106 10 3494 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/a7787eb156ebe08ce4f1a9033ee3fcc3.docx a183ff15811ca6a444a287af4302dba1 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/78ba17f0ddefd22d3c3dc35dc79670c1.pdf bc9118b512f17cccd58b56d805f24af0 PDF Text Text ���������������� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3141 Title A name given to the resource Izazovi regionalizacije u Republici Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini Author Author VRBOŠIĆ, Josip GARDAŠ, Miro Abstract A summary of the resource. Unutarnje ustrojstvo Republike Hrvatske i Bosne i Hercegovine svoju različitost pronalazi manje u povijesnom razvitku, a puno više u političkim konzekvencama ratnih zbivanja potkraj prošlog stoljeća. U Hrvatskoj se danas vode stručne i političke rasprave o tomu kako postići optimalniji unutarnji upravni i samoupravni razvoj, baveći se i pitanjem moguće regionalizacije zemlje. S druge strane u Bosni i Hercegovini pitanje regionalnoga ustroja zemlje nije u funkciji prioriteta, jer političke snage više su orijentirane ka pitanjima ustavnog ranga, odnosno pitanjima cjelovitosti zemlje i njenoj eventualno drugačijoj unutarnjoj prekomponiranosti. Autori u članku iznose povijesne odrednice o lokalnoj upravi i samoupravi, te regionalnim povijesnim oblicima, posebno u Bosni i Hercegovini. O istima su već više radova objavili, pa je ovo nastavak istraživanja. Sukladno naslovu članka referiraju se i na aktualno stanje regionalizacije u obje zemlje. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/f0b7e1545fae9d36f61d46ee501d4144.docx d77b8864e959faf217436da86a17f3c0 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ba1bc23150249f47d574d5fb24985405.pdf 6fa8df4d5c50408853abbba9a91db13b PDF Text Text IZVORNI NAUČNI RAD UDK 327.51(4) Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu Prof. dr. Lidija Čehulić Vukadinović Fakultet političkih znanosti Sveučilišta u Zagrebu Sažetak: Usprkos globalnom svjetskom poretku i procesima ubrzane globalizacije regionalni pristup ostaje temelj za funkcioniranje međunarodnih aktera u suvremenim međunarodnim odnosima.Intenzivnijom regionalizacijom, učvrščivanjem sigurnosnih, gospodarskih, političkih, kulturnih, vjerskih i drugih oblika veza i savezništva države određene regije produbljuju postojeće ili definiraju nove oblike regionalne povezanosti temeljem kojih, kao regionalno prepoznate cjeline, lakše ostvaruju interese na globalnoj međunarodnoj sceni. Euroatlantizam, kao skup odnosa zemalja Sjeverne Amerike i Europe danas prolazi svoju novu do sada najkompleksniju fazu, a procesi euroatlantske i europske integracije dva su paralelna, međusobno povezana procesa koja obilježavaju suvremena zbivanja tzv. Zapadnog, demokratskog, razvijenog svijeta. Institucionalizirani u organizacijama NATO i Europska unija, euroatlantizam i euroatlantske integracije dio su svakodnevice i zemalja Zapadnog Balkana. Republika Hrvatska kao najmlađa članica NATO-a i Europske unije mora preuzeti ulogu zagovornika daljnjeg širenja tih organizacija na ostatak zemalja Zapadnog Balkana, kako zbog svog vlastititog tako isto i zbog interesa tih zemalja ali i jačanja ukupne ideje euroatlantizma u suvremenom svijetu. Ključne riječi: Euroatlantizam, Zapadni Balkan, Sjevernoatlantski savez, Europska unija, funkcionalna regionalna suradnja, demokratizacija, integracija 691 �Lidija Čehulić Vukadinović UVOD Ulaskom Republike Hrvatske u Sjevernoatlantski savez (2009) i Europsku uniju (2013) RH je postala institucionalni dio najznačajnije europske i euroatlantske institucije. Republika Hrvatska je prva postsocijalistička i ujedno prva postkonfliktna zemlja kojoj je to uspjelo. Hrvatsko iskustvo dugotrajnog i mukotrpnog pregovaranja, otežano postratnim dodatnim kriterijima koje ostale postsocijalističke europske zemlje nisu morale ispunjavati, dokaz su ostatku zemalja Zapadnog Balkana da se integracijski ciljevi mogu postići akopostoji politička volja, upornost i dosljednost u provođenju postsocijalsitičkih reformi u pravcu demokratizacije cjelokupnog društva. Hrvatska je spremna i dužna pomoći susjednim, ali i svimostalim zemljama jugoistočnog rubnog dijela Europe na njihovom putu u punopravno članstvo Sjevernoatlantskog savezai Europske unije. Republika Hrvatska, osim moralnih i institucionalnih, za to ima i konkretne nacionalne razloge. Granica EU velikim dijelom granica je i Republike Hrvatske sa njezinim susjednim zemljama, hrvatskom gospodarstvu nedostaje tržište CEFTE i zemalja iz susjedstva, kulturološko-civilizacijska povezanost sa ostatkom zemalja Zapadnog Balkana traži suradnju Zagreba sa tim dijelom Europe bez obzira na članstvo u NATO-u i EU. Mnogo je razloga zbog kojih bi Republika Hrvatska trebalai morala pronaći saveznike unutar NATO-a i Europske unije i zagovarati daljnje širenje tih organizacija na prostor ostatka Zapadnog Balkana. S druge pak strane geostrategijski prostor Zapadnog Balkana poslužio je kao lakmus papir kako Sjevernoatlantskom savezu tako i Europskoj uniji za testiranje njihovih internih politika u suvremenim međunarodnim odnosima. Upravo na tom prostoru NATO je izveo svoje prve posthladnoratovkseakcije out-of -area (Goražde, SR Jugoslavija ), uspostavio peace keeping misije i na taj način dobio konkretan razlog svog opstanka nakon bipolarizma, a primivši u svoje članstvo i postsocijalističke zemlje te regije dokazao da je sposoban surađivati i sa njima te da je upravo posthladnoratovska politika proširenja jedna od najuspješnijih NATO-vih posthladnoratovskih politika. Europska unija nije u tolikoj mjeri iskoristila mogućnosti Zapadnog Balkana. Diskrepancija između njezine politike širenja i produbljivanja zaustavila je na duže vrijeme širenje EU na taj dio Europe. Pa ipak, u pokušaju da se nametne kao globalni akter upravo prostor Zapadnog Balkana i njegovi brojni još do kraja nerješeni problemi pružaju mogućnost da EU pokaže veću efikasnost svoje Zajedničke vanjske i sigurnosne politike. Sve to ukazuje na nužnost daljnjeg širenja euroatlantizma u toj regiji, a Republika Hrvatska koja najbolje irazumije postojeće probleme i izazove mora pomoći zemljama Zapadnog Balkana na njihovom euroatlantskom i europskom putu. 692 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu Specifičnosti ulaska RH u NATO i Europsku uniju Hrvatski put do članstva u euroatlantske i europske integracije bio je dug i mukotrpan. Odmah nakon svog međunarodnog priznanja (15. siječnja 1992.) Republika Hrvatska proklamirala je svoju želju za ulaskom uNATO i Europsku uniju, „ali ratne i poratne okolnosti učinile su da se taj proces realizira mnogo sporije nego što su to tada očekivali hrvatski političari i građani. 1 Oružana agresija u kojoj je jedna trećina teritorije Hrvatske bila okupirana, borba za fizičko oslobođenje zemlje, uključenost Hrvatske u oružane sukobe u BiH stopirale su hrvatski put u NATO i EU. Gotovo do kraja prošlog stoljeća Hrvatska je, uz ondašnju Srbiju i BiH bila najizoliranija zemlja na jugoistoku Europe od međunarodne zajednice. Iako se snage NATO-a,kao i članica EU i SAD pomagale na različite načine hrvatski oslobodilački rat Hrvatska je tada, zbog rata koji joj je nametnut i okolnosti koje su iz njega proizlazile, ostala izvan glavnih institucionalnih veza i programa koje su NATO i EU ponudile postsocijalističkim zemljama. Za svog posjeta Hrvatskoj, pokraj svibnja 1997. američka državna tajnica Madeleine Albright, u razgovoru s tadašnjim predsjednikom Tuđmanom, tražila je sljedeće: hrvatsku podršku i dosljednu primjenu Daytonskog sporazuma, povratak izbjeglih i prognanih za vrijeme oružanih sukoba u Hrvatskoj, suradnju hrvatskih vlasti s Međunarodnim kaznenim sudom u Haagu. Nepunu godinu dana kasnije, 1998. SAD veleposlanik u RH, William T. Montgomery, u svom članku Croatia's Roadmap to Partnership for Peace istaknuo je glavne smjernice za ulazak Hrvatske u Partnerstvo za mir. Američki veleposlanik sugerira Hrvatskoj da poradi na: procesu rekoncilijacije, stvaranju uvjeta za nesmetani povratak, život i rad svih prognanih i izbjeglih tokom Domovinskog rata, dosljednoj primjeni Daytonskog sporazuma, demokratizaciji društva, s posebnim akcentom na slobodi medija, promjeni izbornog zakona i provedbi slobodnih, demokratskih izbora. 2 Zbog rata Hrvatska nije sudjelovala ni u regionalnim programima EU temeljenim na tzv. regionalnom pristupu EU spram jugoistočne Europe usvojenom 1997. godine. Vrlo kratko vrijeme bila je uključena u PHARE program no sve do siječnja 2001. Hrvatska je uživala tek godišnje autonomne trgovinske povlastice. 3 R.Vukadinović, Hrvatska i Europa, Međunarodna filatelistička izložba :Hrvatska u Europskoj unijisusret prijatelja. Katalog, Zagreb, 2013. str. 15. 2 Lidija Čehulić: „Clintonova administracija i ulazak Hrvatske u Partnerstvo za mir“, Politička misao, god. 37., br.3., 2000., str. 177. 3 Od 1992. do 2001. godine Vijeće ministara EU početkom svake godine određivalo je Hrvatskoj sadržaj trgovinskih povlastica. 1 693 �Lidija Čehulić Vukadinović Godine 1997. Vijeće ministara EU odredilo je političke i ekonomske uvjete za razvoj bilateralnih odnosa s Hrvatskom, 26. svibnja 1999. Europska komisija predlaže stvaranje Procesa stabilizacije i pridruživanja za pet država jugoistočne Europe, uključujući i Hrvatsku. 1. lipnja 1999. usvojen je Pakt o stabilnosti, politički dokument čiji je strateški cilj stabilizacija prilika na jugoistoku Europe putem jačanja međusobne suradnje i približavanja država te regije euroatlantskim integracijama. Sva ta događanja upućuju na činjenicu da iako Zagreb tada još nije imao formalni ugovorni odnos s NATO-om i EU, Hrvatska je ipak bila u široj interesnoj sferi euroatlantskih i europskih saveznika te je imala mogućnosti iskazivanja svog europskog puta. Institucionalno približavanje Hrvatske NATO-u i EU započinje nakon demokratskih predsjedničkih i parlamentarnih izbora u RH 2000. godine kada novoformirana Vlada u svom programu, kao i Sabor RH, ulazak Hrvatske u NATO i EU naglašavaju kao jedan od temeljnih vanjskopolitičkih ciljeva. 