Ertaylan, İsmail Hikmet (1946), Beşir Çelebi, Türk Edebiyatı Örnekleri IV, Tevarih-i Al-i Osman, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ertaylan, İsmail Hikmet (1960), Tarih-i Edirne, Hikâyet-i Beşir Çelebi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. Gülcan, Ali (1978), Karamanlı Hekim Beşir Çelebi‟nin Edirne Tarihçesi ve Çirmen Sancakbeği Karaman Beğ, Karaman, Doğuş Matbaası. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer (1999), “Edirne Sarayı ve Hekim Beşir Çelebi”, I. Edirne Sarayı Sempozyumu Bildirileri, Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, s. 76-79. Kazancıgil, Ratip; Gökçe, Nilüfer; Bilar, Ender (2009), Edirne‟nin Sağlık ve Sosyal Yardım Tarihi I (1361-2008), Trakya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, Edirne. Uzluk, Feriden Nafiz (1958), Fatih Devrinde Karaman Eyaleti Vakıfları Fihristi, Ankara, Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı. �Ünver, Süheyl (1943), Tıb Tarihi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Yayınları. Ünver, Süheyl (1953), Edirne‟de Fatih‟in Cihannümâ Kasrı, İstanbul, İstanbul Fethi Derneği Yayınları. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2264 Title A name given to the resource HEKİM BEŞİR ÇELEBİ VE MECMÛ’ATÜ’L-FEVÂ’İD ADLI ESERİ Author Author BÖLER, Tuncay Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Tıp tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Beşir Çelebi, Mecmû’atü’l-Fevâ’id. ÖZET Beşir Çelebi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamış önemli bir hekimdir. Onun Edirne tarihi ve kendisine atfedilen bir Osmanlı tarihinden başka, Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı önemli bir tıp kitabı daha bulunmaktadır. E. Blochet’in Catalogue des Manuscrits Turcs’ta bahsettiği bu hacimli eser 282 varaktan oluşmaktadır ve Bibliothèque Nationale de France’de, SUP TURC 234 numarada kayıtlıdır. Bildirimizde Beşir Çelebi hakkında kısa bilgi verildikten sonra onun Mecmû’atü’l-Fevâ’id adlı eseri tanıtılacaktır. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/799ae962051bd83e46f971e172db5839.docx 46e0f8e669d3e451427f83578547af24 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/14dc6d01ce80910bf16d693752369d01.pdf 591e17696b58cd8c112379639052351b PDF Text Text BİR SÖYLEM OLARAK YUNUS EMRE DİVANI Muhsine BÖREKÇİ - Nesrin FEYZİOĞLU Atatürk Üniversitesi, Kâzim Karabekir Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, Erzurum / Türkiye Anahtar Kelimeler: Yunus Emre Divanı, Söylem, Söylem çözümlemesi, Şiirsel söylem. ÖZET Türk Dilinin anıt eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı, Türk edebiyatının da doruk noktalarından birini oluşturur. Bu özellikleri ile hem Türk Dili hem de Türk Edebiyatı Tarihi açısından değerlendirilmiş ve çeşitli açılardan incelenmiştir. Yunus Emre ile ilgili araştırmalar, Türklük bilimi (Türkoloji) alanında önemli bir yer tutmuştur. Divan’da yer alan evrensel değerler, Yunus Emre’nin “hümanist şair” olarak değerlendirilmesine yol açmış ve UNESCO 1972 yılını Yunus Emre yılı ilân etmiştir. 2007’de çıkarılan “Yunus Emre Vakfı Kanunu” onun Türkçenin ve Türk kültürünün temsilcisi olarak değerlendirildiğinin bir göstergesidir. Bütün bu değerlendirmelere rağmen Yunus Emre Divanının söylem nitelikleri açısından incelendiği, söylenemez. Bu güne kadar Türk dili ve Türk edebiyatı araştırmaları bağlamında pek çok değerli bilimsel çalışma yapılmış ancak Yunus Emre Divanı’nı Türk dili, Türk edebiyatı, Türk kültürü ve evrensel değerler açısından farklı kılan özellikler dilbilimsel yöntemlerle ortaya konmamıştır. Bu çalışmada, Yunus Emre Divanı, bir yazınsal söylem olarak değerlendirilmeye; bir sözceleme öznesi olarak Yunus Emre’nin özgünlüğünü oluşturan nitelikler dilbilimsel ölçütlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için söylem çözümleme yöntemi kullanılmış; Divan’dan seçilen örneklem üzerinde yazınsal/eleştirel söylem çözümlemesi uygulanmıştır. Bu süreçte Divan, pek çok alt söylemden oluşmuş bir üst söylem olarak içinde yer aldığı gelenek ve üretildiği dönemin tarihî, sosyal, kültürel, ekonomik vb. koşulların belirlediği bağlam içinde değerlendirilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2121 Title A name given to the resource BİR SÖYLEM OLARAK YUNUS EMRE DİVANI Author Author BÖREKÇİ, Muhsine FEYZİOĞLU, Nesrin Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Yunus Emre Divanı, Söylem, Söylem çözümlemesi, Şiirsel söylem. ÖZET Türk Dilinin anıt eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı, Türk edebiyatının da doruk noktalarından birini oluşturur. Bu özellikleri ile hem Türk Dili hem de Türk Edebiyatı Tarihi açısından değerlendirilmiş ve çeşitli açılardan incelenmiştir. Yunus Emre ile ilgili araştırmalar, Türklük bilimi (Türkoloji) alanında önemli bir yer tutmuştur. Divan’da yer alan evrensel değerler, Yunus Emre’nin “hümanist şair” olarak değerlendirilmesine yol açmış ve UNESCO 1972 yılını Yunus Emre yılı ilân etmiştir. 2007’de çıkarılan “Yunus Emre Vakfı Kanunu” onun Türkçenin ve Türk kültürünün temsilcisi olarak değerlendirildiğinin bir göstergesidir. Bütün bu değerlendirmelere rağmen Yunus Emre Divanının söylem nitelikleri açısından incelendiği, söylenemez. Bu güne kadar Türk dili ve Türk edebiyatı araştırmaları bağlamında pek çok değerli bilimsel çalışma yapılmış ancak Yunus Emre Divanı’nı Türk dili, Türk edebiyatı, Türk kültürü ve evrensel değerler açısından farklı kılan özellikler dilbilimsel yöntemlerle ortaya konmamıştır. Bu çalışmada, Yunus Emre Divanı, bir yazınsal söylem olarak değerlendirilmeye; bir sözceleme öznesi olarak Yunus Emre’nin özgünlüğünü oluşturan nitelikler dilbilimsel ölçütlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için söylem çözümleme yöntemi kullanılmış; Divan’dan seçilen örneklem üzerinde yazınsal/eleştirel söylem çözümlemesi uygulanmıştır. Bu süreçte Divan, pek çok alt söylemden oluşmuş bir üst söylem olarak içinde yer aldığı gelenek ve üretildiği dönemin tarihî, sosyal, kültürel, ekonomik vb. koşulların belirlediği bağlam içinde değerlendirilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/8bf1bf3e029b137e6eea3a0abbd1b7fd.docx 3eebc24ddd3d30a6e467bd9bd1b15c7a https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1ca85862288b41a42b711f990d193c40.pdf 456ca88603c304cde95783b561d2795d PDF Text Text TÜRKİYE’DE HALK BİLİMİ ÜRÜNLERİNİN İŞLEVSELLİĞİNE ODAKLANAN ÇALIŞMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Aslı BÜYÜKOKUTAN TÖRET Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Balıkesir / Türkiye Anahtar Kelimeler: İşlev, işlevsel halk bilimi kuramı, sözlü kültür ürünleri, Türkiye. ÖZET İşlevsel halk bilimi kuramı, alan araştırmaları sonucunda elde edilen halk bilgisi ürünlerini, hem şekil, yapı ve içerik özellikleri hem de yaratım ve işlev özellikleri açısından bir arada değerlendiren “bağlam merkezli” halk bilimi kuramlarından biridir. Günümüzde tekrar edilerek aktarılan halka ait yaratmaların icra edilme sebeplerini, anlatıcı veya icracının onu tekrarlayarak aktarma nedenlerini, herhangi bir metnin hangi sosyal çevre ve şartlar altında oluşturularak tekrar edildiğini, tekrarlanma süreci içinde anlatıcı veya icracı ile dinleyici veya izleyicinin rollerini tespit ederek bilgi elde etme yolunu seçmektedir. Halk bilimi ve özellikle de halk edebiyatı ürünlerini inceleyen Amerikalı kültürel antropologlar tarafından geliştirilen işlevsel yöntem, Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarında da kullanılmaktadır. Bildiride, işlev kavramı ve işlevsel kuram hakkında bazı temel bilgiler verilmiş, işlevsel kuramın Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarındaki kullanımı konusunda tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. İşlev konusunda yayımlanan kitap ve makalelerden yola çıkılarak, Türkiye’de yapılan çalışmaların hangi konular üzerinde yoğunlaştığı, sözlü kültür ürünlerinin incelenmesinde işlev konusunun ne şekilde ele alındığı, işlevselliğin ne anlama geldiği üzerinde durulan olan bildiride, aynı zamanda yapılan tespitlerin ne kadar işlevsel olduğu sorusuna da cevap verilmiştir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2179 Title A name given to the resource TÜRKİYE’DE HALK BİLİMİ ÜRÜNLERİNİN İŞLEVSELLİĞİNE ODAKLANAN ÇALIŞMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Author Author BÜYÜKOKUTAN TÖRET, Aslı Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: İşlev, işlevsel halk bilimi kuramı, sözlü kültür ürünleri, Türkiye. ÖZET İşlevsel halk bilimi kuramı, alan araştırmaları sonucunda elde edilen halk bilgisi ürünlerini, hem şekil, yapı ve içerik özellikleri hem de yaratım ve işlev özellikleri açısından bir arada değerlendiren “bağlam merkezli” halk bilimi kuramlarından biridir. Günümüzde tekrar edilerek aktarılan halka ait yaratmaların icra edilme sebeplerini, anlatıcı veya icracının onu tekrarlayarak aktarma nedenlerini, herhangi bir metnin hangi sosyal çevre ve şartlar altında oluşturularak tekrar edildiğini, tekrarlanma süreci içinde anlatıcı veya icracı ile dinleyici veya izleyicinin rollerini tespit ederek bilgi elde etme yolunu seçmektedir. Halk bilimi ve özellikle de halk edebiyatı ürünlerini inceleyen Amerikalı kültürel antropologlar tarafından geliştirilen işlevsel yöntem, Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarında da kullanılmaktadır. Bildiride, işlev kavramı ve işlevsel kuram hakkında bazı temel bilgiler verilmiş, işlevsel kuramın Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarındaki kullanımı konusunda tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. İşlev konusunda yayımlanan kitap ve makalelerden yola çıkılarak, Türkiye’de yapılan çalışmaların hangi konular üzerinde yoğunlaştığı, sözlü kültür ürünlerinin incelenmesinde işlev konusunun ne şekilde ele alındığı, işlevselliğin ne anlama geldiği üzerinde durulan olan bildiride, aynı zamanda yapılan tespitlerin ne kadar işlevsel olduğu sorusuna da cevap verilmiştir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f3af3de217f443d91e7c021f5fc66bc3.docx 369eaf6671aadaa121df811d281ae00f https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/2ec0ab4c3c9583cb16f84639c73644ea.pdf 0b6114d6e36a73a158229f8840ab9e7b PDF Text Text TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE RUHSAL ÇÖKÜNTÜ GÖSTERGELERİNDE METAFORİK YAPILAR Sibel ÇELİKEL - Güniz KOCAKAYA Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne / Türkiye Anahtar Kelimeler: Ruhdilbilim, gösterge, ruhsal çöküntü, metafor. ÖZET Ruhdilbilim, konuşan birey ile bireylerin kullandığı dil arasındaki ilişkileri çözmeye çalışır. Bu bilim dalının amacı dilin bilimsel betimlemesini yapmak değil, dilin kullanım süreçlerinin betimlemesini yapmaktır. Bu bilim dalı, iletiler ve bu iletileri aktaran ya da alan bireyi birbirine bağlayan ilişkilerle ilgilenir. İletişim sürecini, sözlü çağrışımları, küçük çocukta dilin öğrenilmesi sorununu, düşüce ile dil arasındaki genel ilişkileri inceler. Ruhdilbilim, bireye ilişkin dilsel üretim, anlama, belleme, tanıma olgularını, bireysel davranış biçimleri olan söz edimlerini, dilin kazanılmasını, öğrenilmesini inceleyen ruhbilimle ara kesit bölgesinde oluşmuştur. Ruhdilbilim çalışmalarını günümüzde özellikle şu alanlarda yoğunlaştırmışlardır: Sözcelerin bireyler tarafından üretiliş süreçleri; bireylerin üretmek istedikleri sözcelere anlam yükleyiş süreçleri, üretilen sözcelerin yorumlanması süreçleri, yorumlama sürecinde dilsel bilgiler ansiklopedik bilgilerin payı, dilsel öğelerin bellekte varoluş biçimi, çocuğun doğuşundan itibaren gelişmesi boyunca dili edinme süreci, birçok dili kullanan konuşucuların, bu çeşitli dilleri belleklerinde depolayış biçimleri; dil bozuklukları, ruhsal bozukluklar ve beyin yapısındaki bozunlar(lezyonlar) arasındaki ilişkiler vb. Bu çalışmada “ruhsal çöküntü göstergeleri” üzerinde durulacaktır. Ancak bu durumu ifade eden sosyal ve doğal göstergeler değil sadece dil göstergeleri incelenecektir. Bunun için kendilerinden izin alınarak ve kimliği gizli tutularak hasta kayıtlarından ve Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında bu konuyu işlemiş olan yazarların metinlerinden örnekler incelenecektir. Konuyu sınırlandırmak adına bu dil göstergelerinin içindeki metaforik yapılar belirlenecektir. Amaç bu durumdaki hastaların kullandığı, mecazlı ve benzetmeli ifadelerin belirlenerek, hastalığın daha kolay tespit edilmesini sağlamak, Türk dilinin duygu durumlarını ifade etmedeki çeşitliliğini gözlemlemektir. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 1867 Title A name given to the resource TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE RUHSAL ÇÖKÜNTÜ GÖSTERGELERİNDE METAFORİK YAPILAR Author Author CELIKEL, Sibel KOCAKAYA, Guniz Abstract A summary of the resource. Anahtar Kelimeler: Ruhdilbilim, gösterge, ruhsal çöküntü, metafor. ÖZET Ruhdilbilim, konuşan birey ile bireylerin kullandığı dil arasındaki ilişkileri çözmeye çalışır. Bu bilim dalının amacı dilin bilimsel betimlemesini yapmak değil, dilin kullanım süreçlerinin betimlemesini yapmaktır. Bu bilim dalı, iletiler ve bu iletileri aktaran ya da alan bireyi birbirine bağlayan ilişkilerle ilgilenir. İletişim sürecini, sözlü çağrışımları, küçük çocukta dilin öğrenilmesi sorununu, düşüce ile dil arasındaki genel ilişkileri inceler. Ruhdilbilim, bireye ilişkin dilsel üretim, anlama, belleme, tanıma olgularını, bireysel davranış biçimleri olan söz edimlerini, dilin kazanılmasını, öğrenilmesini inceleyen ruhbilimle ara kesit bölgesinde oluşmuştur. Ruhdilbilim çalışmalarını günümüzde özellikle şu alanlarda yoğunlaştırmışlardır: Sözcelerin bireyler tarafından üretiliş süreçleri; bireylerin üretmek istedikleri sözcelere anlam yükleyiş süreçleri, üretilen sözcelerin yorumlanması süreçleri, yorumlama sürecinde dilsel bilgiler ansiklopedik bilgilerin payı, dilsel öğelerin bellekte varoluş biçimi, çocuğun doğuşundan itibaren gelişmesi boyunca dili edinme süreci, birçok dili kullanan konuşucuların, bu çeşitli dilleri belleklerinde depolayış biçimleri; dil bozuklukları, ruhsal bozukluklar ve beyin yapısındaki bozunlar(lezyonlar) arasındaki ilişkiler vb. Bu çalışmada “ruhsal çöküntü göstergeleri” üzerinde durulacaktır. Ancak bu durumu ifade eden sosyal ve doğal göstergeler değil sadece dil göstergeleri incelenecektir. Bunun için kendilerinden izin alınarak ve kimliği gizli tutularak hasta kayıtlarından ve Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında bu konuyu işlemiş olan yazarların metinlerinden örnekler incelenecektir. Konuyu sınırlandırmak adına bu dil göstergelerinin içindeki metaforik yapılar belirlenecektir. Amaç bu durumdaki hastaların kullandığı, mecazlı ve benzetmeli ifadelerin belirlenerek, hastalığın daha kolay tespit edilmesini sağlamak, Türk dilinin duygu durumlarını ifade etmedeki çeşitliliğini gözlemlemektir. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013-05-17 Keywords Keywords. Article PeerReviewed Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 2203-4548