4 Što se tiče NATO-a, Hrvatska je 2000. gotovo preko noći primljena u Partnerstvo za mir. Ubrzo zatim Hrvatska se pušta u NATO-ov Akcijiski plan za članstvo. Washington je, uz Albaniju i FRYOM, svrstao u svoj program prilagodbe standardima Saveza - Jadransku povelju (The Adriatic Charter). Cijelo to vrijeme Hrvatska je radila ne samo na potrebitim reformama svog obrambenosigurnosnog sustava i njegovom prilagođavanju što optimalnijim standardima Saveza, već je i učestvovala u brojnim političkim, humanitarnim te civilnim i vojnim misijama pod ingerencijom ili UN-a ili NATO-a. 5Time je NATO-u dokazivala i prakseološku vrijednost provođenih reformi i tranzicije svog sigurnosnog sustava.Na summitu u Bukureštu 2008. Hrvatska je bila prepoznata od Saveznika kao zemlja koja zaslužuje poziv da na summitu NATO-a u Kolnu i Strasbourgu 2009. godine, i službeno postane njegova punopravna članica. Put prema punopravnom članstvu RH u EU ipak nije bio tako relativno lak, brz i jednostavan. Nakon izbora 2000. ubrzana je dinamika međusobnog političkog dijaloga i Temeljni vanjskopolitički ciljevi RH su: članstvo u EU, članstvo u NATO savezu, promicanje politike dobrosusjedstva i regionalne suradnje te suradnja sa svim demokratskim državama svijeta. Program rada Vlade RH za razdoblje 2000-2004. godine, Zagreb, 8. veljače 2000, str. 4. U Strategiji o nacionalnoj sigurnosti RH integracija u EU označena je kao „najznačajniji i najsloženiji pothvat pred kojim stoje hrvatska država i društvo, s obzirom na to da se radi o procesu koji će imati dalekosežne posljedice za hrvatsko društvo u cjelini, na njezino gospodarstvo i na nacionalnu sigurnost“. Hrvatski Sabor, Strategija nacionalne sigurnosti RH, Glava V. Sigurnosna politika RH – područja i instrument, točka 55, Zagreb, ožujak 2002. 5 Vidjeti u Marta Nakić-Vojnović: «Contribution of Croatia to International Peacekeeping Missions», u L.Čehulić (ed.) Yearbook Šipan 2006., Zagreb, 2007., str. 82-91. 4 694 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu započela je s radom Zajednička konzultativna radna skupina RH i EU. 6 Pozitivnom ocjenom Studije o izvedivosti Europske komisije otvorena su vrata Hrvatskoj za pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju (SSP). Pozitivnom mišljenju EU glede Hrvatske pridonio je i uspješno organiziran Zagrebački summit EU (24. studenoga 2000.) na kojem su se, prvi put izvan teritorija članica EU, sastali najviši predstavnici tadašnje europske petnaestorice i država tzv. Zapadnog Balkana. Na sastanku je usvojena Završna deklaracija kojom se državama Zapadnog Balkana jamči europska perspektiva uz uvažavanje individualnih postignuća svake od tih zemalja na njezinom putu ulaska u EU. 7 Na marginama summita u Zagrebu službeno su počeli i pregovori EU i Republike Hrvatske o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju (SSP). Sporazum su potpisali 29. listopada 2001. u Luksemburgu tadašnji hrvatski premijer Ivica Račan, ministri vanjskih poslova članica EU te član Europske komisije Chris Patten. Potpisivanjem SSP-a i paralelno s njim Privremenog sporazuma koji se primjenjuje do stupanja SSP-a na snagu, Hrvatska je prvi put stupila u ugovorne odnose s EU. Hrvatski Sabor potvrdio je SSP 5. prosinca 2001, a 8Europski parlament (u ime EU) 12. prosinca 2001. Do verificiranja SSP-a u parlamentima članica EU bio je na snazi Privremeni sporazum koji uređuje trgovinska pitanja i s njima povezana pitanja (usklađivanje zakonodavstva u pojedinim područjima, cestovni prijevoz...) 9 te Zajednička izjava RH/EU o političkom dijalogu. 10 Privremenim sporazumom reguliralo se postupno ukidanje carina i drugih ograničenja u odnosima razmjene određenih roba između Europske unije i Republike Zajednička konzultativna radna skupina (Joint Consultative Task Force EU/Croatia) tehničko je radno tijelo EU i RH, sastavljeno od stručnjaka iz raznih područja. Prioritetna područja rada bila su: reforme gospodarstva, medija, pravosuđa, javne uprave i vanjskotrgovinska politika. 7 Upravo na summitu EU u Zagrebu 2000. usvojen je politički termin Zapadni Balkan kojeg čine: Hrvatska, BiH, tadašnja Savezna Republika Jugoslavija- danas Srbija, Crna Gora i Kosovo, Makedonija, Albanija. Osim toga temeljem dogovora Zagrebačkog summita Vijeće Europske unije 5. prosinca 2000. donosi uredbu o CARDS programu tehničke i financijske pomoći za obnovu, razvoj i stabilizaciju za države obuhvaćene Procesom stabilizacije i pridruživanja (zemlje Zapadnog Balkana) za razdoblje od 2001. do 2006. godine. Detaljnije o Zagrebačkom summitu EU vidjeti uL. Čehulić: "Zagrebački summit i politika integracije Hrvatske u Europsku uniju", Europska unija – pravni, gospodarski i politički aspekti, br. 28, Informator, Zagreb, 18. studenoga 2000, str. 2-6. 8 SSP je posebna vrsta sporazuma o pridruživanju koje je EU ponudila državama obuhvaćenim Procesom stabilizacije i pridruživanja. SSP državi potpisnici daje status pridruženog člana i potencijalnog kandidata za punopravno članstvo u EU. Cilj je SSP-a uspostava političkog dijaloga, gospodarske suradnje, razvoja zone slobodne trgovine, usklađivanje zakonodavstva, te poticanje najrazličitijih oblika regionalne suradnje zemalja obuhvaćenih Procesom stabilizacije i pridruživanja. 9 Ovaj se Sporazum primjenjuje od 1. siječnja 2002, iako je formalno stupio na snagu 1. ožujka 2002. 10 Te dokumente potpisali su tadašnji ministar vanjskih poslova RH Tonino Picula, ministar vanjskih poslova Belgije Louis Michel i član Europske komisije Chris Patten. 6 695 �Lidija Čehulić Vukadinović Hrvatske, dok su se u Zajedničkoj izjavi definirali politički kriteriji koje je Republika Hrvatska morala ispuniti na svom putu približavanja EU. Između ostalog, tražilo se: • • • • • jačanje demokratskih načela i institucija, poštivanje ljudskih prava i prava nacionalnih manjina promicanje regionalne suradnje, razvoj dobrosusjedskih odnosa i ispunjavanje obveza sukladno međunarodnom pravu olakšavanje integracije Republike Hrvatske u EU temeljem hrvatskih individualnih postignuća suradnja političkih stranaka na unutarnjoj i vanjskopolitičkoj hrvatskoj sceni, uključujući i suradnju u borbi protiv terorizma jačanje sigurnosti i stabilnosti u cijeloj Europi, a naročito na području jugoistočne Europe, kroz suradnju na područjima obuhvaćenim zajedničkom vanjskom i sigurnosnom politikom EU. 11 U prosincu 2002. Republika Hrvatska je izradila i usvojila svoj prvi Nacionalni program za pridruživanje EU (izrada je jedna od obveza proizašlih iz SSP), čija je provedba bila predmetom budućih izvješća Europske komisije o Procesu stabilizacija i pridruživanja za RH. Iako SSP još nije bio stupio na snagu (čekala se njegova verifikacija u Nizozemskoj), Hrvatska je 21. veljače 2003. podnijela zahtjev za članstvo u EU. 12 S takvom praksom nije započela Hrvatska, već su je ranije primijenile i neke druge zemlje. 13 Pritom je izraženo političko jedinstvo svih hrvatskih parlamentarnih stranaka. U Rezoluciji hrvatskog Sabora o pristupanju Republike Hrvatske Europskoj uniji, usvojenoj 18. prosinca 2002. konsenzusom svih parlamentarnih stranaka, navodi se da je Republika Hrvatska po svom naslijeđu, kulturi i geopolitičkom položaju dio srednjoeuropskoga, mediteranskog kruga te želi aktivno i svesrdno pridonijeti naporima međunarodne zajednice i EU na uspostavljanju političke stabilizacije i trajnog mira u jugoistočnoj Europi. Relativno brzo podnošenje zahtjeva za članstvo u EU može se tumačiti i željom i spremnošću Hrvatske da nadoknadi izgubljeno vrijeme približavanja EU u usporedbi s državama srednje i istočne Europe koje su tada već bile poodmakle u odnosu na Hrvatsku u Davor Božinović, "Hrvatska i Europska unija", Međunarodna politika, god. LIV, br. 1111, Septembar 2003, str. 111. 12 Zahtjev su potpisali predsjednik RH Stjepan Mesić i premijer Ivica Račan, u nazočnosti predsjednika Sabora RH Zlatka Tomčića i čelnika parlamentarnih stranaka, a premijer ga je nekoliko dana kasnije, predao grčkom predsjedništvu u Ateni jer je tada Grčka predsjedavala Europskom unijom. 13 Estonija, Latvija, Litva i Slovenija zahtjeve za članstvo u EU također su podnijele prije stupanja na snagu njihovih nacionalnih sporazuma, a Estonija i Slovenija stekle su i status kandidata prije stupanja na snagu tih sporazuma. 11 696 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu pregovorima o članstvu. Nakon hrvatskog zahtjeva za članstvo u EU, Vijeće ministara zadužilo je 14. travnja 2003. Europsku komisiju da pripremi mišljenje (Avis) o hrvatskom zahtjevu s preporukom treba li s Hrvatskom započeti pregovore o punopravnom članstvu. Predsjednik Europske komisije Romano Prodi za svog posjeta Zagrebu 10. srpnja 2003. uručio je hrvatskom premijeru upitnik s oko 4.560 pitanja iz različitih područja funkcioniranja države, institucija, gospodarstva itd. Taj opsežan posao tzv. snimanja stanja u državi na kojem je nekoliko mjeseci (srpanj-listopad 2003.) radila cjelokupna državna uprava, završen je u predviđenom roku te su odgovori na upitnik uručeni Europskoj komisiji 9. listopada 2003. Hrvatska je uspješno odgovorila i na dodatnih 184 pitanja koja je Europska komisija naknadno uputila. Temeljem hrvatskih odgovora, ali i drugih EU relevantnih izvora (mišljenje i preporuke raznih međunarodnih organizacija, pojedinih država članica i nečlanica EU i sl.) Europska komisija je 20. travnja 2004. donijela pozitivno mišljenje o hrvatskom zahtjevu za članstvo u EU. 14 Paralelno s pozitivnim mišljenjem i preporukama Europska komisija je usvojila i Prijedlog europskog partnerstva za Hrvatsku. Taj dokument značajan je stoga što su u njemu popisani prioriteti i tempo izvršenja dodatnih priprema Hrvatske za članstvo u EU. Temeljem njihovog ispunjavanja procjenjivao se hrvatski napredak prema članstvu. Na zasjedanju Europskog vijeća u Bruxellesu 18. lipnja 2004. Hrvatska je dobila status službenog kandidata za punopravno članstvo u EU, čime je Hrvatskoj otvorena i potvrđena jasna perspektiva punopravnog članstva u EU. U svojim Nacionalnim programima za pridruživanje EU, Hrvatska je svake godine iznova revidirala i utvrđivala prioritete i potrebite reforme društva u cilju postizanja veće kompatibilnosti sa standardima i zahtjevima EU. Ali ispunjavanje dodatnih političkih kriterija za članstvo u EU; potpuna suradnja s međunarodnim kaznenim sudom u Haagu, povratak svih izbjeglih tijekom rata i povrat privatne imovine, Republika Hrvatska odlučna je da ispuni dodatne političke kriterije za članstvo u EU: potpunu suradnju s međunarodnim kaznenim sudom u Haagu, povratak svih izbjeglih tijekom rata i povrat privatne imovine nailazili su na kontinuirani otpor kako dijela političkih struktura tako i dijela građana zahvaćenih ratnim stradanjima na prostoru RH. U Izvješću se, između ostalog, ističe kako Hrvatska ima stabilne demokratske institucije, da se može smatrati zemljom djelotvornog tržišnog gospodarstva, ali da treba nastaviti s provođenjem reformi potrebitih za postizanje svih europskih standarda, kao i nastaviti s daljnjim usklađivanjem nacionalnog zakonodavstva s propisima EU.A. Brnčić, P. Leppee, I. Mošnja, Hrvatska na putu u Europsku uniju: od kandidature do članstva, drugo izdanje, Zagreb, 2004, str. 44. 14 697 �Lidija Čehulić Vukadinović U toj fazi institucionalizacije odnosa na relaciji RH-EU često je spominjana 2007. godina kao godina kad bi RH zajedno sa Rumunjskom i Bugarskom mogla postati članicom EU.To se međutim nije ostvarilo i hrvatski ulazak pomaknuo se za nekoliko sljedećih godina što je bilo vezano prvenstveno uz nedostatnu suradnju Hrvatske sa Hagom kao i slovensku obstrukciju zbog nerješenog statusa granice na moru. Uz sva nastojanja hrvatskih vlasti proces dogovaranja i pregovaranja s Europom iscrpljivao se oko zadržavanja status quoa. Tek nakon američkog čvršćeg angažiranja i odlučnog zagovaranja SAD da Hrvatska uđe u NATO 2009. godine skinuta je slovenska blokada i pregovori s EU uspješno su krenuli s mrtve točke, Otvarala su se i zatvarala pregovaračka poglavlja i konačno 1. srpnja 2013. godine Hrvatska je primljena u članstvo Europske unije. Potreba za jačanjem euroatlantizma na Zapadnom Balkanu Vrijeme četvrtog kruga posthladnoratovskog širenja Europske unije (1. srpanj 2013.) obilježeno je globalnom financijsko-gospodarskom krizom koja se u velikoj mjeri pokazala kao dodatni faktor narušavanja ukupnih odnosa između tadašnjih članica Europske unije i njihove intenzivnije želje za propitkivanjem ne samo svrsishodnosti politike proširenja te organizacije već i pitanjem njezine funkcionalnosti, institucionalne organiziranosti pa i opstojnosti u dotadašnjem obliku. 15S druge pak strane NATO nakon svog posljednjeg širenja (2009) zbog globalnih izazova sigurnosti prednost daje uspostavljanju najrazličitijih oblika partnerskih odnosa koji mu omogućavaju dobivanje funkcionalnih saveznika širom svijeta. 16Politika otvorenih vrata ipak je usmjerena na NATOu susjedne zemlje čime se teritorijalno proširuje euroatlantski prostor, ali ne dobivaju uporišne točke za djelovanje u globalnim razmjerima. Ono što ohrabruje zemlje Zapadnog Balkana je činjenica da obje organizacije nisu niti u jednom svom dokumentu deklarirale kako prestaju ili ukidaju politiku proširenja kao jednu od svojih internih politika. Ukupne međunarodne okolnosti, kao i aktualni interni problemi tih organizacija trenutno su spustili politiku proširenja na listi prioriteta kako NATO-a tako isto i EU. Stoga RH mora pronaći saveznike unutar tih organizacija i kontinuirano se zalagati da se,kada se ispune odgovarajući interni i ekterni uvjeti, nastavi sa primanjem u punopravno članstvo NATO-a i EU novih država upravo s područja šireg hrvatskog susjedstva , odnosno ostatka Zapadnog Balkana. Naravno pod uvjetom da zemlje te regije žele članstvo u europskom i euroatlantskom krugu zemalja. Prethodno prikazan težak i specifičan hrvatski put (pogotovo za članstvo u EU) treba dodatno osvjestiti susjednim zemljama da ulazak nije lak, ali nije ni neostvariv, ako postoji kontinuirana politička volja i ako se ispunjavaju traženi kriteriji. Upravo o ispunjenju kriterija ovisit će političke odluke u Bruxellesu (pogotovo to vrijedi za EU) gdje najnovija događanja oko i s Ruskom federacijom favoriziraju ostatak zemalja postsocijaističke Europe. I NATO i EU s njima već imaju (uostalom kao i sa zemljama Zapadnog Balkana) uspostavljene institucionalne oblike suradnje. 15 16 John McCormick, Why Europe Matters,. The Case for tthe Euriopean Union, 2013. Rebecca R. Moore, NATO's New Mission.Projecting Stability in a Post-Cold War World, 2007. 698 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu Dinamika međunarodnih odnosa pokazat će koja skupina zemalja će dobiti prednost, ali upravo sada je vrijeme da se zemlje aspirantice za članstvo u NATO i EU dodatno afirmiraju i iskažu ne samo svoj interes već i konkretno učinjeno na planu reformi svojih društava. Treba naglasiti da je euroskepticizam izraženiji u EU nego u NATO-u Protivnici širenja EU naglašavaju kako trenutno samo siromašne zemlje žele članstvo. 17Glavni argumenti protiv širenja EU polaze od činjenica kako usprkos svih potrebnih reformi društava zemalja koje trenutno žele ući u EU, u konačnici, pri eventualnom njihovom primanju, za očekivati je da će te zemlje ukupno opet biti mnogo slabije od standarda članica Unije, što bi ponovno dodatno destabiliziralo i oslabilo Europsku uniju. Neposredno pred hrvatski ulazak članovi određenih interesnih skupina, ali i dio zastupnika u Europskom parlamentu tražili su čak i mogućnost da se u narednom desetljeću nakon Hrvatske ne primi niti jedna zemlja 18. Ipak, tako radikalni zahtjevi kasnije su revidirani i upravo na prostoru ostatka Zapadnog Balkana vidlljivi su pomaci u, istina sporom, ali ipak postojećem institucionalnom približavanju zemalja te regije sa Europskom unijom. (Kosovo, Srbija). Događanja u Ukrajini aktualizirala su i tu zemlju kao potencijalnu aspiranticu za članstvo u EU. EU nije iskazala odlučnost da u početku krize politički, jedinstveno i što je još važnije gospodarski, financijski i energetski snažno podupre vlasti u Kijevu (bivšu Janukovićevu prije njegovog nepotpisisvanja Sporazuma o pridruživanju Ukrajine sa EU, kao i trenutnu privremenu novu vladu) Ukrajina je u konačnici dobila Sporazum o pridruživanju sa EU, dio potrebne financijske pomoći, ali proći će dugo vremena dok se ta teritorijalno velika zemlja na izuzetno značajnom geostrateškom prostoru razmeđe Europe i Azije, gdje se snažno prelamaju interesi euroatlantskih saveznika i eruopskih saveznika i Ruske federacije, ali i ukupni američko-ruski odnosi, stabilizira i stekne uvjete za institucionalno približavanje bilo NATO-u bilo EU u cilju punopravnog članstva. Istina, još dugo će i NATO i EU trošiti vrijeme na političke pregovore, angažirati svoje konkretne ljudske i materijalne potencijale i gospodarske resurse na Ukrajinu i njezino susjedstvo, ali Ukrajina danas još ne predstavlja realnu konkurenciju zemljama Zapadnog Balkana na njihovom putu u članstvo u NATO i EU.S obzirom na iznalaženje političkog rješenja (najavljena federalizacija Ukrajine i traženje konstitutivnog rješenja) očito je da i ovaj put Zemlje s vrlo visokim stupnjem demokratičnosti internih društava, poput Norveške i Islanda, proteklih godina iskazalivale su pojačan interes za ulazak u Europsku uniju. Za razliku od Norveške gdje formalni ulazak u Europsku uniju još uvijek ipak nije primarni vanjskopolitički cilj Island je i službeno započeo pregovore s Bruxellesom. Međutim nemogućnost dogovora oko ribarske politike rezultirala je i formalnim povlačenjem te zemlje iz pregovora o članstvu.17 Stoga su danas jedino zemlje Zapadnog Balkana (Albanija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Kosovo, Makedonija, Srbija) i Turska države koje žele ući u Europsku uniju i sukladno tome postepeno ostvaruju i napredak u svom institucionalnom približavanju Bruxellesu. 17 Vidjeti detaljnije u Tomasz Žornaczuk, The Prospects of EU Enlargement to the Western Balkans in 2013, Bulletin, No.24 (477), March 2013, PISM. Warshava 18 699 �Lidija Čehulić Vukadinović usprkos oštre retorike i smanjenja međusobnih angažmana, i NATO i EU i dalje vode računa o interesima Ruske federacije. To se posebno odnosi na NATO. Redefiniranje odnosa sa Ruskom federacijom i situacija u Ukrajini intenzivirala je i promišljanja o proširenju u NATO-u koji je nakon dugo vremena ponovno suočen sa krizom (hard i soft power) na euroatlantskom prostoru, a ne negdje daleko od svojih euroatlantskih granica. Vraćanje u vlastito dvorište, geopolitički i i geostrategijki opet na europski prostor koji je kolijevka euroatlantizma, osnažilo je težnju kod pojedinih članica te organizacije za učvrščivanjem svojih pozicija i mogućim pridobivanjem novih saveznica, pogotovo onih zakoje i Ruska federacija pokazuje svekolike interese. (Crna Gora). Otvoreno je pitanje hoće li ta mala zemlja kojoj NATO najviše zamjera nedovoljan stupanj izvršenih reformi sigurnosno-obavještajnog sustava, dobiti poziv za članstvo na predstojećem summitu NATO-a u Walesu u septembru ove godine. Čak ako se to i ne dogodi na summitu ostavljena je mogućnost da se poziv Podgorici uputi između dva službena summita što je novost u politici posthladnoratovskog širenja NATO-a. Treba napomenti kako sve zemlje Zapadnog Balkana (osim Kosova sa NATO-om) imaju određeni institucionalni odnos suradnje kako sa NATO-om tako i sa EU. 19 Čak i Srbija koja je proklamirala vojnu neutralnost nije izašla iz NATO-vog programa Partnerstvo za mir. Različiti su mehanizmi EU i NATO-a koje te organizacije koriste za suradnju sa zemljama Zapadnog Balkana, od EU Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, statusa kanidata, zemlje koja je započela pregovore o članstvu u EU, preko NATO-vog programa Partnerstva za mir, Akcijskog plana za članstvo, punopravnog članstva (Albanija). Svaka zemlja procjenjuje se individualno i dobila je konkretne smjernice od NATO-a i EU u kom pravcu treba intenzivirati i provoditi reforme svog društva. Svakako da je ulazak u svaku organizaciju dvosmjeran proces, te osim ispunjenosti kriterija zemlje aspirantice i dosegnutog stupnja demokratizacije društva i gospodarske stabilizacije ovisi i o spremnosti organizacije da otvori svoja vrata novim članicama. Nedovršeni procesi na prostoru Zapadnog Balkana (Kosovo/Srbija, BiH, Makedonija), kriza u Ukrajini, povlačenje međunarodnih snaga IFORa predvođenih NATO-omiz Afganistana krajem 2014. godine pružaju međunarodni okvir za jačanje EU koncepta Zajedničke vanjske i sigurnse politike kao i definiranje nove uloge Saveza. Analizrano stog aspektai NATO i EU nalaze se na svojevrsnoj prekretnici i sada imaju priliku izaći iz prevladavajuće politike krize identiteta ili skepticizma i upravo pokazujući spremnost i snagu da ojačaju svoje oblike veza sa aspiranticama za članstvo ojačaju euroatlantizam kao proces regionalnog funkcionalnog integriranja europskog i euroatlantskog svijeta. 20 Taj kontekst svakako bi trebala iskoristiti i Republika Hrvatska, tim više što je čim je postatla dvadesetiosma članica Europske unije,kao svoj cilj djelovanja unutar Unije 19 20 Fraser Cameron, An Introduction to European Foreign Policy, (second edition) , 2012., str.155-165. Christin D. Falkowski, Europe for Us.,Why We Need Euopre, 2011., str. 182-211. 700 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu odredilaupravo podupiranje procesa širenja Unije na zemlje ostatka Zapadnog Balkana. Na taj način Republika Hrvastka će ostvarivati kontinuitet svoje unutarnje politike na europskom planu, a NATO i Europska unija dobit će članicu koja u mnogim parametrima može pomoći ostatku zemalja Zapadnog Balkana na njihovom putu prema euroatlantizmu. Od svih postsocijalsitičkih novih članica NATO-a i Europske unije Hrvatska je prva postkonfliktna zemlja koja je primljena u te organizacije.To dokazuje Srbiji i Bosni i Hercegovini, koje su osobno bile involvirane u nedavne oružane sukobe, ali i svim ostalim zemljama Zapadnog Balkana koje su na nešto blaži način direktno ili indirektno trpjele posljedice ratnih izbivanja na ovim prostorima, da je i to moguće. Bez obzira na iskazivane opstrukcije pojedinih političkih elita te zamora građana dugotrajnošću procesa pregovaranja i nametanja dodatniih kriterija vezanih uz normalizaciju života u vremenima nakon rata (suradnja s Međunarodnim tribunalom u Hagu, uspostava uvjeta za normalizaciju života izbjeglih i prognanih, povrat privatne imovine i sl.) u konačnici Hrvatska je ipak uspjela. Ispunjavajući te dodatne, specifične kriterije Hrvatska je ujedno jačala i reforme vezane uz efiksnije ustrojstvo i funkcioniranje pravne države, poštivanje ljudskih prava i demokratskih standarda cjelokupnog svog društva. Ti tzv. političko-demokratski kriteriji nužni su i za ulazak svake postsocijalističke zemlje u NATO. Osim Srbije, danas sve zemlje Zapadnog Balkana žele članstvo u Sjevernoatlantskom savezu. Ulaskom tih zemalja u NATO i EU i na tom dijelu Europe formirat će se sigurnosna zajednica demokratskih zemalja u kojoj nije vjerojatno da će ponovno doći do krvavih oružanih međusobnih sukoba s kakvima je prostor Zapadnog Balkana bio suočen nakon raspada bivše države. U takvoj sigurnosnoj zajednici, čiju okosnicu čine NATO i Europska unija, mnogo bezbolnije bi se rješavala i većina još nedovršenih, latentnih kriza na ovim prostorima (pitanje međusobnih granica, prava etničkih manjina, asimetrični izazovi sigurnosti). Zagovaranje politike daljnjeg širenja EU na zemlje Zapadnog Balkana moglo bi učvrstiti i Zajedničku vanjsku i sigurnosnu pplitiku EU,(uključujući i koncept tzv. europske diplomacije) s čijom realizacijom EU ima velikih problema na način da se kroz mehanizme Zajedničke vanjske i sigurnosne politike Europske unije više pridonosi jačanju sigurnosti i stabilnosti regije jugoistočne Europe (to je još aktualnije s obzirom da Srbija ne želi u NATO) Članstvom u EU zemlje koje su nekada bili glavni primatelji međunarodne pomoći na sigurnosnom planu (u nekim zemljama Zapadnog Balkana još uvijek su prisutne međunarodne snage, uključujuči i snage EU) imaju mogućnost postati donatori europske i međunarodne sigurnosti. I prije nego je postala članica Europske unije Republika Hrvatska je sudjelovala u mirovnim misijama pod njeziim mandatom (Čad, Kosovo, Somalijske vode...). Sličnu praksu provode i neke od zemalja Zapadnog Balkana. S obzirom da se radi ipak o relativno malim zemljama, s kompleksnim geostrategijskim položajem (posebno u odnosu na suvremena zbivanja u široj regiji Mediterana) ulaskom u EU zemlje Zapadnog Balkana dobivaju mogućnost sukreiranja Zajedničke vanjske i sigurnosne politike EU, ali i okvir za reforme nacionalnih sigurnosnih sustava te svakako mnogo veće mogućnosti djelovanja na sigurnosm planu. Ne treba bježati od činjenice da sudjelovanjem u mirovnim 701 �Lidija Čehulić Vukadinović operacijama,pogotovo u nekim dijelovima svijeta, zemlje članice EU mogu biti izloženije nekim asimetričnim izazovima sigurnosti (teoristički napadi), no ulaskom u svaki sustav kolektivne sigurnosti (UN, NATO, Zajednička vanjska i sigurnosna politika EU) postoji taj rizik i članice sustava ga moraju prihvatiti. Na unutarnjepolitičkom planu ulazak Republike Hrvatske u NATO/ Europsku uniju potvrda je ispravnosti hrvatske politike u cilju reformi cjelokupnog duštva. Hrvatska se ponajprije mora transformirati zbog sebe same, a ne zbog pritisaka izvana ili želje za ulaskom u neku od zapadnoeuropskih integracija. Tu poruku Hrvatska treba jasno prenijeti zemljama Zapadnog Balkana. Žele li članstvo u NATOi EU one moraju razvijati međusobne dobrosusjedske odnose te uspostavljati i održavati funkcionalnu regionalnu suradnju. Na taj način pokazat će i euroatlantskom svijetu da će jednog dana, kada uđu, biti sposobne međusobno surađivati i sa tim zemljama. Ulaskom u EU RH je izgubila povoljnosti tržišta zemalja CEFTE 21 i sada bilateralnim ugovorima pokušava nastaviti nekadašnje gospodarske veze sa zemljama Zapadnog Balkana. Svima je jasno da je RH mnogo lakše gospodarski surađivati i opstati na tržištima nekadašnje zajedničke države (jezik, poznavanje proizvoda, marketing, kompetitivnost) nego osvajati tržiše EU koje postaje sve ograničenije zbog krize. Širenjem tržišta EU na zemlje Zapadnog Balkana, uz prihvaćanjei poštivanje svih zajedničkih internih politika, normi i pravila ponašanja EU, specifično povijesno, kulturno, gospodarsko, trgovačko nasljeđe i veze, kao i fizička blizina tržišta, pogodovale bi gospodarstvima svih zemalja Zapadnog Balkana kada bi ponovno bila inkorporirana u zajedničko tržište. Gospodarske beneficije od članstva u NATO-u teško su mjerljive, vojna industrija svakako ima najveće mogućnosti svog prodora na nova tržišta članica Saveza, ali Savez svakako daje psihološki osjećaj sigurnosti potencijalnim investitorima. I na kraju, Republika Hrvatska je danas rubna članica Europske unije, zemlja koja čuva njezinu izuzetno dugačku granicu. Ušavši u Uniju RH je dobila problem vlastite eksteritorijalnosti (nerješeno pitanje izlaska BiH na Jadransko more i s tim povezano pitanje granice RH s BiH, fizička odvojenost Dubrovačko-neretvanske županije od ostatka Republike Hrvatske). Širenje Europske unije na zemlje Zapadnog Balkana svakako bi stavilo Hrvatsku u povoljniji položaj po oba pitanja. O gospodarskim koristima koje je RH ostvarilvala u CEFTI, a koje u ni u približnoj mjeri nije nadomjestila na tržištu EU, vidjeti u S. Tišma, V, Samardzija,K.Jurlin (ur.), Hrvatska i Europska unija.Prednosti i izazovi članstva, IMO, 2012., str. 53-60. 21 702 �Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu ZAKLJUČAK U suvremenim međunarodnim odnosima jačanje euroatlantizma izraženo kroz širenje euroatlantske (NATO) i europske (EU) integracije na ostatak postsocijalističke Europe dominantan je i jedini proces. Ruska federacija kao ni pokret nesvrstanih (nekada snažno prisutan kroz SFRJ) u postbipolarnoj fazi međunarodnih odnosa nisu se uspjeli nametnuti kao vodeći centri okupljanja većine postsocijalsitičkih europskih zemalja. Euroatlantizam danas traži svoje nove oblike djelovanja, povezivanja i interne kohezije članica. Treba napomenuti da su NATO i EU, usprkos sličnih ciljeva i vrijednosti, ipak u institucionalnom smislu dvije različite organizacije. NATO usprkos svih svojih transformacija ostaje i dalje savez država, dok Europska unija u nekim područjima svoga djelovanja pokušava postići oblike supranacionalizma.To svakako usložava međusoban odnos tih dviju organizacija kao i čitavog procesa euroatlantizma. Aspirantice za članstvo u te dvije organizacije moraju biti svjesne te bazične institucionalne razlike. No usprkos toga, euroatlantska i europska integracija ne smiju stati na granicama Zapadnog Balkana. Euroatlantizam, ne izoliranost, donosi demokratski progres, stabilnost i gospodarski rast u Europi. Promatrano u tom kontekstu širih aspekata globalnih međunarodnih odnosa članstvo Republike Hrvatske u NATO-u i Europskoj uniji otvara vrata za dugoročnu političku i demokratsku sigurnost, gospodarski rast, bolje socijalne uvjete za njezine građane, viši životnistandard. Tek kada se to dogodi i postane prepoznatljivo za zemlje Zapadnog Balkana ulazak Republike Hrvatske u euroatlantski krug zemalja označit će svjetlo u tunelu i ohrabrit će njihove nade da taj turbulentni rubni dio Europe nije zaboravljen od razvijenog Zapada. Svojim iskustvom Hrvatska može biti više nego dobar poticaj da se nastave napori stabilizacije u svim tim zemljama i da jednoga dana i one postanu dio euroatlantizma. Zemlje europskog i euroatlantskog svijeta ne smiju bježati od suradnje sa drugim regionalnim oblicima povezivanja u svijetu ili subjektima koji su danas prisutni ili pokušavaju ojačati svoj utjecaj na Zapadnom Balkanu. Iako dominantni, NATO i EU nisu i jedini akteri koji su prisutni ne samo u tom rubnom dijelu Europe koji još nije u potpunosti integriran, već i ostatku Europe. Za očekivati je da će se broj takvih zainteresianih aktera u budućnosti povećavati. Ruska federacija, Turska, NR Kina, arapske zemlje ulaze u Zapadni Balkan i Europu svakako prvenstveno vođene vlastitim interesima, ali svakako nude brojne mogućnosti potencijalne suradnje i povezivanja koje zemlje euroatlantskog svijeta ne bi smjele propustiti. Za njima će svakako jednog dana doći i druge zainteresirane zemlje i međunarodne regionalne organizacije. Doba zatvorene Europe tvrđave odavno je prošlo. 703 �Lidija Čehulić Vukadinović LITERATURA 1. Davor Božinović, "Hrvatska i Europska unija", Međunarodna politika, god. LIV, br. 1111, Septembar 2003, str. 111. 2. Brnčić, P. Leppee, I. Mošnja, Hrvatska na putu u Europsku uniju: od kandidature do članstva, drugo izdanje, Zagreb, 2004 3. Fraser Cameron, An Introduction to European Foreign Policy, (second edition) , London, 2012. 4. Lidija Čehulić: „Clintonova administracija i ulazak Hrvatske u Partnerstvo za mir“, Politička misao, god. 37., br.3., 2000., str. 177. 5. Christin D. Falkowski, Europe forUs.,Why We Need Euopre,Baden-Baden,2011 6. John McCormick, Why Europe Matters,. The Case for tthe Euriopean Union,Palgrave, 2013. 7. Rebecca R. Moore, NATO's New Mission.Projecting Stability in a Post-Cold War World, Westport, 2007. 8. Marta Nakić-Vojnović: «Contribution of Croatia to International Peacekeeping Missions», u L.Čehulić (ed.) Yearbook Šipan 2006., Zagreb, 2007., str. 82-91. 9. S. Tišma, V, Samardzija,K.Jurlin (ur.), Hrvatska i Europska unija.Prednosti i izazovi članstva, IMO, Zagreb, 2012.. 10. Tomasz Žornaczuk, The Prospects of EU Enlargement to the Western Balkans in 2013, Bulletin, No.24 (477), March 2013, PISM. Warshava 11. R.Vukadinović, Hrvatska i Europa, Međunarodna filatelistička izložba :Hrvatska u Europskoj uniji-susret prijatelja. Katalog, Zagreb, 2013. str. 15. 704 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3129 Title A name given to the resource Hrvatski pogled na euroatlantizam na Zapadnom Balkanu Author Author VUKADINOVIĆ, Lidija Čehulić Abstract A summary of the resource. Usprkos globalnom svjetskom poretku i procesima ubrzane globalizacije regionalni pristup ostaje temelj za funkcioniranje međunarodnih aktera u suvremenim međunarodnim odnosima.Intenzivnijom regionalizacijom, učvrščivanjem sigurnosnih, gospodarskih, političkih, kulturnih, vjerskih i drugih oblika veza i savezništva države određene regije produbljuju postojeće ili definiraju nove oblike regionalne povezanosti temeljem kojih, kao regionalno prepoznate cjeline, lakše ostvaruju interese na globalnoj međunarodnoj sceni. Euroatlantizam, kao skup odnosa zemalja Sjeverne Amerike i Europe danas prolazi svoju novu do sada najkompleksniju fazu, a procesi euroatlantske i europske integracije dva su paralelna, međusobno povezana procesa koja obilježavaju suvremena zbivanja tzv. Zapadnog, demokratskog, razvijenog svijeta. Institucionalizirani u organizacijama NATO i Europska unija, euroatlantizam i euroatlantske integracije dio su svakodnevice i zemalja Zapadnog Balkana. Republika Hrvatska kao najmlađa članica NATO-a i Europske unije mora preuzeti ulogu zagovornika daljnjeg širenja tih organizacija na ostatak zemalja Zapadnog Balkana, kako zbog svog vlastititog tako isto i zbog interesa tih zemalja ali i jačanja ukupne ideje euroatlantizma u suvremenom svijetu. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/d2bf876c8120716a7449e8869300e7f7.pdf 25c147d7b9d64b730db55390ec6e5f2c PDF Text Text ���������������� https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/ad009e77324e5bf734c80d338f7f3519.docx 1962f4c29b86ad09e2bb7a026deb6c33 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3113 Title A name given to the resource Zasjedanje prvog višestranačkog hrvatskog sabora (30. Svibanj 1990.) – početni impulsi „dugog putovanja“ Republike Hrvatske prema europskoj uniji Author Author VUKAŠ, Budislav Abstract A summary of the resource. Mnogo je radova, rasprava ili analiza u posljednjim desetljećima napisano o odnosima Republike Hrvatske i Europske unije, o procesima njezine demokratizacije, gospodarskog i institucionalnog približavanja i harmoniziranja njezinog pravnog sustava s onim EU. Tako je znameniti hrvatski analitičar međunarodnih ekonomskih odnosa dr. Mladen Staničić proces približavanja RH EU nazvao «dugim putovanjem». Kada razmotrimo sve izazove koje su stajale pred politikom svih hrvatskih vlada, počev od temeljnih vanjskopolitičkih ciljeva proglašenja državne neovisnosti, očuvanja i obrane državne suverenosti (u specifičnim okolnostima jugoslavenske krize), preko imperativa opće demokratizacije, procesa oblikovanja civilnog društva i tranzicije hrvatskoga gospodarstva, te institucionalnih reformi, to je «putovanje» bilo uistinu dugo i «teško», kako ga je autor ovog rada i sam nazvao u jednom radu s njemačkim pravnim znanstvenikom i odvjetnikom dr. Geraldom Sanderom. Ono je možda bilo i najteže u usporedbi s drugim novim državama članicama Unije. Na početku tog «dugog» putovanja stoji, sada već povijesno zasjedanje Hrvatskoga sabora, 30. svibnja 1990., prvog višestranačkog i demokratskog Sabora nakon njegove uloge u institucionalnoj organizaciji SR Hrvatske u okvirima socijalističkog državnopravnog uređenja, definiranog jugoslavenskim ustavnim i političkim sustavom. Glavni je cilj ovoga rada (priopćenja) prikazati to povijesno zasjedanje, u prijelomnim trenucima velikih promjena čitavoga sustava međunarodnih odnosa, te okolnostima raspada jugoslavenske državne zajednice. Autor će u radu naznačiti kako je ovaj Sabor, iako nije usvojio neke važnije državnopravne odluke, kao dominantni vanjskopolitički cilj Republike Hrvatske, isticao njezine nakane približavanju tadašnjoj EEZ, ukazavši na povijesnu pripadnost Hrvatske Europi. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3388 Title A name given to the resource SOCIAL ETIQUETTE ACROSS CULTURES: TEACHING ENGLISH FOR BUILDING RELATIONSHIPS AND RAPPOR Author Author Valíková, Daniela Abstract A summary of the resource. To live a happy, fulfilling and purposeful life is something both teachers and students wish for. As relationships seem to be a factor which is most likely to make one’s personal life and career happy, successful and fulfilled, it is essential to re-examine language teaching in this respect. Therefore, this paper aims at reflecting on the extent to which teachers may equip students with language and skills and thus allow for developing successful relationships and rapport. The focus of the paper is to understand, analyse and describe why at least some of the great amount of universal as well as culture-specific etiquette rules should be explored in English language teaching and how teachers can do that. This paper, therefore, investigates which topics can be used to allow for fruitful interactions between teachers of languages and their students in this area. To ensure that suggested topics and activities are applicable in a diverse educational context, the activities are described in a rather general way. The primary objective is to inspire foreign language teachers to create authentic and meaningful classroom interaction on the base of digging into social etiquette with regard to the cross-cultural aspect. As a result, learners’ knowledge and skills will be enhanced in terms of building relationships and rapport in a foreign language. What is more, they will be able to interact in social situations with grace. To sum up, this paper looks into preparing often linguistically homogenous classrooms for a culturally diverse world in an effective way and a manner enjoyable for all parties involved. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3445 Title A name given to the resource ARGUMENTATION STRATEGIES IN NEGATIVE ACADEMIC BOOK REVIEWS Author Author Vassileva, Irena Abstract A summary of the resource. Although nobody would deny that academic criticism is an inherent feature of academic communication, most of the existing studies assume that due to the nature of the development of science, collaborative rhetoric is intrinsic to academic discourse and criticism is an exception rather than the rule. In order to check this hypothesis, the present pilot study investigates a sample corpus of 10 book reviews in the field of English applied linguistics, which have a definitely negative character. Scientific book reviews not only belong to the basic academic genres, but also possess a functionally determined highly evaluative character, thus being potential carriers of academic criticism. They have, unfortunately, received relatively little attention as yet. The study aims at uncovering the argumentation strategies used by review writers in terms of the classical argumentation Aristotelian theory. Within this theory the notion of topic plays a crucial role. There are two basic types of topoi: those based on everydaylogic generic premises and those with conventionalised conclusions, whose subgroups are used as a methodological instrument of the analysis. The analysis leads to conclusions concerning the surface expression of the argumentation strategies used by writers, the degree to which criticism is based on objective logic and on subjective personal evaluation, the preference for certain topoi, as well as some general concerns in relation to confrontation in the academia. “ I f y o u h a v e m o ne y t o b u r n, b u r n i t; d o n’ t b u y t h i s b o o k! ” Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3469 Title A name given to the resource DESIGNING A TRANSLATION AND INTERPRETATION DIPLOMA COURSE Author Author Villalobos Nájera, Luis Armando Abstract A summary of the resource. The objective of this paper is to share the experiences regarding the design and implementation of a Translation and Interpretation Diploma Course (TIDC) in a public university located in central Mexico. The main point of designing and implementing the diploma course was to start a new generation of translators and interpreters since a number of BA in ELT graduates from local universities and many other translators from the region wish to grow professionally in both translation and Interpretation areas. Besides, the implementation of this diploma course became a necessity since no institutions in this region offer a course of this kind. Moreover, the TIDC was designed taking into account the demand for professional translators and interpreters derived from the industrial and commercial growth in the state of Aguascalientes, Mexico. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3515 Title A name given to the resource ESP CURRICULUM AT THE UNIVERSITY LEVEL Author Author Vučen, Nevena Abstract A summary of the resource. The paper focuses on the former curricula for English for Special Purposes at the University of Banjaluka. Namely, the old curricula that had been used to teach ESP to students of mathematics, physics, chemistry, biology, geography, and spatial planning had displayed a poor focus on the specific vocabulary. Furthermore, the main focus was one the basic grammar points so the students could not be expected to show deep understanding of specific texts. If we consider the fact that students from the target departments all use different vocabulary in their own fields, it became obvious that the target vocabulary should be included, which had not been the case. Another flaw of the former curricula was that the students did not deal with any original English texts in their subject field or with the translation. Hence, we introduced such texts in the new curriculum resulting in a better understanding of the students' own subject matter. We also considered the fact that most scientific papers and handbooks that the students use during their college years were written in English. Our suggestion was that apart from the grammar points presented to the students, their ESP curricula should more focus on their own scientific language, i.e. on the vocabulary that is typical of their own subject matter and which they might be able to use one day in their own field of research. The new curricula resulted in students being more eager to study ESP and better understand the specific target texts. Keywords: ESP, curriculum, revision, university level, teaching trends Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3510 Title A name given to the resource KONTEKST KORIŠĆENJA STRANIH REČI U ZEMLJAMA U TRANZICIJI - KVALITATIVNI INDIKATOR SAMODEFINIŠUĆEG KULTURNOG IDENTITETA Author Author Vučurović, Milica Abstract A summary of the resource. Anаlizа rečnikа osobа (kаo i kognitivnih shema) kаko bi se odredilа njihovа ubeđenjа i identitet u odnosu nа "spoljаšnji svet" nije novа stvаr, ne sаmo zа lingviste i kognitivne nаučnike, već i zа klаsične i sаtirične pisce, nаročito kаdа je potrebno dа se predstаve nečijа stereotipnа rаzmišljаnjа o "globаlnom" „zаpаdnom“ kulturnom modelu . Ali upotrebа strаnih i pozаjmljenih reči u kontekstu koji ponekаd ne odgovаrа njihovom etimološkom znаčenju tаkođe pružа drаgocene podаtke zа lingvističke i аntropološke studije jer predstаvljа određen doprinos koji se odnosi nа kulturno okruženje. Ako tаkаv kontekst deli određenа populаcijа preko lokаlnih medijа, ili nа neki drugi nаčin, ondа je ispunjen uslov zа postojаnje rаzličitih podkulturnih grupа. Cilj ovog rаdа je dа pronаđemo kvаlitаtivne rаzloge koji stoje izа upotrebe određenih terminа u Srbiji i nekim drugim zemljаmа u trаnziciji, bilo od strаne nаsumičnih ljudi ili u mаsovnim medijimа. Štа je globаlno, а štа je lokаlno kulturno uslovljeno, štа nаdkulturnа а štа lokаlnаkulturnа pojаvа? Kojа grupа koristi koje termine pri određivаnju svog identitetа ili identitetа neke druge grupe, kаo što je nа primer korišćenje reči „trаnspаrentno“ umesto „jаvno“ , ili reči „nаcionаlizаm" u pohvаlnom ili pogrdnom znаčenju. Ključne riječi: Identitet, pozаjmljenice, etimologijа, kognitivnа lingvistikа, kognitivnа аntropologijа, globаlizаcijа, nаcionаlizаm Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/880283a7eeac6fa3fa76bcb29913ce32.docx 8942ba7813a8f1b83ad6991a6aaf8732 https://omeka.ibu.edu.ba/files/original/1868c2e6abb018539cc8a4935313d57a.pdf 360d1c69c9ddbe8dd051ce234a4d3b05 PDF Text Text Yrd. Doç. Dr. Mustafa Yilmaz Fatih Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Öğretim Üyesi ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1. Eski vakiflar hakkinda genel bilgiler Vakıflar, insanın fıtratında varolan başkasına iyilik yapma, insanlar için yardımda bulunma, karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma duygusunu hukuki statüye kavuşturan ve ona süreklilik sağlayan, düzenli ve koordineli bir şekilde hayata geçirilmesini temin eden en önemli müesseselerden birisidir. Çok eski zamanlardan beri insanlar çeşitli nedenlerle vakfetmişler, ancak İslam’ın vakıf müessesesine verdiği önemden dolayı, gerek teorik alanda ve gerekse pratikte çok önemli bir yer işgal etmiş, İslâm ve Osmanlı hukukunda kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Denilebilir ki İslâm hukukunun ve hukukçularının geliştirdiği ve yaygınlaştırdığı en önemli müesseselerden biri de vakıf olmuştur. Eski medeniyetlerde de vakıf benzeri bir takım müesseseler bulunmaktadır. Eski Mısır'dan eski Roma'ya, eski Türklerden eski Yunan'a, eski Mezopotamya medeniyetlerinden eski Avrupa medeniyetlerine ve hatta yakınçağ Avrupa devletlerine kadar bir çok toplumda vakıf benzeri kurumlara rastlanılmaktadır. Ancak İslâmiyetle birlikte ve İslâm'ın vakıf müessesesine verdiği önemden dolayı İslâm hukukunda ve İslâm devletlerinde çok güçlü bir şekilde ortaya çıkmış, çok sayıda hukuk ekolü tarafından ele alınmış ve geliştirilen içtihatlarla hukukî statüsü ve ilkeleri belirlenmiştir. Kur'an-ı Kerim'de açıkça "vakıf" ile ilgili bir kavram geçmese de, insanlara yararlı olma, hayır işleme sosyal yardımlaşma, dayanışma, sadaka, fakir ve yetimlerin gözetilmesi gibi sosyal nitelikli esaslara sıklıkla yer verilmiş, Hz. Peygamber’in (SAS) bu konudaki sözleri ve uygulamaları, kısaca hadisleri, vakıf müessesesinin gelişmesinde etkili olmuştur. Hz. Peygamberin bizzat kendisi vakfetmiş, ashabına da vakıfta bulunmalarını tavsiye etmiştir. Bu tavsiyeye uyan ashabın ileri gelenleri ve daha sonraki 93 �Mustafa Yilmaz: ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ - TÜRKİYE ÖRNEĞİ yıllarda halifeler ve zenginler mallarını vakfetmişler, çok çeşitli alanlarda vakıf medeniyetinin örneklerini sergilemişlerdir. İslâm ve Osmanlı hukukunda genel kabul görmüş bir tanıma göre "vakıf, menfaati Allah'ın kullarına ait olmak üzere bir malı Cenab-ı Hakkın mülkü hükmünde olmak üzere tahsis etmek, bağışlamaktır." Bu tanıma uygun olarak yapılan bağışlamalar ve kurulan vakıflar, İslâm coğrafyasında insanlara ve diğer canlılara hizmet vermişlerdir. Diğer İslâm devletlerinde olduğu gibi Selçuklu Devleti ve özellikle Osmanlı Devleti zamanında da vakıf müessesesi kapsamlı olarak ele alınmış, gerek teorik planda gerekse uygulamada çok önemli gelişmeler kaydedilmiştir. İslam devletlerinde bireyler çok sayıda vakıflar kurarak insanlara ve hatta hayvanlara çok çeşitli alanlarda hizmet vermişlerdir. Aynı zamanda hükümdarlar, padişahlar, sultanlar ve çeşitli devlet adamları da vakıflar kurarak insanlara ve topluma yararlı eserler ve hizmetler sunmuşlardır. Hukuki nitelik itibariyle vakıflar başlangıçta bireylerin kurdukları vakıflar olarak ortaya çıkarken daha sonra hükümdarların, devlet adamlarının, hanedan yakınlarının kurdukları vakıflar ortaya çıkmış, kısacası devlet tarafından vakıf adı altında kamu tüzel kişileri oluşturulmuş, adı konmasa da tüzel kişilikleri statüsü verilmiştir. Kısacası bir çok kamu hizmeti bireyler ve devlet tarafından kurulan vakıflar eliyle yürütülmüştür. Osmanlı Devleti zamanında da vakıflar suretiyle insanlara bir çok alanda hizmetler sunulmuş, toplumsal hayatın her alanında vakıflar eserleri ve uygulamaları görülmüştür. Osmanlı devletinde daha ilk beyler zamanından başlayan vakıf kurma geleneği, ilerleyen yüzyıllarda devletin siyasi, mali gücüne paralel olarak çeşit ve kapsam itibariyle ilerlemiş; hukuki, iktisadi, sosyal ve siyasi yapıyı etkilemiş; sosyal siyasetin, sosyal adaletin, dayanışmanın, toplumsal huzur ve barışın gerçekleşmesinde, fırsat eşitliğinin dağılımının sağlanmasında rol oynamış ve daha birçok yönden insanlığa hizmet etmişlerdir. Medrese, kütüphane, hastane, han, hamam, kervansaray, darü’şşifa, köprü, yol, çeşme ve su tesisatı vb. bir çok eser ve hizmet, başta padişahlar ve saltanat hanedanı, hanedan kadınları (sultan eş, kız ve anneleri olmak üzere en yüksek mevkilerde görev yapan kişilerden mütevazi mal varlığına sahip bir çok kişi tarafından kurulan vakıflar aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve daha birçok hayır hizmeti bu müesseselerle yerine 94 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ getirilmiştir. Vakıf hizmetleri yalnız dini alanlarda değil, devletin faaliyet alanına giren, hatta sosyal ve kültürel hizmetler alanında da yapılmıştır. Toplumsal barış ve dayanışmaya sağladığı katkıların yanı sıra devletin göreceği bir takım hizmetler de vakıflar tarafından yüklenilerek devletin toplumsal ihtiyaçları karşılamadaki yükü hafifletilmiştir. Osmanlı Devleti zamanında gerek bireylerin ve gerekse devlet ve devlet adamlarının kurduğu vakıflar sayesinde Osmanlı'nın egemen olduğu yerlerde Anadolu'dan Balkanlara, Harameyn'den Kuzey Afrika'ya kadar bir çok yerde vakıf eserleri inşa edilmiş, bu durum Osmanlı Devletinin bir "vakıf medeniyeti ve cenneti" olarak nitelendirilmesine yol açmıştır. 2. Osmanli devleti zamaninda vakiflar ve mallarinin hukuki durumu 2.1. Osmanlı Devletinde Vakıfların Yerine Getirdiği Kamu Hizmetleri Vakıflar, insan hayatının hemen her alanında çok önemli fonksiyonlar ifa etmişlerdir. Türk ve İslam tarihinde eğitimden sağlığa bayındırlık eserlerinden ulaştırma hizmetlerine, din hizmetlerinden sosyal yardımlara kadar toplumsal hayatın her alanında bir çok kamu hizmeti vakıflar tarafından gerçekleştirilmiş, vatan savunmasından kolluk faaliyetlerine kadar hizmet vermiş, insanların ihtiyaç duyduğu alanlarda destek olmuş, kimi alanları da teşvik etmiştir. Değişik dönemlere ait yapılan araştırmalarda, vakıfların sayısı, devlet ekonomisi içerisindeki yeri hususunda farklı sonuçlar çıksa da, XIX. yüzyılda kurulan 9.000 vakıf dahil Osmanlı ülkesinde 35.000 civarında vakıf bulunduğu tahmin edilmekte, devlet bütçesi içerisinde de önemli yer tutmaktadır. Kısacası Batı’da kilise, belediye ve devletin gördüğü hizmetler, Osmanlı’da bireylerin ve devlet adamlarının kurduğu vakıflar eliyle yürütülmüştür. En önemli kamu hizmetlerinden olan eğitim ve kültür hizmetleri, Selçuklu ve Osmanlı Devletinde büyük çoğunlukla vakıflar tarafından gerçekleştirilmiştir. Başta mektep ve medreselerde olmak üzere sunulan eğitim faaliyetleri, kurulan vakıflar eliyle yürütülmüş, sadece bina ve tesislerin yapılması ile yetinilmemiş, aynı zamanda burada görev yapan veya 95 �Mustafa Yilmaz: ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ - TÜRKİYE ÖRNEĞİ ders veren hocaların maaşları ve öğrencilerin tüm masrafları da vakıflar tarafından karşılanmıştır. Osmanlı toplumunun en önemli sosyal merkezlerinden birini külliyeler oluşturmuş ve büyük vakıf külliyeleri kurularak insanların bir çok önemli ihtiyacı karşılanmıştır. Külliyelerin odak noktasını cami oluşturmuş, cami merkezli bu oluşumun yanında her seviyede mektep ve medrese, kütüphane, hastane, aşhane, imarethane, arasta-çarşı, han-kervansaray, hamam vb. yer almıştır. Mesela, külliyelerin en gelişmiş örneği bulunan Süleymaniye Külliyesinde, cami merkezinde hastane, misafirhane, hamam ve dükkanlar gibi diğer unsurların yanında darü’l-hadis, dârü’l-kurra, dârü’ssıbyan, tıp medresesi, mülazımlar medreseleri de yer almaktaydı. Benzer bir durum Fatih ve Beyazıt Külliyesinde de söz konusudur. Bu külliyelerde yer alan bazı hizmetler günümüzde de sürdürülmektedir. Kütüphaneleri, camileri, imarethaneleri halen aktif olarak kullanılmaktadır. Yine en önemli kamu hizmetlerinden olan sağlık hizmetlerinin vakfedilmiş sağlık müesseseleri olan “darü’ş-şifa”lar tarafından hiçbir din, dil, ırk ayrımı yapılmadan bütün insanlara ücretsiz sunulduğu görülmüştür. Bu müesseseler sadece halkın sağlığı ile ilgili değil, aynı zamanda tıp eğitimi yaparak doktor yetiştirmişlerdir. Şehirlerin kurulmasından temizliğinin sağlanmasına, park bahçe ve mezarlıklarının yapımından su ve hamam ihtiyacının karşılanmasına kadar birçok belediye hizmeti ve şehircilik faaliyetleri yıllarca vakıflar eliyle yürütülmüştür. Yine belediye hizmetlerinden olan yol ve kaldırımların inşa ve tamiri, kabristanların, park, bahçe, çayır ve korulukların oluşturulması, ağaç dikimi, temizlik ve çöp işleri, kanalizasyon sistemleri, aydınlatma sistemleri, yangın söndürme hizmetleri, pazarcı kayıkları, son dönemlerde elektrikli tramvay gibi çok değişik ve yaygın kamu hizmetleri, vakıflar tarafından gerçekleştirilmiştir. Sadece Müslüman vakıfları değil, gayrimüslimlerin kurduğu vakıflar da bu hizmetleri sağlamışlardır. Yine belediyelerin yoksullara, güçsüzlere ve kimsesizlere yardım hizmeti, eskiden vakıflar tarafından kurulan imaretler aracılığıyla sunulmuştur. Uluslararası ticaretin daha iyi işlemesi, insanların güvenle seyahat edebilmesi ve güvenliğin sağlanması amacıyla yollar, köprüler, 96 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ kervansaraylar vakıflar tarafından yapılmış, aynı zamanda korunması da bu müesseseler tarafından gerçekleştirilmiştir. Eskiden vakıf denilince akla ilk önce dini mabetler gelmiş, zira İslâm toplumları dinȋ eser ve mabetlere büyük önem vermiş ve eserlerinin çoğunu bu alanda vücuda getirmişlerdir. Osmanlı toplumunda camiler kimi zaman mahalleden önce kurulmuş, bu yüzden yerleşim alanları bu caminin çevresinde oluşmuştur. Vakıflar eliyle sadece cami ve mescit yaptırılmamış, aynı zamanda buraların imam, müezzin, kayyım gibi görevlilerinin maaşları da vakıflar tarafından karşılanmıştır. Cami ve mescitlerin yanı sıra tekke ve zaviyeler de vakıflar tarafından kurulmuş ve ihtiyaçları vakıflar tarafından karşılanmıştır. Devlet organlarının yanı sıra bazı vakıflar, varlıklarını yurt ve yurttaşın asayiş, güvenlik ve selameti için sarfederek kolluk kuvvetlerine katkıda bulunmuşlardır. Örneğin, askerlere gerekli olan savaş malzemesi alınması, orduların güçlendirilmesi, deniz yoluyla seyahat eden yolcuların emniyeti için kaleler yapılması, kara yoluyla seyahat eden hacıların ve diğer yolcuların hırsızlar ve yankesiciler tarafından korunması için kaleler yapılması ve muhafız birliklerinin kurulması amacıyla vakıflar ihdas edilmiştir. Vakıflar, ekonomik ve sosyal açıdan güçsüz ve zayıf kimselere yaptıkları yardımların yanı sıra kimsesiz, fakir, hasta ve yaşlıların hiç bir aidat, pirim veya ücret ödemeden çeşitli hizmetlerden yararlanmalarını sağlamışlardır. Hatta o kadar değişik alanda vakıflar kurulmuştur ki örneğin, kimsesiz çocuklar, öksüzler, yetimler, muhtaçlar için yardım vakıfları, akıl hastalarının bakımı için hastane vakıfları, fakirlerin ve kimsesizlerin cenazelerinin kaldırılması için vakıflar, esnafa yaşlandıkları veya sakatlanarak çalışamayacak hale geldikleri zaman emekli aylığına benzer şekilde gelir tahsis eden vakıflar, harp malullerine ve gazilere yardım vakıfları, borç veya iflas sebebiyle hapse düşmüş olanlara yardım edilerek hapisten kurtarılmaları için kurulan vakıflar, öksüz kızlara çeyiz verilmesi için vakıflar, Hac yolunda parasız kalanlara yardım için kurulan vakıflar, ticaret veya sanatla uğraşanlardan işi bozulanlara yardım vakıfları, çırakların kırdıkları çanak-çömlek gibi şeyler yüzünden hakarete uğramamaları için bunların bedelinin ödenmesi için dahi vakıflar dahi kurulmuştur. Sadece insanlar için değil aynı zamanda hayvanlar için de kurulan vakıflar 97 �Mustafa Yilmaz: ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ - TÜRKİYE ÖRNEĞİ bulunmaktadır. Kuşların aç kalmamaları, sakat leyleklerin tedavisi gibi amaçlarla kurulan vakıflara rastlanılmaktadır. 2.2. Saraybosna'daki Vakıf Eserleri ve Faaliyetleri Osmanlı Devleti’nde vakıf müessesesi çeşit ve alan itibariyle o kadar genişlemiştir ki, Osmanlı coğrafyasında Anadolu'dan Balkanlara, Harameyn'den Kuzey Afrika'ya kadar bir çok yerde vakıf eserleri inşa edilmiştir. Özellikle Osmanlı Devleti, devlet politikası olarak Balkanlara özel bir önem vermiş, gerek şahıslar tarafından gerekse devlet adamları tarafından çok sayıda vakıf eseri inşa edilmiştir. Tüm Balkanlar ve Avrupa'da çok sayıda vakıf eseri olup bir kısmı halen faaliyettedir. Yapılan bir araştırmaya göre, sadece Bulgaristan'da 3339 adet Türk vakıf hayratı mevcut olup, bunlardan 2356'sı cami ve mescit, 142'si medrese, 16'sı kervansaray, diğerleri de hamam, ılıca, türbe, kale, çeşme kütüphane şeklinde sıralanabilir. vakıflar tarafından yapılan bu eserlerden Bulgaristan'da 1925 yılında 40 kadar cami kalmıştır. Bosna-Hersek'te çok çeşitli vakıfları ve eserlerini görmekteyiz. Bunlardan belli başlı ünlü olanlarını kısaca sıralayalım. XVI. yüzyılda Saraybosna'da kurulmuş en büyük vakıf, cami, külliye, şadırvan, medrese, bedesten vb. oluşan Gazi Hüsrev Bey vakfıdır. 1537 yılında II. Beyazıt'ın torunu olan Gazi Hüsrev bey tarafından Osmanlı baş mimarı Mimar Sinan'a yaptırılan cami, kütüphane, şadırvan, mektep, medrese, türbe ve saat kulesi ile Bosna'nın en merkezi yerinde bulunmakta ve faaliyet göstermektedir. 1457 yılında İsa bey tarafından Fatih Sultan Mehmet'e armağan olarak yaptırılan Hünkar camii, köprü, kervansaray, hamam, tekke ve dükkanlarla bir kompleks olarak inşa edilmiştir. Bundan başka Ali Paşa Camii, Ferhadiye Camii, Koski Mehmet Paşa Camii, Karagözbey camii, Bosna-Hersek'in önemli dini vakıf eserlerindendir. Blagay - Sarı Saltuk Tekkesi, 1466 yıllarında Anadolu erenlerinin Buna ırmağının çıktığı yere gelerek insanlar yetiştirdiği ve buralarda vakıflar aracılığıyla hizmet verdiği görülmektedir. Bosna-Hersek'in ve dünyanın en önemli simgelerinden biri olan Mostar Köprüsü, 1566 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Mimar 98 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ Sinan'ın öğrencisi Mimar Hayrüddin tarafından yapılmış, çevresindeki kente de bu isim verilmiş, şehirde ticaret canlanmış, Hersek bölgesinin en önemli şehri haline gelmiştir. 1993 yılında Sırplar tarafından yıkılmasına rağmen TİKA, UNESCO ve Dünya Bankası'nın desteğiyle 1997 yılında onarılarak yeniden hizmete açılmıştır. Yine Bosna-Hersek'in Sırbistan sınırına yakın Vişgrad (Vişegrad) şehrinde Sava nehrinin kolu üzerinde Drina ırmağı üzerinde 1571 yıllarda Sokullu Mehmet Paşa tarafından yaptırılan köprü hala kullanılmaktadır. Yine 1682 yılında IV. Mehmet tarafından Konjiç köprüsü, II. Dünya Savaşında tahrip edilmesine karşın, 2006-2009 yılları arasında tamir ettirilerek hizmete açılmıştır. 15. yüzyıl vakıf eserlerinden İsa Bey hamamı, Bosna-Hersek'in olduğu kadar Avrupa'nın da en eski hamamlarından olup halen Türkiye Cumhuriyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmektedir. 2.3. Osmanlı Devletinde Vakıf Mallarının Hukuki Durumu Aile vakıfları ve şahısların kendi çocukları için kurduğu vakıflar dışında kamuya yararlı olan ve kamu hizmetine yönelik herkesin yararlandığı hayri vakıfların malları kamu malı statüsünde kabul edilmiş, bu malların mülkiyetleri kamuya geçmiş, vakfiyelerinde öngörüldüğü amaç ve hizmetler için kullanılması amacıyla bu vakıfların mülkiyetlerine dokunulmamıştır. Mülkiyetlerine dokunulduğunda beddua ve lanetler edildiğinden bu arazi ve eserler başka devletler tarafından ele geçirilse bile vakıf eseri ve vakıf etkinliğini devam ettirmiş, dokunulmazlık zırhından yararlanmıştır. Bu yüzden vakıf arazi ve eserleri istisnaları olmakla birlikte kolay kolay satılamamış, başkalarına devredilmemiştir. Vakıf eserleri ve bunların masraflarını karşılamak amacıyla tahsis edilen vakıf arazileri vergiden muaf tutulmuştur Genellikle vakıflar mütevellileri tarafından yönetilip kadı ve kazaskerler tarafından denetlenirken, sayılarının artmasıyla birlikte nezaretler tarafından denetlenmiş, hatta yerine göre idare edilmişlerdir. XVI. ve XVII. yüzyılda nezaretlerin sayısı çoğalınca 1826 yılında Evkaf-ı Hümayun Nezareti kurularak bu nezaretler tek bir tüzel kişilik altında birleştirilmiş, daha sonra bu Nezaret Bakanlar Kurulu'nda temsil edilmeye başlanmıştır. 99 �Mustafa Yilmaz: ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ - TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ayrıca vakıf davaları özel mahkemelerde görülmüştür. 2.4. Vakıf Sisteminde Meydana Gelen Bozulmalar Tanzimat ve onu takip eden süreçte, sosyal, kültürel, siyasî, malî, kısacası ve her türlü alanda baş gösteren değişiklikler idari yapıyı da etkilemiş, Osmanlı devlet yapısında yapılan değişikliklerden vakıflar da nasibini almış, gördüğü hizmetleri yapmak üzere Batı tarzı yeni kamu tüzel kişilikleri ihdas edilmiş, belediye ve köy tüzel kişiliklerinin yanısıra çeşitli eğitim, sağlık, ulaştırma alanında çeşitli kurumlar kurulmuş, vakıfların gelir kaynakları bu yeni kurumlara aktarılarak vakıfların mevcut yapısı zayıflamış, bir müddet sonra iş göremez hale gelmiştir. Osmanlı Devletinin son devresinde gerek borçlarından gerekse vakıf taşınmazlarının gelir getirmesi nedeniyle satılmasından dolayı vakıfların hizmetlerinde ciddi azalmalar görülmüştür. 17. ve 18. yüzyılda özellikle İstanbul'da çıkan yangın ve meydana depremlerle tahrip olan vakıf eserlerinin tamiri önemli masraflara yol açmıştır. Vakıfların yeniden eski fonksiyonlarını ifa etmesi için çeşitli reformlar yapılmış, ancak herhangi bir sonuç vermemiştir. 3. Cumhuriyet döneminde eski vakif mallarinin hukuki durumu Cumhuriyetle birlikte yeni bir devlet ve hukuk sistemine geçilmiş, eskiden vakıfların yürüttüğü kamu hizmetleri, yeni bir takım kamu tüzel kişileri eliyle yürütülmeye başlanmış, eski fonksiyonlarını kaybetmişlerdir. Bu durumda 42.000'i aşkın eski vakıfların (mütevellisi kalmayan vakıflar, mütevellisi olup da idaresi Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından idare ve denetlenen vakıflar) ve eserlerinin yeni devlet ve hukuk sistemine adapte edilmesi, korunması ve harap olmaması amacıyla çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Eski vakıf mallarının önemli bir kısmının sevk ve idaresi Vakıflar Genel Müdürlüğüne, bir kısmı Diyanet İşleri Başkanlığına, bir kısmı da hazineye, bir kısmı belediye ve köylere ve çeşitli bakanlıklara ve de şahıslara devredilmiş, bazıları da lağvedilmiştir. Tarihsel süreçte, özel hukuk tüzel kişisi olarak ortaya çıkan ancak zamanla başkalaşım geçirerek özellikle Osmanlı Devleti'nin ilk zamanlarında devlet yapısı içerisinde yer alan, kamu hizmetlerini gerçekleştirmesi bakımından kamu tüzel kişiliği niteliği kazanan, özellikle hayrat denilen 100 �ZBORNIK RADOVA - Međunarodna naučna konferencija „Javni i privatni aspekti nužnih pravnih reformi u BiH: Koliko daleko možemo ići?“ malları kamu mallarına sağlanan ayrıcalıklardan yararlanan, vergiden muaf tutulan bu vakıfların büyük bir çoğunluğu Cumhuriyet döneminde de bir kamu kurumu olan Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından idare edilmiş veya denetlenmiştir. Mallarının da önemli bir kısmı kamu malı statüsünde değerlendirilmiş, eski vakıf malları kamu hizmetlerini sürdürmeye devam etmiştir. Hayrat denilen vakıf malları vergi, resim ve harçlardan muaf tutulmuş, kamu mallarına uygulanan imtiyazlardan yararlanmışlardır. Ancak Cumhuriyetin ilk yıllarında eski vakıflara biraz önyargılı ve mesafeli bir yaklaşım sergilenmesi, akademik çalışmalara ve hukuk sistemine de yansımış, vakıf müessesesinin ifa ettiği misyon ve hizmetler görmezden gelinerek çok kere olumsuz yönleri ön plana çıkaran eserler kaleme alınmıştır. Hukuk sisteminde de eski vakıflarla ilgili 1926 tarihli Medeni Kanun ve Tatbikat Kanunu ile 1935 tarihli Vakıflar Kanunu çerçevesinde düzenlemeler yapılmış, ancak bu düzenlemeler ve uygulamalar gerek teoride ve gerekse pratikte tartışma konusu olmuştur. Yüksek yargı organlarının içtihatları ve daha sonraki yıllarda yapılan değişiklik ve reformlarla eski vakıflar düzenlenmeye çalışılmıştır. Türkiye'de azınlıkların sahip oldukları cemaat=azınlık vakıfları konusunda önemli tartışmalar yaşanmış, cemaat=azınlık vakıflarına tüzel kişilik statüsü verilmesi ve mallarını iadesi yolunda önemli adımlar atılmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları doğrultusunda ve 2002 ve 2003 yıllarında yasal mevzuatta cemaat vakıfları lehine önemli değişiklikler yapılmış, 2008 yılında da Vakıflar Kanunu tamamiyle yenilenmiştir. Cemaat= azınlık vakıfları tüzel kişilik olarak kabul edilmiş ve el konulmuş bazı malları iade edilmeye başlanmıştır. Diğer eski vakıflar da devletin denetim ve gözetimi altında faaliyetlerine devam etmektedirler. SONUÇ Vakıflar, tarihsel süreçte çok önemli fonksiyonlar ifa etmiş ve halen bu fonksiyon ve hizmetlerine devam eden sosyal, kültürel, toplumsal kuruluşlardır. Eskiden İslâm devletlerinde sadece insanların kurduğu bir müessese olmayıp devlet adamlarının gereke kendi adına ve gerekse devlet adına kurdukları ve çok çeşitli kamu hizmetleri yürüten kurumlar olmuştur. Özellikle Osmanlı Devleti zamanında bayındırlıktan eğitime, din 101 �Mustafa Yilmaz: ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ - TÜRKİYE ÖRNEĞİ hizmetlerinden sağlığa, fakirlerin korunmasından sosyal güvenlik hizmetlerine kadar bir çok hizmet vakıflar eliyle yürütülmüş, günümüzde devletlerin yaptığı veya yapması gereken bir çok faaliyet vakıflar tarafından gerçekleştirilmiştir. Devlet, güvenliği sağlayan, adaleti gerçekleştiren bir mekanizma gibi kabul edilmiş, diğer kamu hizmetleri vakıflar tarafından yerine getirilmiştir. Osmanlı Devletinin her yanında olduğu gibi Bosna-Hersek'te de çok sayıda vakıf eseri inşa edilmiş, vakıflar eliyle bir çok hizmet sunulmuştur ve halen bu hizmet ve tesislerden yararlanılmaktadır. Osmanlı Devleti zamanında vakıflar tarafından sunulan hizmetler, yeni Türkiye Cumhuriyeti döneminde çeşitli kamu tüzel kişileri tarafından sunulmaya başlanmış, eski vakıflar ve malları yeni hukuk ve devlet sistemine adapte edilmeye çalışılmıştır. Bu vakıfların ve eserlerinin korunması amacıyla 1924 yılında Başbakanlığa bağlı bir kamu kurumu olan Vakıflar Genel Müdürlüğü ihdas edilmiş, bu kurum eski vakıfların idare ve denetimi, korunması ve restorasyonu ile ilgili görevlerini yerine getirmeye başlamış ve halen de bu görevini sürdürmektedir. Bu kurum sadece Türkiye içinde değil aynı zamanda Türkiye'nin yurtdışındaki bazı vakıf eserlerini de korumaya gayret etmektedir. Atalarımızın bize miras bıraktığı bu eserlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılması vatandaş ve insan olarak hepimizin görevidir ve olmalıdır. 102 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3057 Title A name given to the resource ESKİ VAKIF MALLARININ GÜNÜMÜZDEKİ HUKUKİ REJİMİ Author Author YILMAZ, Mustafa Abstract A summary of the resource. Vakıflar, insanın fıtratında varolan başkasına iyilik yapma, insanlar için yardımda bulunma, karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma duygusunu hukuki statüye kavuşturan ve ona süreklilik sağlayan, düzenli ve koordineli bir şekilde hayata geçirilmesini temin eden en önemli müesseselerden birisidir. Çok eski zamanlardan beri insanlar çeşitli nedenlerle vakfetmişler, ancak İslam’ın vakıf müessesesine verdiği önemden dolayı, gerek teorik alanda ve gerekse pratikte çok önemli bir yer işgal etmiş, İslâm ve Osmanlı hukukunda kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Denilebilir ki İslâm hukukunun ve hukukçularının geliştirdiği ve yaygınlaştırdığı en önemli müesseselerden biri de vakıf olmuştur. Publisher An entity responsible for making the resource available Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli i Centar za društvena istraživanja Internacionalnog Burč univerziteta Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3520 Title A name given to the resource A RESEARCH ABOUT “CULTURAL TALKİNG PATTERNS” IN ISTANBUL UNİVERSİTY LANGUAGE CENTRE A1-A2-B1-B2 LEVEL BOOKS ACCORDING ELP (EUROPEAN LANGUAGE PORTFOLİO) Author Author Yahşi Cevher, Özlem Güngör, Canan Abstract A summary of the resource. The culture plays a huge role in society formation. Because it includes analysing life style of communities, their traditions, beliefs, language and art. Language learning or teaching activities in connection with the culture helps to understand the characteristics of society which are reflected or not reflected in the language. Because language during the years through the the spirit, brain and conscience of the community reached our days. “A nation’s history, geography, religious values, folklore, music, art, literature, science which perform worldview and all types of common values filtred through the hundred years by words symbolically flows into the language treasury.” (Barın, 2004). The importance of teaching Turkish to foreigners in Turkey is rising. We should teach not only phonetic features of our language to foreigners, but also Turkish culture and history. Language is the basic mechanism that transfers culture to time and space and refines it (Güngör, 1991:214). Therefore, written and verbal pieces used in language education should comprise cultural talking patterns. Turkey joined Socrates Project, which regulates common education practices in Europe, on 24th of January 2000, with European Council’s decision number 253/2000/EC. For that reason, foreign language teaching practices in European countries are adopted in Turkey (Mirici, 05.02.2014). These practices are being applied in connection with framework programme. One of this common framework programme’s features is cultural diversity. In other words, foreign language teaching practices should also comprise cultural aspects of the language. In this research, we will investigate with scanning method, how much and how the cultural talking patterns of Turkish culture are reflected, on terms of Teaching Turkish as a Foreing language, on the texts of A1-A2-B1-B2 level TÖMER books of Istanbul University. Keywords: Turkish teaching, ELP, Turkish lesson books Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PE English